de gift leidt ertoe, dat iemand veel meer te besteden heeft dan iemand met alleen een bijstandsuitkering.
\nVoorbeelden: een klant ontvangt iedere maand € 100,- van zijn ouders. Dat wordt als inkomen gezien; een familielid betaalt maandelijks de huur voor de klant. Ook dat wordt als inkomen gezien; een alleenstaande ouder krijgt een gratis ‘weekendje weg’ aangeboden door een charitatieve instelling of een maatschappelijke organisatie. Dit is een gift die vrijgelaten wordt; iemand krijgt een gift ‘in natura’ van een charitatieve instelling, zoals een wasmachine of een vergoeding voor de ouderbijdrage voor schoolgaande kinderen. Deze giften wordt ook vrijgelaten.
\nInkomen of vermogen?
\nGiften die niet vrijgelaten kunnen worden en dus betrokken moeten worden bij de bijstandverlening, zijn in principe ‘inkomen’. Dat is anders, als het om een eenmalige gift gaat die niet vrij besteedbaar is. Denk bijvoorbeeld aan een auto, die een klant krijgt van zijn ouders. Dat wordt als vermogen gezien.
\nVoor een juiste beoordeling vanwege paragraaf 4.2.11 en daarmee uitvoering van de Participatiewet, moeten giften wel altijd opgegeven worden.
\n4.2.12 Onkostenvergoeding voor vrijwilligers Een onkostenvergoeding voor vrijwilligerswerk kan worden vrijgelaten tot een bedrag van € 150 per maand met een maximum van € 1.500 per jaar. Dit geldt voor alle vormen van vrijwilligerswerk waarvoor de klant een onkostenvergoeding ontvangt. Deze vrijlating geldt niet voor klanten jonger dan 27 jaar. Jongeren hebben volgens de wetgever geen extra stimulans nodig in de vorm van een vrijgelaten onkostenvergoeding. Is de onkostenvergoeding hoger dan de genoemde bedragen, dan wordt deze toch vrijgelaten als de onkostenvergoeding bestemd is voor aantoonbare onkosten.
\n4.3 Inkomen 4.3.1 Netto inkomen In de Participatiewet worden inkomsten netto verrekend met de bijstandsuitkering. De bijstandsuitkering is ook een netto bedrag. Netto inkomen is het bruto inkomen, na aftrek van: de loonbelasting of inkomstenbelasting; de premies volksverzekeringen of een inhouding die overeenkomt met een of meer van deze premies, plus de inkomensafhankelijke bijdrage, bedoeld in artikel 43 van de Zorgverzekeringswet; de verplichte bijdragen voor pensioenopbouw of daarmee vergelijkbare regelingen; andere verplichte inhoudingen (bijvoorbeeld voor verplichte bedrijfskleding).
\nUitzonderingen Op het uitgangspunt van netto-uitkering en netto-verrekening van inkomsten bestaan enkele uitzonderingen: de IOAW- en IOAZ-uitkering zijn bruto-uitkeringen. De klant ontvangt weliswaar een netto uitkering, bij de berekening wordt uitgegaan van een bruto-bedrag. Inkomsten worden daarom ook bruto verrekend; zelfstandige werkzaamheden op bescheiden schaal. De inkomsten worden bruto in aanmerking genomen. Voor latere belastingaanslagen kan onder bepaalde voorwaarden bijstand worden verleend.
\n4.3.2 Vakantiegeld Bij inkomsten telt vakantietoeslag ook mee. Het is niet altijd duidelijk hoeveel vakantietoeslag de klant uiteindelijk zal ontvangen. Daarom gaat de Participatiewet uit van een fictief bedrag dat per maand wordt gekort op de uitkering. Inkomsten worden dus verrekend inclusief een fictief bedrag aan vakantietoeslag. De hoogte van dit bedrag wordt bepaald door de Regeling Participatiewet, IOAW en IOAZ. Als inkomsten worden vrijgelaten dan wordt het inkomen pas met de fictieve vakantietoeslag verhoogd nadat de vrijlatingsregeling is toegepast. De vakantietoeslag die de klant uiteindelijk van de werkgever ontvangt, wordt dan vrijgelaten.
\nAls de werkgever de vakantietoeslag per maand uitbetaalt, zijn de regels van de Regeling Participatiewet, IOAW en IOAZ niet van toepassing, maar moet de uitbetaalde vakantietoeslag maandelijks gekort worden op de uitkering.
\nNiet voor alle inkomsten geldt dat vakantietoeslag wordt betaald. Voorbeelden daarvan zijn alimentatie en de fiscale heffingskortingen, maar ook inkomsten als zelfstandige op bescheiden schaal. In dat geval wordt het inkomen niet met een fictief bedrag aan vakantietoeslag verhoogd voordat het wordt gekort op de bijstandsuitkering.
\nDe jaarlijkse betaling van de vakantietoeslag voor bijstandsgerechtigden is in juni, of binnen drie maanden na beëindiging van de bijstand.
\n4.3.3 Verrekening inkomsten per maand De algemene bijstand wordt per kalendermaand vastgesteld. Inkomsten worden dus ook per maand verrekend met de uitkering. Ontvangt de klant zo nu en dan inkomsten die (veel) hoger zijn de bijstandsnorm, dan kan de gemeente de inkomsten over een langere periode verrekenen.
\nBij de inkomstenverrekening is de datum waarop de bijstand ingaat of wordt beëindigd van belang. Over de betreffende maand tellen alleen de inkomsten mee die betrekking hebben op het deel van de maand waarover recht op bijstand bestaat. Inkomsten die betrekking hebben op een periode dat geen aanspraak bestaat op bijstand, worden beschouwd als vermogen (zie par. 6.1).
\nHet kan zijn dat een klant zijn inkomsten niet per maand maar per week of per 4 weken ontvangt. Dan moet eerst beoordeeld worden op welke maand de inkomsten betrekking hebben. Inkomsten worden dan zoveel mogelijk verrekend met de bijstand in de maand waarin de inkomsten feitelijk worden ontvangen. De vier-weken-betaalsystematiek kan er wel toe leiden dat er één maand is waarin tweemaal inkomsten moeten worden gekort. Dan wordt over die maand dus geen uitkering uitbetaald. De gemeente kan dan met een klant een afspraak maken om inkomsten op een andere manier te korten, bijvoorbeeld door de inkomsten over een langere periode uit te smeren. Volgens de Participatiewet is het in ieder geval mogelijk om inkomsten tot zes maanden na ontvangst alsnog te verrekenen met de lopende uitkering.
\nHeeft de klant erg wisselende inkomsten, dan kan met de klant de afspraak worden gemaakt om maandelijks een vast bedrag te korten op de uitkering en dit na verloop van tijd te corrigeren. Het inkomen wordt dan over een langere periode geschat en na enige tijd wordt over een achterliggende periode berekend wat er teveel of te weinig aan inkomen is verrekend. Eventueel wordt dan nog een extra verrekening toegepast of wordt er een nabetaling op de uitkering gedaan.
\n4.3.4 Heffingskortingen Belastingdienst Een bijstandsuitkering wordt netto uitbetaald. De klant hoeft daarover niet zelf loonbelasting en premies volksverzekeringen af te dragen aan de Belastingdienst. De gemeente doet dit voor de klant. De gemeente betaalt deze heffingen voor de klant aan de Belastingdienst. De klant heeft recht op bepaalde heffingskortingen. Dat is een korting op de te betalen belastingen. De klant hoeft daardoor minder belasting te betalen. Deze kortingen zijn van belang voor de bijstand. Er zijn twee soorten heffingskortingen: heffingskortingen die worden verrekend met de loonbelasting bij de maandelijkse uitbetaling van de bijstandsuitkering (loonheffingskortingen); heffingskortingen die iemand rechtstreeks van de Belastingdienst ontvangt (via een voorlopige aanslag) Welke heffingskortingen zijn er?
\nHieronder staat een overzicht van de heffingskortingen die via de loonbelasting lopen. Hun verzamelnaam is de loonheffingskorting (LHK): de algemene heffingskorting* (AHK) de arbeidskorting** (AK) de ouderenkorting (OK) (alleen bij AOW) de alleenstaandeouderenkorting (alleen bij AOW) de jonggehandicaptenkorting (alleen bij Wajong) * Soms wordt de algemene heffingskorting niet via de loonheffing verrekend ** In bijzondere situaties, bijvoorbeeld bij Alfahulpen, kan de arbeidskorting via de voorlopige aanslag lopen.
\nDe heffingskortingen die via een voorlopige aanslag rechtstreeks door de Belastingdienst worden uitbetaald, zijn: inkomensafhankelijke combinatiekorting (IACK) de algemene heffingskorting voor de minstverdienende partner (AHKmp) Klanten die recht hebben op heffingskortingen die rechtstreeks door de Belastingdienst worden uitbetaald, krijgen deze automatisch of moeten deze aanvragen. Zodra ze deze ontvangen, moeten ze dat opgeven bij de gemeente. Als deze kortingen middelen zijn in de definitie van Participatiewet, past de gemeente een korting toe op de uitkering.
\nVoor meer informatie over heffingskortingen, zie: https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/prive/inkomstenbelasting/heffingskortingen_boxen_tarieven/heffingskortingen/ Hoe vraag je heffingskortingen aan?
\nBij toekenning van algemene bijstand vraagt de gemeente een klant om het formulier ‘Opgaaf gegevens voor de loonheffingen’ in te vullen. De gemeente verwerkt dan de loonheffingskorting zodat de klant het juiste netto inkomen krijgt. Het formulier ‘Opgaaf gegevens voor de loonheffingen’ blijft geldig tot het moment dat klant een nieuwe invult. Dit moet hij doen als zijn omstandigheden gewijzigd zijn.
\nHeeft klant uitsluitend bijstand, dan verrekent de gemeente de algemene heffingskorting volledig bij de afdracht van loonbelasting en premies volksverzekeringen aan de Belastingdienst na afloop van het jaar. Dit geldt ook voor de partner, aangezien beiden bijstand ontvangen. De gemeente functioneert in deze situatie als “werkgever”. De klant merkt hier niets van.
\nHeeft klant naast de bijstand inkomsten of een andere uitkering, dan vraagt klant met het formulier ‘Opgaaf gegevens voor de loonheffingen’ de werkgever of andere uitkerende instantie om de loonheffingskorting toe te passen (in dit geval de algemene heffingskorting en de arbeidskorting). Hierdoor ontvangt de klant een hoger netto inkomen en hoeft er minder aanvullende bijstand te worden verstrekt.
\nVia ‘Mijn belastingdienst’ op de website van de Belastingdienst (www.belastingdienst.nl) kunnen met behulp van DIGID de relevante heffingskortingen worden aangevraagd. De klant krijgt via een voorlopige aanslag bericht over het besluit van de Belastingdienst.
\nTellen heffingskortingen mee als inkomen?
\nHeffingskortingen zijn middelen die in mindering moeten worden gebracht op de maandelijkse bijstandsuitkering. Ze hebben het karakter van inkomen. Als de gemeente geen rekening zou houden met deze heffingskortingen, dan zou de gemeente in feite teveel belastingen afdragen aan de Belastingdienst.
\nDe algemene heffingskorting wordt als loonheffingskorting verrekend met de uitkering. Heeft de klant inkomsten uit deeltijdwerk, dan is de arbeidskorting van toepassing. Deze wordt door de werkgever verrekend met de inkomsten. Als er sprake is van inkomsten uit zelfstandig werk of alimentatie kan dit niet. Dan worden de inkomsten ‘bruto’ gekort op de bijstandsuitkering. Na afloop van het kalenderjaar wordt de arbeidskorting door de Belastingdienst betrokken bij de aanslag Inkomstenbelasting.
\nVoor de andere heffingskortingen geldt, dat de gemeente de voorlopige aanslag heffingskortingen altijd als netto inkomsten in mindering brengt op de uitkering. Deze kortingen worden toegerekend aan de maand waarop de korting betrekking heeft.
\nUitzondering: de jonggehandicaptenkorting is geen middel voor personen vanaf 27 jaar. Deze wordt vrijgelaten.
\nWat gebeurt er als heffingskortingen niet worden opgegeven?
\nAls een klant de ontvangen gelden van de Belastingdienst niet meldt aan de gemeente, voldoet hij niet aan de inlichtingenplicht. Dan wordt gehandeld volgens de regels in hoofdstuk 6 ‘Bestuurlijke sancties’. Teveel betaalde bijstand wordt verrekend of teruggevorderd.
\nWanneer informeert de Belastingdienst de klant?
\nDe Belastingdienst verwerkt de aanvragen voor een heffingskorting doorgaans binnen 14 dagen. Als een heffingskorting wordt toegekend begint deze in de kalendermaand die volgt op de datum van de aanvraag. De Belastingdienst verstuurt in de tweede helft van het jaar aanslagen. Een aanslag kan voorlopig of definitief zijn. Een aanslag kan betekenen dat de belastingbetaler een bedrag terugkrijgt of dat hij moet bijbetalen. Als de klant zelf zijn aangifte heeft ingevuld, dan ontvangt hij een voorlopige aanslag. In een later stadium krijgt hij een definitieve aanslag.
\nWat als klanten moeten bijbetalen?
\nHeffingskortingen waar een klant achteraf gezien geen recht op blijkt te hebben, moet de klant terugbetalen aan de Belastingdienst. Hiervoor geldt geen aanslaggrens. Bij terugbetaling van loonheffingskortingen geldt een aanslaggrens van ongeveer € 45,-.
\nWat als klanten geld terugkrijgen van de belasting?
\nAls een klant geld terugkrijgt van de Belastingdienst, omdat de heffingskorting te laag is vastgesteld, dan heeft hij in feite teveel bijstand ontvangen. De bijstand wordt dan verrekend of teruggevorderd van de klant. Als er sprake is van teruggave voor kosten waarvoor geen bijstand is verleend, zoals bijvoorbeeld bijzondere ziektekosten, dan heeft dit geen gevolgen voor de bijstand.
\nBij een aanslag zit altijd heffingsrente. Als een klant moet bijbetalen, rekent de Belastingdienst heffingsrente. Krijgt de klant geld terug, dan verhoogt de Belastingdienst het bedrag met rente. Ontvangen rente is een middel in de zin van de Participatiewet, als deze rente betrekking heeft op de heffingskortingen die eerder ook als middel zijn aangemerkt. De gemeente vergoedt de te betalen heffingsrente als zij de aanslag ook vergoedt.
\n4.4 Bijzondere vormen van inkomen 4.4.1 Inkomen in natura Het gaat hier om inkomsten ‘in natura’ (bijvoorbeeld voeding, kost en inwoning, etc.) in ruil voor geleverde arbeid. Dat inkomen in natura moet worden gewaardeerd op de hoogte van het daarvoor door de klant opgeofferde bedrag. Daarmee wordt bedoeld: welk bedrag zou de klant hebben kunnen krijgen als zijn arbeid uitbetaald was? Denk daarbij aan een klant die afgezien heeft van een arbeidsbeloning, in ruil voor een reisje naar een vakantie-oord. Als niet duidelijk is welk bedrag ‘opgeofferd’ is, dan is er geen sprake van inkomen dat betrokken moet worden bij de bijstandverlening. Als het inkomen in natura objectief gezien een veel hogere waarde heeft dan het opgeofferde bedrag, is er sprake van een gift (zie par. 6.2.11).
\n4.4.2 Studiefinanciering of tegemoetkoming schoolkosten Studenten en scholieren hebben meestal geen recht op bijstand voor levensonderhoud. Er is in principe een andere voorziening in de kosten: studiefinanciering of een tegemoetkoming in de schoolkosten. Soms kan een student met studiefinanciering toch aanvullende bijstand krijgen. Dat kan het geval zijn bij een gezin. Er worden dan vaste normbedragen in mindering gebracht op die uitkering. De tabel hieronder geeft aan welke normbedragen bij een student in mindering worden gebracht op de bijstand.
