Er is ruimte voor kleinere windturbines. Turbines met een ashoogte tot 15 meter mogen binnen en buiten bestaand stads- en dorpsgebied worden geplaatst en turbines tot 45 meter binnen bestaand stads- en dorpsgebied of binnen het glastuinbouwgebied, voor zover dat past bij de lokale situatie. Dit is te beoordelen door de gemeente. In het bestemmingsplan Glastuinbouwgebied is de bouw van windturbines beperkt tot een maximale bouwhoogte van 15 meter. In het Westland Programma is opgenomen dat er geen plaats is voor grootschalige windenergie in Westland.
\nZonne-Energie De provincie wil het gebruik van zonne-energie actief faciliteren en ondersteunen, omdat zonne-energie een groeiende bijdrage levert aan de productie van hernieuwbare energie. Het liefst benutten we hiervoor de daken. Omdat onbebouwde ruimte een schaars en waardevol goed is, zijn we terughoudend met zonnevelden in die open ruimte.
\nWestland staat nog aan het begin van de transitie naar een circulaire economie. De grondstoffen in bestaande ketens benutten we efficiënt en hoogwaardig. Waar nieuwe grondstoffen nodig zijn, worden deze zo veel mogelijk duurzaam geproduceerd, en gebruiken we hernieuwbare en algemeen beschikbare grondstoffen. We kijken naar nieuwe productiemethodes, circulair ontwerpen, anders ingerichte gebieden en nieuwe manieren van consumeren.
\nDe gemeente Westland stelt bij aanbestedingen steeds vaker eisen op het gebied van circulariteit. Ook maakt de gemeente gebruik van afvalverwerkers die veel aandacht hebben voor een circulaire economie. Gescheiden afvalinzameling wordt het uitgangspunt. Het gescheiden ingezamelde \"afval\" is dan grondstof voor de productie van andere materialen. Ook het glastuinbouwcluster benut biomassastromen steeds beter. Nu nog wordt biomassa gecomposteerd, maar in de toekomst worden de plantenresten hoogwaardiger gebruikt. Bijvoorbeeld voor bouwmaterialen, papier, natuurlijke gewasbescherming, kleurstoffen, cosmetica en bio-plastics.
\n8.5 Beheren en beschermen van Natuur, Waterkwaliteit en Ondergrond 8.5.1 Natuur 8.5.1.1 Visie Westland wil - samen met andere partners - natuurgebieden robuust, veerkrachtig, aaneengesloten en beleefbaar maken. Dat geldt voor Natura 2000 gebied, het Natuur Netwerk Nederland en het Nationaal Park Hollandse Duinen, een plan dat momenteel wordt uitgewerkt. Westland wil voor 2030 de ontbrekende zones en schakels in de ecologisch verbindingen invullen. Zo bevorderen we de biodiversiteit en tegelijk kan de natuur een bijzondere recreatieve functie vervullen, mits deze voldoende robuust worden aangelegd. Uiteraard moet daarbij een goede balans tussen natuurbescherming en -beleving zijn. We zorgen dat kwetsbare natuur wordt ontzien, terwijl fiets-, wandel- en ruiterroutes het mogelijk maken van het landschap te genieten.
\n8.5.1.2 Analyse Aaneengesloten natuurgebieden zijn belangrijk voor biodiversiteit, helpen wateroverlast en -tekorten te voorkomen en hittestress te verminderen. Behoud, herstel en verdere ontwikkeling van het netwerk leveren een grote bijdrage aan de biodiversiteit van ons gebied. De potentie van een grote biodiversiteit is in Westland zeer hoog, door de verschillen in grondsoort, hoogteverschillen, overgangen van zout naar zoet water, grondwaterstanden, etc. Door het gebrek aan ruimte en doorlopende verbindingen is het momenteel echter moeilijk om deze potentie tot zijn recht te laten komen.
\nDe beschermde natuurgebieden zijn in drie categorieën in te delen: Natura 2000-gebieden, het Natuur Netwerk Nederland en beschermde gebieden die in gemeentelijke bestemmingsplannen benoemd worden.
\nHet Natura 2000 gebied Solleveld en Kapittelduinen omvat de duinstrook tussen Den Haag en Hoek van Holland, inclusief het Staelduinse Bos. In dit bos liggen veel bunkers uit de Tweede Wereldoorlog, die nu in gebruik zijn genomen door vele soorten dieren, waaronder vleermuizen om in te overwinteren. Het Solleveld bestaat uit een keten van duinen tussen Ter Heijde en Kijkduin, en een gebied van oude, kalkarme duinen. Dit is bijzonder, want de meeste andere Zuid-Hollandse duingebieden zijn juist kalkrijk. De regen heeft de kalk in het Solleveld, afkomstig van schelpen, in de loop der eeuwen uit de bodem gespoeld. De Kapittelduinen sluiten aan op Solleveld: beide liggen tussen Kijkduin en Hoek van Holland. Het gebied ligt op de overgang tussen kust en rivierengebied, ofwel tussen zout en zoet. De Kapittelduinen zijn belangrijk voor veel dier- en plantsoorten. Het Natura 2000-gebied heeft te maken met een overschot aan stikstof (ammoniak en stikstofoxiden), wat heel schadelijk is voor de natuur.
\nHet Natuur Netwerk Nederland (NNN, voorheen Ecologische Hoofdstructuur) bestaat uit een robuust, kwalitatief hoogwaardig en samenhangend netwerk van bestaande bos- en natuurgebieden, landgoederen, nieuwe natuurgebieden, ecologische verbindingen, de grote Rijkswateren en de Noordzee. Het Staelduinse Bos, Poelzone en de Nieuwe Watering vormen belangrijke stepping stones tussen de Westlandse kust en Hof van Delfland. Het realiseren van de NNN is de verantwoordelijkheid van de provincie Zuid-Holland.
\n8.5.1.3 Huidige situatie Uit de Duurzaamheidsbalans 2018 blijkt dat de voortgang bij natuur en landschap nog beperkt is. Er kunnen verdere verbeteringen bij de ecologische verbindingszones worden aangebracht en de afstand tot openbaar groen scoort nog erg ongunstig in Westland. Positief scoren de afstand tot recreatief binnenwater en de soortenrijkdom in de gemeente.
\nTelos 2018, Figuur natuurgebieden en ecologische verbindingen In mei 2019 oordeelde de Raad van State, de hoogste bestuursrechter van Nederland, dat het Programma Aanpak Stikstof (PAS) - een overheidsprogramma om de schadelijke effecten van stikstof te beperken - niet voldoet.
\nStikstof (N) is de belangrijkste voedingsstof voor planten. In Nederland is echter sprake van een zeer hoge toediening van stikstof via dierlijke mest. Een deel van de stikstof komt in de vorm van ammoniak (NH3) in de lucht terecht. Daarnaast worden vanuit andere sectoren stikstofoxiden (NOx) uitgestoten, met name door verkeer en industrie. Ammoniak en stikstofoxiden komen neer op natuurterreinen waar ze bijdragen aan de bodemverzuring. Ze zorgen voor een tekort aan calcium, kalium en magnesium en een overschot aan stikstof. Daardoor neemt de diversiteit aan plantensoorten af en treden negatieve effecten op voor de vogelstand en andere fauna. Stikstofoxiden in de atmosfeer zijn ook schadelijk voor de menselijke gezondheid, via de vorming van ozon (smog) en via een bijdrage aan de vorming van fijnstof.
\nDe stikstofproblematiek speelt al sinds het begin van 1980, toen er politiek zeer veel aandacht was voor zure depositie (zure regen). Naast zwavel, wat sinds 1980 met circa 90% is gedaald, ging het toen al om hetzelfde stikstofprobleem. Sindsdien heeft de Nederlandse overheid dan ook getracht de stikstofuitstoot te verminderen, bijvoorbeeld door in te zetten op emissiebeperkende maatregelen als het verwijderen van stikstof uit de bodem door maaien of plaggen, het laten stuiven van duinen etc. Toch komt op ongeveer driekwart van het Nederlandse natuuroppervlak nog steeds teveel stikstof terecht. De stikstofneerslag moet afnemen tot de zogenoemde kritische waarde (de hoeveelheid stikstofdepositie waarbij er geen effecten op de natuur optreden). Die waarde is verschillend voor de diverse typen natuur.
\nOveral de kritische depositiewaarde halen, lijkt een zeer ambitieuze opgave. Door minister Schouten is een 'Adviescollege stikstof' ingesteld om tot een afgewogen advies te komen. Daaruit komt regelgeving voort, die ons als gemeente verantwoordelijkheden geeft en regels waaraan wij ons moeten houden.
\n8.5.1.4 Blik op de toekomst De Wet natuurbescherming regelt o.a. de bescherming van de natuur en de natuurgebieden, bijvoorbeeld voor Natura 2000-gebieden. De provincie is bevoegd gezag als het gaat om uitvoering van die regels. Zij houdt toezicht op de naleving van de voorschriften. De provincie focust op het afronden van het Natuur Netwerk Nederland (NNN), inclusief de ecologische verbindingen in 2027. En ze geeft prioriteit aan het realiseren van de Natura 2000-doelen. Per saldo moet de oppervlakte, de kwaliteit en de samenhang van beschermde natuur- en recreatiewaarden minimaal gelijk blijven in Zuid-Holland. De ruimtelijke bescherming van deze gebieden gaat uit van het 'nee, tenzij-principe'. Aantasting is in beginsel niet toegestaan. Is een wijziging noodzakelijk? Dan zal deze gecompenseerd moeten worden.
\nNatuur- en waternetwerk In het Solleveld en Kapittelduinen-gebied moet de stikstofdepositie teruggedrongen worden, zodat de natuur zich kan herstellen. De provincie verkent met de belangrijkste economische sectoren waar de knelpunten liggen voor verbetering van de Natura2000-gebieden en maakt voorstellen om die op te lossen. Ook wil ze de samenhang van Natura 2000-gebieden met de omgeving versterken18.
\nDe groenblauwe hoofdstructuur van het Natuur Netwerk Nederland moet in Westland grotendeels nog gerealiseerd worden. Voor NNN-gebieden is het niet toegestaan ruimtelijke ingrepen te verrichten die de wezenlijke kenmerken van het netwerk aantasten. De provincie wil het NNN in Zuid-Holland in 2027 afgerond hebben. Daarbij horen ruim 37 hectare aan te leggen ecologische verbindingen binnen Westland: de Wenzone, Poelzone, Zwethzone en Gantelzone. De gemeente wil dit netwerk versterken en ondersteunen door een lokaal natuurnetwerk te realiseren, van groenblauwe recreatieve verbindingen. Dit doen wij door gemeentelijk grondgebied zoveel mogelijk natuurlijk in te richten en te beheren.
\nDe gemeente is wettelijk verplicht de natuurwaarden te beschermen die binnen haar grenzen aanwezig zijn. Dat zijn beschermde gebieden en beschermde dier- en plantsoorten. Ook heeft de gemeente een zorgplicht voor flora en fauna, in haar rollen van opdrachtgever en toezichthouder. De gemeente neemt een actieve rol in door de natuur- ontwikkelingsgebieden en ecologische verbindingen buiten de (bouw)projecten te houden en deze zelf ter hand te nemen. Westland verwacht dat ontwikkelaars en initiatiefnemers een bijdrage leveren in de kosten als er een directe relatie is tussen het project en de natuurontwikkeling en geeft als kader mee om klimaatadaptatief, duurzaam en groeninclusief te ontwerpen en in te richten. Tenslotte benoemen we een aantal groene parels: waardevolle groene gebieden of parken van minimaal 1 hectare binnen de bebouwde kom of groene plekken die een bijzondere waarde hebben voor de inwoners.
\n8.5.2 Waterkwaliteit 8.5.2.1 Visie De gemeente streeft naar een betere waterkwaliteit van het oppervlaktewater, omdat schoon water een belangrijke randvoorwaarde is voor een gezonde en aantrekkelijke woon- en leefomgeving. We willen een meer natuurlijke inrichting van watergangen. Samen met onze partners beschermen wij drinkwaterbronnen, combineren we drinkwatergebieden met natuur en zorgen we voor voldoende aanbod van zoetwater.
\n8.5.2.2 Analyse De afgelopen dertig jaar is de waterkwaliteit sterk verbeterd, maar we zijn nog niet op het gewenste (Europees bepaalde) niveau. De waterzekerheid staat onder druk door klimaatverandering, bevolkingsgroei en de toename van watergebruik. Vergroting van de zoetwatervoorziening is dan ook onvermijdelijk in de toekomst. Door klimaatverandering is er een grotere kans op stijgende peilen. Omdat we ook vaker langere droge perioden verwachten en de zeespiegel stijgt, neemt de verzilting van het grondwater in de kuststreek toe. Door het dalen van de bodem zal ook de (zoute) kwel toenemen.
\n8.5.2.3 Huidige situatie In de duurzaamheidsbalans 2018 scoort Westland over het algemeen ongunstig op waterkwaliteit. Dit is met name te wijten aan de emissies van fosfor- en stikstofhoudende afvalstoffen. Hoewel de kwaliteiten van de visstand, waterflora en -fauna goed lijken, schetst de waterkwaliteitsrapportage 2019 van Het Hoogheemraadschap van Delfland een minder positief beeld. De chemische waterkwaliteit is beter geworden: er zijn minder meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater. De chemische waterkwaliteit voldoet echter nog niet aan de normen. De komende jaren moeten wij en onze partners hard blijven werken aan het terugdringen van emissies, erfafspoeling en riooloverstorten. Ook voor het behalen van de ecologische doelen is nog werk aan de winkel. Er is vooral een gebrek aan ruimte voor waterplanten. Omdat veel organismen juist tussen de waterplanten leven, komen deze nog onvoldoende tot ontwikkeling. Daarom blijft uitbreiding en verbetering van een samenhangend netwerk van waternatuur nodig.
\nTelos 2018, Figuur water 8.5.2.4 Blik op de toekomst Om de waterkwaliteit te bevorderen, creëren de gemeente en het Hoogheemraadschap van Delfland natte ecologische zones (natuurvriendelijke oevers, vispaaiplaatsen en waterplantenzones). Voor gezonde flora en fauna is het belangrijk dat deze gebieden groot genoeg zijn en verspreid in het gebied liggen, maar niet te ver uit elkaar. Zo kan een samenhangend ecologisch netwerk van kerngebieden, corridors en 'stepping stones' ontstaan, wat gunstig is voor de waterkwaliteit en de zoetwatervoorziening.
\nEcologisch waternetwerk Verkenning Water, kaarten Haaglanden en het Hoogheemraadschap van Delfland Ten aanzien van de chemische waterkwaliteit nemen we emissiemaatregelen en zorgt het Hoogheemraadschap van Delfland voor voldoende doorstroming en doorspoeling. Illegale lozingen, bewust of door nalatige bedrijfsvoering, proberen we tot nagenoeg nul te brengen. Hierover zijn regiobreed afspraken gemaakt, omdat (grond)water niet stopt bij de gemeentegrens.
\nDe Kaderrichtlijn Water is een Europese richtlijn die voorschrijft aan welke eisen de waterkwaliteit van de Europese wateren moet voldoen. Om in 2027 aan al deze eisen te voldoen is in Westland nog een grote inspanning nodig.
\nAfvalwater Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de inzameling van afvalwater en transport naar de gemeentegrenzen. Waterschappen zorgen voor het transport en de zuivering van stedelijk afvalwater. Tuinders hebben hun eigen verantwoordelijkheid het afvalwater te zuiveren van gewasbeschermingsmiddelen.
\nOngezuiverde lozingen op oppervlaktewater moeten zoveel mogelijk worden beperkt. Samen met het Hoogheemraadschap van Delfland en de tuinbouwsector maken we daarom afspraken over het benutten en vasthouden van hemelwater, bevorderen van circulariteit en beschermen van cruciale infrastructuur.
\nIn het Netwerk Afvalwaterketen Delfland werkt Westland met andere overheden en drinkwaterbedrijven samen aan een circulaire watercyclus die in 2050 schoon water, energie en grondstoffen oplevert. Op de afvalwaterzuiveringsinstallatie Harnaschpolder doen verschillende partners onderzoek naar de mogelijkheden op een duurzame manier zuiver water te produceren. In het Afsprakenkader Emissieloze kas is afgesproken dat emissies vanuit de glastuinbouw in 2027 teruggebracht moeten zijn tot bijna nul voor nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen.
