Z drugą z powyższych tez nie mogę się niestety zgodzić. Moim zdaniem, w wypadku uznania niekonstytucyjności art. 14 ust. 1-4 ustawy o recyklingu w brzmieniu pierwotnym, konieczna byłaby nowelizacja zaskarżonej ustawy. Niezbędne byłoby nie tylko uregulowanie niezakończonych spraw dotyczących opłat za 2006 r., ale także rozliczenie już pobranych opłat z tego tytułu. Tego typu skutki ewentualnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie stanowiłyby szczególnego novum – podobna sytuacja wystąpiła w rezultacie wyroku z 17 stycznia 2006 r., sygn. U 6/04 (OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 3), dotyczącego zawyżonych opłat za sprowadzenie samochodów z zagranicy (tzw. karty pojazdu). Wybór konkretnych rozwiązań w tym zakresie należałby do ustawodawcy.
\n2.1. Moim zdaniem pytanie prawne sądu w zakresie odnoszącym się do art. 2 ustawy nowelizującej nie zostało należycie uzasadnione i z tego powodu nie spełnia warunków formalnych wymienionych w art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK. Postępowanie w tym zakresie należało umorzyć na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.
\nUzasadnienie pytania prawnego w odniesieniu do art. 2 ustawy nowelizującej można podzielić na dwie części.
\nPierwsza, bardziej obszerna, jest poświęcona znaczeniu pytania prawnego dla sprawy zawisłej przed sądem pytającym w kontekście przesłanki związku funkcjonalnego, wynikającej z art. 193 Konstytucji i doprecyzowanej w art. 32 ust. 3 ustawy o TK. Jak wynika z postanowienia uzupełniającego braki formalne pytania prawnego z 10 marca 2010 r., przyczyną zaskarżenia art. 2 ustawy nowelizującej było przyjęcie przez sąd pytający, że ten właśnie przepis intertemporalny stanowi podstawę zastosowania art. 14 ust. 1-4 ustawy o recyklingu w brzmieniu pierwotnym do stanów faktycznych z 2006 r. (w tym także wymierzenia opłaty stronie postępowania przed sądem pytającym, na tle którego wystąpił on z pytaniem prawnym, pkt 1 in fine uzasadnienia postanowienia, s. 6).
\nEwentualne wyeliminowanie tego przepisu na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – w opinii sądu pytającego – spowoduje, że brak będzie przepisu przejściowego, który określałby zasady opłat za brak sieci w 2006 r., dzięki czemu sąd pytający będzie mógł ustalić właściwe przepisy kierując się „zasadami wypracowanymi w orzecznictwie sądowoadministracyjnym” (s. 15 uzasadnienia pytania prawnego). Powołując się na wyrok NSA z 20 czerwca 2007 r., sygn. akt II OSK 1837/06 (Lex nr 338571), sąd pytający stwierdził, że istniałaby w takim wypadku możliwość zastosowania tzw. retroakcji niewłaściwej (bezpośredniego obowiązywania nowej ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych), jeżeli wystąpiłby „ważny interes publiczny” (s. 16 uzasadnienia pytania prawnego).
\nDrugą, zdecydowanie skromniejszą część uzasadnienia, stanowi merytoryczna ocena art. 2 ustawy nowelizującej w kontekście art. 2 Konstytucji. Sąd pytający twierdził bowiem, że analizowany przepis intertemporalny jest sprzeczny z ustawą zasadniczą przez to, że nakazuje stosowanie niekonstytucyjnego art. 14 ust. 1-4 ustawy o recyklingu.
\nOceniając powyższe okoliczności, należy mieć na względzie, że zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK konieczne jest uzasadnienie zarzutów stawianych zaskarżonym przepisom na tle każdego z powołanych wzorców kontroli, a wymóg ten nie może być traktowany powierzchownie i instrumentalnie, ponieważ przesądza o zakresie dopuszczalnego rozpoznania sprawy (por. wyrok z 19 października 2010 r., sygn. P 10/10, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 78).
\nTymczasem wskazana argumentacja sądu pytającego nie zawiera żadnych samoistnych zarzutów wobec art. 2 ustawy nowelizującej, ani też nie odnosi się do treści powołanego wzorca kontroli (zasady proporcjonalności w rozumieniu art. 2 Konstytucji). W takim ujęciu, sednem problemu konstytucyjnego nie są same zasady intertemporalne (sąd pytający nie stawia bowiem wprost zarzutów dotyczących np. niedostatecznego czy nieprecyzyjnego vacatio legis), lecz przepis materialnoprawny, którego czasowy zakres obowiązywania one regulują (tj. art. 14 ustawy o recyklingu). Jest ewidentne, że gdyby sąd pytający uznał zasady wymierzania opłat za brak sieci za zgodne z Konstytucją, nie miałby powodów kwestionować art. 2 ustawy nowelizującej.