\nDe volgende bedragen gelden per 1 januari 2017 Normbedragen inkomen uit studiefinanciering (artikel 33 lid 2 Participatiewet) Bedrag hoger onderwijs, thuiswonend (artikel 3.18 WSF 2000)** € 867,68 hoger onderwijs, uitwonend (artikel 3.18 WSF 2000)** € 867,68 beroepsonderwijs, thuiswonend (artikel 3.18 WSF 2000) € 504,32 beroepsonderwijs, uitwonend (artikel 3.18 WSF 2000) € 712,54 toeslag één-oudergezin, hoger onderwijs (artikel 3.18 WSF 2000) € 251,04 toeslag één-oudergezin, beroepsonderwijs (artikel 3.18 WSF 2000) € 251,04 4.4.3 Inkomsten uit onderhuur of kostganger Een klant die op commerciële basis een kamer verhuurt of een kostganger heeft, heeft inkomsten die betrokken moeten worden bij de bijstandsuitkering. Onder ‘commercieel’ wordt verstaan: een marktconforme prijs, die betaald moet worden voor de verhuur of kostgangerschap. Per situatie moet dat worden beoordeeld. Factoren die met name van belang zijn: grootte kamer, voorzieningen die gebruikt kunnen worden en de gemiddelde huurprijs voor kamers in de gemeente. De onderhuur of kostgangerschap moet worden aangetoond door middel van bankafschriften of betaalbewijzen waaruit blijkt welke prijs maandelijks wordt betaald. Bovendien moet de huur- of kostgangersovereenkomst schriftelijk zijn vastgelegd.
\nAls er geen sprake is van commerciële verhuur of kostgangerschap, dan is de medebewoner een kostendeler en moet de kostendelersnorm toegepast worden. Zie ook hoofdstuk 3 ‘Bijstandsnormen’.
\nBij commerciële verhuur en kostgangerschap wordt per onderhuurder of kostganger 10% van de bijstandsnorm voor gehuwden (21 jaar tot AOW-leeftijd) op de bijstandsuitkering in mindering gebracht. Zijn er drie of meer onderhuurders of kostgangers, dan is er sprake van een kamerverhuurbedrijf en vervalt het recht op een bijstandsuitkering.
\n4.4.4 Alimentatie en onderhoudsbijdragen Alimentatie die een klant voor zichzelf ontvangt wordt als inkomen in mindering gebracht op de bijstandsuitkering. Dit geldt ook voor alimentatie die voor ten laste komende kinderen wordt ontvangen. Het kind maakt deel uit van het gezin en de bijstandsuitkering is bestemd voor het gezin.
\nAlimentatie die de belanghebbende ontvangt voor kinderen van 18 jaar of ouder, geldt niet als inkomen van belanghebbende. Deze kinderen behoren namelijk niet meer tot het gezin van de belanghebbende. Inkomstenkorting blijft dan achterwege.
\nAls de woonlasten van de klant betaald worden door de (ex-)partner, dan wordt de uitkering verlaagd met de betreffende woonlasten. Er is sprake van alimentatie in natura.
\n4.5 Niet-rechthebbende echtgenoot Voor een klant die een partner heeft zonder recht op bijstand, gelden speciale regels. Het kan hier bijvoorbeeld gaan om een partner die gedetineerd is of een partner zonder geldige verblijfstitel. In deze situaties gelden de volgende regels:
\nAls maar één van de partners recht heeft op bijstand, ontvangt de klant 50% van de van toepassing zijnde gehuwdennorm;
\nMet het inkomen van de niet-rechthebbende partner wordt pas rekening gehouden, als de som van het bijstandsbedrag van de rechthebbende plus het inkomen van de niet-rechthebbende, meer bedraagt dan de norm voor gehuwden;
\nHet deel van het inkomen dat uitstijgt boven de gehuwdennorm wordt verrekend met de bijstandsuitkering;
\nAls partners tijdelijk gescheiden leven, wordt het inkomen van de partner die ergens anders woont op de volgende manier betrokken bij de bijstandverlening: als dit inkomen hoger is dan de bijstandsnorm die voor hem zou gelden als hij zelf recht had op algemene bijstand wordt het meerinkomen als inkomen gezien;
\nDe toets op het gezamenlijke vermogen blijft onverkort van toepassing.
\n4.6 Vermogen De Participatiewet verstaat onder vermogen: de waarde van de bezittingen waarover de alleenstaande of het gezin beschikt, of redelijkerwijs kan beschikken, verminderd met de aanwezige schulden. De waarde van de bezittingen is de waarde in het economische verkeer bij vrije oplevering; geld dat een klant ontvangt in een periode waarin hij algemene bijstand krijgt, voor zover dit geld geen echte looninkomsten zijn.
\nZie hoofdstuk 9.4.3 voor vermogen en collectieve zorgverzekering en hoofdstuk 9.4.4 voor vermogen en tegemoetkoming zorgkosten.
\n4.6.1 Vermogensvrijlating Voor alle bijstandsgerechtigden geldt een vrijlating voor een deel van het vermogen. Ook geldt een vrijlating voor vermogen in een eigen woning, woonschip of woonwagen. Zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2018/05/24/normenbrief-juli-2018 4.6.2 Bezittingen Onder bezittingen verstaat de Participatiewet: al het aanwezige geld (contanten, spaargeld, obligaties, vorderingen enz.) en alle aanwezige roerende en onroerende zaken, zoals een caravan of boot. Het gaat daarbij om de feitelijk aanwezige bezittingen, en om bezittingen waarover de klant redelijkerwijs kan beschikken, dat zijn bezittingen die de klant met enige moeite te gelde kan maken.
\n4.6.3 Schulden Een schuld kan in mindering op het vermogen worden gebracht, als: de schuld in voldoende mate aannemelijk is; er daadwerkelijk een verplichting is tot terugbetaling.
\nZo telt bijvoorbeeld een WSF-schuld niet mee omdat de terugbetaling niet vaststaat. Als de klant langere tijd een minimuminkomen heeft, wordt de studieschuld namelijk kwijtgescholden.
\n4.6.4 Wel of geen vermogen Bezittingen die naar aard en waarde algemeen gebruikelijk zijn en noodzakelijke spullen zijn geen vermogen. Voor het bepalen van de noodzaak worden de omstandigheden van de klant en het gezin beoordeeld. Het belang van deze bezittingen voor de klant of zijn gezin kan daarbij een rol spelen: bijvoorbeeld ouderen, gezinnen met jonge kinderen, enz. Voorzieningen in verband met invaliditeit maken bijvoorbeeld een (duurdere) auto noodzakelijk voor het invalidenvervoer.
\nDe wetgever heeft bewust geen opsomming gegeven van goederen die algemeen gebruikelijk of noodzakelijk zijn. Per geval zal dit moeten worden beoordeeld. Voor de waarde van een auto heeft de gemeente richtlijnen vastgesteld.
\nAuto, motor en vermogen Tot een totaalbedrag van €2500,- wordt het bezit van een al dan niet antieke auto of motor als algemeen gebruikelijk beschouwd en wordt dit bezit voor de bepaling van het vermogen niet meegerekend; indien de waarde hoger dan €2500,- is, wordt alleen de waarde boven het bedrag van €2500,- tot het vermogen gerekend.
\nVoor de bepaling van de waarde van een auto wordt uitgegaan van de ANWB-koerslijst/ onderdeel verkoop tussen particulieren.
\nVoor de bepaling van de waarde van een motor wordt uitgegaan van de website https://www.motoroccasion.nl.
\nDe waarde van een antieke auto of motor (oldtimer) wordt bepaald aan de hand van de opgave van de klant en door het raadplegen van relevante websites, zoals http://www.gallery-aaldering.com/nl en https://www.motoroccasion.nl Als een auto of motor door de leeftijd niet (meer) in de koerslijst of website staat opgenomen, blijft deze bij de vermogensbepaling buiten beschouwing.
\nAls het bezit van een auto om medische of sociale redenen noodzakelijk is, wordt de waarde voor de vaststelling van het vermogen buiten beschouwing gelaten, voor zover dat vanuit het perspectief van bijstandsverlening verantwoord is.
\nAandelen en obligaties Als aandelen of obligaties in waarde stijgen tijdens de bijstandsperiode, heeft de klant koerswinst. Koerswinst wordt als vermogenstoename gezien. Aandelen en obligaties kan de klant namelijk te gelde maken. Voor lease-aandelen geldt dit niet zonder meer. Een lease-contract heeft een vaste looptijd en een klant kan dit meestal niet tussentijds beëindigden.
\nEen klant met aandelen- of obligaties moet jaarlijks een opgave van de waarden overleggen.
\nAfkoopwaarde van koopsompolis, levensverzekering De afkoopwaarde van financiële producten die niet zijn opgebouwd tijdens de bijstandsperiode, valt onder middelen waarover klant redelijkerwijs kan beschikken. Het gaat bijvoorbeeld om de volgende financiële producten: kapitaalverzekering; koopsompolis; levensverzekering; lijfrente; uitvaartverzekering Dat de afkoopwaarde lager is dan de inleg is niet relevant. De klant hoeft deze middelen niet te gelde te maken als de verkoopprijs niet leidt tot overschrijding van de vrijlatingsgrens.
\nUitzondering: afkoopwaarde particulier ouderdomspensioen (derde pijler) Een particuliere pensioenopbouw als oudedagsvoorziening kan onder bepaalde voorwaarden worden vrijgelaten en hoeft niet te worden afgekocht. Het gaat om lijfrentevoorzieningen, zoals lijfrenteverzekeringen, lijfrentespaarrekeningen en lijfrentebeleggingsrechten. Een dergelijke pensioenvoorziening wordt vrijgelaten:
\nTot een bedrag van € 250.000 (het meerdere dient eerst te gelde te worden gemaakt);
\nWanneer deze voorziening tenminste vijf jaar voorafgaand aan de bijstandsaanvraag is getroffen;
\nWanneer in elk van deze vijf jaar tenminste enige inleg heeft plaatsgevonden;
\nAls de inleg gedurende de toetsingsperiode van vijf jaar niet meer heeft bedraagt dan €6000 per jaar. Het deel dat in één of meer van de jaren boven € 6000 komt valt buiten de vrijlating en kan niet worden toegerekend aan een jaar waarbinnen de inleg lager was.
\nMiddelen waarvan niet vaststaat dat ze als pensioenopbouw zijn bedoeld, zoals een levensverzekering of een spaarrekening, vallen buiten de vrijlating en worden wel in aanmerking genomen, omdat deze niet voldoen aan de voorwaarden van duur, inleg en omvang.
\nDoelgroep vrijlating Deze vrijlating geldt voor alle klanten, zowel voor (ex-)zelfstandigen als personen die als werknemer een dergelijke opbouw hebben gerealiseerd.
\nSpaargeld opgebouwd in bijstandsperiode Geld dat tijdens de bijstandsperiode is gespaard, wordt niet als vermogen gezien. Het tijdens de bijstandsperiode gespaarde bedrag blijft bij voortzetting van de algemene bijstand dus volledig buiten de beoordeling van de hoogte van het vermogen; ook als het boven de vrijlatingsgrens uitkomt.
\nSpaargeld van kinderen Vermogen van kinderen die deel uitmaken van het gezin hoort ook bij het vermogen van de ouder(s). Het komt voor dat op naam van een kind een spaarrekening met een zogenaamde BEM-clausule is geopend. De BEM-clausule houdt in dat gedurende de minderjarigheid van het kind de hoofdsom wordt geblokkeerd en alleen de rente kan worden opgenomen. De ouder(s) hebben een machtiging van de kantonrechter nodig om over dit spaargeld te beschikken. De gemeente kan een bijstandsgerechtigde ouder verplichten een dergelijke machtiging aan te vragen. Daarbij betrekt de gemeente alle omstandigheden van het geval, zoals achtergrond en doel van het spaargeld en de omvang daarvan. Het is niet zeker dat de kantonrechter een machtiging afgeeft. Dat is een eigen afweging en beslissing van de kantonrechter. Als de kantonrechter geen machtiging afgeeft, dan moet de gemeente het vermogen van het kind buiten beschouwing laten.
\n4.6.5 Vaststelling van het vermogen Deze paragraaf gaat over: het vaststellen van een vermogen het vrij te laten vermogen bij aanvang van de bijstand het vermogen tijdens de bijstandsperiode Vermogensvaststelling bij aanvang Bijstand verlenen is alleen mogelijk als het vermogen van de klant lager is dan de vermogensvrijlating. De vermogensvrijlating is (d.d. 1 juli 2017):
\nVoor een alleenstaande: € 5.940,- Voor een gezin: € 11.880,- De gemeente wijst de aanvraag voor algemene bijstand af als het vermogen hoger is. Gaat het om bijzondere bijstand, dan is het vermogen boven deze grenzen draagkracht. Er wordt dan beoordeeld of de draagkracht hoger zijn dan de kosten. Is dat het geval dan wordt de aanvraag afgewezen. Zie verder hoofdstuk 9 ‘Armoedebeleid’.
\nBij het bepalen van het vermogen bij aanvang van de bijstandsverlening houdt de gemeente rekening met de aanwezige schulden en een bedrag voor levensonderhoud (maandnorm inclusief vakantietoeslag) voor de eerste maand na aanvang. In de toekenningsbeschikking geeft de gemeente aan op welk bedrag het vermogen is vastgesteld. Dit kan ook een negatief bedrag zijn.
\nVermogenstoename tijdens bijstandsperiode Het is belangrijk dat het beginvermogen juist is vastgesteld. De beginstand bepaalt namelijk welk vermogen de klant tijdens de bijstandsperiode nog kan ontvangen, voordat de bijstand wordt beëindigd. Als de klant tijdens de bijstandsperiode nieuw vermogen ontvangt, telt de gemeente dit nieuwe vermogen erbij op. Dat kan ertoe leiden dat de bijstand beëindigd wordt.
\nVoorbeeld:
\nVermogensvrijlating : € 5.940,- Beginvermogen : € 2.500,- -/- Vermogensruimte : € 3.440,- Erfenis : € 2.000,- -/- Nieuwe vermogensruimte : € 1.440,- er blijft recht op bijstand Loterij : € 2.500,- -/- Nieuwe vermogensruimte : € 0 er is geen recht op bijstand meer Als het vermogen bij de start van de bijstand op een negatief bedrag is vastgesteld, dan blijft de vermogensruimte tijdens de bijstandsperiode € 5.940,- (alleenstaande) of € 11.880,- (gezin). Als de klant nieuw vermogen ontvangt dat hoger is dan deze vermogensruimte, wordt de bijstand in principe beëindigd.
\nVoorbeeld:
\nVermogensvrijlating : € 5.940,- Beginvermogen : € 3.500,- negatief Vermogensruimte : € 5.940,- (maximale vrijlating) Erfenis : € 2.000,- -/- Nieuwe vermogensruimte : € 3.940,- er blijft recht op bijstand Loterij : € 2.500,- -/- Nieuwe vermogensruimte : € 1.440,- er blijft recht op bijstand Schulden, die tijdens de bijstandsperiode worden gemaakt, tellen niet mee bij deze berekeningen. Daardoor kan het zijn, dat na de ontvangst van een erfenis of loterij het vermogen toch negatief is. Dan nog moet de bijstand worden beëindigd.
\nVaststelling vermogen bij normwijziging Bij een normwijziging is er sprake van voortzetting van de bijstand. Door de wijziging in de gezinssituatie dient het vermogen opnieuw te worden vastgesteld. Wanneer bij de oorspronkelijke vermogensvaststelling rekening is gehouden met het vermogensbestanddeel van het ten laste komende kind, moet bij de vermogensvaststelling van de ouder niet langer rekening wordt gehouden met het vermogensbestanddeel van het kind. Als er voorafgaande aan de normwijziging een vermogensoverheveling heeft plaatsgevonden van de ouder naar het kind met als kennelijk doel om het recht op bijstand (langer) te waarborgen, dan kan er sprake zijn tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. Dat is afhankelijk van het bestedingsdoel en de hoogte van het bedrag.
\n4.7 Eigen woning en krediethypotheek Een eigenaar van een woning of woonboot kan bijstand krijgen als hij of zijn gezin zelf in dat huis woont. Voorwaarde is wel dat de eigenaar de woning niet ‘redelijkerwijs’ kan verkopen of een (extra) hypothecaire lening op de woning kan afsluiten bij een bank of verzekeraar. De gemeente beoordeelt per geval of dat aan de orde is. Belangrijke punten zijn: waarde van de woning hoogte hypothecaire lening(en) gezinssamenstelling leeftijd en achtergrond klant woningmarkt De wetgever gaat ervan uit dat verkoop of een (extra) hypothecaire lening redelijkerwijs niet gevraagd kan worden, als de overwaarde van de woning niet hoger is dan € 50.100,-. In dat geval wordt de bijstand ‘om niet’ verstrekt.