\nGrondwater Onder grondwater verstaan we al het water dat zich onder het bodemoppervlak in de verzadigde zone bevindt en dat in direct contact met bodem of ondergrond staat. Op ons grondgebied ligt een beschermingsgebied voor grondwater. Westland heeft de taak verontreinigingen van het grondwater zo goed mogelijk te voorkomen. We willen niet dat ontwikkelingen het beheer en gebruik van grondwater in de toekomst bemoeilijken of de leefbaarheid van een gebied negatief beïnvloeden. Daarom zorgen we met onze partners voor actief grondwaterpeilbeheer bij overlast en tekorten en wegen we bodem en grondwater mee als het gaat om de ontwikkelingen in de leefomgeving.
\n8.5.3 Ondergrond 8.5.3.1 Visie In 2040 wordt de ondergrond optimaal, duurzaam en veilig ingezet voor wateropvang en -afvoer, energietransitie, kabels en leidingen. Maar ook voor functies als ondergronds parkeren en breedband-Internet. We streven naar een gezonde leefomgeving door een bodem te creëren van een goede kwaliteit. We anticiperen op de gevolgen van bodemdaling om te voorkomen dat de gebruiksfunctie op lange termijn in gevaar komt.
\n8.5.3.2 Analyse De energietransitie en ondergrondse opslag van water zorgen voor steeds intensiever gebruik van de ondergrond. De bodem is opgebouwd uit verschillende lagen, met elk zijn eigen kenmerken en geschiktheid voor bepaalde functies. In de diepere lagen van de ondergrond wordt steeds meer warmte gewonnen, maar er wordt bijvoorbeeld ook gas opgepompt door de NAM. Op dit moment zien we met name het eerste watervoerende pakket onder druk staan, vanwege haar beoogde functie voor (hemel)wateropslag in relatie tot het plaatsen van WKO's in ditzelfde pakket. In februari 2020 is de Algemene Verordening Ondergrondse Infrastructuur vastgesteld door de Westlandse gemeenteraad, waardoor de gemeente meer grip krijgt op de ondergrondse infrastructuur, omdat we meer mogelijkheden hebben om vergunningen en ontheffingen te verlenen voor kabels, leidingen en andere netwerken.
\nArcheologische en aardkundige waarden van de ondergrond, een strategische drinkwaterreserve op ons grondgebied, maar ook de mogelijke aanwezigheid van explosieven kunnen van invloed zijn op de beschikbaarheid van de ondergrond. Westland wil graag een groenere leefomgeving, maar door de concurrentie om ruimte in de ondergrond is er lang niet altijd voldoende plaats om groen van een goede kwaliteit aan te kunnen planten. De aanleg van warmtenetten leidt mogelijk tot nadelige effecten op archeologie, bodem, grond- en oppervlaktewater. Het is voor netbeheerders steeds een flinke uitdaging om geschikte tracés te vinden voor de aanleg van kabels en leidingen. De risico's op bodem en water hangen samen met veranderingen in grondwaterstromingen, temperatuurveranderingen en mogelijke lekkage. Bij 'open systemen' kan grondwateronttrekking nodig zijn. Dit kan leiden tot grondwaterstandsdaling. Het is daarom steeds belangrijker om vroegtijdig rekening te houden met alle functies die een beroep doen op de ruimte in de bodem19.
\nBiologische, fysische en chemische eigenschappen van de grond dragen allemaal bij aan de bodemkwaliteit. Verontreiniging daarvan kan gezondheidsrisico's veroorzaken en de biodiversiteit nadelig beïnvloeden. De grootste risico's zijn vluchtige stoffen (zoals bij benzinestations), immobiele stoffen (bijvoorbeeld lood en asbest) en verontreinigingen op gevoelige locaties (natuur, woningen, kinderspeelplekken, drinkwaterwinning e.d.). Nieuwe bedreigingen kunnen komen van stoffen als PFAS, pesticiden, medicijnresten etc. Ook verzilting van grondwater en bodem kan de kwaliteit bedreigen.
\nIn Westland hebben we, net als in grote delen van Nederland, te maken met bodemdaling. Wateroverlast, verzilting, scheefzakken van bebouwing, scheuren van kabels en leidingen en verdroging van natuur kunnen hier het gevolg van zijn.
\nDoor de eeuwen heen is er in heel Nederland veel lood gebruikt in huis en in industrie. Dit is in de bodem terug te vinden. De verontreiniging zit in de bovenste grondlaag, met name in vooroorlogse wijken en dorpskernen, maar ook in het landelijk gebied is bij ophogingen gebruik gemaakt van grond en slib waar lood in zat. Hierdoor is in veel gebieden lood in de bodem aanwezig. Vooral jonge kinderen zijn gevoelig voor lood. Dat komt doordat lood effect heeft op de hersenen, die bij jonge kinderen nog in ontwikkeling zijn34. Om de blootstelling aan lood vanuit de bodem te minimaliseren is gerichte aanpak noodzakelijk van verontreinigingen bij gevoelige functies, zoals plaatsen waar kinderen spelen en moestuinen.
\nKaartbeeld van voorspelde bodemdaling in Westland tussen 2016 en 2050 (indien er geen beperkende maatregelen getroffen worden) door lage grondwaterstanden en gaswinning, uitgaande van een gelijkblijvend klimaat.
\nKlimaateffectenatlas 8.5.3.3 Huidige situatie Wanneer we kijken naar de kwaliteit van de bodem zien we een wisselend beeld. Het aantal locaties met gezondheidsrisico's voor mensen is sterk afgenomen en scoort net zoals het aantal locaties met risico's voor dieren en planten goed. Het percentage verhard oppervlakte is daarentegen erg hoog in Westland: 58% van het gemeentelijk oppervlak is verhard, terwijl het gemiddelde van de Nederlandse gemeenten 11% is.
\nTelos 2018, Figuur bodem 8.5.3.4 Blik op de toekomst De provincie zoekt voor de gietwatervoorziening in de Greenports naar duurzame oplossingen, zoals het sluiten van kringlopen en berging van hemelwater in de ondergrond, in plaats van het onttrekken en ontzilten van zout grondwater in combinatie met het lozen van brijn (zout afvalwater) in de ondergrond. Ondergrondse opslag van zoetwater heeft daarom in het eerste watervoerend pakket prioriteit boven andere gebruiksvormen in de ondergrond. De gemeente is zich bewust van de opgave voor voldoende gietwater en faciliteert het bedrijfsleven in het vinden van oplossingen.
\nIn de aanloop naar 2021 worden sommige verantwoordelijkheden met betrekking tot de ondergrond overgeheveld van provinciaal gezag naar de gemeente. Westland anticipeert zo goed mogelijk op toekomstige ontwikkelingen in de bodem, beoordeelt onttrekkingen van grondwater en gaswinning op het aspect bodemdaling en stelt randvoorwaarden aan nieuwe ontwikkelingen in gebieden die gevoelig zijn voor bodemdaling. Met name in De Lier is dit een aandachtspunt. Zo benutten we de kansen voor ondergronds ruimtegebruik optimaal en voorkomen we schade door onbewust bodemgebruik. Dat vereist inzicht in het regionale bodem- en watersysteem en de ondergrondse situatie en omstandigheden (grondwaterpeil, bodemdaling, verontreinigingen, archeologie). We gaan boven- en ondergrond integraal benaderen bij beleidsontwikkeling, ruimtelijk planvorming en gebiedsontwikkelingen en doen dat in afstemming met het Hoogheemraadschap van Delfland.
\n8.6 Klimaatbestendig 8.6.1 Visie Met burgers en bedrijven werkt de gemeente Westland samen om in 2040 op zoveel mogelijk plekken wateroverlast te voorkomen bij intensieve regenbuien. In 2040 komt in Westland slechts bij extreme regenval wateroverlast voor. Dat betekent droge voeten, meer zichtbaar water en levend water, ofwel een verbetering van de chemische en ecologische waterkwaliteit. Westland staat in 2040 bekend als proeftuin voor inpassingen van tuinbouw- en watertechnologie in de Greenport. Er is voldoende ruimte voor het vasthouden van water: door technische innovaties is een evenwichtige situatie ontstaan tussen wateraanbod (door piekbuien) enerzijds en watervraag en -kwaliteit anderzijds. Met ingang van 2020 wordt bij elke nieuwe gebiedsontwikkeling (of het nu gaat om bedrijven, woningen of de openbare ruimte) gezorgd dat deze 'klimaatadaptief' is. Samen met inwoners, ondernemers en andere overheden werken we aan een 100% klimaatbestendige gemeente.
\nOok werken we toe naar een circulaire afvalwaterketen: eindproducten worden nuttig toegepast, hergebruikt of zo gemaakt dat ze waarde toevoegen aan het systeem. Dit geldt voor het water (afvalwater, hemelwater en grondwater), de grondstoffen die uit zuiveringsprocessen komen en de op te wekken energie20.
\n8.6.2 Analyse Ook in Westland moeten we rekening houden met de gevolgen van klimaatverandering. Naast de zeespiegelstijging krijgen we te maken met hogere temperaturen, nattere winters, hevigere stormen en regenbuien en drogere zomers. Dit brengt risico's met zich mee, denk aan het verwerken van hemelwater, toename van temperatuur in de woonomgeving, bodemdaling en de zoetwatervoorziening. We moeten ons blijven afvragen of we door het dichtbebouwde karakter van de gemeente de verwachte weersextremen kunnen blijven opvangen of dat er aanpassingen nodig zijn. Zelfs als men wereldwijd de afspraken nakomt uit het Parijsakkoord, blijven er nog steeds klimaateffecten waar we ons op moeten voorbereiden. Westland zet daarom in op CO2-reductie, nieuwe energie en een circulaire economie. Het voorkomen van en aanpassen aan klimaatverandering zijn beide nodig om te zorgen voor een klimaatbestendig Westland.
\nDoor een goed functionerende waterhuishouding kunnen we hier veilig wonen en werken. In de afgelopen 60 jaar is de bebouwing in het Westland enorm toegenomen. We zetten daarom in op het ontharden van de omgeving en het infiltreren van regenwater op de plek waar het valt, mits de grondwatersituatie dit toelaat. Het oppervlaktewater- en rioolwatersysteem moeten meegroeien om de pieken in watertoevoer voldoende op te vangen. We verwachten dat het watersysteem in de toekomst om aanpassingen blijft vragen, in het licht van de veranderingen in het klimaat.
\nIn een bebouwde omgeving is de temperatuur vaak enkele graden hoger dan in het omliggende landelijk gebied. Dit noemen we het hitte-eilandeffect. Tijdens langdurige en zeer warme periodes kan dit effect oplopen tot een verschil van 8 graden Celsius. Uitgevoerde stresstesten tonen aan dat temperaturen in de Westlandse kernen, op bedrijventerreinen, in nieuwbouwwijken en zelfs in de ondergrond hoog kunnen oplopen15. In de zomer moeten we meer rekening gaan houden met hitteperiodes. 13% van onze inwoners kan bij aanhoudende hitte onvoldoende verkoeling vinden buiten, in de tuin of de buurt21. Hitte kan serieuze gezondheidsklachten geven. Ouderen (vooral 75-plussers) vormen de grootste risicogroep, maar ook mensen met een chronische aandoening, jonge kinderen, sporters en mensen met overgewicht lopen een verhoogd gezondheidsrisico. Te veel warmte kan leiden tot vermoeidheid, concentratieproblemen, duizeligheid en hoofdpijn. Daarnaast kunnen huidproblemen optreden en uitdrogingsverschijnselen, met mogelijk levensbedreigende gevolgen. Aanhoudend warm weer leidt tot verslechtering van de waterkwaliteit en toename van infectierisico's door legionella, blauwalg in zwemwater, teken en muggen.
\nKlimaatverandering zorgt vooral in de zomers vaker voor langdurige periodes van droogte. Zoetwater wordt dan schaarser door een grotere watervraag en zoute kwel. Het grondwater verzilt door infiltratie van het zeewater en brijnlozingen. Als in droogteperiodes veel grondwater onttrokken wordt, kan dit leiden tot bodemdaling, (nog) zouter grondwater, branden en/of scheurvorming in gebouwen. Om dat te voorkomen, pompt het Hoogheemraadschap van Delfland in droge periodes water vanuit het Brielse Meer naar haar eigen watersysteem. Daarnaast kan het Hoogheemraadschap extra water aan het systeem toevoegen vanuit het Hoogheemraadschap van Rijnland, maar dat gebeurt alléén wanneer de inlaat vanuit het Brielse Meer ontoereikend is. Ook kunnen we de kleinschalige wateraanvoer in werking te stellen. Maar de belangrijkste bron voor gietwater is hemelwater. Dit wordt voornamelijk opgeslagen in bassins en op kleine schaal op het kasdek, in ondergrondse bassins en in het grondwater.
\nDoor opwarming van de aarde krijgen we te maken met een stijgende zeespiegel, meer stormen en een meer variabele wateraanvoer vanuit de rivieren. Dit vergroot de druk op onze dijken, die bij hogere waterstanden verzadigd kunnen raken en bij droge perioden kunnen verzwakken. Om de kust te versterken, is een nieuwe duinenrij aangelegd langs de hele kust van Westland. Als pilot is een Zandmotor aangelegd voor de kust, waarmee de waterveiligheid de komende decennia, en in ieder geval tot 2050, gegarandeerd moet zijn. De zandige kust groeit zo mee met de zeespiegel. Deze natuurlijke dynamiek is belangrijk voor de karakteristieke natuurwaarden in dit gebied, zowel qua beleving als voor behoud en ontwikkeling. Op langere termijn biedt een aangroeiende kust wellicht kansen om de 'zoetwaterbel' te vergroten, ten behoeve van de drinkwaterwinning18.
\n8.6.3 Huidige situatie De openbare ruimte van de gemeente Westland is nog niet overal ingericht op grote hoeveelheden neerslag. Hoewel de kans op een overstroming voorlopig nog klein is, is het aantal getroffen inwoners bij een overstroming zeer groot. Hittestress is een punt van aandacht voor de gemeente omdat deze indicator slecht scoort. Dit hangt ook samen met het hoge percentage verhard oppervlak in de gemeente waardoor warmte langer wordt vastgehouden.
\nOnze inwoners vinden vooral meer groen en water in straten en op pleinen, waterdoorlatende bestrating, groene daken en de aanleg van nieuwe groengebieden belangrijk als klimaatbestendige maatregelen13.
\nTelos 2018, Figuur voorraad hinder en calamiteiten 8.6.4 Blik op de toekomst 8.6.4.1 Een robuust watersysteem Een belangrijke pijler van het waterbeleid is het principe: eerst vasthouden, dan bergen en als laatste optie afvoeren. Daarmee creëren we een watersysteem dat voldoende veerkracht heeft om met de veranderingen van het klimaat mee te buigen. Dit doen we in Westland gebiedsgericht, innovatief, met elkaar en met ruimte voor maatwerkoplossingen. Tenslotte is ook een goede waterstructuur van belang voor een robuust watersysteem.
\nDeze kaart geeft het stedelijk hitte-eilandeffect (UHI) weer in °C in het huidige klimaat. Dit is het gemiddelde luchttemperatuurverschil tussen de stedelijke en omliggende landelijke gebieden. De kaart geeft een voorspelling van het stedelijk hitte-eilandeffect weer op basis van verschillende onderliggende kaartgegevens: de bevolkingsdichtheid, windsnelheid, hoeveelheid groen, blauw en verharding15.
\nDeze kaart toont het percentage groen per buurt. Bomen, struiken en lage vegetatie worden gezien als groen. Groen, met name bomen, heeft een verkoelend effect op het klimaat in de stad15.
\nDe gemeente accepteert dat er soms tijdelijk waterhinder kan ontstaan. Bijvoorbeeld wanneer de straat blank staat, maar het water niet boven de stoeprand uitkomt. Wateroverlastdaarentegen, wanneer hulpdiensten wegen niet meer kunnen gebruiken of wanneer water de huizen inloopt, wil de gemeente (met partners) zoveel mogelijk voorkomen. Bij nieuwe ontwikkelingen, waarbij sprake is van een functieverandering, moet het beschermingsniveau tegen wateroverlast gehandhaafd worden. Uiteraard blijven we de normen voor klimaatadaptatie actualiseren aan de hand van de meest recente klimaatscenario's.