\nWobec powyższego należy uznać, że uzasadnienie pytania prawnego w zakresie art. 2 ustawy nowelizującej nie spełnia wymogów stawianych przez art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK, w związku z czym wydanie wyroku merytorycznego w tym zakresie nie było dopuszczalne. Niemniej, gdyby większość składu orzekającego podzieliła moje stanowisko co do pozostałej części sentencji wyroku, zaznaczony w uzasadnieniu pytania prawnego cel zaskarżenia tej regulacji (wyeliminowanie możliwości stosowania niekonstytucyjnego art. 14 ust. 1-4 ustawy o recyklingu w brzmieniu pierwotnym w stosunku do stanów faktycznych z 2006 r.) zostałby pośrednio osiągnięty.
\n2.2. Niezależnie od powyższego, wątpliwości budzą też argumenty sądu pytającego dotyczące związku funkcjonalnego między art. 2 ustawy nowelizującej i toczącym się przed nim postępowaniem. Podstawą stosowania przez sąd administracyjny pierwotnego brzmienia art. 14 ustawy o recyklingu przy badaniu opłat za 2006 r. wydaje się bowiem zasada rebus sic stantibus, a nie argumentacja a contario z przepisu intertemporalnego odnoszącego się wyraźnie jedynie do 2007 r.
\nDodatkowo, teza, że korzystniejsze zasady obliczania opłaty za brak sieci powinny mieć zastosowanie również do 2006 r. nie wydaje się mieć dostatecznych podstaw w art. 2 Konstytucji. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ten wzorzec kontroli był wprawdzie źródłem zasady lex retro non agit nie tylko w sferze prawa karnego, ale także administracyjnego (por. np. wyroki z: 7 lutego 2001 r., sygn. K 27/00, OTK ZU nr 2/2001, poz. 29 – dotyczący przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w odniesieniu do wielkopowierzchniowych obiektów handlowych; 10 grudnia 2007 r., sygn. P 43/07, OTK ZU nr 11/A/2007, poz. 155 – dotyczący kar pieniężnych za niewykonywanie obowiązków przez spółki publiczne; 7 lipca 2009 r., sygn. K 13/08, OTK ZU nr 7/A/2009, poz. 105 – dotyczący administracyjnych kar pieniężnych za naruszenie przepisów o rybołówstwie), wysoce wątpliwe wydaje się jednak doszukiwanie się w nim zasady lex mitior retro agit. Wysłowienie tej zasady przez art. 4 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.) czy art. 15 ust. 1 zdanie trzecie Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) nie może zastąpić braku odpowiedniej podstawy konstytucyjnej dla tezy sądu pytającego.
\nMożna mieć także zastrzeżenia, czy wybiórcze zastosowanie przez sądy ze względu na „ważny interes prawny” nowych zasad ponoszenia opłat jedynie do tych spraw dotyczących 2006 r., które – z różnych powodów – jeszcze się nie zakończyły, w odpowiedni sposób chroniłoby prawa osób zobowiązanych. Jak wynika z analizy orzecznictwa sądów administracyjnych dokonanej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego (por. cz. III, pkt 9.3.), trudno pod tym względem mówić o jednolitej linii orzeczniczej, która gwarantowałaby jednakowe potraktowanie wszystkich podmiotów pociągniętych do odpowiedzialności za brak sieci.
\nMoim zdaniem, uznanie przez większość składu orzekającego konstytucyjności zaskarżonego przepisu wynika w dużej mierze ze zbyt wąsko wskazanych wzorców kontroli, które wyznaczają dopuszczalny zakres rozpoznania sprawy przez Trybunał Konstytucyjny (por. art. 66 ustawy o TK). Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu wyroku (por. cz. III, pkt 7.3. i 7.5.), możliwe było postawienie zaskarżonej regulacji także zarzutów m.in. na tle przepisów formułujących prawa lub wolności obywateli (zwłaszcza art. 22 i art. 64 Konstytucji). Wobec powyższego nie można wykluczyć ponownej oceny zaskarżonego przepisu (w tym także negatywnej) na skutek kolejnych pytań prawnych, skarg konstytucyjnych lub wniosków.
\nZ powyższych powodów uznałem, że zgłoszenie zdania odrębnego było konieczne.