\nAls de overwaarde wel hoger is, dan wordt per geval beoordeelt of de verkoop of een (extra) hypothecaire lening redelijkerwijs van de klant gevraagd kan worden. Als dat niet zo is, kan de klant bijstand ontvangen. De bijstand heeft de vorm van een geldlening als naar verwachting, gerekend over een jaar vanaf de ingangsdatum, de bijstand meer bedraagt dan het netto minimumloon over een maand. Blijft de bijstand naar verwachting daaronder, dan wordt de bijstand ‘om niet’ verstrekt.
\nHoe wordt de waarde vastgesteld?
\nDe waarde wordt in principe vastgesteld op het bedrag dat de woning in de meest recente WOZ-beschikking van de gemeente heeft bepaald. Als de klant van mening is dat de waarde lager is, kan hij altijd de woning door een taxateur laten taxeren. De kosten zijn dan voor de klant.
\nHoe verloopt de bijstandverlening?
\nAls de bijstand als geldlening wordt verstrekt, dan leent de klant als het ware de bijstand van de gemeente. Een voorbeeld ter verduidelijking:
\nWaarde woning : € 150.000,- Restschuld hypothecaire lening : € 80.000,- -/- Overwaarde : € 70.000,- Vermogensvrijlating woning : € 50.100,- -/- Maximale geldlening : € 19.900,- Dit is het bedrag dat maximaal als bijstand in de vorm van een lening kan worden verstrekt. Zodra er meer bijstand wordt verstrekt, dan wordt de bijstand die meer wordt verstrekt bijstand ‘om niet’. De klant heeft dan € 19.900,- geleend. De bijstand die meer wordt verstrekt, hoeft de klant niet terug te betalen. Als er minder bijstand wordt verstrekt dan € 19.900,- is het bedrag van de geldlening gelijk aan dat (lagere) bedrag.
\nKrediethypotheek Voor de bijstand die als geldlening wordt verstrekt, vestigt de gemeente een (krediet)hypotheek. Dat betekent dat de woning belast wordt met een nieuwe hypotheek. Dat gebeurt om zekerheid te krijgen als onderpand voor het terugbetalen van de lening. Als de maximale geldlening een laag bedrag is, dan kan de gemeente daarvan afzien, gelet op de hoogte van de kosten in verhouding tot de maximale geldlening. Per geval bepaalt de gemeente of er krediethypotheek wordt gevestigd.
\nDe gemeente verwacht van de klant dat hij meewerkt aan de vestiging van de krediethypotheek. Als de klant dat niet doet, dan schendt hij de medewerkingsverplichting en kan de aanvraag worden afgewezen.
\nKosten krediethypotheek Het vestigen van een krediethypotheek brengt de nodige kosten met zich mee. Deze kosten komen voor rekening van de klant. Het gaat om facturen voor de taxatie van de woning, notaris, e.a. directe kosten. Als de klant daarvoor niet de middelen heeft, kan de gemeente bijzondere bijstand verlenen voor deze kosten. Als na taxatie blijkt dat een krediethypotheek niet mogelijk is vanwege het ontbreken van voldoende ruimte, dan verstrekt de gemeente de bijstand om niet. Als er wel ruimte is, verstrekt de gemeente de bijstand als lening en wordt dit bedrag bij de maximale geldlening (hoofdsom) opgeteld.
\nTerugbetaling De looptijd van de geldlening is maximaal tien jaar en de aflossing is maandelijks 1/120e deel van de geldlening. Als de omstandigheden daartoe aanleiding geven, stelt de gemeente het maandbedrag van de aflossing op een lager of hoger bedrag vast. De hoogte van het inkomen en de noodzakelijke uitgaven hoeven namelijk niet constant te zijn. Zolang de klant een inkomen rond de bijstandsnorm heeft, hoeft de klant de geldlening niet terug te betalen. Als de klant een hoger inkomen krijgt, kan dit wel het geval zijn.
\nZodra de woning verkocht wordt, zal de lening aan de gemeente worden terugbetaald uit de opbrengst van de verkoop. Is die opbrengst te laag, dan blijft er een schuld over. De gemeente bepaalt dan per geval hoe die schuld afgelost wordt.
\n4.8 Wettelijke basis De beleidsvoorschriften van dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de Participatiewet. Meer concreet:
\nThema Artikelen Middelen - definitie 31 lid 1 Participatiewet Middelen – vrijgelaten middelen 31 lid 2 Participatiewet Inkomen - definitie 32 lid 1 Participatiewet Inkomen – niet-rechthebbende echtgenoot 32 lid 3 en 4 Participatiewet Inkomen – bijzondere vormen 33 Participatiewet Vermogen - definitie 34 lid 1 Participatiewet Vermogen - vermogensgrens 34 lid 3 Participatiewet Vermogen – geen vermogen 34 lid 2 Participatiewet Vermogen - vermogensvaststelling 34 lid 1 Participatiewet Vermogen – vermogenswijziging tijden bijstand 34 lid 4 Participatiewet Eigen woning 50 Participatiewet Eigen woning – vermogensvrijlating 34 lid 2 Participatiewet Eigen woning - krediethypotheek 48 lid 3 Participatiewet Hoofdstuk5Verplichtingen De Participatiewet heeft een aantal verplichtingen verbonden aan het recht op bijstand. Tegenover een aantal rechten staan een aantal verplichtingen. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de volgende zes soorten verplichtingen die genoemd worden in de Participatiewet:
\nVerplichtingen over werk en tegenprestatie Medewerkingsverplichting Inlichtingenverplichting Identificatieverplichting Verplichtingen in verband met de Wet Taaleis Participatiewet Andere verplichtingen 5.1 Verplichtingen over werk en tegenprestatie Uitgangspunt Op grond van de Participatiewet hebben klanten met een bijstandsuitkering een aantal verplichtingen. Het gaat om de verplichting om naar vermogen werk te zoeken, te aanvaarden en te behouden, en gebruik te maken van door de gemeente aangeboden voorzieningen. Ook moet de klant meewerken aan gesprekken en onderzoeken met het oog op werk. Deze verplichtingen worden ‘arbeidsverplichtingen’ genoemd. De consulent werk en coaching van de gemeente zal deze arbeidsverplichtingen met de klant bespreken en concreet maken. De klant kan van één of meer verplichtingen tijdelijk ontheffing krijgen als daar een dringende reden voor is. Voor mensen die blijvend en volledig arbeidsongeschiktheid zijn, gelden de arbeidsverplichtingen niet.
\nOnder de arbeidsverplichting valt bijvoorbeeld de verplichting om: te solliciteren; in te schrijven bij uitzendbureaus; gebruik te maken van een scholingstraject; mee te werken aan een onderzoek naar arbeidsmogelijkheden; mee te werken aan het opstellen van een plan van aanpak.
\nDe (algemene) verplichtingen om werk te zoeken en gebruik te maken van de hulp van de gemeente worden opgenomen in een beschikking. De verplichtingen worden zo concreet mogelijk gemaakt, zodat duidelijk is voor de klant wat de gemeente van hem verwacht. Arbeidsverplichtingen die worden geconcretiseerd, worden ook in een beschikking opgenomen. Denk bijvoorbeeld aan de verplichting om ingeschreven te staan bij een aantal uitzendbureaus.
\nAls de klant de arbeidsverplichtingen niet wil nakomen wordt de bijstandsuitkering verlaagd. Uitgangspunt is: niet nakomen van een arbeidsverplichting = verlaging van de bijstand. Meer informatie over het verlagen van de bijstand vindt u in hoofdstuk 6 ‘Bestuurlijke sancties’.
\nWettelijke arbeidsverplichtingen De wetgever heeft in artikel 18 Participatiewet een aantal specifieke verplichtingen opgesomd die betrekking hebben op het zoeken naar werk. De wetgever heeft daaraan toegevoegd, dat de bijstandsuitkering wordt verlaagd met 100% voor de duur van een maand, als de klant deze verplichtingen niet nakomt. Het gaat om de volgende verplichtingen: werk aanvaarden; werk behouden; inschrijving bij uitzendbureaus; werk zoeken in de gemeente waarheen de klant wil gaan verhuizen; bereid zijn drie uur per dag te reizen voor werk; bereid zijn te verhuizen voor werk; noodzakelijke kennis of vaardigheden verkrijgen en behouden; werk niet belemmeren door ongepaste kleding, verzorging of gedrag; gebruik maken van een voorziening die wordt aangeboden; meewerken aan een onderzoek naar arbeidsmogelijkheden.
\nDe omstandigheden van de klant worden altijd bij de invulling van deze verplichtingen betrokken. De gemeente bepaalt dan, hoe deze verplichtingen precies kunnen worden toegepast op de situatie van de klant. Het kan bijvoorbeeld zijn dat een klant vaak solliciteert, maar altijd alleen binnen een straal van drie kilometer van zijn huis, en daar geen werk vindt. Deze klant wordt niet direct geconfronteerd met verlaging van de bijstand, maar heeft wel iets uit te leggen. In principe moet hij ook verder weg gaan solliciteren. Een klant die ontslag neemt vanwege de reisduur van twee uur per dag, komt in aanmerking voor een verlaging van de bijstand. Het is wel mogelijk dat er dringende redenen zijn die maken dat het ontslag toch niet verwijtbaar is. Per geval moet de gemeente dit onderzoeken.
\n5.1.1 Algemeen geaccepteerde arbeid Welk werk moet de klant gaan zoeken? Het gaat om algemeen geaccepteerde arbeid. Dat is alle legale arbeid. Het gaat om het werk op zich en niet om de vraag of de klant het werk acceptabel vindt. Een uitzondering vormt prostitutie (niet algemeen geaccepteerd).
\nDe klant kan zich bij het zoeken naar werk niet beperken tot het vakgebied waarin hij doorgeleerd heeft of waarin hij werkervaring heeft. Hij moet solliciteren naar alle arbeid die hij zou kunnen verrichten. De klant moet zich dus breed opstellen bij het zoeken naar werk. Dit moet blijken uit zijn sollicitatiegedrag.
\n5.1.2 Ontheffing van sollicitatieplicht De gemeente heeft de bevoegdheid om ontheffing te verlenen van de verplichting om werk te aanvaarden, verkrijgen en behouden (en van de verplichte tegenprestatie). De verplichting geldt dan tijdelijk niet. De gemeente verleent ontheffingen voor de duur van maximaal een jaar, ook als een medische keuring heeft uitgewezen dat een klant gedurende een langere periode niet is te belasten met arbeid. Dit omdat de gemeente iedere klant minimaal eens per jaar wil spreken om te bezien of in de situatie van de klant veranderingen zijn opgetreden. Slechts in uitzonderlijke situaties kan een ontheffing van langer dan een jaar worden gegeven. Dat kan bijvoorbeeld aan de orde zijn, als een klant niet ver van de pensioengerechtigde leeftijd zit, allerlei fysieke klachten heeft en de verwachting is, dat geen herstel meer zal plaatsvinden, maar niet is vastgesteld dat de klant ‘blijvend en volledig arbeidsongeschikt’ is.
\nAlgehele ontheffing van de verplichtingen Voor mensen die blijvend en volledig arbeidsongeschiktheid zijn (als bedoeld in artikel 4 van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen), zijn de arbeidsverplichtingen en de plicht om mee te werken aan een opgedragen tegenprestatie niet van toepassing. Wanneer dit eenmaal is vastgesteld, vindt een herbeoordeling niet jaarlijks plaats, maar bijvoorbeeld driejaarlijks (tenzij er een concrete aanleiding is voor een eerdere herbeoordeling).
\nBeperkte belastbaarheid Als iemand slechts een beperkt aantal uren per week kan werken, wordt de sollicitatieplicht opgelegd voor het aantal dagdelen dat de klant belast kan worden. Als er een beperking geldt in het aantal dagdelen dat iemand beschikbaar is voor re-integratie wordt dit uitgedrukt in een verminderde beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt.
\nDringende redenen voor tijdelijke ontheffing Er kunnen in de situatie van de klant dringende redenen voor een ontheffing van de sollicitatieplicht zijn. Bijvoorbeeld: klant is op medische gronden voorlopig niet in staat om te werken; klant is volledig in beslag genomen door sociale omstandigheden; klant wordt volledig in beslag genomen door een re-integratietraject.
\nAls er aanwijzingen zijn dat er sprake is van ‘dringende redenen’, is de gemeente verplicht om dit verder te onderzoeken. Het kan daarvoor nodig zijn om een advies van een deskundige aan te vragen, bijvoorbeeld een medisch advies, om inzicht te krijgen in het klachtenpatroon van de klant en de gevolgen voor werk.
\n5.1.3 Arbeidsverplichting voor alleenstaande ouders Alleenstaande ouder met kind tot vijf jaar Een alleenstaande ouder met de zorg voor één of meer ten laste komende kinderen tot vijf jaar, kan worden ontheven van de verplichting om werk te aanvaarden of daarnaar te zoeken (sollicitatieplicht). De alleenstaande ouder moet zelf om ontheffing vragen. De ontheffing wordt in principe verleend. Als ontheffing wordt verleend, dan is de alleenstaande ouder wel verplicht om: mee te werken aan een door de gemeente aangeboden voorziening gericht op werk, bijvoorbeeld een opleiding of scholing; mee te werken aan een onderzoek naar de mogelijkheden voor werk; mee te werken aan het opstellen, uitvoeren en evalueren van een plan van aanpak richting werk.
\nGeen ontheffing Ontheffing wordt niet verleend als de alleenstaande ouder zijn baan opzegt om voor de kinderen te zorgen. In dat geval is sprake van verwijtbare werkloosheid waarvoor de uitkering kan worden verlaagd. Ook wordt geen ontheffing verleend als uit houding en gedrag blijkt dat de alleenstaande ouder niet wil voldoen aan de verplichting om gebruik te maken van door de gemeente aangeboden voorzieningen die de kans op werk vergroten.
\nEenmalige ontheffing en opschorting De ontheffing is eenmalig en duurt maximaal 5 jaar. Binnen die periode kan opschorting van de ontheffing worden verleend. De periode hoeft dus niet een aaneengesloten periode te zijn.
\nVoorbeeld: bijstand wordt verleend aan een alleenstaande ouder met kind van twee jaar. Ouder vraagt om ontheffing. Die kan worden verleend totdat het kind vijf jaar wordt. Dan is drie jaar van de ontheffing gebruik gemaakt. Op dat moment wordt de ontheffing van rechtswege opgeschort en de alleenstaande ouder krijgt de verplichtingen opgelegd om werk te zoeken en te aanvaarden. Als er een tweede kind wordt geboren, kan de ouder vragen om ontheffing van de arbeidsplicht voor de resterende periode van twee jaar. Dit betekent dat als dat tweede kind twee jaar wordt, de ouder op dat moment opnieuw de verplichting wordt opgelegd om werk te zoeken en te aanvaarden. Dan is ook de volledige ontheffingsperiode van vijf jaar benut.
\nVoorbereiding op werk tegenover de ontheffing van de actieve sollicitatieplicht staat de verplichting van de alleenstaande ouder om zich voor te bereiden op werk. In de meeste gevallen is scholing daarvoor een geschikt middel, maar invulling door vrijwilligerswerk is ook mogelijk. De scholing moet zijn afgestemd op de mogelijkheden van de ouder, maar met name gericht op het verkrijgen van een startkwalificatie. Het moet uiteindelijk leiden tot werk.
\nHet initiatief ligt bij de alleenstaande ouder om na te denken over acties die hij wil ondernemen om na de periode van vijf jaar (of zoveel eerder) een goede kans te maken op de arbeidsmarkt. De afspraken met de klant worden vastgelegd in een plan van aanpak. Het plan van aanpak moet elke 6 maanden worden geëvalueerd en zo nodig bijgesteld.
\nAlleenstaande ouder met kind tot twaalf jaar Naast de specifieke ontheffing van de alleenstaande ouder met een ten laste komend kind tot vijf jaar, geldt voor alleenstaande ouders met een ten laste komend kind tot twaalf jaar nog een bijzondere regeling: de verplichting om werk te zoeken en te aanvaarden geldt pas na zorgvuldige afweging van de volgende factoren: is er passende kinderopvang?
\nIs er sprake van voldoende scholing? en wat is de belastbaarheid van de alleenstaande ouder?
\nDeze afweging kan ertoe leiden, dat de ontheffing van de alleenstaande ouder voor een kind tot vijf jaar, wordt voortgezet zodra dat kind vijf jaar oud is geworden.