\nRuimtelijke plannen krijgen als kader mee om klimaat- adaptief te ontwerpen en in te richten. Om wateroverlast te voorkomen, maken we nieuwe ontwikkelingen en uitbreidingslocaties regenwaterbestendig en richten deze klimaatrobuust in. Allereerst moet hemelwater zoveel mogelijk worden vastgehouden op de plek waar het valt (mits de grondwatersituatie dit toelaat), dus water wordt opgevangen en geborgen in bassins, onder kassen en in de ondergrond. Ook leggen we voor waterbuffering meer voorzieningen, bij voorkeur oppervlaktewater, aan en kwalitatief goed groen in de wijken en op daken.
\nDaarnaast zorgen we ervoor dat bij extreme buien het regenwater snel over het oppervlaktewatersysteem verspreid wordt, zodat lokale piekbelasting voorkomen wordt.
\nOm negatieve gevolgen voor de waterkwaliteit en wateroverlast te voorkomen, koppelen we hemelwater zoveel mogelijk af.
\nZwemwater van voldoende kwaliteit is belangrijk voor onze recreanten. De Provincie wijst de zwemwaterlocaties aan: dat zijn in Westland de Wollebrand en het Prinsenbos. Het Hoogheemraadschap van Delfland meet de kwaliteit van het zwemwater. Tussen het Hoogheemraadschap en gemeente Westland zijn afspraken gemaakt over het beheer van de omgeving van het zwemwater.
\n8.6.4.2 Hittebestendig Door het verkoelend effect van wind, stromend water en groen beter te benutten en door te kiezen voor bepaalde materialen en kleuren, kunnen we de kans op extreme hitte verkleinen. Door toepassing van meer groen, groene daken en meer water creëren we meer schaduw en koelte bij extreme warmte. Westland neemt het initiatief voor een klimaatadaptatievisie, een lokaal hitteplan, samenwerkingsafspraken, tijdige waarschuwingen en het ter beschikking stellen van informatie(middelen). Bij elk nieuwbouwproject houden we rekening met hittestress. We kunnen de ondergrondse infrastructuur zodanig inzetten dat woningen zowel gekoeld als verwarmd kunnen worden. Ook zullen we in samenwerking met maatschappelijke organisaties en zorginstellingen onderzoeken hoe deze beter kunnen functioneren tijdens een periode van hitte.
\n8.6.4.3 Droogtebestendig Lange perioden van droogte kunnen leiden tot schade aan kwetsbare flora en fauna en de kans op (natuur)brand vergroten. Zeker als er een tekort is aan oppervlakte- en drinkwater om openbaar groen goed te onderhouden, loopt dit groen het risico uit te drogen. Met de verwachte klimaatveranderingen zijn de huidige maatregelen op lange termijn niet voldoende. We gaan, samen met Delfland, zoetwater beter vasthouden en benutten, zodat de regio zelfvoorzienend wordt. Om de komen tot een circulaire waterketen in 2050 wordt onderzocht of het mogelijk is om effluent uit de afvalwaterzuiveringen om te zetten in gietwater voor de glastuinbouw. Dit gaat ook negatieve effecten van droogte tegen. Net als het creëren van gietwaterbergingen. Dit vraagt inspanningen van de tuinbouw om meer circulair te worden, minder grondwater te onttrekken en water te bergen. We zoeken samen met kennisinstellingen en bedrijfsleven naar innovatieve oplossingen hiervoor20.
\nOmdat droogte kan leiden tot versnelde bodemdaling, doen we onderzoek naar bodemdaling en ontwikkelen we kaders voor bodembeheer. In samenwerking met partners stimuleren we maatregelen om schadelijke gevolgen van droogte tegen te gaan.
\n8.6.4.4 Overstromingsbestendig Rijkswaterstaat en het Hoogheemraadschap van Delfland zorgen voor de aanleg en het beheer van waterkeringen. De gemeente, provincie, Hoogheemraadschap van Delfland en veiligheidsregio moeten zorgen voor een duurzame ruimtelijke ordening en rampenbeheersing. Een groot deel van Westland is laaggelegen gebied, dat kwetsbaar is voor doorbraak van primaire en regionale waterkeringen. In geval van overstroming kunnen gevaarlijke (afval)stoffen in het water terecht komen met mogelijke gevolgen voor de volksgezondheid. Daarnaast zorgen we ervoor dat bij extreme buien het regenwater snel over het oppervlaktewatersysteem verspreid wordt, zodat lokale piekbelasting voorkomen wordt. Er wordt gezocht naar een aantal locaties voor calamiteitenbergingen (waarvan er twee zijn aangegeven op de toekomstkaart). Bij de doorbraak van een primaire kering zijn de mogelijkheden om Westland te verlaten zeer beperkt.
\nHet gebied dat mogelijk overstroomt en de maximale waterdieptes die kunnen optreden na een doorbraak van primaire waterkeringen. (risico eenmaal per 10.000 jaar). Ook zijn de ligging en klasse van de primaire keringen aangegeven.
\nKlimaatatlas Zuid-Holland De grootste knelpunten bij overstromingen door een regionale waterkering zijn de begaanbaarheid van de wegen voor hulpdiensten en woningen en bedrijven in kwetsbare gebieden. Evacuatie is niet overal in de regio mogelijk. Ook crisisfaciliteiten (brandweer, politie, ziekenhuis) zijn bij overstromingen niet goed bereikbaar. Onderstations voor elektriciteit en overige vitale infrastructuur liggen nu veelal in lage polders. Nieuwbouwprojecten liggen vaak in laaggelegen gebieden. Westland gaat onderzoeken of de hoofdinfrastructuur verhoogd aangelegd kan worden, als extra veiligheidsmaatregel bij mogelijke overstromingen in de toekomst. Ook onderzoeken we hoe mensen naar hoger gelegen gebieden geëvacueerd kunnen worden, zonder dat zij het gebied hoeven te verlaten. Uiteraard communiceren we met onze inwoners over evacuatiemogelijkheden in geval van een overstroming. We bouwen niet meer op de laagst gelegen locaties en stimuleren het meer waterbestendig maken van vastgoed en terreinen door (glastuinbouw)bedrijven, particulieren en woningbouwcorporaties15.
\nDeze begaanbaarheidskaart laat zien welke wegen begaanbaar zijn bij een bui van 100mm in 2 uur. Wegen met waterdieptes van 30 cm of meer zijn 'onbegaanbaar' (rood)12.
\nVoor een aantal gebieden, buurten of wijken, met een hoog risico op schade of overlast, ontwikkelen we een gerichte aanpak. We richten een klimaatadaptatiemonitor in waarmee we op alle aspecten op tijd kunnen bijsturen om doelen te behalen. De gemeente neemt hierbij het voortouw, maar ook inwoners, bedrijven en andere partijen, zoals woningbouwcorporaties, zijn nodig om Westland klimaatbestendig te maken. Zo nemen we in lokaal woon- en zorgbeleid en bij prestatieafspraken voorwaarden voor klimaatadaptatie mee. Zo zetten we aan tot bewustwording en samenwerking15.
\n8.7 Veiligheid in Westland 8.7.1 Veiligheid Veiligheidsscore 7.4 Leefbaarheid woonomgeving 7.5 400 buurtpreventen 4.230 misdrijven in 2019 4,2% ervaart overlast in de buurt 8.7.2 Visie Veiligheid vormt de basis van prettig wonen. Westland heeft deze basis heel behoorlijk op orde. Dit geldt zowel voor de 'meetbare' veiligheid als het veiligheidsgevoel. Toch vraagt veiligheid onze voortdurende aandacht. We willen onze basis verder verstevigen en nieuwe stappen zetten rond complexe opgaven, zoals ondermijning22.
\n8.7.3 Analyse We hebben geen reden om ongerust te zijn over de veiligheid in Westland. De criminaliteitscijfers laten een doorlopende daling zien: minder woninginbraken, minder fietsendiefstallen en minder auto-inbraken. De gemeenschapszin van de Westlanders is groot en dit manifesteert zich in stevig verankerde buurtpreventie-verenigingen en andere vormen van participatie22.
\nDe inrichting van de openbare ruimte is medebepalend voor de veiligheid van die ruimte. Door de woonomgeving veilig in te richten, verbeteren de verkeersveiligheid en de sociale veiligheid. De kwaliteit van de woonomgeving werkt zo rechtstreeks door in het veiligheidsgevoel van inwoners.
\nOp jaarbasis vinden er honderden evenementen plaats in Westland, variërend van kleinschalige braderieën, feestweken tot bijvoorbeeld het Varend Corso. Deze evenementen leveren een grote bijdrage aan de levendigheid van onze dorpen. Dit heeft vanzelfsprekend grote meerwaarde voor onze gemeente, zowel sociaal als economisch. Tegelijkertijd brengen deze evenementen veiligheidsrisico's met zich mee, op het vlak van openbare orde, fysieke veiligheid zoals brand- en waterveiligheid en overlast.
\nZowel de meetbare als de ervaren jeugdoverlast in Westland is aan de hoge kant in vergelijking met omliggende gemeenten. Een ander zorgelijk aspect is alcoholgebruik - dit is hoog onder Westlandse jeugd. Dit brengt flinke gezondheidsrisico's met zich mee en kan ook doorwerken in de openbare orde.
\nDrugsproductie en -handel, mensenhandel en arbeidsuitbuiting gaan helaas ook aan Westland niet voorbij. De precieze aard en omvang zijn niet goed vast te stellen. Bij ondermijnende criminaliteit maken criminelen gebruik van legale structuren om de onderwereld te faciliteren. Hierdoor ontstaat de vermenging van boven- en onderwereld.
\n8.7.4 Huidige situatie De veiligheid is in algemene zin sterk verbeterd ten opzichte van voorgaande jaren. Zowel de geweldsdelicten als vermogensdelicten zijn afgenomen. De jeugdcriminaliteit is sterk gedaald, net als het onveiligheidsgevoel. De verkeersonveiligheid is iets verslechterd, al ligt dit wel onder het Nederlands gemiddelde. Vandalisme is afgenomen. Deze score laat dan ook, samen met de score van jeugdcriminaliteit, de grootste verbetering zien. Een negatieve ontwikkeling is het percentage kindermishandeling, deze is aan de hoge kant en zelfs iets toegenomen.
\n8.7.5 Blik op de toekomst 8.7.5.1 Omgevingsveiligheid De Omgevingswet is gericht op het in onderlinge samenhang bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving. Bij de veiligheid van de fysieke leefomgeving zijn veel partijen betrokken: de Veiligheidsregio Haaglanden, het Hoogheemraadschap van Delfland, de Omgevingsdienst Haaglanden, de politie etc. Samenwerking is dan ook van groot belang. Door veiligheid vroeg in het ontwerpproces mee te nemen, bij de ruimtelijke inrichting van het gebied, wordt een transparante en brede afweging mogelijk gemaakt.
\n8.7.5.2 Veilige woon- en leefomgeving In een compacte en dichtbevolkte regio als Westland is het inrichten van de omgeving niet makkelijk. Functies zoals wonen, werken en recreëren raken elkaar en dat brengt risico's met zich mee. Bij de inrichting van de leefomgeving staat veiligheid voorop en de gemeente trekt hierbij samen op met inwoners.
\nTelos 2018, Figuur veiligheid Winkel- en bedrijfscriminaliteit komen in Westland weinig voor en ook het aantal vernielingen is verhoudingsgewijs laag. Westland past strenge handhaving toe en gebruikt slimme inrichtings- en beheerconcepten, waaronder verlichting. We treffen waar nodig aanvullende maatregelen voor het schoonhouden van de dorpen en werken integraal aan verkeersveiligheid.
\nBewuste keuzes maken bij bouwprojecten draagt bij aan de veiligheid. Denk aan gebiedsindeling, locatiekeuze, manier van bouwen, type bebouwing en de inrichting van en rond een gebouw. Goede en duidelijke vluchtwegen helpen mensen snel en veilig naar een veilige omgeving te vluchten indien nodig. Hulpverleners kunnen sneller optreden als de bereikbaarheid van gebieden, bouwwerken en bedrijven doordacht is. Een goede bluswatervoorziening en goede opstelplaatsen voor de hulpdiensten zijn erg belangrijk. De veiligheid wordt ook bevorderd als inwoners en bezoekers voldoende bekend zijn met de mogelijke risico's en weten hoe te handelen in geval van een calamiteit. Zeer kwetsbare groepen die niet of beperkt zelfredzaam zijn, zoals zieken, kleine kinderen, hoogbejaarden en mensen met een geestelijke of lichamelijke beperking, genieten extra bescherming.
\n8.7.5.3 Evenementen, bedrijvigheid en veiligheid Door een combinatie van procedures en veiligheidschecks enerzijds en samenwerking met ondernemers anderzijds zorgen we dat de veiligheid rond evenementen goed beheersbaar is. Zo moet de locatie waar het evenement plaatsvindt op een veilige plek liggen en goed bereikbaar zijn voor hulpdiensten.
\nIn Westland bevindt zich een groot aantal bedrijven. Een aantal van deze bedrijven slaat gevaarlijke stoffen op of heeft een installatie die gevaarlijke stoffen gebruikt (bijvoorbeeld een ammoniak-koelinstallatie). Binnen en rondom dergelijke bedrijven moeten we rekening houden met de veiligheid van de mensen die er wonen, werken en recreëren, en de risico's voor de leefomgeving. Verder is het transport van gevaarlijke stoffen over de wegen in onze gemeente een belangrijk punt van aandacht.
\nOm de veiligheid te verbeteren pakken we het liefst de bron van de risico's aan. Dat kan helaas niet altijd. In dat geval is het belangrijk om de omgeving zo in te richten dat risico's beperkt worden. Dit betekent dat de afstand tot een risico moet worden vergroot om slachtoffers en schade te beperken. Dit is extra belangrijk wanneer er in de omgeving kwetsbare groepen of vitale infrastructuren zijn.
\n8.7.5.4 Jeugd en veiligheid Westland werkt aan bewuster alcoholgebruik onder jongeren. Jeugd is enerzijds oorzaak, 'dader' van onveiligheid, anderzijds slachtoffer. We zien overlast door de jeugd en soms ook criminaliteit, en tegelijkertijd zien we jongeren die kwetsbaar zijn door problematische omstandigheden thuis en op school. Er is altijd een integrale groeps- en persoonsgerichte aanpak nodig, met zowel preventieve als repressieve, strafrechtelijke én zorgcomponenten. Een aanpak die zich richt op de jongere in de groep, maar ook op de jongere thuis, op school en werk, bij sport en bij het uitgaan.
\nVoor jeugdgroepen moet voldoende plaats zijn in de openbare ruimte. Westland zal bij de inrichting van de openbare ruimte ook speel- en verblijfsruimte voor de oudere jeugdgroepen realiseren, op locaties die weinig overlast voor de omgeving zullen geven, waardoor (hang)overlast op willekeurige plaatsen in de openbare ruimte voor een deel wordt voorkomen33.
\n8.7.5.5 Fysieke veiligheid Fysieke veiligheid gaat over de thema's brandveiligheid, externe veiligheid, crisisbeheersing en conventionele explosieven. Als gemeente hebben wij een regierol. Trekkers zijn de veiligheidsregio Haaglanden en de Omgevingsdienst Haaglanden.
\nDoor de komst van nieuwe risicobronnen (zoals bijvoorbeeld waterstoftankstations, geothermie, grootschalig gebruik van zonnepanelen en buurtbatterijen) is het vergroten van kennis en expertise van deze nieuwe risicobronnen essentieel. Energie Opslag Systemen (EOS) en geothermiecentrales plaatsen we op voldoende afstand van kwetsbare functies. De Veiligheidsregio Haaglanden adviseert ons hierbij, dus we zullen hen dan ook in een vroeg stadium bij deze nieuwe ontwikkelingen betrekken.
\n8.7.5.6 Ondermijning Ons doel is om ondermijnende criminaliteit zo veel als mogelijk te voorkomen, tegen te gaan en misstanden aan te pakken. We zorgen dat criminele organisaties of personen geen voet aan de grond krijgen en geen gebruik kunnen maken van legale structuren voor criminele activiteiten. Het is een ongrijpbaar, grijs gebied, dat wel effect heeft op de samenleving en economie. De onderwereld vindt zijn weg naar de bovenwereld via onduidelijke structuren. Wij moeten ervoor zorgen dat de gemeente niet onbedoeld ondermijnende criminaliteit faciliteert. Daarvoor hebben we in afgelopen jaren al belangrijke stappen gezet om de georganiseerde, ondermijnende criminaliteit terug te dringen en hen de speelruimte te ontnemen. Door consequente inzet van bestuurlijke instrumenten, willen we in samenwerking met onze partners die speelruimte verder verkleinen.