\n5.1.4 Tegenprestatie De gemeente heeft bij de invulling van de tegenprestatie gekozen voor een tegenprestatie die in principe wordt verricht op basis van eigen voorkeur. Dat wil zeggen: bijstandsgerechtigden mogen in de eerste plaats zelf aangeven op welke manier zij ‘meedoen’ aan de samenleving. Dat kan bijvoorbeeld met vrijwilligerswerk of mantelzorg zijn. Dit uitgangspunt is neergelegd in de Verzamelverordening werk en inkomen.
\nDe tegenprestatie wordt in principe alleen opgelegd aan personen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, waarbij re-integratie naar werk nog niet aan de orde is. Bij de beoordeling van de aanvraag om bijstand bespreekt de gemeente met de klant hoe hij aan de tegenprestatie vorm kan geven. De tegenprestatie wordt in principe alleen opgelegd als klanten zelf geen keuze maken voor een vorm van maatschappelijke participatie.
\nMensen met een korte afstand tot de arbeidsmarkt moeten zich in principe richten op het verkrijgen van werk. Van hen wordt in principe niet verwacht dat zij een tegenprestatie verrichten. Dit kan anders worden, als bijvoorbeeld de kansen op werk in de loop van de tijd afnemen of als er sprake is van bijzondere omstandigheden.
\n5.2 Medewerkingsverplichting De klant is verplicht aan de gemeente alle medewerking te geven die nodig is om het recht op bijstand vast te stellen of die nodig is voor de uitvoering van de Participatiewet. Onder de medewerkingsplicht vallen bijvoorbeeld: meewerken aan een huisbezoek door medewerkers van de gemeente (zie hoofdstuk 7 ‘Uitvoeringszaken’); het tekenen van een machtiging om informatie van derden te ontvangen; toegang geven tot een kluis met inhoud.
\nDe medewerkingsplicht heeft een nauwe relatie met de inlichtingenplicht. Als de klant niet de medewerking verleent die nodig is, kan vaak het recht op bijstand niet worden vastgesteld en moet de aanvraag worden afgewezen of de lopende uitkering worden beëindigd.
\n5.3 Inlichtingenverplichting De klant is verplicht de gemeente inlichtingen te verstrekken. Dit geldt voor iedere klant, ongeacht zijn persoonlijke situatie of de aard van de uitkering. De klant moet uit eigen beweging en op verzoek onmiddellijk alle informatie geven waarvan hij redelijkerwijs moet kunnen begrijpen dat die van belang is voor de arbeidsinschakeling en voor de uitkering. Als de klant twijfelt of de informatie belangrijk is, is hij verplicht om contact op te nemen met de gemeente om duidelijkheid te krijgen. De gemeente bepaalt welke informatie van belang is en welke niet. Met de term ‘onmiddellijk’ wordt bedoeld: zo snel mogelijk.
\nWet eenmalige gegevensuitvraag werk en inkomen De ‘Wet eenmalige gegevensuitvraag’ bepaalt, dat een aantal persoonsgegevens van klanten met andere organisaties dan de gemeente gedeeld mogen worden. Deze gegevens worden in principe niet meer opgevraagd bij de klant. Het gaat bijvoorbeeld om de inschrijving als werkzoekende bij het UWV, gegevens van de Sociale Verzekeringsbank (kinderbijslag, Anw en Aow), gegevens van de Rijksdienst voor het wegverkeer en uitkeringsgegevens van andere gemeenten (Participatiewet, IOAW, IOAZ). Ook gegevens uit de Basisregistratie Personen (BRP) worden in principe niet meer bij de klant opgevraagd.
\nDe volgende gegevens uit BRP mogen in ieder geval niet meer worden opgevraagd bij de klant: een adreswijziging; het sluiten of eindigen van een huwelijk of geregistreerd partnerschap.
\nDeze gegevens krijgt de gemeente rechtstreeks van de gemeente. Als de medewerker van de gemeente twijfelt over de juistheid van deze gegevens, kan om aanvullende gegevens of bewijsstukken worden gevraagd of kan een onderzoek naar de juistheid worden ingesteld. Dan kan bijvoorbeeld een huisbezoek worden afgelegd om de leefsituatie te onderzoeken.
\nGevolgen niet nakomen inlichtingenplicht Als de inlichtingenplicht niet wordt nagekomen, dan is dit meestal een reden om de bijstand te verlagen of te beëindigen en vaak ook om de bijstand terug te vorderen. Ook levert schending van de inlichtingenplicht vaak een grond op voor het opleggen van een boete. Zie hoofdstuk 6 ‘Bestuurlijke sancties’.
\n5.4 Identificatieverplichting Om het recht op bijstand te kunnen vaststellen moet de identiteit van de aanvrager vaststaan. De gemeente stelt de identiteit van de aanvrager vast aan de hand van een geldig legitimatiebewijs. Onder een geldig legitimatiebewijs wordt hier verstaan: Een geldig paspoort, een geldige Nederlandse identiteitskaart of een geldig vreemdelingendocument. Een rijbewijs is geen geldig legitimatiebewijs, omdat daarin de nationaliteit niet is vermeld.
\nOok bij latere contacten wordt de identiteit vastgesteld aan de hand van een geldig paspoort, Nederlandse identiteitskaart of vreemdelingendocument.
\nVerlopen legitimatiebewijs Uitgangspunt is dat een aanvrager zich identificeert aan de hand van een geldig legitimatiebewijs. Komt een aanvrager met een verlopen document, dan wordt de (aan)vraag in behandeling genomen en wordt de klant in de gelegenheid gesteld alsnog zo snel mogelijk een geldig legitimatiebewijs te overleggen. Het recht op bijstand kan immers pas vastgesteld worden als de identiteit van de aanvrager is vastgesteld.
\n5.5 Verplichtingen in verband met taaleis Participatiewet Per 1 januari 2016 is de Participatiewet gewijzigd door de invoering van de Wet taaleis Participatiewet. Artikel 18b is aan de Participatiewet toegevoegd. De taaleis houdt kortweg in dat beheersing van het Nederlands een verplicht onderdeel is van iemands re-integratie. Het vergroot de kansen op de arbeidsmarkt als iemand de Nederlandse taal goed beheerst.
\nDoelgroep De taaleis geldt voor iedereen aan wie de gemeente algemene bijstand verstrekt én die verplicht zijn om werk te zoeken. De taaleis geldt niet voor mensen met een IOAW/IOAZ-uitkering en voor mensen die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn. Voor mensen ouder dan 65 jaar geldt de taaleis ook niet. Voor hun eventuele jongere partners geldt de taaleis wel. De taaleis geldt zowel voor mensen voor wie het Nederlands de tweede taal is als voor mensen voor wie het Nederlands de moedertaal is.
\nWat houdt de taaleis in?
\nTaalniveau: een niveau voor de beheersing van het Nederlands (1F/A2), dat noodzakelijk wordt geacht om werk te vinden;
\nAantoonplicht: mensen moeten aantonen dat zij voldoende Nederlands beheersen door onderwijs dat ze hebben gevolgd of door een toets af te leggen;
\nInspanningsverplichting: wie niet het vereiste taalniveau heeft, moet zijn best doen om dat alsnog te halen;
\nSanctieregime: er is een sanctieregime als de klant de inspanningsverplichting niet nakomt en dat te verwijten is.
\nEen toelichting op deze onderdelen volgt in de paragrafen hieronder.
\n5.5.1 Taalniveau 1F/A2 Het vereiste taalniveau 1F is ongeveer vergelijkbaar met het niveau Nederlands bij het einde van de basisschool. Iemand die dit niveau niet heeft wordt ook wel laaggeletterd genoemd. Niveau 1F komt in grote lijnen overeen met taalniveau A2. Dat is het niveau dat bij het inburgeringsexamen moet worden gehaald. Het niveau 1F/A2 omvat de volgende vaardigheden:
\nSpreekvaardigheid: het kunnen voeren van eenvoudige gesprekken over vertrouwde, dagelijkse onderwerpen;
\nLuistervaardigheid: luisteren naar eenvoudige teksten over alledaagse concrete onderwerpen die aansluiten bij de leefwereld;
\nGespreksvaardigheid: in eenvoudige bewoordingen een beschrijving geven, informatie geven, verslag doen, uitleg en instructie geven in dagelijkse situaties;
\nSchrijf- en leesvaardigheid: eenvoudige teksten lezen en schrijven over alledaagse onderwerpen die aansluiten bij de leefwereld.
\n5.5.2 Aantoonplicht kennis van de Nederlandse taal Volgens de wet taaleis moet iedereen die een algemene bijstandsuitkering aanvraagt of al ontvangt met schriftelijke documenten aantonen dat hij/zij acht jaar Nederlandstalig onderwijs heeft gevolgd of het Nederlands ten minste op niveau 1F/A2 beheerst. Kan hij/zij dat niet dan moet hij/zij meewerken aan een toets om zo het taalniveau te bepalen. De manieren waarop iemand kan aantonen dat hij voldoet aan de taaleis zijn beperkt tot de hieronder genoemde documenten. Kan iemand geen van die documenten overleggen dan moet hij/zij een taaltoets doen.
\n1.Vrijstellend bewijs Wie bewijzen van het volgen van onderwijs of een diploma inburgering kan overleggen, is vrijgesteld van de wettelijke taaleisregels. De wetgever neemt aan dat die persoon het gestelde taalniveau heeft. In het overzicht hieronder staan documenten die in ieder geval aantonen dat men aan de taaleis voldoet.
\nLet op: Bij het beoordelen van nieuwe bijstandsaanvragen neemt de gemeente ook een (lichte) taaltoets af. Als de klant voor die toets slaagt, geldt de uitdraai met handtekening van de betreffende consulent werk en coaching als een vrijstellend bewijs. Dat geldt ook voor taaltoetsen die bij mensen met een bijstandsuitkering zijn afgenomen in het kader van het Handhavingsplan.
\nDocumenten Diploma VMBO Alle leerwegen. Dit zijn de Theoretische leerweg (TL), de kaderberoepsgerichte leerweg (KB), de Basisberoepsgerichte leerweg (BB) en de Beroeps Begeleidende Leerweg (BBL) Diploma MBO2 of hoger Zowel de Beroeps Opleidende Leerweg (BBL) als de Beroeps Opleidende Leerweg ( BOL) Overgangsrapport van MBO3 of MBO4 met een voldoende voor Nederlands Diploma MAVO, HAVO of VWO (Athenaeum, gymnasium) Overgangsrapport MAVO, HAVO of VWO met een voldoende voor Nederlands Diploma’s van vóór 1968 MULO, MMS en HBS, ook overgangsrapporten met een voldoende voor Nederlands Propedeuse van WO of HBO, kandidaats WO, afgestudeerd HBO of WO Elk bewijs van het volgen van Nederlandstalig HBO of wetenschappelijk onderwijs Deelcertificaat Eindexamen Nederlands bij het VAVO VMBO, MBO,MAVO, HAVO of VWO-niveau Wie geen diploma heeft maar acht jaar Nederlandstalig onderwijs volgde, voldoet ook aan de taaleis. Bewijzen hiervan kunnen bestaan uit rapporten van en/of bewijzen van inschrijving bij een school.
\nOok wie een inburgeringsdiploma/certificaat kan overleggen voldoet aan de taaleis.
\nDocumenten Inburgeringsexamen Voor oudkomers en voor nieuwkomers (A1/A2 of alles boven A2) Staatsexamen I of II Geslaagd voor alle 4 de vaardigheden.
\n5.5.3 Inspanningsverplichting taaleis Als iemand nog niet taalniveau 1F/A2 heeft, is het belangrijk dat hij/zij – zo snel mogelijk- werkt aan het verbeteren van zijn taalvaardigheid. Het Taalhuis adviseert daarbij. De klant moet verklaren dat hij/zij bereid is om binnen een maand een start te maken om zijn/haar Nederlands te verbeteren. Hij/zij is daarvoor zelf verantwoordelijk en moet ook kunnen aantonen dat hij/zij zich voldoende inspant.
\nMogelijke taalactiviteiten zijn:
\nDeelnemen aan een re-integratietraject / re-integratievoorziening van de gemeente;
\nOriënteren op cursusaanbod;
\nDeelnemen aan een taalcursus;
\nZoeken van een taalbuddy (iemand in de eigen omgeving met wie je kunt oefenen en die feedback en tips geeft, een taalcoach, taalmaatje);
\nWerken met een taalbuddy, al dan niet in combinatie met digitale lesprogramma’s of leren in de bibliotheek.
\nEen bijstandsgerechtigde kan zeker ook op eigen initiatief activiteiten ondernemen om zijn of haar taalniveau te verbeteren.
\nVastleggen van afspraken Afspraken die de gemeente met de klant maakt over taalactiviteiten worden zoveel mogelijk samen met de klant opgesteld. Deze afspraken zijn onderdeel van het plan van aanpak.
\nBelangrijk is dat de klant kan aantonen dat hij de gemaakte afspraken nakomt. De gemeente stelt daarom een nieuwe datum vast, waarop de taalontwikkeling wordt beoordeeld. De gemeente maakt daarbij ook duidelijk hoe de voortgang wordt beoordeeld. Bij deze afspraken gaat het nadrukkelijk om een inspanningsplicht van de bijstandsgerechtigde. De klant moet zijn best doen, maar is niet verplicht om binnen een bepaalde termijn het taalniveau 1F/A2 te bereiken.
\nOvermacht Als er sprake is van overmacht is het mogelijk om geen concrete vervolgafspraken te maken. Denk aan medische of sociale omstandigheden waar iemand sterk door in beslag wordt genomen. Of aan een zeer beperkte leerbaarheid door een verstandelijke handicap. Ook als de arbeidsverplichting op grond van de Participatiewet niet van toepassing is vanwege duurzame en volledige arbeidsongeschiktheid wordt afgezien van vervolgafspraken. Ook dit wordt vastgelegd in een beschikking.
\n5.5.4 Maatregelen als een klant verwijtbaar zich niet voldoende inspant De gemeente stemt de taalactiviteiten van de klant af op zijn inspanningen gericht op re-integratie en participatie. De taalactiviteiten maken een onderdeel uit van die re-integratie en participatie. Van de klant wordt verwacht dat hij daaraan medewerking verleent. Is een klant uitgenodigd voor een taaltoets, maar komt hij daar niet voor opdagen, dan wordt de uitkering in principe met 30% verlaagd voor de duur van een maand. Laat de klant te weinig vooruitgang zien bij de taalontwikkeling, dan is er volgens de wet aanleiding om de bijstand te verlagen met de volgende percentages:
\nEen verlaging met 20% van de bijstand gedurende de eerste zes maanden;
\nEen verlaging van 40% van de bijstand gedurende de volgende zes maanden;
\nEn daarna een verlaging van 100% van de bijstand gedurende onbepaalde tijd.
\nBij toepassing van deze verlaging kan de klant altijd de verlaging stoppen door: een vrijstellend bewijs te leveren (= een bewijs dat aantoont dat iemand over het wettelijk gestelde taalniveau voldoet); met goed gevolg de taaltoets af te leggen, of bereidheid te tonen om weer te starten met afgesproken taalactiviteiten.
\nOok wanneer iemand door overmacht of om een andere reden zich niet meer kan of hoeft in te zetten voor verbetering van zijn taalvaardigheid, is dit aanleiding om de maatregel te stoppen.
\nDe maatregel moet altijd worden afgestemd op de omstandigheden van de klant en zijn/haar mogelijkheden om middelen te verwerven, als er naar oordeel van de gemeente, gelet op bijzondere omstandigheden, dringende redenen daartoe noodzaken.
\n5.6 Andere verplichtingen De gemeente kan de klant ook: verplichtingen opleggen die verband houden met aard en doel van de bijstand. Bijvoorbeeld: de verplichting bijzondere bijstand te besteden aan het doel waarvoor de bijstand is gegeven; verplichtingen opleggen die erop gericht zijn om de bijstand te verminderen of te beëindigen. Bijvoorbeeld: de verplichting om goedkopere woonruimte te zoeken als bijzondere bijstand voor hoge woonkosten wordt gegeven; verplichten om op advies van een arts een noodzakelijke medische behandeling te ondergaan. Bijvoorbeeld: klant verplichten om deel te nemen aan een afkickprogramma; verplichten alimentatie voor kinderen te eisen bij een onderhoudsplichtige; verplichten mee te werken aan doorbetaling van vaste lasten of inkomensbeheer. Bijvoorbeeld: de vaste lasten voor de klant vanuit de uitkering doorbetalen na een schuldsanering, om te voorkomen dat opnieuw schulden ontstaan; verplichten mee te werken aan het vestigen van pandrecht of krediethypotheek. Bijvoorbeeld: als de klant een eigen huis heeft, maar geen inkomsten, kan bijstand worden verleend in de vorm van een geldlening. Om er zeker van te zijn dat aflossing van die lening plaatsvindt, kan de klant worden verplicht om mee te werken aan de vestiging van (krediet)hypotheek.
\nTen slotte is de klant ook verplicht zich niet te misdragen in het contact met personen of instanties die belast zijn met de uitvoering van de wet tijdens het verrichten van hun werk. Dat kan gaan om gedrag tegenover medewerkers en collegeleden van de gemeente, maar ook tegenover medewerkers van andere organisaties die worden ingeschakeld door de gemeente. Denk bijvoorbeeld aan artsen die een medische beoordeling uitvoeren, medewerkers van bedrijven die scholing verzorgen of de klant helpen bij de re-integratie.
\nIs er sprake van zeer ernstige misdragingen dan kan dat tot een forse verlaging van de uitkering leiden. Zie verder hoofdstuk 6 ‘Bestuurlijke sancties’.
\n5.7 Wettelijke basis De beleidsvoorschriften van dit onderdeel zijn gebaseerd op de Participatiewet. Meer concreet:
\nThema Artikelen Arbeidsverplichtingen algemeen: opleggen en afstemmen 9 leden 1 en 3 Participatiewet Arbeidsverplichtingen: ontheffing 9 leden 2, 4 en 5 Participatiewet Arbeidsverplichtingen: alleenstaande ouders 9 leden 4 en 7 Participatiewet en 9a Participatiewet Verplichting tot tegenprestatie 9 lid 1 onderdeel c Participatiewet Medewerkingsverplichting 17 lid 2 Participatiewet Identificatieverplichting 17 leden 3 en 4 Participatiewet Inlichtingenverplichting 17 lid 1 Participatiewet Verplichtingen uit wet taaleis 18b Participatiewet Zeer ernstige misdragingen 9 lid 6 Participatiewet Verplichting meewerken aan doorbetaling vanuit uitkering 57 Participatiewet Verplichting meewerken aan vestiging van pandrecht of krediethypotheek 48 lid 3 Participatiewet Verplichting alimentatie te eisen voor kinderen 56 Participatiewet Andere verplichtingen 55 Participatiewet Verlaging bijstand 18 Participatiewet en hoofdstuk 4 Verzamelverordening Arbeidsverplichtingen algemeen: opleggen en afstemmen 9 leden 1 en 3 Participatiewet Hoofdstuk6Bestuurlijke sancties De klant van de gemeente die een uitkering ontvangt heeft rechten, maar ook plichten. Deze plichten zijn vastgelegd in de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz). Als de klant deze plichten niet of onvoldoende nakomt, kan de gemeente een maatregel toepassen (de uitkering tijdelijk verlagen) of een bestuurlijke boete opleggen. Een maatregel of boete wordt een bestuurlijke sanctie genoemd. Dit hoofdstuk gaat over bestuurlijke sancties.
\n6.1 Soorten bestuurlijke sancties Er zijn twee verschillende soorten bestuurlijke sancties die de gemeente kan toepassen: een maatregel: voor het niet naleven van arbeidsverplichtingen, voor ernstige misdragingen en voor verwijtbaar gedrag waardoor bijstandverlening nodig is. een boete: voor het niet naleven van de inlichtingenverplichting.
\nVoor beide sancties geldt dat deze niet zonder een zorgvuldig onderzoek kunnen worden opgelegd. In par. 6.2 wordt de maatregel behandeld en in par. 6.3 wordt ingegaan op de boete.
\n6.2 Maatregel Onder maatregel wordt verstaan: het toepassen van een verlaging van de uitkering. Uitgangspunt is dat een maatregel duidelijk voelbaar is wanneer de klant arbeidsverplichtingen niet is nagekomen of in andere opzichten is tekortgeschoten in zijn verplichtingen. Het doel van een maatregel is gedragsverandering.
\nDe regels over maatregelen zijn niet alleen in de Participatiewet, IOAW en IOAZ te vinden, maar ook in de gemeentelijke Verzamelverordening werk en inkomen van Zutphen (hierna: Verzamelverordening). Het opleggen van een maatregel is in principe verplicht als de verwijtbare gedraging zich heeft voorgedaan. Dat is anders, als het gedrag de klant niet te verwijten is. Dan kan van een maatregel worden afgezien. Dat is ook zo in geval van dringende persoonlijke omstandigheden (zie ook par. 6.2.2).
\nDe Participatiewet en de Verzamelverordening geven een opsomming van allerlei onwenselijke gedragingen.
\nGemeentelijk regime Verzamelverordening In de Verzamelverordening werk en inkomen worden 2 categorieën (groepen) maatregelen genoemd, namelijk:
\nEen maatregel van 30% gedurende 1 maand. Dit is een maatregel van de ‘eerste categorie’. Dit geldt voor de volgende gedragingen:
\nOnvoldoende inzet tonen om betaald werk te verkrijgen, voor zover dit niet voortvloeit uit gedrag als bedoeld in artikel 18 lid 4 Participatiewet (zie hieronder);
\nOnvoldoende meewerken aan het opstellen, uitvoeren en evalueren van een plan van aanpak;
\nOnvoldoende meewerken aan het afleggen van een taaltoets, bedoeld in artikel 18b van de Participatiewet;
\nGeen gebruik willen maken van een voorziening, gericht op toeleiding naar werk, wat heeft geleid tot het intrekken van de ontheffing van de arbeidsplicht voor een alleenstaande ouder, bedoeld in artikel 9a, eerste lid, van de Participatiewet;
\nOnvoldoende verrichten van een opgedragen tegenprestatie;
\nOnvoldoende nakomen van andere arbeidsverplichtingen dan de arbeidsverplichtingen die in de Verzamelverordening en in de Participatiewet, de IOAW of de IOAZ zijn genoemd;
\nNiet nakomen van verplichtingen die verband houden met de aard en het doel van een bepaalde vorm van bijstand;
\nNiet nakomen van een opgelegde verplichting om een noodzakelijke medische behandeling te ondergaan;
\nNiet nakomen van verplichtingen die zijn gericht op vermindering van de bijstand;
\nTekortschietend besef van verantwoordelijkheid in de voorziening in het bestaan, wat heeft geleid tot een financiële benadeling van de gemeente tot € 4.000,-. de verplichting van de inburgeraar om mee te werken aan het door het college in naam van de belanghebbende verrichten van betalingen uit de toegekende bijstand van huur, gas, water en stroom en de verplichte zorgverzekering.
\nEen maatregel van 100% gedurende 1 maand. Dit is een maatregel van de ‘tweede categorie’ en geldt voor de volgende gedragingen:
\nOnvoldoende gebruik maken van een door de gemeente aangeboden voorziening (alleen voor de IOAW);
\nNiet meewerken aan een onderzoek naar de mogelijkheden om betaald werk te krijgen (alleen voor de IOAW);
\nNiet aanvaarden of het door eigen toedoen verliezen van betaald werk (alleen voor de IOAW);
\nZeer ernstige misdragingen tegenover personen of instanties die met de uitvoering van de Participatiewet, IOAW en IOAZ belast zijn;
\nOnvoldoende nakomen van verplichtingen die gericht zijn op beëindiging van de bijstand;
\nTekortschietend besef van verantwoordelijkheid in de voorziening in het bestaan, wat heeft geleid tot een financiële benadeling van de gemeente van € 4.000,- of hoger.
\nWettelijk regime Participatiewet In de Participatiewet zijn ook gedragingen opgesomd die aanleiding geven voor een maatregel. Die gedragingen zijn te vinden in artikel 18 lid 4. Deze maatregelen worden ‘geüniformeerde maatregelen’ genoemd, omdat ze voor alle bijstandsgerechtigden in Nederland gelden. De maatregel bedraagt dan 100% voor de duur van een maand. Het gaat om de volgende gedragingen:
\nNiet aanvaarden of behouden van betaald werk;
\nNiet ingeschreven staan bij een of meerdere uitzendbureaus;
\nHet niet naar vermogen betaald werk zoeken in een andere gemeente dan de gemeente van inwoning, alvorens naar die andere gemeente te verhuizen;
\nNiet bereid zijn om 3 uur per dag te reizen voor werk;
\nNiet bereid zijn om te verhuizen, als er geen andere mogelijkheid is om betaald werk te krijgen of te behouden, en de klant daardoor een arbeidsovereenkomst kan krijgen van tenminste een jaar en een netto beloning van minimaal de toepasselijke bijstandsnorm;
\nNiet verkrijgen en behouden van kennis en vaardigheden die noodzakelijk zijn voor werk;
\nBelemmeren van betaald werk door kleding, gebrek aan persoonlijke verzorging of gedrag;
\nNiet gebruik maken van door de gemeente aangeboden voorzieningen, gericht op het verkrijgen van werk én mee te werken aan onderzoek naar zijn of haar mogelijkheden voor werk. Daaronder valt ook: de klant die niet verschijnt op een uitnodiging om op een bepaald moment op een bepaalde plaats te komen, met het oog op toeleiding naar werk.
\nDe gemeente moet onderzoeken of er aanleiding is om een maatregel op te leggen, als de klant tekortschiet in zijn verplichtingen. De volgende aspecten zijn dan van belang:
\nWat is er gebeurd? (zie par. 6.2.1) In welk opzicht is de klant tekortgeschoten? (6.2.2) Is er sprake van opnieuw verwijtbaar gedrag? (6.2.3) Wat is de zienswijze van de klant? (6.2.4) Wat worden de hoogte, duur en ingangsdatum van de maatregel? (6.2.5) Wat moet er in het besluit worden opgenomen? (6.2.6) Hoe kan de maatregel worden herzien? (6.2.7) 6.2.1 Wat is er gebeurd?
\nAllereerst moet de gemeente duidelijkheid krijgen over wat er precies is gebeurd. Vaak is er informatie van de klant nodig en moet er bij de klant doorgevraagd worden naar de feiten en de omstandigheden. Soms is het nodig om daarvoor anderen te spreken, bijv. een werkgever, zodat duidelijkheid ontstaat over de feiten.
\nVerjaring Voor het opleggen van een maatregel geldt, dat de gemeente met de nodige snelheid een besluit moet nemen. Daarom is in de Verzamelverordening bepaald, dat er geen maatregel meer wordt opgelegd, als het verwijtbare gedrag van de klant al langer dan 12 maanden bekend is bij de gemeente.
\n6.2.2 In welk opzicht is de klant tekortgeschoten?
\nAls de gedraging van de klant vaststaat, moet de gemeente beoordelen welke gedraging de klant precies te verwijten is. Het vraagt soms enig onderzoek naar de situatie van de klant om te bepalen in welke categorie de maatregel valt.
\nSamenloop Soms kan het verwijtbare gedrag worden ondergebracht in verschillende categorieën. Als dat het geval is, wordt de hoogste maatregelcategorie genomen. Het kan ook zijn, dat er sprake is van meerdere gedragingen, die ieder voor zich als een afzonderlijke verwijtbare gedraging aangemerkt kunnen worden. In dat geval wordt voor beide gedragingen afzonderlijk een maatregel opgelegd. In principe gelijktijdig, maar als dat niet mogelijk is of een onevenredig effect heeft, na elkaar. Wel moet daarbij worden bedacht, wat het effect is van het opleggen van meerdere maatregelen. Onder omstandigheden kan dat betekenen dat de maatregelen worden gematigd, als sprake is van dringende redenen.
\n6.2.3 Is er sprake van opnieuw verwijtbaar gedrag?
\nWanneer een klant binnen 12 maanden na het nemen van een besluit waarbij een maatregel is opgelegd zich opnieuw verwijtbaar gedraagt, dan wordt een maatregel opgelegd volgens het stelsel van recidive. In geval van herhaling (recidive) van verwijtbaar gedrag gelden de volgende regels:
\nEerste maatregel is 30% van de bijstandsnorm: in geval van een herhaalde verwijtbare gedraging binnen 12 maanden, vindt een verlaging met 30% gedurende 2 maanden plaats; in geval van een tweede herhaling van verwijtbaar gedrag binnen dezelfde 12 maanden, vindt een verlaging met 30% gedurende 4 maanden plaats.
\nEerste maatregel is 100% van de bijstandsnorm: in geval van een herhaalde verwijtbare gedraging binnen 12 maanden, vindt een verlaging met 100% gedurende 2 maand plaats; in geval van een tweede herhaling van verwijtbaar gedrag binnen dezelfde 12 maanden, vindt een verlaging met 100% gedurende 3 maanden plaats.
\nBij herhaling van verwijtbaar gedrag wordt de maatregel dus langer. Voorwaarde voor het verlengen van de maatregel is, dat het gaat om gedrag met hetzelfde karakter, waarvoor hetzelfde of een hoger percentage geldt. De maatregel kan dus niet worden verlengd, als het eerste gedrag het niet voldoen aan de arbeidsverplichtingen betreft, en het tweede gedrag het niet benutten van een voorziening. De maatregel kan ook niet worden verlengd, als voor de eerste gedraging een maatregel van 100% geldt en voor de tweede maatregel een standaardpercentage van 30%.
\n6.2.4 Wat is de mening van de klant?
\nDe gemeente stelt de klant in de gelegenheid om zijn mening te geven over het voornemen om een maatregel op te leggen, voordat een maatregel wordt opgelegd. Dit wordt ook wel het ‘horen’ genoemd. Het horen kan in de vorm van een gesprek op kantoor, maar kan ook schriftelijk of telefonisch. De klant kan zelf een keus maken. Uit het horen kunnen omstandigheden naar voren komen waardoor de klant toch geen verwijt gemaakt kan worden voor de gedragingen. Ook kan uit de omstandigheden blijken dat de klant onredelijk zwaar wordt getroffen als een maatregel wordt opgelegd. In dat geval kan de maatregel worden verlaagd of kan de gemeente besluiten af te zien van de maatregel.
\nAls een klant niet reageert op de uitnodiging voor de hoorgelegenheid, dan neemt de gemeente een besluit zonder de klant te horen. De klant is niet verplicht zich te laten horen. Hij wordt dus niet gesanctioneerd omdat hij geen gebruik maakt van het recht om zijn zienswijze te geven.
\n6.2.5 Wat worden de hoogte, duur en ingangsdatum van de maatregel?
\nHoogte van de maatregel Na de beoordeling van de gedraging volgt het bepalen van de hoogte van de maatregel. Er zijn twee maatregelcategorieën: 30% en 100%. Dat zijn percentages van de toepasselijke bijstandsnorm voor de klant. Deze standaardpercentages vormen het uitgangspunt voor het vaststellen van de hoogte van de maatregel. Vervolgens moet worden beoordeeld of er aanleiding is om de maatregel te verlagen. Dat wordt ‘matiging’ genoemd.
\nMatiging Matiging is aan de orde in twee gevallen: in hoeverre is het gedrag de klant te verwijten? Als het gedrag niet verwijtbaar is kan geen maatregel worden opgelegd. Dat kan zich bijvoorbeeld voordoen, als de klant niet heeft kunnen solliciteren als gevolg van een ziekenhuisopname. Het is ook denkbaar dat de klant wel enig verwijt te maken is, maar dat er sprake is van verminderde verwijtbaarheid. Dat kan aan de orde zijn als de gemeente steken heeft laten vallen in de voorlichting en de benadering van de klant. Dat kan een reden zijn om de maatregel bijvoorbeeld te halveren; zijn er bijzondere omstandigheden die een dringende reden vormen om de maatregel te verlagen? Als de klant door het verlagen van de uitkering onredelijk zwaar wordt getroffen, kan de maatregel worden verlaagd of kan er volledig worden afgezien van het opleggen van een maatregel. De klant wordt onredelijk zwaar getroffen als het effect van de verlaging te ingrijpende gevolgen heeft. Het kan zijn dat door het verlagen van de uitkering een schuldensituatie uit de hand loopt. Dat kan een reden zijn om de maatregel te matigen. Dat zal trouwens niet snel het geval zijn. De klant heeft namelijk vaak de mogelijkheid om de maatregel van tafel te krijgen door gedragsverandering (zie par. 6.2.7. Inkeerregeling).
\n100%-maatregelen Als het gaat om een 100%-maatregel en er zijn dringende redenen, dan is de eerste stap om na te gaan of deze dringende redenen worden weggenomen, als de maatregel over drie maanden wordt uitgesmeerd. Als dat geen uitkomst biedt, dan pas wordt de maatregel verlaagd of wordt eventueel afgezien van de maatregel.