\n8.7.5.7 Brandveiligheid De doelstelling is minder branden, minder slachtoffers en minder schade. Belangrijke activiteiten zijn voorlichting en communicatie, advisering over brandveiligheid bij ruimtelijke aspecten en vergunningverlening, het houden van brandveiligheidstoezicht en ondersteuning bij de handhaving. De focus ligt op risicogroepen, zoals ouderen, schoolkinderen en verminderd zelfredzame huishoudens. Risicobeheersing en incidentbestrijding zijn beide goed op peil in Westland. De hoge bereidheid van Westlanders voor een rol bij de vrijwillige brandweer is opvallend, mogelijk gevoed door de sterke gemeenschapszin die we hier kennen.
\n8.7.5.8 Externe veiligheid De risicobronnen bij ruimtelijke ontwikkelingen zijn te vinden op de provinciale en regionale risicokaart (die in verband met terrorismegevaar beperkt openbaar is). Denk aan LPG-tankstations, opslagplaatsen, routes voor gevaarlijke stoffen en buisleidingen. Ondanks alle genomen veiligheidsmaatregelen kan er altijd een ongeval met gevaarlijke stoffen plaatsvinden. Voor Westland staat consequente handhaving bij overschrijding van toegestane risico's voorop. We richten ons, samen met de ODH en de veiligheidsregio op bewustwording en zelfredzaamheid door goede voorlichting en communicatie. We vertalen risico's naar de ruimtelijke ordening door onder andere fysiek afstand te creëren tussen nieuwe ontwikkelingen en risicobronnen en vlucht- en schuilmogelijkheden te creëren.
\n8.7.5.9 Crisisbeheersing We werken voor Crisisbeheersing/bevolkingszorg nauw samen met de Veiligheidsregio Haaglanden. Lokale sleutelfuncties, faciliteiten en voorzieningen zijn effectief ingevuld. De crisisorganisatie 'staat klaar' en kan adequaat optreden bij incidenten. We focussen op niet-zelfredzame inwoners, bezoekers en medewerkers en werken risicogericht.
\n8.7.5.10 Explosieven In de gemeente Westland zijn na de Tweede Wereldoorlog conventionele explosieven achtergebleven in de grond. We hebben de mogelijke risicogebieden in kaart gebracht en bepaald hoe om te gaan met deze explosieven. Dit betekent onder meer het op peil houden van het werkprotocol, de explosievenkaart en weten hoe te handelen bij incidenten.
\n9 Welvarend Westland 9.1 Welvaart In 2040 is Westland economisch en sociaal maatschappelijk bijzonder sterk. Ons tuinbouwcluster, het geheel aan primaire, toeleverende, verwerkende en distribuerende bedrijven ten dienste van de (glas)tuinbouw, is uniek. We koesteren de kennis en innovaties binnen het Westlandse tuinbouwcluster en faciliteren de ontwikkelingen: lokaal, regionaal, nationaal en internationaal. Met onderwijs spelen we in op die ontwikkelingen: daar zitten immers de werknemers van de toekomst. Het arbeidspotentieel is groot en onze ondernemers zijn van regionale betekenis. We enthousiasmeren niet-werkenden in de hele regio om hun kansen in de sector te pakken. Ook zorgen we voor een goede bereikbaarheid en goed openbaar vervoer voor forenzen.
\nDe economische dynamiek gaat hand in hand met een maatschappelijke dynamiek. Het bruist van de initiatieven op maatschappelijk, cultureel en sportief gebied. Westlanders zijn trots op de ondernemende mentaliteit en we voelen ons verbonden met elkaar, met het Westland en met de tuinbouw. Deze 'P' van People moet goed in balans blijven met de 'P' van Profit, zodat welvaart en welzijn in balans blijven. Ditzelfde geldt voor de 'P' van Planet.
\nDe overkoepelende ambitie is om de economie van Westland, met een focus op het tuinbouwcluster, door te ontwikkelen naar een toekomstgerichte en -bestendige economie. Dat wil zeggen een levendige, gastvrije, inclusieve en innovatieve economie met een regionale uitstraling. Het tuinbouwcluster is echter ook van nationale, Europese en internationale betekenis.
\n9.2 Innovatieve tuinbouwgemeente 9.2.1 Visie In 2040 is Westland economisch bijzonder sterk. Het Westlandse tuinbouwcluster draagt bij aan een innovatieve en duurzame voedselvoorziening, gezondheid en geluk. De tuinbouw is van grote waarde voor werelduitdagingen op het gebied van voedselveiligheid en -zekerheid, duurzaamheid, gezondheid en een groene leefomgeving. Als tuinbouwgemeente richten we ons vooral op de unieke clusterkracht en ontwikkelingen die dit profiel verder versterken23. Het buitengebied van Westland blijft ook in de toekomst in het teken staan van de Greenport, maar met meer aandacht voor de leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit dan voorheen.
\n9.2.2 Analyse 9.2.2.1 Innovatief Innovatie is diep verankerd in het DNA van Westland. In de geschiedenis van de regio heeft Westland zich steeds weer vernieuwd en opnieuw uitgevonden, altijd met het oog op vooruitgang en economische versterking. De internationaal leidende positie van het tuinbouwcluster is ontstaan door op tal van vlakken vooruitstrevende technieken en concepten toe te passen. Denk aan hoogwaardige kassen, energie- en watersystemen, vergroening van gewasbescherming, precisielandbouw en alternatieve teeltsystemen. Hierdoor zijn Nederlandse telers in staat een bijzonder hoge toegevoegde waarde (opbrengst per m²) te realiseren met relatief beperkt gebruik van grondstoffen.
\nProcesoptimalisatie, zoals gebruik van LED-verlichting, meerlaags telen, robotisering en klimaatbeheersing, zal in de toekomst verder doorzetten, net als productinnovaties. Kunstmatige intelligentie, Big Data en blockchain zijn voor de tuinbouw steeds belangrijker. Dit kan uiteindelijk leiden tot 'de autonome kas', die op afstand aangestuurd kan worden. Vertical Farming kan onderdeel zijn van toekomstige teeltmethoden.
\n9.2.2.2 Voedselproductie Steden worden groter en er moeten meer monden worden gevoed. Gezondheid en goede voeding spelen een steeds grotere rol. De consument zoekt naar gepersonaliseerde oplossingen: vers, veilig, gezond, goed voor het welzijn en lokaal geteeld. De glastuinbouw kan mensen steeds beter laten ervaren hoe groente en fruit bijdragen aan een betere volksgezondheid. En alles moet steeds duurzamer worden ontwikkeld, geproduceerd en vervoerd. Onder de noemer 'Feeding & Greening Megacities' is ontwikkeling van glastuinbouw overal ter wereld een grote uitdaging. Dit biedt enorme economische kansen voor Westland en de Greenport West-Holland. Niet alleen via de export van producten, maar ook van kennis. De Greenport Horti Campus speelt daar een belangrijke rol. Maar daar is ook ondersteuning van lokale overheden en clusters in het buitenland voor nodig. Dus zullen we internationaal moeten samenwerken, zowel binnen als buiten Europa23.
\n9.2.2.3 Modern teelt- en handelsgebied De afgelopen jaren nam het aantal bedrijven in de glastuinbouwsector af. Waar Westland in 2010 nog 924 tuinbouwbedrijven kende, waren dit er in 2018 nog 583. Toch is het glastuinbouwoppervlak in absolute vierkante meters nauwelijks veranderd. Minder tuinbouwbedrijven dus, maar wel grotere. In Westland is momenteel bruto 4.400 hectare beschikbaar voor de primaire glastuinbouwproductie, waarbinnen in 2018 op netto 2.253 hectare echt geteeld werd31. De overige hectares worden gebruikt als bedrijfsgebouwen, buitenterrein, waterbassins, toegangswegen, watergangen, bedrijfswoningen etc. Ze hebben wel de bestemming agrarisch-glastuinbouw.
\nOm nu én in de toekomst een bloeiende economie te behouden, moeten we blijven investeren in de omgeving waarin we leven. De tijd van verdere gebiedsuitbreiding lijkt voorbij. Fysieke ruimte is steeds beperkter en tal van ontwikkelingen claimen de laatste open plekken. Toch is het behoud van productie van groot belang om de versketens, veredeling, vermeerdering, logistiek, handel en tuinbouwtoelevering met Westland verbonden te houden. Om de modernisering en herstructurering op gang te brengen moet er letterlijk ruimte worden gemaakt. Hiervoor zoeken we naar reconstructiekansen en benutten de mogelijkheden als deze zich aandienen, voor het uitplaatsen van ruim duizend (bedrijfs)woningen naar de dorpen.
\n9.2.2.4 Internationaal De wereld verstedelijkt en bij die steden zijn voedsel, water en energie broodnodig. Westlandse bedrijven hebben jarenlange opgebouwde expertise op het gebied van kennis over plantenveredeling, teeltsystemen, waterhuishouding, klimaatbeheersing en ketenlogistiek. We kunnen agrarische innovaties uitrollen over andere sectoren en regio's wereldwijd. Dit bevordert een wereldwijd duurzame verdeling van voedsel, water en energie.
\nOpvallend voor de gemeente Westland is het grote aantal exporterende bedrijven; maar liefst 9% van alle bedrijven. Landelijk en in de regio ligt dit aandeel op 5%. De Nederlandse tuinbouwsector heeft met een totale exportwaarde van ongeveer 23 miljard euro een vooraanstaande positie op de wereldmarkt.
\n9.2.3 Huidige situatie Het concurrentievermogen in de gemeente Westland is positief. Er zijn meer ondernemingen gestart dan gestopt en het aantal snelgroeiende bedrijven is fors gestegen. Ook het aandeel van werkzame personen in de topsectoren scoort goed. Investeringen in bedrijven blijven echter wat achter. Het bruto regionaal product is toegenomen.
\nOp de vraag hoe onze inwoners de glastuinbouw in hun woonomgeving ervaren, geeft het grootste deel aan trots te zijn op de economische impact en de knowhow van de glastuinbouw in de gemeente. Helaas wordt er ook een keerzijde ervaren.
\nTelos 2018, Figuur concurrentievermogen Zo vinden sommige inwoners de roze/oranje verlichting storend, heeft men zorgen over toekomstige werkgelegenheid en ontstaat er krapte op de woningmarkt door de vele arbeidsmigranten. Wanneer we groen en water tussen de kassen behouden, innovatief omgaan met energiegebruik en de openheid van het landschap behouden, wordt men nog trotser op de glastuinbouw13.
\n9.2.4 Blik op de toekomst 9.2.4.1 Toekomstige tuinbouwsector De provincie Zuid-Holland wil dat de agrarische sector zich duurzaam en natuurinclusief ontwikkelt, onder andere op gebied van energie. Op basis van nieuwe verdienmodellen en het afzetten van producten in een hoger marktsegment, produceert de sector in de toekomst circulair, wordt ze energieneutraal, klimaatadaptief en gezond voor mens, dier en omgeving.
\nHet is de ambitie van Westland om de Greenport te moderniseren. Modernisering is dus meer dan alléén ruimtelijke herstructurering. Modernisering draagt bij aan toepassing van de meest recente kennis en technieken, zodat een hogere toegevoegde waarde voor producten per vierkante meter gerealiseerd wordt. In 2050 moet de Greenport volledig duurzaam functioneren, zonder gebruik van fossiele brandstoffen met zuinig en verantwoord gebruik van water, zonder verontreiniging. Om economisch weerbaar te blijven is meer diversificatie in de productie nodig en blijft het belangrijk waarde toe te voegen aan lokale en geïmporteerde producten. Kennis gaat een belangrijkere rol spelen en vraagt om een sterkere kennisinfrastructuur en ruimte voor voorzieningen die de kennisontwikkeling stimuleren24.
\nDe gemeente zet hierbij de lijnen uit en geeft sturing aan de voorkant van het proces, met oog voor de inbreng van participanten.
\nDe innovaties in de glastuinbouw vragen, naast schaalvergroting, om maatwerkoplossingen bij ruimtelijke inrichting. Denk aan slimme kasconstructies, hogere kassen, dichte kassen, laboratoria en opslagruimten, die een andere verhouding hebben dan de glastuinbouw van nu. Verbreding van activiteiten in het glastuinbouwcluster is daarom mogelijk, zolang de nadruk blijft liggen op primaire teelt. Voor verdergaande (neven)activiteiten, die niet gerelateerd zijn aan het glastuinbouwcluster, zullen we het nee-tenzij-principe hanteren: alleen mogelijk indien hiervoor zwaarwegende argumenten zijn.
\nOm concurrerend te blijven, moeten moderne bedrijven in gebieden kunnen ondernemen met een optimaal vestigingsklimaat. Van belang is dat er in Westland zowel kwalitatief als kwantitatief voldoende teeltareaal geborgd blijft. De gemeente geeft sturing aan herstructurering en stelt de juiste randvoorwaarden als het gaat om ontsluiting en ruimtelijke ordening. Met herstructurering, mobiliteit, vergroening en verduurzaming als belangrijke thema's komen we tot integrale gebiedsplannen die betaalbaar en met voldoende draagvlak gerealiseerd kunnen worden. We kijken daarbij met name naar de grote aaneengesloten gebieden, waar duurzame en moderne (glas)tuinbouw mogelijk is23. Maar ook kleine initiatieven, die bijdragen aan herstructurering, mobiliteit, vergroening en verduurzaming kunnen op steun van de gemeente rekenen.
\nWestland is groot voorstander van (cross-sectorale) samenwerkingsverbanden tussen innovatieve ondernemers, kennisinstellingen en overheden: waar over grenzen van de eigen sector of bedrijf wordt gekeken, ontstaan innovaties. We gaan op zoek naar raakvlakken met andere economische sectoren, bijvoorbeeld ICT, farmacie of de creatieve sector. De crossovers met de Rotterdamse haven richten zich met name op de verslogistiek, uitwisseling van CO2 en energie en biobased economy.
\nOp het gebied van Externe Betrekkingen zijn we gericht op regionaal, nationaal, Europees en internationaal niveau. Wanneer beleid en/of wet- en regelgeving knellen, vraagt de gemeente Westland daar actief aandacht voor.
\n9.2.4.2 Warmte Door de productie van groente, fruit, planten en bloemen is de vraag naar warmte in Westland groot. We streven ernaar het grote aardwarmtepotentieel optimaal te benutten en stimuleren initiatieven die hieraan bijdragen. De ambitie is om van de huidige zes aardwarmtedoubletten te groeien naar 15 tot 20 aardwarmtedoubletten (ofwel circa 289 MW) in 203019. Zo dringen we de CO2-uitstoot terug. Ook staan we open voor duurzame warmte uit het Rotterdamse havencomplex. Via een aftakking van de leiding waarmee warmte uit het Rotterdamse havencomplex naar Den Haag wordt getransporteerd, kan in 2025 ca. 100 MW warmte geleverd worden aan Westlandse tuinders. Wanneer de gemeente haar energievoorziening volledig wil verduurzamen, zullen we elke bron nodig hebben. Randvoorwaarden daarbij zijn: alle tuinbouwondernemingen moeten de kans krijgen om aan te sluiten; geen verdringing (door warmte uit Rotterdam) van lokale initiatieven als geothermie en biomassa; de levering van CO2 is geborgd.
\nVia het aanleggen van een warmte-infrastructuur, die de geothermiedoubletten met elkaar verbindt en waarop de aftakking van de warmteleiding uit Rotterdam kan aansluiten, ontstaat een Westland-dekkend warmtenetwerk. Het geheel van bronnen en warmte-infrastructuur noemen we Warmte Systeem Westland (WSW). Met de realisatie van WSW kan jaarlijks 650 miljoen kuub aardgas en 1,2 Mton CO2 uitstoot worden bespaard.
\n9.2.4.3 Elektriciteit Omdat energienetten niet hun maximale capaciteit gebruiken, blijft er ruimte in het netwerk beschikbaar. Met een Smart Grid kunnen we de diverse energiebronnen en netwerken zodanig op elkaar afstemmen dat dit leidt tot energie efficiency. Zo kunnen alle elektriciteitsgebruikers ook elektriciteit leveren aan het net. Met dit 'slimme netwerk' wordt de capaciteit geoptimaliseerd, waardoor we het net efficiënter benutten. Een belangrijke eerste stap in het optimaliseren van energiegebruik, maar uiteindelijk willen we toe naar een koppeling van de totale energie-infrastructuur (elektriciteit, warmte, biogas e.d.).