\nVerzwaring De Verzamelverordening maakt het niet mogelijk een hogere maatregel op te leggen dan in de verordening staat. Het maatregelpercentage van 30% kan dus niet verhoogd worden tot 60%.
\nBijzondere bijstand Als het gaat om eenmalige bijzondere bijstand dan wordt de bijzondere bijstand in principe volledig geweigerd. Is er sprake van verminderde verwijtbaarheid of van een dringende reden, dan kan de weigering beperkt worden en de bijzondere bijstand dus worden verlaagd.
\nDuur van de maatregel De maatregel wordt in principe opgelegd voor de duur van een kalendermaand. Als de uitkering tijdens de kalendermaand wordt beëindigd, blijft de maatregel beperkt tot het deel van de maand waarover de klant nog uitkering ontvangt. Herleeft de uitkering binnen 12 maanden na beëindiging van de uitkering, dan kan het niet opgelegde deel van de maatregel alsnog worden opgelegd. Dat is echter geen automatisme. De gemeente moet dan een nieuw maatregelbesluit nemen. Daarbij moeten alle afwegingen worden gemaakt die voor een normale maatregel gelden.
\nIngangsdatum maatregel De maatregel gaat in op de eerste dag van de maand waarin het maatregelbesluit wordt verstuurd. Als dat niet (meer) mogelijk is, dan wordt de ingangsdatum de eerste dag van de maand die volgt op de maand waarin het besluit is verstuurd. De verlaging van de uitkering vanwege een maatregel kan alleen plaatsvinden op een betaling in de toekomst, dus in de maand volgend op de maand waarin het besluit wordt verzonden. De klant moet het besluit dus hebben voordat de maatregel wordt uitgevoerd.
\n6.2.6 Wat moet er in het besluit worden opgenomen?
\nHet opleggen van een maatregel wordt neergelegd in een besluit. Daarin wordt vastgelegd: welk gedrag er is geconstateerd; in welke maatregelcategorie dat gedrag valt; wat de hoogte is van de maatregel; wat de duur en ingangsdatum is van de maatregel; indien van toepassing: waarom geheel of gedeeltelijk is afgezien van het opleggen van een maatregel; welke mogelijkheden er zijn om de maatregel te herzien.
\n6.2.7 Hoe kan de maatregel worden herzien?
\nInkeerregeling Het kan zijn dat de klant zijn gedrag verbetert nadat een maatregel is opgelegd. Zodra dit aantoonbaar het geval is, kan de klant een beroep doen op de zgn. ‘inkeerregeling’. De klant kan dan binnen een maand na verzending van het maatregelbesluit een beroep doen op herziening van de maatregel omdat hij zijn gedrag heeft verbeterd. Als er sprake is van recidive, dan wordt die termijn gesteld op de duur van de maatregel (zie par. 6.2.3). De inkeerregeling geldt alleen voor maatregelen die betrekking hebben op het niet nakomen van arbeidsverplichtingen.
\nDe gedragsverbetering van de klant moet ondubbelzinnig blijken uit zijn houding en gedragingen. Het is onvoldoende dat de klant alleen ‘beterschap’ belooft of goede bedoelingen heeft. Het moet duidelijk zijn dat de klant volledig aan zijn verplichtingen is gaan voldoen. Dan kan de maatregel worden ingetrokken. Het verzoek moet schriftelijk worden ingediend of via het mailadres van de gemeente.
\nWanneer de uitkeringsgerechtigde zijn gedrag heeft verbeterd en verzoekt om toepassing van de inkeerregeling, wordt de maatregel ingetrokken.
\nBezwaar en beroep Als de klant het niet eens is met het besluit, kan hij bezwaar maken bij de gemeente. Zie verder hoofdstuk 7 ‘Uitvoeringszaken’ over hoe dit in zijn werk gaat. Nadat een besluit op bezwaar is genomen door de gemeente, kan eventueel beroep worden ingesteld bij de rechtbank Midden-Gelderland.
\n6.3 Boete Degene die gebruik maakt van de sociale zekerheid is verplicht aan het uitkeringsorgaan alle informatie te verstrekken die van belang is voor het juist verstrekken van een uitkering. We noemen dat de inlichtingenverplichting. Zie ook hoofdstuk 5 ‘Verplichtingen’. Het niet nakomen van de inlichtingenverplichting wordt in de wet- en regelgeving beschouwd als een overtreding. De gemeente legt daarom een bestuurlijke boete op, als de klant de inlichtingenplicht niet is nagekomen. Soms moet de gemeente aangifte doen bij het openbaar Ministerie. Dan wordt geen boete opgelegd. Zie par. 6.3.1.
\n6.3.1 Aangifte of boete Als er sprake is van financiële benadeling van de gemeente, kan een boete worden opgelegd of aangifte bij het Openbaar Ministerie worden gedaan. Benadeling kan bijvoorbeeld ontstaan door het verzwijgen van inkomsten, vermogen of samenwoning. We noemen dit fraude. Wanneer het fraudebedrag boven de aangiftegrens uitkomt, doet de gemeente aangifte. De aangiftegrens ligt op € 50.000, maar soms kan ook bij een lager fraudebedrag aangifte worden gedaan. Aangifte wordt gedaan door sociaal rechercheurs van de gemeente. Er wordt dan ook een proces-verbaal opgemaakt voor het Openbaar Ministerie.
\nDe gemeente legt geen boete op zolang het Openbaar Ministerie een aangifte van het strafbare feit onderzoekt. Het strafbare feit is in het algemeen het niet nakomen van de inlichtingenplicht. Opsporing en vervolging van bijstandsfraude zullen in het algemeen gebaseerd zijn op artikel 225 Wetboek van Strafrecht (WvSr - valsheid in geschrifte), de artikelen 227 a en 227 b WvSr, of 447 c en 447 d WvSr (schending wettelijke inlichtingenplicht).
\nZodra het Openbaar Ministerie strafvervolging heeft ingesteld en het onderzoek ter terechtzitting is gestart, kan de gemeente geen boete meer opleggen. Dit is ook het geval als een schikkingsvoorstel van het Openbaar Ministerie wordt geaccepteerd. Daardoor vervalt het recht tot strafvervolging en het opleggen van een boete.
\n6.3.2 Grondslagen bestuurlijke boete De boete is geregeld in de Participatiewet, de IOAW en de IOAZ. Verder schrijft de Algemene wet bestuursrecht (Awb) de procedure voor. Daarnaast zijn enkele uitspraken van de Centrale Raad van Beroep van belang. Belangrijke uitspraken zijn o.a. de uitspraken van 24 november 2014 (ECLI:NL:CRVB:2014:3754) en van 11 januari 2016 (ECLI:NL:CRVB:2016:10).
\n6.3.3 Belangrijke aspecten bij opleggen van de bestuurlijke boete De procedure die geldt voor het opleggen van een boete is geregeld in de Awb. Van belang is allereerst, dat een zorgvuldig onderzoek wordt verricht. Voor dat onderzoek zijn bepaalde procedurele stappen belangrijk. Verder gelden er verschillende vormvereisten waar de gemeente rekening mee moet houden.
\nIn hoofdlijnen zijn de volgende procedurele stappen van belang:
\nVaststellen overtreding Overdragen aan boetemedewerker Rapporteren overtreding Voornemen tot opleggen boete Zienswijze van de klant Cautie Voorbereiden boete-besluit Besluit boete Deze stappen worden hieronder verder toegelicht.
\nVaststellen overtreding Een boete kan pas worden opgelegd als de gemeente heeft vastgesteld, dat een klant de op hem rustende inlichtingenverplichting op grond van de Participatiewet, de IOAW of de IOAZ niet is nagekomen. Deze constatering kan door iedereen gebeuren die met de uitvoering van deze wetten belast is. Dit zijn o.a. de consulent werk en coaching, de inkomensspecialist en de handhavingsmedewerker.
\nOverdragen aan boetemedewerker Het verdere onderzoek naar een mogelijke boete mag niet worden uitgevoerd door diegene die de overtreding heeft vastgesteld. Daarom moet er een overdracht plaatsvinden aan de boeteambtenaar van het team Inkomen. De boeteambtenaar voert het boeteonderzoek uit. Hij gaat daarbij uit van de gesignaleerde schending van de inlichtingenverplichting en de rapportage die hij daarover heeft ontvangen.
\nRapporteren overtreding De constatering van de overtreding moet worden vastgelegd in een ‘boeterapport’. Dit boeterapport mag uitsluitend feiten bevatten, geen meningen, veronderstellingen of aannames.
\nHet boeterapport kent de volgende opbouw: de naam van de overtreder; het wettelijk voorschrift dat is overtreden (de schending van de inlichtingenverplichting); de datum/periode waarop de overtreding heeft plaatsgehad; de informatie die gemeld had moeten worden; de wijze waarop de overtreding is geconstateerd (omschrijving van hoe de gemeente de schending van de inlichtingenverplichting ontdekt heeft); de dagtekening van het boeterapport.
\nIn dit rapport wordt in ieder geval geen melding gemaakt van: de reden van de overtreding; bijzonderheden die bij de beslissing om een boete op te leggen een rol kunnen spelen.
\nVoornemen tot opleggen boete De klant moet schriftelijk worden geïnformeerd over het voornemen van de gemeente om een boete op te leggen. Als bijlage wordt het ‘boeterapport’ (Rapportage onderzoek opleggen boete) meegezonden. Het voornemen is geen besluit. Er is geen bezwaar mogelijk tegen het voornemen tot opleggen boete.
\nZienswijze van de klant Bij het informeren van de klant over het voornemen om een boete op te leggen wordt de klant ook in de gelegenheid gesteld om zijn mening (zienswijze) te geven op de door de gemeente geconstateerde overtreding. De klant kan zijn zienswijze geven op de volgende manieren: tijdens een gesprek op kantoor; of schriftelijk (niet via de mail, omdat een handtekening vereist is).
\nDe gemeente laat het aan de klant over om te bepalen hoe hij zijn zienswijze wil geven.
\nBijstaan door een tolk bij onvoldoende beheersing van de Nederlandse taal De Awb en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) schrijven voor dat de gemeente moet zorgen voor een tolk als duidelijk is dat dit nodig is voor de verdediging van de klant tijdens het zienswijzegesprek.
\nCautie De klant die kennis neemt van het voornemen tot het opleggen van een boete, kan gebruik maken van het zwijgrecht. Er bestaat geen wettelijke verplichting om mee te werken aan een veroordeling. de gemeente is daarom verplicht om de klant te wijzen op zijn zwijgrecht. Deze mededeling wordt de cautie genoemd. De cautie moet altijd worden gegeven voordat een gesprek over het voornemen tot opleggen van een boete wordt gevoerd. Zonder cautie geen boete. Dat betekent trouwens niet, dat de klant het recht heeft om in een gesprek onjuiste informatie te geven. De informatie die de klant wel verstrekt, moet altijd juist zijn.
\nHet zwijgrecht brengt met zich mee dat de klant niets hoeft te verklaren over zijn gedrag of zijn overwegingen die geleid hebben tot de overtreding. Dat staat echter los van de inlichtingenverplichting op grond van de Participatiewet, de IOAW of de IOAZ. Die is onverminderd van toepassing. Dat betekent, dat de klant nog steeds verplicht is om alle informatie te geven die van belang is voor de uitkering.
\nVoorbereiden boetebesluit Ten slotte worden alle feiten en omstandigheden omtrent de overtreding beoordeeld. Wat van belang is wordt afgewogen om tot een definitief boetebesluit te komen.
\n6.3.4 Hoogte van de boete De volgende punten zijn in ieder geval van belang bij het bepalen van de hoogte van de boete: benadelingsbedrag (zie par. 6.3.4.1) recidive (6.3.4.2) mate van verwijtbaarheid (6.3.4.3) draagkracht (6.3.4.4) dringende redenen (6.3.4.5) maximale boete (6.3.4.6) Deze punten worden hieronder kort toegelicht. De uitkomst van deze voorbereidingsfase kan trouwens ook zijn dat er geen boete wordt opgelegd.
\n6.3.4.1 Benadelingsbedrag De boete wordt in de eerste plaats bepaald door het benadelingsbedrag. Dat is het bedrag, dat de klant ten onrechte heeft ontvangen door de schending van de inlichtingenverplichting. Het benadelingsbedrag is gelijk aan de netto vordering die is ontstaan doordat de klant de inlichtingenverplichting niet is nagekomen.
\nIs de klant de inlichtingenverplichting niet nagekomen zonder dat dat heeft geleid tot een benadelingsbedrag (zgn. nulfraude), dan wordt een schriftelijke waarschuwing gegeven en legt de gemeente geen boete op. Als het benadelingsbedrag klein is, maximaal € 150,-, kan ook een waarschuwing worden gegeven. Dit is anders als er sprake is van recidive. Zie par. 6.3.4.2.
\n6.3.4.2 Recidive Als de klant voor de tweede keer de inlichtingenverplichting heeft geschonden, dan moet de boete worden verhoogd als binnen vijf jaar nadat een onherroepelijke boete is opgelegd opnieuw een boete wordt opgelegd en bij de tweede boete sprake is van een benadelingsbedrag. In dat geval is er volgens de Participatiewet sprake van recidive en moet de boete verhoogd worden. Bepalend is de datum waarop het eerste en het volgende boetebesluit is genomen. Die periode mag niet langer zijn dan vijf jaar. Als de klant door de strafrechter is veroordeeld tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf, wordt de recidivetermijn tien jaar.
\nBij recidive wordt de boete in beginsel verhoogd tot 150% van het benadelingsbedrag.
\n6.3.4.3 Mate van verwijtbaarheid Als de inlichtingenverplichting niet is nagekomen, is dit verwijtbaar gedrag. Het kan zelfs zijn dat er opzet aan de orde is. Uitgangspunt bij het vaststellen van de hoogte van de boete is dat er sprake is van ‘normale’ verwijtbaarheid. Het ligt op de weg van de klant om aan te tonen dat het gedrag niet of minder verwijtbaar is geweest en dat de boete dus lager moet worden vastgesteld. Het ligt echter op de weg van de boetemedewerker van de gemeente om aan te tonen dat de gedraging opzettelijk of ernstig verwijtbaar is en de boete dus hoger moet worden vastgesteld. Dat is aan de orde als de boetemedewerker van mening is dat er sprake is van meer dan normale verwijtbaarheid.
\nDe boetemedewerker beoordeelt aan de hand van alle feiten en omstandigheden of er sprake is van normale verwijtbaarheid of een verminderde of juist verhoogde mate van verwijtbaarheid. Als de klant van mening is, dat zijn gedrag minder verwijtbaar is, zal hij met argumenten en bewijzen moeten komen die de verminderde verwijtbaarheid aantonen. Dit kan de klant doen bij het geven van zijn zienswijze op het voornemen tot het opleggen van een boete.
\nBij de verschillende gradaties van verwijtbaarheid horen verschillende boetepercentages:
\n100 % bij aangetoonde opzet;
\n75 % bij ernstige verwijtbaarheid of grove schuld;
\n50 % bij normale verwijtbaarheid;
\n25 % bij verminderde verwijtbaarheid Als elke vorm van verwijtbaarheid ontbreekt, legt de gemeente geen boete op.
\n6.3.4.4 Draagkracht Het besluit om een boete op te leggen, mag er niet toe leiden dat de klant een onevenredig nadeel ondervindt in zijn inkomen of vermogen. Het is niet geoorloofd om de boete zo hoog te maken, dat de klant voor een lange periode op of onder het bestaansminimum moet leven. Daarom geldt er bij het vaststellen van de hoogte van de boete een tijdsbegrenzing. Deze begrenzing is afhankelijk van de mate van verwijtbaarheid. Hoe sterker verwijtbaar de overtreding is, hoe langer de klant een boete moet kunnen afbetalen en hoe hoger daarom de boete kan zijn.
\nDit wordt concreet zo uitgewerkt, dat bij opzettelijk handelen al het inkomen boven de standaard beslagvrije voet volledig beschikbaar is voor het aflossen van de boete met een maximum van 24 maanden. De boete is dan maximaal het bedrag dat iemand in die periode kan betalen boven de beslagvrije voet. Is er sprake van verminderde verwijtbaarheid, dan wordt de maximale boete lager, zoals onderstaande tabel duidelijk maakt:
\nMate van verwijtbaarheid Percentage van het benadelingsbedrag Maximale boete op basis van aflossingscapaciteit Opzet 100% 24x draagkracht per maand Grove schuld 75% 18x draagkracht per maand Normale verwijtbaarheid 50% 12x draagkracht per maand Verminderde verwijtbaarheid 25% 6x draagkracht per maand Geen verwijtbaarheid 0% n.v.t.
\nAls de klant geen informatie wenst te verstrekken over zijn inkomsten wordt de boete niet gemaximeerd op grond van de draagkracht. Het is een verantwoordelijkheid van de klant om aan te tonen dat er geen of minder draagkracht in het inkomen is. Dit geldt niet voor personen die een bijstandsuitkering of soortgelijke uitkering van de gemeente ontvangen. Van hen is het inkomen immers bekend.
\nKostendelers hebben ook draagkracht in het inkomen. Hun draagkracht wordt vastgesteld op 10% van de bijstandsnorm voor een alleenwonende alleenstaande, of meer, als het inkomen hoger is dan de bijstandsnorm voor die alleenstaande.
\n6.3.4.5 Dringende redenen Voor het vaststellen van de hoogte van de boete is ten slotte nog van belang of er sprake is van persoonlijke omstandigheden die een dringende reden vormen om de boete te verlagen of er in het geheel van af te zien. Dat is het geval als de boete onevenredige gevolgen voor de klant heeft. Dat kan bijvoorbeeld aan de orde zijn bij een dreigende huisuitzetting of bij ernstige verwaarlozing van kinderen, die geraakt worden als de boete wordt opgelegd. Dringende redenen zijn aanwezig als de boete leidt tot een levensbedreigende situatie of als ernstig geestelijk of lichamelijk letsel dreigt door de boeteoplegging.
\n6.3.4.6 Maximale boete Als alles wat van belang is voor het vaststellen van een boete in beeld gebracht is, dan moet worden beoordeeld of de boete niet hoger is dan de maximale boetes die de strafrechter kan opleggen. In geval van opzet is dat het maximumbedrag voor een boete van de vijfde categorie (per 1 januari 2017: € 82.000). In geval van verwijtbaarheid is dat het maximumbedrag voor een boete van de derde categorie (€ 8.200). Is de boete, die op grond van de voorgaande punten is berekend, hoger dan deze bedragen, dan wordt de boete gemaximeerd op de hier genoemde maximumbedragen.
\n6.3.5 Beslissing over de boete Nadat alle feiten en omstandigheden met betrekking tot de overtreding tegen elkaar afgewogen zijn, kan het boete-onderzoek worden afgerond. De beslissing over de boete wordt aan de klant bekendgemaakt door middel van een besluit dat binnen 13 weken verzonden wordt nadat de klant van het voornemen een boete op te leggen in kennis is gesteld. Overschrijding van deze termijn schaadt de rechtszekerheid van de belanghebbende en vraagt erom dat bij matiging van de boete wordt stilgestaan. De matiging is gebaseerd op het “Stappenplan bestuurlijke boete” van de VNG. Tegen het besluit kan de klant bezwaar maken en later beroep bij de rechtbank Gelderland instellen, als de klant het met de uitkomst van de bezwaarprocedure niet eens is. Het instellen van bezwaar of beroep leiden er niet toe dat de invordering van de boete opgeschort wordt.
\n6.4 Wettelijke basis De beleidsvoorschriften van dit onderdeel zijn gebaseerd op de Participatiewet, de IOAW, de IOAZ, de Algemene wet bestuursrecht en de Verzamelverordening werk en inkomen. Meer concreet:
\nThema Artikelen Maatregelen – opleggen maatregel 18 lid 2 Participatiewet, 20 IOAW, 20 IOAZ en 5:4 Algemene wet bestuursrecht Maatregelen – gedragingen 18 lid 4 Participatiewet en 4.6 Verzamelverordening Maatregelen – ingangsdatum en tijdvak 4.3 Verzamelverordening Maatregelen – afzien van verlaging 18 lid 9 en 10 Participatiewet, 20 lid 3 IOAW, 20 lid 3 IOAZ, 5:5 Algemene wet bestuursrecht en 4.3 Verzamelverordening Maatregelen - hoogte 18 lid 1 en 2 Participatiewet, 20 lid 2 IOAW, 20 lid 2 IOAZ, 4.4 t/m 4.7 en 4.9 t/m 4.13 Verzamelverordening en 2 en 2a Boetebesluit sociale zekerheidswetten Maatregelen - geüniformeerde 18 lid 4 t/m 8 Participatiewet en 4.5 Verzamelverordening Maatregelen – inkeerregeling 18 lid 11 Participatiewet en 4.8 Verzamelverordening Boete – opleggen boete 18a lid 1 Participatiewet, 20a lid 1 IOAW, 20a lid 1 IOAZ en 5:40 Algemene wet bestuursrecht Boete – afzien van boete 18a lid 4 en 7 Participatiewet, 20a lid 4 en 7 IOAW, 20a lid 4 en 7 IOAZ en 5:41 t/m 5:45 Algemene wet bestuursrecht Boete – hoogte 18a 1 t/m 4, 10 t/m 13 Participatiewet, 20a lid 1 t/m 4, 10 t/m 13 IOAW, 20a lid 1 t/m 4, 10 t/m 13 IOAZ, 5:46 Algemene wet bestuursrecht en Boetebesluit sociale zekerheidswetten Boete – verhouding tot strafrecht 5.44 Algemene wet bestuursrecht Boete – procedure 5:48 t/m 5:53 Algemene wet bestuursrecht Thema Artikelen Maatregelen – opleggen maatregel 18 lid 2 Participatiewet, 20 IOAW, 20 IOAZ en 5:4 Algemene wet bestuursrecht Hoofdstuk7Beleidsvoorschriften Uitvoeringszaken Dit hoofdstuk gaat in de eerste plaats over de procedures bij de gemeente. Besproken wordt hoe het uitkeringsproces eruit ziet, van het eerste contact tussen klant en de gemeente, tot de beëindiging van de uitkering. Behandeld worden vragen als: Hoe kan een uitkering worden aangevraagd? Wat gebeurt er als niet alle gegevens bekend zijn? Wanneer wordt de uitkering uitbetaald? Wat kan de klant die recht heeft op bijstand van de gemeente verwachten? Wat gebeurt er bij de beëindiging van de uitkering?
\nDaarnaast wordt ingegaan op een aantal regels over het verstrekken van bijstand. Besproken worden o.a. wat de regels zijn over vakantie in het buitenland, wanneer de gemeente een voorschot op de uitkering moet verstrekken, hoe klanten geholpen worden om inkomsten te verwerven, etc.
\nTot slot wordt in dit hoofdstuk ook aandacht besteed aan ondersteuning van cliënten in het contact met de gemeente, de mogelijkheden om een klacht in te dienen en bezwaar en beroep in te stellen en wordt kort beschreven hoe aandacht besteed wordt aan bescherming van de privacy van gegevens van klanten.
\nDit hoofdstuk gaat over bijstand op grond van de Participatiewet. Soms hebben inwoners geen recht op bijstand, maar wel op een uitkering op grond van de Ioaw of de Ioaz. Voor meer informatie: zie https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/uitkering-oudere-werklozen-ioaw-iow-ioaz. De procedures en de regels voor deze uitkeringen zijn vaak dezelfde als voor bijstand, maar kunnen op sommige punten anders zijn. In dit hoofdstuk wordt op die verschillen niet verder ingegaan.
\n7.1 De aanvraagprocedure Een bijstandsuitkering wordt niet automatisch toegekend. Er is een aanvraag voor nodig.
\nEen uitkering kan digitaal worden aangevraagd via UWV (www.werk.nl). Voor deze digitale aanvraag is een digitale hand tekening nodig. Dat is een DigiD, een code, die bestaat uit cijfers, letters en andere tekens. Inwoners die nog geen DigiD hebben kunnen dit aanvragen via www.digid.nl. Binnen vijf dagen ontvangt de inwoner een DigiD en kan de uitkering worden aangevraagd. Het is van belang dat de inwoner na het aanvragen van een DigiD de gemeente belt, zodat de meldingsdatum voor de uitkering kan worden geregistreerd. Die datum is van belang, omdat die datum in principe de ingangsdatum van de bijstand is, als aan de voorwaarden voor bijstand is voldaan. Zie verder par. 7.2.1.
\nHeeft een klant moeite met het invullen van de aanvraag via www.werk.nl? Dan kan Perspectief hiermee helpen (website: www.perspectiefzutphen.nl - telefoonnummer: 0575-519613). Klanten die niet instaat zijn om de aanvraag digitaal te doen, kunnen op telefonisch verzoek een schriftelijk aanvraagformulier krijgen.
\nNadat de bijstand via www.werk.nl is aangevraagd krijgt de klant per brief een uitnodiging voor een informatie-ochtend en voor een gesprek met een medewerker van de gemeente om de aanvraag door te nemen. Ook wordt de klant gevraagd om de ‘Dariuz Wegwijzer’ in te vullen. Dat is een digitale vragenlijst over de situatie van de klant. Ten slotte ontvangt de klant een checklist van documenten die de klant moet aanleveren, zodat het recht op bijstand beoordeeld kan worden.
\nIs de klant gehuwd of woont de klant samen, dan moet de uitkering ook gezamenlijk worden aangevraagd. Als een inwoner geen vaste woon- of verblijf plaats heeft, maar wel binding met de gemeente, dan wordt de klant doorverwezen naar de gemeente Deventer. Die gemeente is verantwoordelijk voor het verstrekken van bijstand aan personen zonder vaste woon- of verblijfplaats.
\nBrede intake Nadat de klant de aanvraag heeft ingediend, wordt hij/zij uitgenodigd voor een gesprek met een medewerker van de gemeente. Dit gesprek wordt de ‘brede intake’ genoemd. In dat gesprek wordt de persoonlijke en financiële situatie van de klant besproken. Daarbij wordt vooral gekeken naar wat de klant kan en wil. De ingevulde ‘Dariuz Wegwijzer’ wordt besproken en er wordt een globaal plan van aanpak opgesteld, gericht op werk of participatie. Zie par. 7.3.1. Ook andere leefgebieden dan werk en inkomen komen daarbij aan de orde. Deze brede intake kan ertoe leiden, dat de klant doorverwezen wordt naar andere instanties, bijvoorbeeld UWV, als er een mogelijkheid is om daar een uitkering aan te vragen of een opleiding te beginnen.
\nHet gesprek met de klant kan er ook toe leiden dat de aanvraag ingenomen en behandeld gaat worden als duidelijk is dat er geen andere mogelijkheden zijn om in de kosten van het levensonderhoud te voorzien. De medewerker maakt een verslag van het gesprek en maakt een persoonsdossier aan. Het verslag, en andere belangrijke informatie, wordt in dit dossier opgeborgen. Zo nodig wordt een vervolggesprek ingepland, om de situatie van de klant verder door te nemen.
\nDe gemeente beslist zo snel mogelijk op de aanvraag, maar in ieder geval binnen acht weken na ontvangst van de gevraagde documenten. Als er gegevens ontbreken, die nog moeten worden aangeleverd, dan duurt de aanvraag en de beslissing op de aanvraag langer. Zie verder par.7.1.7.
\nAls dat het geval is, wordt de klant uitgenodigd voor een vervolggesprek.
\nZoektermijn jongeren tot 27 jaar Voor jongeren tot 27 jaar geldt een andere procedure. Als de jongere (tot 27 jaar) zich bij de gemeente meldt voor een uitkering, dan geldt voor deze jongere een zoektermijn van vier weken. Tijdens deze vier weken kan de jongere nog geen aanvraag indienen en vraagt de gemeente van de jongere om activiteiten in gang te zetten in de richting van werk of scholing. Deze activiteiten kunnen onder andere bestaan uit het inschrijven bij uitzendbureaus, solliciteren en eventueel het vinden van een opleiding. De activiteiten worden afgestemd op de mogelijkheden van de klant.
\nAls de jongere binnen de zoektermijn van vier weken geen werk of opleiding heeft gevonden kan de jongere zich opnieuw melden bij de gemeente. De gemeente geeft de jongere bij eerste melding een aanvraagformulier mee, dat na de zoektermijn ingevuld en ingeleverd kan worden. De gemeente boekt vervolgens een gesprek met een medewerker in. In dat gesprek wordt beoordeeld of de jongere een uitkering kan krijgen. Wordt een uitkering toegekend dan krijgt de jongere ook een zorg- of arbeidscoach die de jongere ondersteunt bij het vinden van een opleiding en/of werk.
\nAls de jongere een partner heeft die ook jonger is dan 27 jaar, geldt voor beiden de zoektermijn van vier weken.
\n7.1.1 Aanleveren gegevens Om te kunnen beoordelen of er recht op bijstand bestaat, moet er duidelijkheid zijn over een aantal gegevens. Het gaat dan om gegevens over bijvoorbeeld de woon- en leefsituatie, het vermogen en het inkomen. De klant heeft de wettelijke plicht om op verzoek of uit eigen beweging zo snel mogelijk alles te melden wat van invloed kan zijn op de arbeidsinschakeling en het recht op bijstand. Dat geldt ook voor documenten, die een bewijs vormen voor die gegevens (bewijsstukken). De klant heeft kort gezegd een inlichtingenplicht. Dat is de verplichting om informatie te geven. Op grond van de medewerkingsplicht moet de klant desgevraagd bewijzen laten zien.
\nAls de klant niet voldoet aan de inlichtingenplicht, kan de gemeente geen bijstand verlenen, omdat het recht op uitkering niet vastgesteld kan worden. Voor meer informatie over de inlichtingenverplichting, zie hoofdstuk 5 ‘Verplichtingen’.
\nDe ‘Wet eenmalige gegevensuitvraag’ De ‘Wet eenmalige gegevensuitvraag’ bepaalt dat een aantal persoonsgegevens van klanten met andere organisaties dan de gemeente gedeeld mogen worden. Deze gegevens worden in principe niet meer opgevraagd bij de klant. Het gaat bijvoorbeeld om de inschrijving als werkzoekende bij het UWV, gegevens van de Sociale Verzekeringsbank (kinderbijslag, Anw en Aow), gegevens van de Rijksdienst voor het wegverkeer en uitkeringsgegevens van andere gemeenten (Participatiewet, IOAW, IOAZ). Ook gegevens uit de Basisregistratie Personen (BRP) worden in principe niet meer bij de klant opgevraagd.
\nVanaf april 2017 mogen wettelijk de volgende gegevens uit BRP niet meer worden opgevraagd: een adreswijziging; het sluiten of eindigen van een huwelijk of geregistreerd partnerschap.
\nAls de medewerker van de gemeente twijfelt over de juistheid van deze gegevens, kan om aanvullende gegevens of bewijsstukken worden gevraagd of kan een onderzoek naar de juistheid worden ingesteld. Dan kan bijvoorbeeld een huisbezoek worden afgelegd om de leefsituatie te onderzoeken.
\n7.1.2 Aanvragen informatie door de gemeente De gemeente kan hulp aanbieden als het de klant niet lukt om inlichtingen en bewijsstukken van Nederlandse of buitenlandse instanties te verkrijgen. De gemeente kan er ook voor kiezen om zelf de gegevens en bewijsstukken namens de aanvrager op te vragen. Als het dan nog niet lukt om benodigde gegevens en bewijsstukken te verkrijgen, is de conclusie dat de betreffende gegevens en bewijsstukken redelijkerwijs niet kunnen worden geleverd. Met behulp van de gegevens die er wel zijn, moet de gemeente dan vaststellen of de klant recht op bijstand heeft.
\n7.1.3 Het checken van gegevens Doel van het aanvraagproces is dat duidelijk wordt of de klant recht heeft op een bijstandsuitkering. Noodzakelijke gegevens moeten dus geverifieerd worden, dat wil zeggen de juistheid van de gegevens moet worden gecheckt. Gegevens kunnen op verschillende manieren worden gecheckt: bijvoorbeeld aan de hand van bewijsstukken, door middel van een huisbezoek en door andere instanties te raadplegen.
\nEen aantal instanties is verplicht én bevoegd, om informatie te verstrekken. Het moet hier wel gaan om feiten en omstandigheden die noodzakelijk zijn om de Participatiewet te kunnen uitvoeren. Deze instanties staan genoemd in de Participatiewet.
\nGegevens over de woon - en leefsituatie worden altijd gecheckt met de Basisregistratie Personen (BRP). In BRP staan niet alleen gegevens over de woonplaats van de aanvrager, maar ook over wie nog meer in dezelfde woning zijn hoofdverblijf heeft. De BRP geeft ook duidelijkheid over de verblijfstatus.