\nNaast het opwekken van elektriciteit en het gebruik van duurzame warmtebronnen zet het glastuinbouwcluster in op besparingsopties. In het programma Kas als Energiebron worden nieuwe energie-arme teelttechnieken en fossielvrije demokassen getest.
\n9.2.4.4 CO2 Voldoende beschikbaarheid van CO2 is essentieel om de energietransitie te laten slagen. CO2 wordt nu nog met wkk's opgewekt. Duurzame warmte kan pas echt een alternatief voor aardgas zijn als externe CO2 ruim beschikbaar en betaalbaar is1. OCAP levert al ruim 10 jaar CO2 aan de tuinbouw in Westland, zodat tuinders niet langer aardgas hoeven stoken om CO2 te produceren. Deze CO2 is afkomstig van Shell in Pernis. Via een pijpleiding en een distributienet wordt de CO2, die anders via de schoorsteen de lucht in gaat, naar de kassen geleid. Tuinders gebruiken zo goedkope en zuivere CO2 voor hun planten en bloemen. Zo ontstaat de mogelijkheid voor tuinders om over te stappen naar duurzame energie, zoals geothermie en restwarmte. Continue beschikbaarheid van CO2 en uitbreiding van de huidige capaciteit om te blijven voorzien in de stijgende vraag is voor de tuinders essentieel. Aandacht voor de veiligheid is hierbij van belang. Bij het vrijkomen van grote hoeveelheden koolzuurgas via een buisleidingbreuk kan namelijk plaatselijk verstikkingsgevaar optreden36.
\n9.2.4.5 Water Het glastuinbouwcluster, onze inwoners en de natuur in Westland hebben een goede zoetwatervoorziening nodig. In droge tijden bieden grondwater en oppervlaktewater een noodzakelijke aanvulling op het hemelwater. Westland streeft naar een robuuste zoetwatervoorziening. De tuinbouwsector werkt dan ook hard aan waterkringloopsluiting. De teelttechniek én de kennis over efficiënt omgaan met waterkringlopen kunnen mondiaal geëxporteerd worden.
\nWe onderzoeken waar langs de kust in onze gemeente zoetwatervoorraden zouden kunnen worden opgeslagen. Onder de naam COASTAR kan ondergrondse waterberging voorzien in een overbrugging tussen watervraag en -aanbod. Zo moet voldoende zoetwater beschikbaar komen voor zowel de drinkwatervoorziening als de gietwatervraag. Door infiltratie van de ondergrond met zoetwater ontstaat een grotere zoetwaterbel die het zoute grondwater terugdringt en zo verzilting tegengaat. Dat geeft tuinders een additionele 'bron' voor gietwater. Ook kan het zorgen voor wateropslag bij piekbuien en beschikbaarheid van zoet water in tijden van droogte. Westland omarmt dergelijke innovaties.
\nDe gemeente maakt, samen met de bedrijven, een ruimtelijk ontwikkel- en investeringsplan om de glastuinbouw voor 2030 klimaatbestendig te maken. Daarnaast stuurt de gemeente op het klimaatadaptief inrichten van glastuinbouwbedrijven, door gebruik te maken van gedifferentieerde tarieven voor belastingen, heffingen, leges en vergunningen.
\n9.3 Toekomstbestendige bedrijventerreinen 9.3.1 Locaties bedrijventerreinen Locaties bedrijventerreinen 9.3.2 Visie Westland wil toekomstbestendige bedrijventerreinen, met voldoende bedrijvenlocaties en evenwicht in vraag en aanbod van bedrijfskavels en -locaties. We zien dat er behoefte is aan duurzame (nieuwe) bedrijvenlocaties en investeren waar nodig in bestaande werklocaties om deze beter te laten aansluiten bij wensen zoals multifunctionaliteit en duurzaamheid23.
\n9.3.3 Analyse Bedrijventerreinen zijn een belangrijke schakel in het glastuinbouwcluster en met ruim 20.000 arbeidsplaatsen zeer waardevol voor de Westlandse economie. Westland heeft relatief veel goed gefaciliteerde bedrijventerreinen, verspreid over de gemeente. De groei, die de afgelopen jaren vooral plaatsvond op agrologistieke bedrijventerreinen, was drie- tot viermaal hoger dan in andere gemeenten in de regio Haaglanden.
\nEr worden globaal twee typen bedrijventerreinen onderscheiden. Lokale bedrijventerreinen liggen dicht tegen de dorpen aan en hebben vooral kleinere bedrijven met een lage milieucategorie. Op regionale en agrologisitieke terreinen komen we grotere bedrijven tegen met een zwaardere milieucategorie. Bedrijven op agrologistieke terreinen zijn vooral gericht op de logistieke processen van tuinbouwproducten.
\nHet Westlands economisch cluster draait op volle toeren. Er worden meer en meer bedrijfskavels in gebruik genomen en die groei lijkt zich voort te blijven zetten. Tot 2030 verwachten we dan ook een tekort hieraan van 28 tot 33 hectare25. De opgaven op het gebied van bedrijventerreinen worden in regionaal verband afgestemd.
\nHet bedrijfsleven, exclusief de glastuinbouw, verbruikt ongeveer 4% van de energie in Westland. Bedrijventerreinen zijn verder gevorderd in duurzame energie dan andere stakeholders: ze hebben gezamenlijk ruim 60.000 zonnepanelen op bedrijfsdaken en circa 200 warmtepompen in bedrijfsgebouwen. Daarnaast investeren de ondernemers in biomassa, zonneboilers en gebruik van restwarmte. Het gasverbruik is in de periode 2010-2016 met 10 procent afgenomen. Daartegenover staat een toename van het elektriciteitsverbruik, waardoor in totaal de CO2-uitstoot is toegenomen. Het Westlandse bedrijfsleven is zich ervan bewust dat de energietransitie onontkoombaar is en lijkt bezorgd over het afnemende draagvlak voor bedrijvigheid in de samenleving1.
\n9.3.4 Huidige situatie De ruimtelijke vestigingsvoorwaarden vertonen over het algemeen een positief beeld. We hebben weinig oude bedrijventerreinen en weinig leegstand van kantoren. Daarnaast is de netto-bruto verhouding van bedrijventerreinen (verhouding bedrijfsoppervlak en het uitgegeven grondoppervlak van bedrijventerreinen) en het aantal werklocaties positief. De voorraad bedrijventerreinen vertoont echter een minder rooskleurig beeld. Door de voorziene uitbreidingen op verschillende bedrijventerreinen zal dit de komende jaren sterk verbeteren.
\nDe leegstand in winkelruimte is toegenomen26.
\nTelos 2018, Figuur ruimtelijke vestigingsvoorwaarden 9.3.5 Blik op de toekomst Bedrijventerreinen zijn bedoeld voor bedrijfsfuncties en ondernemers die zich niet direct op de eindconsument richten (B2B). Bij de locatiekeuze voor 30 hectare extra bedrijventerrein hebben grootschalige locaties en grote bedrijfskavels de voorkeur. Deze vraag van circa 30 hectare kan worden opgevangen op twee of drie grootschalige locaties:
\nBovendijk (4,5 ha) Loswal de Bonnen (Hoek van Holland,circa 18 ha) Uitbreiding van ABC Westland (12 netto en 17 ha bruto) De ontwikkeling van ABC Westland combineren we met de realisatie van een gedeelte van de ecologische verbinding uit het Natuur Netwerk Nederland, die van Madestein tot aan de Zweth loopt. Langs de Wennetjessloot houden we daar rekening met een groenstrook van 50 meter breed.
\nDe uitbreidingsvraag van kleinschalige bedrijfshuisvesting is op 3 hectare geraamd. Westland verwacht dat deze ruimte beschikbaar komt als (grotere) bedrijven van lokale bedrijventerreinen verhuizen naar grootschalige bedrijventerreinen25. De gemeente houdt in de gaten dat hier geen extra hinder van komt, omdat deze lokale bedrijventerreinen dicht tegen woongebieden aan liggen, ze maken vaak onderdeel uit van de dorpsstructuur. Mocht er meer geluidsruimte nodig zijn voor de bedrijven, dan zullen die moeten verplaatsen naar andere locaties, verder weg van de woongebieden.
\nIn Westland worden op de bedrijventerreinen Honderdland, Zwethove en Elsenbos arbeidsmigranten gehuisvest. Een voordeel daarvan is dat veel arbeidsmigranten op hetzelfde bedrijventerrein werken. Voor de locatie ABC Westland is een aanbod gedaan om ook huisvesting voor arbeidsmigranten te realiseren. De gemeente faciliteert een adequate inpassing hiervan25.
\nDe gemeente maakt samen met de bedrijventerreinen een plan van aanpak om deze gebieden klimaatadaptief in te richten. Ook ondersteunt de gemeente bedrijventerreinen om energie-ambities te realiseren, door:
\nVoorlichting over rendabele maatregelen;
\nKansrijke maatregelen te onderzoeken;
\nEenvoudige subsidies aan te vragen;
\nSamen met actieve bedrijventerreinen onderzoek te doen;
\nDe samenwerking van ondernemers te bevorderen bij de ontwikkeling van lokale energiecollectiviteiten1.
\nWestland beschikt over verschillende locaties waar veel Westlanders, maar ook veel arbeidskrachten van buiten de gemeente, werkzaam zijn. Het is belangrijk dat deze werklocaties optimaal aansluiten bij de wensen van de hedendaagse en toekomstige ondernemers. Daarom richt Westland zich op:
\nPassend omgaan met de behoefte aan nieuwe bedrijvenlocaties en kantorenlocaties;
\nUp-to-date houden en brengen van bestaande bedrijvenlocaties, revitalisering;
\nKwaliteit en onderscheidend vermogen (profilering) van bedrijventerreinen, waarbij er nadrukkelijk aandacht is voor verduurzaming, de energietransitie en een goede (digitale) bereikbaarheid;
\nVeiligheid van bedrijventerreinen (Keurmerk Veilig Ondernemen).
\nEr liggen goede mogelijkheden voor dubbel ruimtegebruik op bedrijventerreinen, bijvoorbeeld voor parkeren of zonnepanelen op daken.
\n9.4 Detailhandel De consument vergelijkt en koopt steeds vaker producten via internet. We verwachten daarom een lagere en andere behoefte aan winkelruimte. Bewoners en bezoekers hechten bijvoorbeeld steeds meer waarde aan 'beleving'. Daarom wijst de gemeente kernwinkelgebieden toe, die tevens positief bijdragen aan de leefbaarheid. Er komt steeds meer aandacht voor een meer multifunctioneel ruimtegebruik, wat leidt tot meer levendigheid. Dit biedt consumenten de kans om activiteiten te combineren, bijvoorbeeld een koffiebar in de bibliotheek of een afhaalpunt voor pakketten bij een kantoorboekhandel1.
\nOp basis van het huidige aanbod zijn de ontwikkelingskansen voor detailhandel in Westland beperkt: er is een overaanbod. We zien de afgelopen tien jaar een groei van 25% op locaties buiten de centra, met niet-dagelijks winkelaanbod, horeca en dienstverlening, terwijl het aantal winkels in de centra juist is afgenomen. We streven naar het behoud van een adequaat en aantrekkelijk winkelaanbod in de verschillende dorpen. Compacte, aantrekkelijke centra in Westland kunnen hun bestaansrecht houden, mits ze voldoende divers aanbod hebben en goed bereikbaar zijn. Horeca kan daarbij een drijvende kracht zijn. Een compact kernwinkelgebied betekent strakke regels voor detailhandel buiten die aangewezen gebieden en meer ruimte voor activiteiten binnen deze kerngebieden.
\n9.5 Recreatie en toerisme 9.5.1 Visie Westland heeft kans de vrijetijdseconomie, (kust- en vaar)recreatie en toerisme, in de komende jaren verder te versterken. Natuurlijk letten we er daarbij op dat, waar mogelijk, het aansluit bij het tuinbouwcluster en dit niet leidt tot massatoerisme. In 2030 blinken de kust en het strand uit in rust en ruimte. Mensen die willen wandelen, zwemmen of uitwaaien vinden er hun plek16. Er is ook ruimte voor diverse (water)sportactiviteiten, mits er een goede balans is tussen natuur en recreatie.
\n9.5.2 Analyse In onze regio is veel te beleven voor de toerist en de recreant. We hebben een uniek Varend Corso, een prachtig strand van acht kilometer lengte, een Zandmotor en een fijnmazig water-, fiets- en natuurnetwerk. Westland heeft een bijzonder karakter door de glastuinbouw met daartussen de verschillende dorpskernen.
\nWestland kan - met haar ligging tussen Den Haag en Rotterdam - profiteren van de sterk stijgende stroom aan buitenlandse toeristen. Er is ruimte voor een verbreding van het toeristisch en recreatief aanbod. Bij vrijetijdsbesteding neemt het belang van belevingswaarde toe.
\n9.5.3 Blik op de toekomst In Westland zien wij ruimte voor verbreding van het toeristisch en recreatief aanbod, met een nadrukkelijke link met het tuinbouwcluster. Wij zijn trots op de mooie producten die hier worden geproduceerd en de innovatiekracht van de glastuinbouwsector. Dat laten we graag zien. Naast evenementen als het Varend Corso en Kom in de Kas is er ruimte voor activiteiten, gelinkt aan de glastuinbouw, om dit verhaal te vertellen en bezoekers te inspireren. Denk hierbij aan een mooie fiets- of vaartocht langs de kassen, een rondleiding bij een glastuinbouwbedrijf of een proeverij van Westlandse producten.
\nNatuurlijk moet de schaal van recreatievoorzieningen wel passen bij de aard van de gemeente. Westland richt zich niet op massatoerisme, maar wel op de beleving van Westland bij bezoekers23.
\nWestland gaat, samen met de buurgemeenten, sluitende recreatieve netwerken creëren voor verschillende gebruikersgroepen (wandelaars, fietsers, skaters, ruiters en waterrecreanten). We denken daarbij aan groenblauwe aders door het gebied en langs cultuurhistorisch erfgoed, horeca en natuur- en recreatiegebieden.
\nDe rustige Westlandse stranden - met uitzondering van het strand recht voor Ter Heijde - maken onderdeel uit van het Natuur Netwerk Nederland. Bestaande permanente en seizoensgebonden bebouwing mag daar blijven staan of kan elk jaar worden teruggebouwd. Nieuwe bebouwing op het strand is slechts beperkt mogelijk, mits de natuurbelangen niet onevenredig geschaad worden en getoetst wordt aan water(veiligheids)belangen.
\nDe gemeente en het waterschap werken samen aan betere voorzieningen voor vaarrecreatie. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het verhogen van bruggen. De kunst hierbij is de balans tussen ecologie, recreatie en een robuust watersysteem goed in de gaten te houden. Kleinschalige initiatieven die het recreatief potentieel verbeteren, bijvoorbeeld een B&B of minicamping, zijn mogelijk in aansluiting op groene verbindingen, waterlijnen en dorpscentra. Een grootschaliger campingvoorziening is wellicht ook mogelijk, maar dat wordt nog onderzocht.
\nEr is van alles te doen in Westland als het mooi weer is, vooral buiten. Het is wenselijk meer dagactiviteiten te ontplooien die minder weersgevoelig zijn. Dit legt een duurzame basis voor verblijfstoerisme. Daarom willen we in Westland een divers, herkenbaar Westlands aanbod aan dagrecreatie en 'slecht weer' recreatie ontwikkelen16.
\n9.6 Kansen voor ondernemerschap 9.6.1 Visie Westland wil een functioneel en gevarieerd cluster van bedrijven behouden, die elkaar kunnen gebruiken en versterken. Een goed vestigingsklimaat, waarbij de kracht van het tuinbouwcluster en daarmee de gehele economische keten nadrukkelijk wordt benut, plaveit de weg naar een duurzame en circulaire economie23.
\n9.6.2 Analyse De verdere mondialisering zal in de komende jaren tot meer concurrentie leiden. Tuinbouwbedrijven moeten zich onderscheiden in kwaliteit en niches. De diversiteit van teelten en bedrijven maakt de glastuinbouw in Westland sterk en weerbaar. Innovatie is daarbij onmisbaar.
\nWe zullen de komende jaren steeds meer technologische vernieuwing zien in het dagelijks leven. De generatie die van jongs af aan is opgegroeid met internet, e-mail en andere multimedia, versterkt dit in de toekomst alléén maar meer. Dit leidt tot andere mogelijkheden voor werken en communiceren en beïnvloedt het gedrag en de behoeften van inwoners, consumenten, werknemers en bedrijven. En heeft dus impact op de ruimtelijk-economische inrichting van Westland. Nieuwe marktkansen voor productontwikkeling, procesinnovaties, systeemontwikkeling, vormgeving en design dienen zich aan. Deze ontwikkelingen leiden niet alleen tot nieuwe concepten in het bedrijfsleven, maar ook tot andere huisvestingswensen. Bedrijven en met name zzp'ers zoeken levendige multifunctionele locaties en flexibele vormen van huisvesting.
\n9.6.3 Blik op de toekomst Als gemeente geven we ruimte aan nieuw, innovatief en creatief ondernemerschap. Zo willen we de service en dienstverlening aan (startende) ondernemers versterken. Deze ondernemers hebben behoefte aan flexibiliteit, experimenteerruimte, snelheid en maatwerk.
\nWestland stimuleert de ontwikkeling van nieuwe bedrijvenlocaties en investeert waar nodig in bestaande werklocaties, zodat deze aansluiten bij moderne locatiewensen, zoals multifunctionaliteit en duurzaamheid. De Greenport Horti Campus biedt voldoende ruimte aan kleine bedrijven, zzp'ers en start-ups om nieuw talent en ondernemerschap te laten bloeien en doorgroeien. De gemeente gaat de ontwikkeling van de campus ruimtelijk faciliteren23.
\n9.7 Goed ondernemerschap en kansen op de arbeidsmarkt 9.7.1 Werken 73% van de Westlanders heeft een baan 61.000 banen Diensten 24%, Handel 23%, Tuinbouw 21% Bijna 10% gericht op export 2,8% werkloosheid 9.7.2 Visie Onze inwoners zijn in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor het vinden en behouden van betaald werk. Wanneer zij er niet op eigen kracht in slagen betaald werk te vinden, biedt Westland ondersteuning bij het vinden van werk, door begeleiding naar werk en activering tot maatschappelijke participatie. We willen dat zoveel mogelijk inwoners meedoen in de samenleving en op de arbeidsmarkt2.
\nGoed gekwalificeerde studenten en toekomstige medewerkers zijn cruciaal voor een succesvolle ontwikkeling van de tuinbouwsector. De sterke verbondenheid tussen bedrijfsleven, overheid en het onderwijs in Westland helpt hierbij. We leren onze leerlingen om mee te bewegen met de snelle maatschappelijke en economische ontwikkelingen. Daarvoor werken onderwijsinstellingen en het regionale bedrijfsleven structureel samen.
\nWorld Horti Center is hét kennis- en innovatiecentrum van de internationale tuinbouw: de plek waar onderzoek, onderwijs en ondernemers samenkomen. De Greenport Horti Campus Westland wordt in de komende jaren verder uitgebouwd tot een professionele omgeving waar innovaties sneller op gang kunnen komen en crossovers ontstaan. Een plek met hoogwaardige vestigingsmogelijkheden en onderwijs- en onderzoeksfaciliteiten. Deze moet uitstekend bereikbaar zijn voor studenten en professionals met een directe verbinding met de steden om ons heen. Goed openbaar vervoer en studenten zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Een plek waar de hele internationale tuinbouw graag komt, omdat er hard wordt gewerkt aan de toekomst van de tuinbouw, ontwikkelingen zichtbaar zijn en waar met ondersteuning van de overheid aan toekomstgerichte projecten wordt gewerkt.
\n9.7.3 Analyse Westland heeft 61.000 banen. Dit komt neer op 906 banen per 1000 personen van de beroepsbevolking. De arbeidsparticipatie ligt met 69.9% boven het landelijke gemiddelde en is hoog ten opzichte van de buurgemeenten. Het Planbureau voor de Leefomgeving (2016) verwacht voor Westland een banengroei van ruim 10% tot 2030. En ook daarna wordt groei voorzien. Vergeleken met de regio en het landelijk gemiddelde kent Westland meer laag- en middelbaaropgeleide arbeidskrachten en minder hoogopgeleiden.
\nDe arbeidsmarkt kent een hoge mate van innovatie en snelle ontwikkelingen. Waar men zes jaar geleden in Nederland nog geen elektrische auto op de weg zag, rijden er nu, in 2019, 200.000 rond in ons land. Door dit soort snelle ontwikkelingen moeten we leerlingen opleiden voor nieuwe beroepen. Het toekomstige technische werkveld vraagt van medewerkers een multidisciplinaire aanpak van vraagstukken, digitale vaardigheden en digitale geletterdheid. Mensen die niet goed kunnen omgaan met een computer vinden minder makkelijk een baan en hebben een verhoogd risico op een sociale achterstand.
\nOndernemers zijn belangrijk voor Westland. Ze creëren banen en investeren niet alleen in hun bedrijf, maar ook in 'hun mensen' en de omgeving. Betaald werk zorgt ervoor dat mensen meedoen in de samenleving en minder zorg en ondersteuning nodig hebben. Een goede volksgezondheid is ook van belang voor de economie: gezonde mensen zijn productiever en nemen vaker en langer deel aan het arbeidsproces. Het heeft een positief effect op het welbevinden.
\nDe roep om verduurzaming van de economie neemt toe. Consumenten, werknemers, politici en intermediaire organisaties eisen steeds vaker dat bedrijven hun verantwoordelijkheid nemen en op een duurzame manier produceren. Toekomstgerichte ondernemers en vastgoedpartijen spelen hierop in met hun producten, bedrijfsvoering en bouwplannen. In een duurzame economie is investeren in de leefomgeving geen kostenpost, maar brengt het concurrentievoordeel met zich mee. We herkennen die interesse in verduurzaming en een groene werkomgeving. Denk aan het gebruik van duurzame materialen en groene buitenruimtes, een groen gebouw tot groene binnenruimtes. Bedrijfskosten bestaan voor maar liefst 90% uit personeelskosten. De rest is gemiddeld 1% voor energie en 9% huur. Door groen toe te passen, en zo bijvoorbeeld ontspannen werk- en vergaderplekken te creëren, valt veel winst te behalen. De productiviteit en het welbevinden van het personeel verbeteren. Maar groen zorgt ook voor vermindering van geluidsoverlast en verkoeling tijdens hete zomers.
\n9.7.4 Huidige situatie Het onderwerp kennis in de Duurzaamheidsbalans 2018 vertoont een wisselend beeld. Alhoewel er een aantal relatief slechte scores te zien zijn, zijn bijna alle indicatoren verbeterd. De investeringen in (duurzame) innovatie zijn flink toegenomen. Ook het aandeel kenniswerkers is flink gestegen. Binnen de werkvelden high- en medium-tech- en creatieve industrie is weinig werkgelegenheid in de gemeente Westland. Het aandeel hoogopgeleiden is relatief laag, maar het aantal ingeschreven studenten op HBO en WO opleidingen is toegenomen.
\nTelos 2018, Figuur kennis 9.7.5 Blik op de toekomst De uitdaging voor onderwijsinstellingen is leerlingen zo goed mogelijk op te leiden voor een beroep dat misschien nog niet bestaat. We noemen dat 21st century skills, zoals samenwerken en aanpassingsvermogen. Onderwijsinstellingen moeten structureel samenwerken met het regionale bedrijfsleven om die snelle ontwikkelingen bij te blijven. De gemeente faciliteert dit graag.
\nBedrijven zitten te springen om jonge werknemers en willen samenwerken met scholen in de regio, om het onderwijs beter aan te laten sluiten bij de arbeidsmarkt. In World Horti Center gebeurt dit al. Bedrijven, onderwijs-, onderzoek- en kennisinstellingen kunnen optimaal gebruik maken van de uitstekende faciliteiten daar. Zo ontstaat een kennisklimaat met een doe-mentaliteit. Waar studenten kunnen doorstromen naar een hoger onderwijsniveau en de brug wordt geslagen tussen baanbrekend onderzoek en de toepassing hiervan voor onze tuinbouw. Denk hierbij aan circulaire tuinbouw en aan vertical farming systemen. De gemeente gaat de ontwikkeling van de Greenport Horti Campus ruimtelijk faciliteren23.
\nGemeente, MKB Nederland en Westlandse ondernemers werken samen om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in Westland aan een baan te helpen. Deze afstand kan ontstaan door een arbeidsbeperking, maar ook door langdurige werkloosheid. Wie gemotiveerd is om de handen uit de mouwen te steken en een goede werkmentaliteit laat zien, is welkom in de Westlandse tuinbouw. Dat vergt een omslag in denken bij zowel ondernemers als uitkeringsgerechtigden. Mensen die langdurig thuis hebben gezeten, moeten opeens weer productief worden. Dat lukt alléén met goede begeleiding. De focus ligt daarom niet op het snel plaatsen van zoveel mogelijk mensen, maar op duurzame inzetbaarheid7. We willen bedrijven en instellingen stimuleren om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt aan te nemen, bijvoorbeeld door een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en het ontzorgen van werkgevers bij het aannemen van deze groep medewerkers23.
\nWe zetten in op een goede combinatie van werken en scholing, onder andere om arbeidsmobiliteit te vergroten. Het onderwijs zoekt voldoende aansluiting bij de tuinbouwsector en elke Westlandse leerling komt in aanraking met de tuinbouw. We investeren in een leerlijn: van jongs af aan groeien kinderen op met tuinbouw en ze blijven hierover leren tijdens alle levensfases daarna. Westland Natuur en Techniek Web en World Horti Center spelen hierin een belangrijke rol.
\nWe zorgen dat arbeidsmigranten hun plek in de Westlandse samenleving vinden en dat passende huisvesting beschikbaar is.
\n9.8 Bereikbaar Westland 9.8.1 Visie Westland is in 2040 een verkeersveilige gemeente, waarbij de CO2-uitstoot van het verkeer 70% lager is dan in 1990. Het openbaar vervoer en de fiets zijn een volwaardige alternatief voor de auto. Voor de economische ontwikkeling van Westland en de Greenport Horti Campus is de ontwikkeling van hoogwaardig openbaar vervoer een absolute voorwaarde. Dankzij hoogwaardig openbaar vervoer zijn vanuit Naaldwijk Den Haag CS, Rotterdam CS, Station Rijswijk en Delft binnen 30 minuten met het openbaar vervoer bereikbaar. Per fiets mag dit maximaal 45 minuten duren. Reizigers zijn hierdoor voor onder andere woon-werk verkeer en het bereiken van voorzieningen en sociale activiteiten niet meer afhankelijk van de auto. Het logistieke vrachtverkeer wordt in 2040 via het hoofdwegennet geleid, gescheiden van het overig verkeer. Op het onderliggende wegennet wordt met kleinere, uitstootvrije (op termijn zelfrijdende) vrachtvoertuigen gereden. Dit heeft een positief effect op de bereikbaarheid, leefbaarheid, duurzaamheid en verkeersveiligheid in Westland28.
\nIn 2030 is de CO2-uitstoot van het verkeer met 50% gereduceerd t.o.v. 1990. De auto is in alle centra van de dorpen te gast en heeft een minder dominante positie in de openbare ruimte. Door goede fiets- en OV-routes zijn de fiets en het openbaar vervoer goede alternatieven voor de auto. Ook biedt het netwerk van wandel-, fiets-, ruiter- en vaarroutes mogelijkheden voor snelle, aantrekkelijke en verkeersveilige verplaatsing binnen en tussen de dorpen.
\n9.8.2 Analyse Mobiliteit en bereikbaarheid zijn van cruciaal belang voor Westland; dit geldt zowel voor vervoer van personen als goederen. Onze welvaart danken weg rotendeels aan de tuinbouwproducten die ons gebied in en uit gaan. Er zijn ook veel dagelijkse verplaatsingen tussen woon- en werklocaties. Landelijk wordt tot 2040 een toename van 17% tot 44% van het aantal afgelegde kilometers per auto voorspeld. In Westland valt de groei van de mobiliteit, als gevolg van de bevolkingsgroei en de economische ontwikkelingen, hoogstwaarschijnlijk hoger uit dan het landelijk gemiddelde. Ondanks de in de komende jaren te realiseren projecten blijven de verkeersnetwerken in en rondom Westland door bovenstaande ontwikkelingen - vooral in de spits - zwaar belast. De bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid blijven de komende jaren onder druk staan. We willen hiervoor op korte termijn maatregelen treffen voor zowel het vrachtverkeer, de auto, het openbaar vervoer als de fiets. Op de wat langere termijn zijn er vanaf 2030 stevige ingrepen in het verkeersnetwerk noodzakelijk.
\nDe verwachting is dat geleidelijk omgeschakeld gaat worden naar elektrisch vervoer, mogelijk gecombineerd met waterstof. Bij het gebruik van elektriciteit wordt de CO2-uitstoot met circa 50% verminderd. Door het gebruik van duurzaam opgewekte stroom kan deze de komende decennia geleidelijk richting 100% gaan.
\nDiverse grote partijen in de automotive industrie en internet-giganten zoals Google en Apple zijn druk bezig met de ontwikkeling van zelfrijdende voertuigen. In Nederland wordt uitvoerig getest met zelfrijdende auto's en vrachtwagens. De verwachting is dat zelfrijdend vervoer uiteindelijk een drastische impact zal hebben op het gebruik en ontwerp van stedelijke gebieden. Ze maken efficiënter gebruik van infrastructuur en zoeken bijvoorbeeld zelf een parkeerplek op. Deze voertuigen leggen daardoor een minder grote claim op de schaarse ruimte.
\nHet agrologistieke cluster heeft aangegeven dat voor de korte (2022) en middellange termijn (2030) behoefte is aan goede en snelle verbindingen met de Rotterdamse haven, Schiphol en het achterland en goed functionerende interne verbindingen. Voor de lange termijn (vanaf 2030) zijn multimodale oplossingen (waarbij goederen met meerdere vervoermiddelen worden getransporteerd) en inzet van technologische innovaties in beeld, waaronder (deels) zelfrijdend vrachtverkeer. Een mogelijkheid om het aantal vrachtbewegingen, overlast en uitstoot binnen de gemeente te verminderen, is de aan- en afvoer van producten te concentreren in zogenaamde hubs aan de rand van de gemeente. Het vervoer vanuit deze hubs kan vervolgens door kleinere voertuigen en/of zelfrijdende voertuigen worden afgewikkeld28.
\nUit het participatietraject blijkt dat de inwoners van Westland de bereikbaarheid van hun dorp per fiets als goed beoordelen, maar per auto of bus slechts matig. Om de doorstroming op onze wegen te verbeteren, noemde 32% het verbeteren van het openbaar vervoer, 16% betere of meer fietspaden tussen de dorpen en 14% het aanleggen van snelfietspaden naar omliggende steden13.
\n9.8.3 Huidige situatie In de Duurzaamheidsbalans 2018 is te zien dat er op het gebied van laadpalen en schone voertuigen grote sprongen zijn gemaakt. Treinstations zijn in Westland niet aanwezig. De ontsluiting op hoofdwegen na de vele investeringen van de afgelopen jaren goed.
\nTelos 2018, Figuur infrastructuur en bereikbaarheid 9.8.4 Blik op de toekomst Rond 2030 zijn grote ingrepen nodig in Westland, die we alléén samen met landelijke en regionale overheden en belanghebbenden kunnen realiseren. Denk daarbij aan het aansluiten van de gemeente op snelle en hoogwaardige OV-verbindingen en het spoor, het realiseren van een vrijliggend logistiek netwerk, ongelijkvloerse kruispunten en een netwerk van vrijliggende snelle fietspaden naar bestemmingen binnen en buiten de gemeente. De gemeente Westland zet in op sneller, frequenter en comfortabeler openbaar vervoer om een goed alternatief voor de auto te bieden. Voor de economische ontwikkeling van Westland en de Greenport Horti Campus is de realisatie van hoogwaardig openbaar vervoer een absolute voorwaarde.