\nAndere gegevens worden eerst gecheckt aan de hand van de bewijsstukken die de klant heeft. Als er twijfels zijn over de juistheid of echtheid van de gegevens kunnen deze gecheckt worden bij andere instanties. Dat kan bijvoorbeeld door bestandskoppeling (SUWI-net).
\nWelke bewijsstukken noodzakelijk zijn, hangt af van de individuele situatie. De gegevens en bewijsstukken die opgevraagd worden, kunnen dan ook per persoon verschillen. Belangrijk is of alle noodzakelijke gegevens aanwezig zijn. Ook alle bewijsstukken moeten zijn aangeleverd.
\n7.1.4 Bankgegevens Om de inkomsten en het vermogen van de klant vast te stellen is het nodig om de bankafschriften in te zien. Het is voor het recht op bijstand meestal niet nodig om alle uitgaven te kunnen lezen. De klant heeft in principe de keuze om de omschrijving en de bedragen van de uitgaven onleesbaar te maken. In geen geval mag de klant de bedragen van het beginsaldo en het eindsaldo onleesbaar maken. Ook de omschrijving en de bedragen van de inkomsten moeten altijd leesbaar blijven.
\nSteeds meer klanten bankieren via internet. Vaak ontvangen zij dan geen papieren bankafschriften meer van hun bank. Een uitdraai van het rekeningoverzicht via telebankieren is voldoende. Als de medewerker van de gemeente vermoedt dat de klant met creatief knippen en plakken het internetbankafschrift heeft aangepast, dan kan hij de klant vragen om op het Werkplein in te loggen. Het benodigde bankafschrift kan dan ter plekke worden geprint. In het dossier van de klant worden afschriften van de bankafschriften van de laatste drie maanden opgenomen. Soms is het nodig om nog meer afschriften in het dossier op te nemen. Dat is bijvoorbeeld zo, als er sprake is van sterk wisselende banksaldi of van kasstortingen zonder acceptabele verklaring.
\n7.1.5 Huisbezoek Voor het vaststellen van de woon- en leefsituatie van een klant kan het nodig zijn om een huisbezoek af te leggen. Een huisbezoek kan ook om andere redenen plaatsvinden, bijvoorbeeld als de klant zorgbehoevend is of als de klant problemen ervaart bij het aan het werk komen. Bij een redelijk vermoeden dat in de woning vermogen aanwezig is, of dat er thuiswerk plaatsvindt, is een huisbezoek ook een passend middel. Het huisbezoek vindt plaats met toestemming van de klant. Het moet voor de klant volstrekt duidelijk zijn welke gevolgen het heeft als hij het huisbezoek weigert of toestaat (zgn. ‘informed consent’). De toestemming wordt schriftelijk vastgelegd. Er wordt een verslag van het huisbezoek gemaakt, ook als een medewerker van de gemeente niet wordt binnengelaten.
\nHet afleggen van een huisbezoek kan ertoe leiden dat de aanvraag wordt afgewezen of een lopende uitkering wordt beëindigd. Uit het huisbezoek kan namelijk blijken dat de klant een andere woonplaats heeft, met iemand samenwoont, medebewoners of bijvoorbeeld een kostbare inboedel heeft, of thuiswerk doet.
\nUitstel huisbezoek als er wel een specifieke aanleiding is voor het huisbezoek:
\nEen verzoek van de klant om het huisbezoek te verschuiven naar een later tijdstip wordt in principe niet ingewilligd. De klant zou dan de woonsituatie kunnen wijzigen. Alleen bij zeer dringende redenen is uitstel mogelijk. Acute opname in het ziekenhuis of een sollicitatiegesprek zijn voorbeelden van dringende redenen. De klant moet dit ook kunnen bewijzen. Een bezoek aan de huisarts is geen dringende reden voor uitstel.
\nWeigering huisbezoek als er een specifieke aanleiding is voor het huisbezoek:
\nEr is een duidelijke aanleiding voor het huisbezoek als er sprake is van een redelijk vermoeden dat de klant onjuiste inlichtingen heeft gegeven over zijn woon- of leefsituatie. Er moet sprake zijn van concrete, objectieve feiten en omstandigheden, waardoor redelijkerwijs kan worden getwijfeld aan de juistheid van de verstrekte inlichtingen. Een risico-inschatting of een anonieme klik zijn daarvoor onvoldoende. Als de klant weigert toestemming te geven voor het huisbezoek dan gaat het niet door! Als de klant bij zijn weigering blijft wordt de aanvraag afgewezen. Als de uitkering inmiddels loopt, dan wordt die beëindigd.
\nWeigering huisbezoek als er geen specifieke aanleiding is voor het huisbezoek:
\nOok als er géén specifieke aanleiding is voor een huisbezoek kan dit gevolgen hebben voor de uitkering. Dat is het geval als de klant niet meewerkt aan een huisbezoek en niet op een andere manier zijn leef- of woonsituatie kan aantonen. De uitkering van de klant wordt dan verlaagd. De klant heeft na de weigering van het huisbezoek dus de gelegenheid zijn leefsituatie op een andere manier aan te tonen. De betaling van de lopende uitkering wordt opgeschort. Als de klant zijn leefsituatie vervolgens niet aantoont, wordt de uitkering verlaagd. De weigering kan ook aanleiding zijn voor het instellen van vervolgonderzoek. Als uit de verzamelde gegevens aanwijzingen komen dat de klant onjuiste of onvolledige informatie heeft gegeven over zijn woon- en/of leefsituatie, dan heeft de herhaalde weigering van het huisbezoek tot gevolg dat de uitkering wordt afgewezen of beëindigd.
\n7.1.6 Woonplaats Iemand heeft recht op bijstand in de gemeente waar hij zijn woonplaats heeft. Heeft de klant geen vaste woonplaats, dan is het de gemeente waar hij daadwerkelijk verblijft. Dit is anders als er sprake is van een dakloze: die kan zich melden bij de gemeente Deventer voor een uitkering als hij een binding heeft met de gemeente.
\nBij een tijdelijk verblijf elders geeft een klant zijn woonplaats niet op, bijvoorbeeld als hij voor revalidatie tijdelijk in een verpleeghuis verblijft. Als het verblijf in een inrichting niet meer tijdelijk, maar permanent wordt, gaat de bijstandsverlening over van de vertrekgemeente naar de gemeente waar de inrichting is gevestigd. Om te bepalen of iemand nog zijn woonplaats in de gemeente heeft, is bepalend op welke plek het centrum van het maatschappelijk leven van die persoon ligt. Dat moet uit de feiten en omstandigheden blijken.
\nUitgangspunt bij het vaststellen van de woonplaats is: \"Zich bevinden = Woonplaats = Adres in Basisregistratie Personen (BRP)”. De aanvrager moet dus ingeschreven staan in de BRP van de gemeente. Het adres in de BRP moet hetzelfde zijn als het adres dat de aanvrager opgeeft. Is dat niet zo of staat de aanvrager niet in de BRP ingeschreven, dan moet hij aantonen (met huurcontract, huurbetalingsbewijzen, bewijzen betaling energienota's, etc.) waar hij werkelijk verblijft. Het adres moet in BRP dan zo snel mogelijk worden aangepast aan de feitelijke situatie.
\nDe klant heeft de taak de registratie in de BRP in overeenstemming te brengen met de werkelijke situatie. De klant moet dus kunnen aantonen dat hij daadwerkelijk in de gemeente woont. De gemeente waar de klant zijn woonplaats heeft, is de gemeente die bijstand verleent.
\nDe gemeente kan op individuele basis besluiten om het gebruik van een postbus toe te staan, bijvoorbeeld in het geval de klant het adres deelt met anderen waardoor regelmatig post zoekraakt of bij een ernstig slechtziende alleenwonende klant.
\n7.1.7 Beslistermijn Nadat de klant de aanvraag om een bijstandsuitkering heeft ingediend, moet de gemeente binnen acht weken een besluit op de aanvraag nemen. Die termijn wordt de beslistermijn genoemd. Deze beslistermijn kan eenmalig worden verlengd met een redelijke termijn. De klant moet daarvan dan op de hoogte worden gesteld. Denk daarbij aan ingewikkelde situaties, waarbij het lastig is om een goed beeld van de omstandigheden van de klant te krijgen en het recht op bijstand vast te stellen.
\nDe beslistermijn wordt opgeschort, zolang de klant niet aan zijn inlichtingenplicht voldoet. Die opschorting gebeurt met een beschikking. Daarmee wordt de beslistermijn verlengd. De klant krijgt dan een redelijke termijn, waarbinnen de gevraagde gegevens alsnog moeten worden verstrekt. Die termijn wordt de hersteltermijn genoemd. Zie ook par. 7.1.8.
\nAls de gemeente te laat beslist, kan de klant van de gemeente een zgn. ‘dwangsom’ vragen. Dat is een soort boete, die betaald moet worden bij te laat beslissen. Zie ook: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/bezwaar-en-beroep/vraag-en-antwoord/wat-kan-ik-doen-als-een-overheidsorganisatie-te-laat-beslist-over-mijn-aanvraag-of-bezwaar 7.1.8 Hersteltermijn Als de klant onvoldoende gegevens of bewijsstukken heeft aangeleverd om de aanvraag te kunnen beoordelen, dan kan de aanvraag niet worden beoordeeld en kan de gemeente besluiten om de aanvraag niet te behandelen. De aanvraag wordt dan ‘buiten behandeling gesteld’.
\nVoordat een aanvraag buiten behandeling kan worden gesteld, moet de gemeente de klant vragen om de gegevens alsnog te verstrekken. De aanvraag moet dan worden ‘aangevuld’. De gemeente zal daarvoor een termijn stellen. Dat wordt ook wel een ‘hersteltermijn’ genoemd. De termijn die daarvoor wordt gebruikt hangt af van de gegevens waar het om gaat. Een bankafschrift kan vaak snel worden aangeleverd, maar een notariële akte kan meer tijd kosten.
\nVolgt de klant een wettelijk WSNP-traject en is door de bewindvoerder een postblokkade ingesteld, waardoor de post aan de klant eerst naar de bewindvoerder gaat, dan moet bij de lengte van de hersteltermijn rekening worden gehouden met de postbezorging en de postblokkade.
\nEen hersteltermijn moet altijd vastgelegd worden in een beschikking. Daarin wordt vermeld welke gegevens de klant nog moet aanleveren en wat de gevolgen zijn als de termijn wordt overschreden. De termijn waarbinnen de gemeente moet beslissen op een aanvraag (zie par. 7.1.7) wordt opgeschort met ingang van de dag van het schriftelijke verzoek om de ontbrekende gegevens. De opschorting loopt door tot de dag waarop de aanvraag is aangevuld of de daarvoor gestelde termijn is verstreken. Als de klant niet binnen de herstel termijn de gegevens of bewijsstukken aanlevert, dan wordt de aanvraag in principe buiten behandeling gesteld. Dit besluit moet worden genomen binnen vier weken na afloop van de hersteltermijn.
\nAls de klant binnen de hersteltermijn de meeste bewijsstukken wel aanlevert, maar er ontbreekt een kleinigheid, dan kan de hersteltermijn worden verlengd met een voor die situatie redelijke termijn. Klant heeft door het leveren van de meeste stukken namelijk laten zien dat hij meewerkt aan het onderzoek naar het recht op bijstand.
\n7.1.9 Voorschot De Participatiewet kent de verplichting om voorschotten te verlenen tijdens de behandelingsduur van de aanvraag. Inwoners die bijstand aanvragen hebben in principe recht op een voorschot van (minimaal) 90% van de toepasselijke bijstandsnorm. Het voorschot moet binnen vier weken na de aanvraag worden uitbetaald en vervolgens iedere vier weken totdat de uitkering ingaat. De klant hoeft niet om een voorschot te vragen.
\nDe periode van 4 weken begint te lopen op de aanvraagdatum. Bij het verstrekken van het voorschot moet rekening gehouden worden met eventuele inhoudingen, zoals de zorgverzekeringspremie (als klant heeft gemachtigd tot inhouding). Ook moet rekening worden gehouden met eventuele inkomsten van de klant – met het bedrag hiervan wordt het voorschot verlaagd. Met een eventueel beslag door derden of een schuld aan de gemeente wordt geen rekening gehouden. Juist hierom is in de wet gekozen om het voorschotbedrag 90% van de toepasselijke norm te laten zijn.
\nEr bestaat geen recht op een voorschot als: de klant de noodzakelijke gegevens of bewijsstukken niet, niet tijdig of onvolledig heeft verstrekt en hem dit te verwijten valt, of als de klant onvoldoende medewerking verleent; bij de aanvraag duidelijk is dat er geen recht op algemene bijstand bestaat.
\nHet verlenen van een voorschot is beperkt tot de periode waarin de klant wacht op het besluit op een bijstandsaanvraag. Die periode is maximaal acht weken. Na de periode van 8 weken mag alleen een voorschot worden verstrekt als de beslistermijn is verlengd (zie par. 7.1.7 en 7.1.8). Die verlenging gebeurt met een besluit waarin een hersteltermijn wordt gegeven. Voor een voorschot bij wijze van overbrugging: zie par. 7.2.3.
\nNadat de uitkering is toegekend worden de voorschotten met de uitkering verrekend. Voorschotten die worden verstrekt in afwachting van de beslissing op de bijstandsaanvraag zijn fiscaal belast.
\nIn andere situaties dan bij de aanvraag en een lopende uitkering die in paragraaf 7.2.3 is beschreven, verleent het college geen voorschot.
\n7.2 De toekenning 7.2.1 Ingangsdatum uitkering Als er recht op bijstand bestaat, moet worden bepaald wat de ingangsdatum gaat worden. De ingangsdatum van de bijstandsuitkering is de datum waarop de klant zich heeft gemeld voor het indienen van een aanvraag. Dat is de datum, waarop via www.werk.nl de aanvraag is ingediend. Als de klant nog niet over een Digid beschikte en pas later de aanvraag heeft kunnen indienen, dan is de datum waarop de klant zich telefonisch bij de gemeente heeft gemeld de ingangsdatum van de bijstandsuitkering (par. 7.1.1). Dat kan anders worden als er een langere periode zit tussen deze telefonische melding en de aanvraag. Als de klant onredelijk lang heeft gewacht met de aanvraag, is de aanvraagdatum de ingangsdatum. Per geval wordt dit beoordeeld.
\nHet kan zijn dat een klant op advies van het UWV eerst een WW-uitkering heeft aangevraagd in plaats van bijstand en de WW-aanvraag vervolgens is afgewezen. Dan wordt de bijstand verstrekt vanaf de datum dat de WW zou zijn verleend als deze wel was toegekend. Hierbij geldt als voorwaarde dat de klant zich binnen 5 werkdagen na ontvangst van de afwijzing van de WW-aanvraag heeft gemeld om bijstand aan te vragen.
\nIn uitzonderlijke situaties is het mogelijk dat de bijstandsuitkering eerder ingaat. Dan moet er iets bijzonders aan de hand zijn geweest waardoor de klant de aanvraag niet eerder had kunnen indienen.
\n7.2.2 Uitbetaling uitkering Een bijstandsuitkering wordt maandelijks uitbetaald op de bankrekening die door de klant is opgegeven. Bijstand aan gehuwden/samenwonenden kan aan beide partners afzonderlijk worden uitbetaald als zij dat willen. Ieder ontvangt dan de helft van het bedrag waarop ze samen recht hebben. De bijstand wordt achteraf uitbetaald. Dat betekent dat de bijstand wordt uitbetaald voor de 20’ste van de maand die volgt op de maand waarop recht op bijstand bestaat. Dat betekent ook dat de klant soms een lange periode moet overbruggen. Omdat dit financiële problemen met zich kan meebrengen, is het soms mogelijk om een overbruggingsuitkering te krijgen. Zie paragraaf 7.2.3.
\nBijstand is een netto bedrag. De gemeente draagt daarover premies volksverzekeringen en loonbelasting af. Voor de hoogte van de bijstand, zie hoofdstuk 3 ‘Bijstandsnormen’.
\nOver iedere maand uitkering wordt vakantietoeslag opgebouwd en gereserveerd. In de maand juni wordt de opgebouwde vakantietoeslag uitbetaald. Bij beëindiging van de uitkering wordt de tot dan opgebouwde vakantietoeslag ook uitbetaald.
\n7.2.3 Bijzondere omstandigheden