\nWij voeren een verkenning uit naar de mogelijkheden voor lightrail. Met deze verkenning en vervolgens de gesprekken met rijk, provincie en overige betrokken partijen zetten wij stappen om de noodzakelijke openbaar vervoersverbindingen te (doen) realiseren. De invulling hiervan gebeurt in nauwe samenwerking met de opdrachtgever voor het openbaar vervoer (de MRDH) en met de vervoerder. De benodigde aanpassingen van wegen, kruispunten en bushalten worden door de gemeente Westland en door de Provincie Zuid-Holland gerealiseerd. Met de verwachte groei van het verkeer richting 2030 zal de verkeersdruk waarschijnlijk niet voldoende afnemen. Verbetering van de doorstroming voor vrachtverkeer naar de A4/A20 blijft de komende jaren daarom een belangrijk aandachtspunt waarvoor aanvullende maatregelen nodig zijn28.
\nGemeente Westland kiest er bij de inrichting van de openbare ruimte voor om vanuit de langzame verkeersdeelnemer te redeneren. Het fietsgebruik zal toenemen door het fietsnetwerk binnen en van/naar Westland sterk te verbeteren en uit te breiden. Ook realiseren we, samen met onze partners, vijf metropolitane fietspaden van Westland naar o.a. Den Haag, Rijswijk, Delft en Rotterdam. Door de dorpen onderling met snelle, verkeersveilige en comfortabele fietspaden en voetpaden te verbinden, stimuleert Westland lopen en fietsen binnen de gemeente. Daarbij nemen we ook de glastuinbouwgebieden in het buitengebied mee, zodat ook daar veilig gefietst kan worden. We inventariseren daarom waar comfort en veiligheid de komende jaren moeten worden verbeterd. De zonering van verkeersstromen, met bijbehorende voorzieningen en gebruiksregels, is een belangrijke voorwaarde voor verkeersveiligheid.
\nDe nieuwe openbaar vervoer bussen in Westland rijden op groen gas, zodat de luchtkwaliteit verbetert. Vanaf 2025 moeten alle nieuw aan te schaffen bussen volledig uitstootvrij zijn. Het doelgroepenvervoer in de gemeente is per 2030 100% uitstootvrij. De gemeente neemt deze eis op in de eerstvolgende aanbesteding van concessies.
\nOm de reistijd tussen de Rotterdamse haven en Westland te verkorten, is ook vervoer over water een optie. Bijvoorbeeld door containers per binnenvaartschip van de Tweede Maasvlakte naar Vlaardingen / Hoek van Holland te transporteren, waarna deze per vrachtwagen naar Westland worden vervoerd. Een verkenning naar de haalbaarheid van een containerterminal in Hoek van Holland loopt (Coolport Westland). Deze moet het wegennet rond Rotterdam en in de regio ontlasten en resulteren in het verbeteren van de luchtkwaliteit door een reductie van de CO2-uitstoot. Mogelijkheden hiertoe en andere mogelijke initiatieven brengen we samen met het Havenbedrijf Rotterdam, de provincie, het Rijk en ondernemers in beeld.
\nHet Klimaatakkoord beschrijft de invoering van milieuzones in de 30 grootste gemeenten Nederland, waaronder Westland. Omdat de mogelijkheden van duurzame aandrijvingen bij internationaal vrachtvervoer nu nog beperkt inzetbaar zijn, is het in Westland vooralsnog lastig milieuzones in te stellen. Invoering van milieuzones of uitstootvrije gebieden zonder het bieden van een goed alternatief ligt, gezien de bedrijfsvoering in Westland, niet voor de hand.
\nDe aanleg van een laad- en waterstofinfrastructuur voor het logistieke verkeer helpt om de transitie naar schoner vervoer mogelijk te maken. Dit kan voor een belangrijk deel op de bedrijventerreinen, dan wel bij de bedrijven zelf worden gerealiseerd. Westland verwacht dat de markt de komende jaren een 'tankstation van de toekomst' binnen de gemeente realiseert, met onder meer snelladers, waterstof- en groengas vulpunten. Ook faciliteert Westland het schoner worden van voertuigen zoveel mogelijk door een goede laadpalen-infrastructuur aan te leggen.
\nIn Westland wordt medio 2020 gestart met een pilot met (deels) zelfrijdende vrachtwagens28.
\nBij parkeermaatregelen gaat Westland uit van het principe 'beïnvloeden-benutten-beprijzen-bouwen'. We kunnen parkeerproblemen verlichten door te kijken naar autobezit en autogebruik in een vroege ontwerpfase bij nieuwbouwsituaties. Denk aan gebouwde parkeervoorzieningen (garage, oprit, carport etc.), waardoor er op straat minder parkeerplaatsen nodig zijn. Dit verbetert direct de ruimtelijke kwaliteit van de straat. Maar we kunnen ook goede alternatieven bieden voor de eigen auto (deelauto, fiets of OV) om de parkeervraag in een woonwijk te temperen. Wanneer er toch meer parkeercapaciteit nodig is, mag dit niet ten koste gaan van de kwaliteit van de openbare ruimte. Speelplaatsen zullen niet wijken voor parkeervoorzieningen. Dit geldt ook voor groenvoorzieningen in gebieden met weinig openbaar groen28.
\nFietsers moeten hun fiets eenvoudig kunnen parkeren bij de belangrijkste bestemmingen in de kernen.
\n10 Ruimtevraag van de ambities uit de visie De Omgevingsvisie geeft een beeld van het huidige gebruik van de fysieke ruimte in de gemeente. Ook voor de nieuwe ambities is fysieke ruimte nodig. Dat kan knellen met de ruimte die er is. Ruimte is schaars, en er moeten afwegingen gemaakt worden tussen ruimteclaims. Daarom hebben we in kaart gebracht wat het huidige ruimtegebruik is in de gemeente en wat de ruimtevraag is van de nieuwe, concrete ambities.
\nIn de omgevingsvisie zijn drie concrete, ruimte-vragende ambities benoemd:
\nWoningbouw: Dit betreft de ‘harde plannen’, waarvoor al een bestemmingsplan gereed is, dan wel afspraken met ontwikkelende partijen zijn gemaakt. Daarnaast bestaan er ‘zachte plannen’, voor ongeveer 3700 woningen in uitleglocaties. De woningen in deze beide categorieën zijn voorzien op plekken van verouderd glastuinbouwgebied en in sommige gevallen op braakliggende terreinen, die voorheen als tuinbouwgrond in gebruik zijn geweest;
\nUitbreiding van bedrijventerreinen met ca. 21,5 hectare binnen de gemeentegrens. Deze uitbreidingen zijn eveneens voorzien op verouderd glastuinbouwgebied en braakliggende terreinen die voorheen als tuinbouwgrond in gebruik zijn geweest;
\nGroenambities: Voor 2040 één extra vierkante meter verblijfsgroen per huishouden (binnen een bebouwde kom en/of binnen 500 meter van een bebouwde kom) en een norm van 50 m2 verblijfsgroen per woning in nieuwbouwwijken. Bij de extra vierkante meter groen per huishouden, waar in totaal 23 hectare extra groen voor nodig is, worden groenblauwe verbindingen meegenomen die binnen 500 meter van een bebouwde kom liggen. De extra benodigde 23 hectare wordt voor een deel in nieuwe groenblauwe verbindingen gerealiseerd (zoals op de aangegeven tekening), onderdeel van het Natuur Netwerk Nederland. Hier kunnen we een groot deel van de vergroening nabij de woonkernen realiseren, waardoor we kunnen stellen dat de ambitie haalbaar is. Uiteraard zoeken we ook plekken binnen de bebouwde kom waar we extra groen gaan realiseren. Tenslotte willen we door het voorschrijven van groeninclusief bouwen zorgen dat bouwwerken een veel groenere uitstraling krijgen.
\n11 Toekomstkaart Westland 12 De dorpen van Westland 12.1 Naaldwijk 12.1.1 Wonen In het hart van Westland ligt Naaldwijk, een van onze grote kernen. Dit dorp vervult in verschillende opzichten een centrumfunctie binnen de gemeente. Naaldwijk is van oudsher een gemoedelijk dorp. Door de stijging van het aantal inwoners staat het dorpse gevoel echter onder druk.
\nHoe ervaren inwoners Naaldwijk (1=slecht; 5=goed) Hoe zou u willen dat Naaldwijk er in 2040 uitziet?
\nNaaldwijk is ontstaan op een zandplaat en bestond in eerste instantie uit een kruispunt van vijf wegen rond de Oude Kerk op het Wilhelminaplein. Deze structuur is nog steeds herkenbaar in het centrum, met ringen van nieuwere bebouwing daar omheen. Naaldwijk heeft in absolute zin de meeste woningen van Westland en de meeste nieuwbouwwoningen van na 2012. Van de woningen in Naaldwijk is 32,8% huur en 67,2% koop. In Naaldwijk is er een tekort aan starterswoningen waardoor jongeren (tijdelijk) vertrekken uit het Westland. Er is weinig differentiatie in het woningaanbod en de sociale woningvoorraad staat onder druk doordat Vestia huurwoningen verkoopt.
\nNaaldwijkse respondenten geven aan dat zij vooral behoefte hebben aan appartementen en sociale huurwoningen in het dorp. Bijzondere woonvormen zoals woonboten, zelfbouw- en kluswoningen vallen niet in de smaak. Wel geven jongeren (tot 18 jaar) aan behoefte te hebben aan tinyhouses. Inwoners noemen de doorstroming als een van de oorzaken van het woningtekort. Vooral in het centrum zien zij ruimte om woningen te bouwen, bijvoorbeeld bovenop bestaande winkels en bij vervangen van leegstaande winkel- en kantoorpanden. Het winkelaanbod mag daarbij best wat meer worden geconcentreerd. Daarnaast zien ze mogelijkheden parkeerterreinen te transformeren tot woningbouwlocaties (met ondergronds parkeren). Ook kan er bijgebouwd worden richting 's-Gravenzande. Maar dan zijn daar ook voldoende voorzieningen nodig13.
\nIn Naaldwijk staat veel nieuwbouw op het programma, waarvan de helft in het eengezins-koopsegment. Ondanks de vele nieuwbouw bestaat er een sterke mismatch met de woningbehoefte in Naaldwijk. Er zijn meer levensloopbestendige woningen en woonzorgconcepten nodig, omdat het aantal 75-plussers stijgt. Deze worden geconcentreerd in en nabij het centrum, bijvoorbeeld in de Naaldhorst. Bij starters is vooral vraag naar huur(appartementen). In de Pijletuinen, de Componistenbuurt en bij het Emmaplein zijn kansen om bepaalde type woningen, die grotendeels corporatie-eigendom zijn, te transformeren om beter bij de vraag aan te sluiten.
\nEr is in Naaldwijk ruimte voor verdichting en hoogbouw in het centrum. Verdichting moet daarbij wel ten goede komen aan de woningbehoefte en meer groen. Dubbel ruimtegebruik en groeninclusief bouwen is hierbij cruciaal.
\n83% van de Naaldwijkers geeft aan dat ze het eens zijn met de stelling dat er prettig met elkaar wordt omgegaan in de buurt; dit is net boven het Westlands gemiddelde. 79% voelt zich thuis in de buurt. Naaldwijk kent een aantal initiatieven om het welzijn van de bewoners te bevorderen, zoals buurtverenigingen. Er zijn echter nog maar weinig wijkverenigingen en dat zou een reden kunnen zijn waarom de betrokkenheid van de inwoners bij hun leefomgeving afneemt. Met name in de nieuwe wijken Hoogeland en Woerdblok ontbreekt de sociale cohesie.
\nNaaldwijk, analyse van de kern 12.1.2 Voorzieningen Voor wat betreft voorzieningen heeft Naaldwijk een groter en meer gedifferentieerd voorzieningenaanbod dan de andere Westlandse dorpen. Naaldwijk heeft veel voorzieningen die voor alle Westlanders zijn, zoals het theater, winkels met een recreatief (niet dagelijks) aanbod en horeca. De meeste respondenten zijn positief over het voorzieningenaanbod (zorg, onderwijs, sport en het centrum) in het dorp.
\nHet centrum is aantrekkelijk. Dat is de laatste jaren vergroot door een toenemend aantal terrassen en winkels. Wel is er aandacht nodig voor de toenemende leegstand. Het opgeknapte plein valt in de smaak. Jongeren zouden graag een moderner centrum zien13. In Theater de Naald wordt momenteel onderhoud uitgevoerd. De wens bestaat om het theater in 2025 te vernieuwen.
\n31,5% van de inwoners van Naaldwijk is lid van een sportvereniging. In Naaldwijk ligt sportpark De Hoge Bomen met veel verschillende sportverenigingen. Inwoners zijn tevreden over het sportaanbod. Naaldwijk kent een beperkt sportaanbod voor gehandicapten.
\nZorg- en welzijnsvoorzieningen zijn in Naaldwijk geconcentreerd op een aantal plekken: aan de oostkant van het centrum (Stokdijkkade-Dijkweg), op het Woerdblokeiland in het noorden, de Rozenhof aan de westkant, het Atriumhof en De Naaldhorst in het zuiden. Die laatste is de belangrijkste transformatielocatie voor zorg en woon/zorg combinaties.
\nEr vinden in Naaldwijk diverse evenementen plaats en er zijn verschillende culturele centra en maatschappelijke organisaties. De inwoners zijn tevreden over het culturele aanbod. 49% van de inwoners van Naaldwijk is betrokken bij een club of vereniging, ofwel door lidmaatschap of door vrijwilligerswerk.
\n12.1.3 Groen en water De respondenten geven aan dat er behoefte is aan meer groen in Naaldwijk. Dit met name in het centrum en in de straten van de nieuwbouwwijken (Woerdblok en Hoogeland). Men geeft aan dat de gemeente bij de herinrichting van gebieden te weinig kansen pakt voor meer groen. Men mist vooral groen om naar te kijken en om in te wandelen. Jongeren noemen hier vooral 'een park'. Ook denken de aanwezigen aan meer grote bomen die ook iets doen voor het milieu13.
\nNaaldwijk is ontstaan op het zand, met het nattere veen eromheen en als gevolg daarvan is het oude gedeelte nogal versteend. Er zijn niet veel groene grote plekken van formaat in het centrum. Er ligt een kans voor groenontwikkeling in het centrum tegenover het gemeentehuis en het Theater, hoewel er ook andere functies denkbaar zijn op deze centraal gelegen plek.
\nDe naoorlogse woonwijken zijn relatief groen. Zo zijn de woonerven in bijvoorbeeld de Opstal de meer groene buurten, hoewel deze een beperkte gebruikskwaliteit en gebrek aan overzicht hebben. De buurten die tussen de jaren '90 en 2010 gebouwd zijn, zijn gestructureerder, maar hebben veel minder groen. Het Dreespark in de Wijk Pijletuinen is de belangrijkste te beschermen grotere groene ruimte in Naaldwijk.
\nWestland wil de vergroening zoveel mogelijk vormgeven binnen de bestaande wijken. Daarvoor proberen we dubbel ruimtegebruik te realiseren, hoger en natuurinclusief te gaan bouwen en verharding te verminderen.
\nEr is behoefte aan een lokaal groennetwerk dat de grotere groengebieden en -verbindingen buiten Naaldwijk met de kern verbindt, denk aan de Plas van Alle Winden, de Poelzone in Waelpark en de toekomstige piekwaterberging nabij de Galgeweg. De Naaldwijkse Vaart is een belangrijke vaarroute die kansen biedt om groen, water en verblijfskwaliteit te combineren.
\n12.1.4 Glastuinbouw In Naaldwijk zijn de inwoners trots op de glastuinbouw. Om trots te blijven, zijn volgens de participanten groen en water tussen de kassen, innovatie op het gebied van energieverbruik én goede huizen voor de werknemers van belang. Er moeten genoeg huizen zijn en deze moeten ook netjes onderhouden worden. Daarnaast geven de deelnemers aan dat Westland zich meer mag profileren met de tuinbouw13.
\nNaaldwijk wordt omringd drie typen glastuinbouw.
\nAan de zuidwest liggen grootschalige kassen van meer dan 10 hectare, waarin vooral groenten geteeld worden. De kansen voor glastuinbouwontwikkeling zijn hier herstructurering, schaalvergroting en het toevoegen van waarde aan tuinbouwproducten.
\nAan de oostkant liggen kassen tot 6 hectare met sierteelt en groenteteelt. Daar is ook relatief veel bebouwing (bedrijfsruimtes en laboratoria), met veel verkeersbewegingen. Kansen liggen hier voor energietransitie en herstructurering.
\nAan de noordwestkant liggen veel kleine kassen en komt onregelmatige verkaveling en veel vermenging van functies voor. Hier worden vaak bloemen en nicheproducten geteeld. Ook is de grond er geschikt voor vollegrondteelt. Kansen zijn er voor pioniers, startups en hightech bedrijven.
\n12.1.5 Bedrijvigheid Er zijn drie bedrijventerrein in Naaldwijk; de Woerd, bloemenveiling FloraHolland en Trade Parc.
\nDe Woerd is een lokaal bedrijventerrein, met allerlei typen bedrijven, van bouw en agrarisch tot adviesbureaus, autobedrijven, doe-het-zelf en meubelwinkels.
\nHet gebied rond FloraHolland en het Trade Parc is gericht op veiling en agrologistiek. De Greenport Horticampus (die op Trade Parc ligt) is daar de belangrijkste ontwikkelingslocatie voor onderwijs en arbeidsmarkt.
\nDe Laan van de Glazen Stad / de Tiendweg is de enige Westlandse kantorenlocatie.
\nDe bedrijven die van oudsher nog verspreid in de kern liggen bieden kansen voor (kleinschalige) transformatie naar woningen.
\n12.1.6 Mobiliteit Naaldwijk is goed te bereiken. Voor wat betreft openbaar vervoer zelfs de best bereikbare kern van Westland. Toch is er behoefte aan snellere verbindingen met grotere dorpen en steden. Over het algemeen zijn inwoners positief over de bereikbaarheid van en naar hun dorp. Al vinden jongeren dat het beter moet. Die verbetering zien Naaldwijkers vooral graag voor de fietspaden tussen de dorpen13.
\nDe Burgemeester Elsenweg is de belangrijkste weg vanuit Naaldwijk richting Den Haag en Rotterdam. Hier zijn grote ingrepen nodig tot 2030. Ook doen we een studie naar hoogwaardig openbaar vervoer richting Den Haag en Delft.
\nWe zien een hoge parkeerbehoefte in Naaldwijk. In het centrum van Naaldwijk ontstaat op bepaalde tijdstippen een tekort aan parkeerplaatsen. Oplossingsmogelijkheden hiervoor worden in de centrumvisie voor Naaldwijk onderzocht.
\n12.1.7 Ontwerpprincipes In Naaldwijk kiezen we voor verdichting, hoogbouw en waar mogelijk transformatie binnen de centrumring, om meer woningen en voorzieningen te realiseren. Passend bij de vraag en met aandacht voor het tekort aan parkeerplaatsen. We gaan voor dubbel ruimtegebruik om verharding terug te brengen en groen toe te kunnen voegen.
\nOp overige plekken koesteren we de groene steppingstones en ambiëren we een lokale groenstructuur richting de Plas van Alle Winden en de Poelzone.
\n12.2 's-Gravenzande / Heenweg 12.2.1 Wonen 's-Gravenzande is qua inwoneraantal de grootste kern van Westland. Van oudsher een rijke kern, met karakteristieke gebouwen en rijksmonumenten in het centrum en langs de entreewegen. In 's-Gravenzande/Heenweg behoort 69,6% van de woningen tot de koopsector en 30,4% tot de sociale huursector. In deze kern is de afgelopen jaren behoorlijk veel nieuw gebouwd.
\nHoe ervaren inwoners 's-Gravenzande / Heenweg (1=slecht; 5=goed) Hoe zou u willen dat 's-Gravenzande / Heenweg eruit ziet in 2040?
\nRespondenten geven aan vooral behoefte te hebben aan appartementen en sociale huurwoningen. De jongeren noemen daarbij nog specifiek tiny houses. De plekken die men ziet als optie om woningen te bouwen, zijn met name parkeerterreinen en boven winkels. Maar het grootste deel van de deelnemers geeft aan dat er in 's-Gravenzande weinig ruimte is voor meer woningen. Wat betreft hoogbouw verschilt men van mening: sommige mensen vinden dat er in het dorp hoger gebouwd kan en moet worden, anderen vinden dat dit eventueel langs de randen zou kunnen. Uitbreiding naar de kust ziet men liever niet. Wel zou de kern wellicht kunnen uitbreiden richting Heenweg13.
\nIn 's-Gravenzande is een groot deel van de Westlandse nieuwbouw gepland. Deze woningbouwontwikkeling bestaat uit een- en meergezinswoningen in de koop- en huursector. Het grootste deel wordt gerealiseerd bij Waelpark, ten oosten van de kern 's-Gravenzande.
\nMinimaal 19% van de woningen die hier worden gerealiseerd vallen in het betaalbare segment (sociaal en bereikbaar). Waelpark bestaat uit verschillende deelgebieden: Waelplas, Rijnvaart, Waelpolder en Dijckerwaal. Binnen het deelgebied Waelpolder zijn kansen voor hoogbouw tot tien lagen hoog. Hierbij moeten uiteraard de randvoorwaarden voor een kwalitatieve openbare ruimte (o.a buiten de ecozone 35 m2 groen per huishouden realiseren en een klimaatadaptieve inrichting) goed geborgd worden. Als dit lukt, bestaat de mogelijkheid om hoger dan tien lagen te bouwen.
\nHet aantal 75-plussers gaat sterk stijgen in deze kern. Dit zorgt voor een groei in de vraag naar meer levensloopbestendige woningen en woonzorgconcepten. Deze worden geconcentreerd in en nabij het centrum. Ook huisvesting voor starters blijft een aandachtspunt.
\nIn het centrum zijn meerdere kantoren- en bedrijvenlocaties omgevormd tot woningbouw en voorzieningen. De gemeente ziet nog een aantal kansen in en bij het centrum. Ook zouden er nieuwe woningen kunnen komen op de plek van verspreid liggende bedrijven in de Sand Ambachtstraat, Kreeklaan en Hagemanstraat. Het eigendom van wooncorporaties ligt versnipperd door de kern. Een deel hiervan is recent getransformeerd en gemoderniseerd. Hoogbouw van vijf of zes lagen ligt in 's-Gravenzande verspreid, maar wel in clusters.
\nHeenweg ligt langs de Maasdijk in het glastuinbouwgebied en telt net geen 700 inwoners. De kern wordt beperkt uitgebreid aan de westkant om aan de woonvraag te voldoen. Heenweg heeft vrijwel alléén laagbouw. Meer dan drie bouwlagen is een uitzondering en dat houden we ook bij nieuwbouwplannen zo. 's-Gravenzande, analyse van de kern 12.2.2 Voorzieningen 's-Gravenzande heeft een compleet centrum met economische voorzieningen voor dagelijkse boodschappen, horeca en aanvullend winkelaanbod. In 2017 is het nieuwe winkelgebied Hart van 's-Gravenzande officieel geopend. Met het brede winkelaanbod en terrassen op het Marktplein is er een modern en levendig stadshart ontstaan. Het Marktplein is in 2017/2018 opnieuw ingericht. Net zoals in andere kernen van Westland blijft de leegstand van winkelpanden een aandachtspunt.
\nHet Juliana Sportpark is een groot sportcomplex waar diverse sportverenigingen gehuisvest zijn. 's-Gravenzande kent een beperkt sportaanbod voor mensen met een beperking. 28,7% van de inwoners is er lid van een sportbond. Er is geen noodzaak voor uitbreiding van de sportfaciliteiten. 's-Gravenzande/Heenweg heeft een divers aanbod van voorzieningen op het gebied van zorg, welzijn en onderwijs (zowel basis-, voorgezet-, beroepsonderwijs en volwassenenonderwijs (VU). De respondenten uit 's-Gravenzande zijn over het algemeen tevreden over het voorzieningenaanbod in het dorp (sport, onderwijs en zorg). De meningen verschillen wel over de kwaliteit van het centrum: het is mooi opgeknapt, maar hier en daar 'rommelig' en 'slecht onderhouden'13.
\nIn diverse wijken is een buurtvereniging actief. De aanwezigheid van een bloeiend verenigingsleven heeft een positief effect op de sociale samenhang. De verenigingen fungeren als ontmoetingspunt.
\nHeenweg heeft een dorps karakter. Het is er rustig en veilig wonen in de buurt van het Staelduinse Bos en het strand. De inwoners vormen een hechte gemeenschap. Het hart van de kern is Brede Buurtschool De Kameleon. Heenweg heeft een snackbar en een kerk (de Heilige Lambertuskerk, net buiten het dorp). Het aantal sociale huurwoningen is er groter dan het aantal koopwoningen en er is een gering aanbod voor starters. Heenweg kenmerkt zich door de dorpse (culturele) activiteiten. Met de komst van de Brede Buurtschool wordt onder leiding van verschillende samenwerkingspartners en de inzet van buurtbewoners een uitgebreid en gevarieerd programma voor verschillende doelgroepen georganiseerd. De gymzaal behorende bij de school is aan vervanging toe. hiervoor zijn ideeën om de gymzaal te verplaatsen en uit te voeren als een beweegbox. Inwoners zijn tevreden over het culturele aanbod, sportaanbod en de buurtactiviteiten.
\n12.2.3 Groen en water 's-Gravenzande/Heenweg ligt dichtbij het strand. Maar ook het Staalduinsebos en de Plas van alle Winden liggen dichtbij. Ten opzichte van de andere dorpen is men in 's-Gravenzande redelijk tevreden over het groenaanbod in het dorp. De groene plekken rondom het dorp worden zeer gewaardeerd, deze willen we koesteren. De routes naar de kust kunnen beter, volgens de inwoners. De kust draagt namelijk erg bij aan de waardering van 'het groen'. Men zou vooral meer groen willen om te wandelen en te fietsen. De jongeren vinden dat ook het centrum groener mag13. 's-Gravenzande is weliswaar de groenste kern van Westland, maar voor een samenhangende groenstructuur is meer nodig. Zo moeten er bij nieuwe ontwikkelingen groene plekken gemaakt worden. Ook moet de lokale groenstructuur vanuit de kust, via de kern naar de Poelzone en het Waelpark verbeterd worden. Voor de Poelzone betekent dit dat er nog 12 hectare natuur gerealiseerd wordt, die hand in hand gaat met de reconstructie van de glastuinbouw in het omliggende gebied. Tenslotte gaan we ontbrekende schakels in de bestaande lanenstructuur aanvullen.
\n12.2.4 Glastuinbouw In 's-Gravenzande zijn de meeste inwoners trots op de glastuinbouw. Wel zouden de aanwezigen tijdens het Denk Mee Café graag zien dat er innovatiever wordt omgegaan met energie. Ook meer evenementen rondom de glastuinbouw zou leuk zijn. Of meer of beter zichtbaar maken wat er allemaal wordt verbouwd. Daarnaast zien zij kansen om de kennis beter te delen door gerichte opleidingen aan te bieden. Zo integreert de glastuinbouw beter in de samenleving13.
\nAan de noord- en oostkant van 's-Gravenzande ligt glastuinbouw met kleine kassen en een onregelmatige verkaveling en veel vermenging van functies. Hier worden bloemen en nicheproducten geteeld. De grond is er geschikt voor vollegrondteelt. Hier liggen kansen voor pioniers, startups en hightechbedrijven.
\nAan de west- en zuidkant ligt een gebied met kassen tot 6 hectare groot. Hier vindt sierteelt en groenteteelt plaats met relatief veel stenen bebouwing (bedrijfsruimtes en laboratoria) en met redelijk veel verkeersbewegingen. Kansen liggen hier voor energietransitie en herstructurering.
\n12.2.5 Bedrijvigheid Er zijn twee lokale bedrijventerreinen in 's-Gravenzande: Teylingen en Woutersweg. Hier zijn diverse bedrijven te vinden uit de bouw- en agrarische sector, maar ook advies- en onderzoeksbureaus. Teylingen heeft nog beperkte uitbreidingsmogelijkheden langs de Buys Ballotstraat. Woutersweg heeft een onduidelijke structuur en geen duidelijke entree. Door de aanwezigheid van een bouwmarkt heeft het ook een publieksfunctie.
\n12.2.6 Mobiliteit 's-Gravenzande heeft een heldere structuur, op basis van een raster. Kenmerkend in het centrum is dat de auto-ontsluitingen van noord naar zuid lopen en informele verbindingen, als steegjes en fietspaden, van oost naar west. De ontsluitende structuren vormen een ruit om het centrum, zodat het kernwinkelgebied verkeersluw is. In 's-Gravenzande zijn de mensen redelijk tevreden over de bereikbaarheid van en naar het dorp. Wel wordt het openbaar vervoer het minst goed gewaardeerd, vooral ook door de jongeren. Over het parkeren is men in 's-Gravenzande ook redelijk tevreden13.
\nVanuit het dorp 's-Gravenzande is de aansluiting met de kust voor wandelaars en fietsen niet optimaal. Wanneer de kans zich voordoet, zou dit moeten worden verbeterd.
\n12.2.7 Ontwerpprincipes In 's-Gravenzande gaan we voor verdichting en transformatie in het centrum, voor met name doorstromers en senioren. Hoogbouw van vijf tot zes lagen hoog kan gerealiseerd worden in clusters langs gebiedsontsluitingswegen. Binnen het deelgebied Waelpolder zijn kansen voor hoogbouw tot tien lagen hoog. Als aan de randvoorwaarden voor een kwalitatieve openbare ruimte wordt voldaan, bestaat de mogelijkheid om hoger dan tien lagen te bouwen. Verspreid liggende bedrijven worden de komende jaren zoveel mogelijk getransformeerd tot woningen. We gaan voor dubbel ruimtegebruik, om verharding terug te brengen en groen toe te voegen. Ook ambiëren we een lokale groenstructuur en recreatieve routes van de kust naar de Poelzone en het Waelpark.
\nIn Heenweg gaan we voor uitbreiding van laagbouwwoningen. Drie of vier lagen komen slechts incidenteel voor in Heenweg.
\n12.3 Wateringen 12.3.1 Wonen en voorzieningen Wateringen wordt enorm gewaardeerd om haar dorpse en historische karakter en de gemeenschapszin.
\nVoor 2030 wordt voor Westland en de direct aan Wateringen grenzende wijken van Den Haag een demografische groei verwacht. Er is met name behoefte aan meer betaalbare woningen, woningen voor starters en senioren. Met het oog op duurzame verstedelijking gaat dorpsinbreiding voor uitbreiding. Er kan nog hoogbouw gerealiseerd worden in Wateringen, waarbij het een voorwaarde is dat de verdichting ten goede komt aan groen, landschap, het watersysteem en het weren van geluid. Ook moeten er levensloopbestendige woningen en woonzorgconcepten gerealiseerd worden. De gemeente wil het zorgaanbod centraal in Wateringen (in en direct rond de Ark) verder bundelen ten behoeve van (met name) ouderen29.
\nWestland blijft het actieve en bloeiende verenigingsleven in Wateringen ondersteunen en verder stimuleren door welzijnsvoorzieningen of 'huiskamers' in het dorp. De sportinfrastructuur is hoogwaardig en gevarieerd. De participatiegraad is hoog. Voor 2030 moeten sportvoorzieningen adequaat en toegankelijk zijn voor elke doelgroep. Speciale aandacht voor het beweegvriendelijker inrichten van de openbare ruimte is zeer gewenst.
\nWateringen, analyse van de kern Het Waterings erfgoed staat onder druk. Kenmerkende historische en landschappelijke structuren zijn niet langer zichtbaar en plaatsen van betekenis verliezen soms hun openbare functie. Toekomstige ontwikkelingen moeten boven- en ondergrondse cultuurhistorische waarden minimaal in stand houden en het liefst versterken.
\nDe Hofboerderij en de bibliotheek willen we multifunctioneel inrichten, zodat diverse culturele organisaties en de kinderopvang daarvan gebruik kunnen maken.
\nHet bestaande winkelcentrum in Wateringen functioneert goed. Met name speciaalzaken worden gewaardeerd, net als de gratis parkeervoorzieningen en gemoedelijke dorpse sfeer. Door de dichte bebouwing zit het centrum ruimtelijk gezien vrijwel op slot. Toch is er voor 2030 wel behoefte aan uitbreiding van het supermarktaanbod en daghoreca. Om in de Wateringse behoeften te kunnen voorzien, maakt de gemeente planologisch uitbreidingsruimte mogelijk, grenzend aan het bestaande winkelcentrum. Deze groei moet de motor zijn voor kwaliteitsverbetering. Denk aan extra parkeervoorzieningen, woningbouw, herinrichting van de openbare ruimte, vergroening en een betere verblijfskwaliteit. Uitgangspunt is de huidige parkeervoorziening aan het Plein daar onder te brengen, waardoor het Plein een promenade kan worden29.
\n12.3.2 Groen en water