i kosztów prac. W warunkach wynagrodzenia ryczałtowego ryzyko nieuwzględnienia wszystkich prac wymaganych dla realizacji całości przedmiotu zamówienia, zgodnie z opisem tego przedmiotu dokonanym przez zamawiającego, w formie specyfikacji istotnych warunków zamówienia spoczywa na profesjonalnym wykonawcy. Tym samym więc ryzyko zaniżenia w ofercie ceny ryczałtowej, poprzez nie uwzględnienie podczas jej ustalania kosztów prac nieprzewidzianych (a koniecznych z punktu widzenia opisu przedmiotu zamówienia), spoczywa wyłącznie na wykonawcy.
\nWyłącznie zatem w przypadku w którym przyjmiemy, iż „prace dodatkowe” spełniają warunki do zakwalifikowania ich jako „zamówień dodatkowych” w rozumieniu art. 67 ust. 1 pkt 5 p.z.p. a tym samym do udzielenia zamówienia dodatkowego z wolnej ręki, które jednakże nie zostało udzielone, mimo faktycznego wykonania prac, które powinny być objęte zamówieniem dodatkowym, wykonawca może domagać się od zamawiającego zwrotu spełnionego świadczenia w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Roboty te nie wynikają bowiem ze stosunku prawnego w którym przewidziano wynagrodzenie ryczałtowe za wykonanie określonego przedmiotu zamówienia.
\nW sytuacji natomiast przyjęcia, iż „prace dodatkowe” nie mają charakteru „zamówień dodatkowych”, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 5 p.z.p. należy stwierdzić, że realizacja tych prac nie stanowi podstawy do udzielenia zamówienia dodatkowego za odrębnym wynagrodzeniem, gdyż prace te powinny być wykonane przez wykonawcę w ramach umowy podstawowej z ryczałtowym wynagrodzeniem. Wykonawca, kwestionujący wysokość przysługującego mu wynagrodzenia ryczałtowego w przypadku konieczności realizacji „robót dodatkowych”, których nie przewidział w swojej ofercie, a których wykonanie winien był przewidzieć dla realizacji całości przedmiotu zamówienia prawidłowo opisanego w dokumentacji przetargowej, może wówczas w określonych sytuacjach dochodzić swoich roszczeń, ale na drodze sądowej na podstawie art. 632 § 2 k.c. (zupełnie inne podstawy faktyczne oraz przesłanki uwzględnienia roszczenia opartego na tej podstawie prawnej).
\nReasumując, przy wykazaniu przesłanek określonych w art. 632 k.c. w pełni dopuszczalne jest dochodzenie wynagrodzenia za prace dodatkowe w sytuacji gdy strony określiły ryczałtowy charakter wynagrodzenia. To czy, „roboty dodatkowe” wskazywane przez powoda spełniały kryteria określone w art. 67 ust. 1 pkt 5 p.z.p., tj. nie były objęte zamówieniem pozwanego, kwalifikować je należy jako niezbędne do prawidłowego wykonania zamówienia, ich wykonanie stało się konieczne na skutek sytuacji niemożliwej wcześniej do przewidzenia (na etapie składania oferty) – miało wyjaśnić postępowanie dowodowe.
\nW celu wyraźniejszego wyeksponowania różnic między podstawą prawną na której powód opiera swoje roszczenia (art. 405 k.c.), a eksponowaną przez pozwanego kwestią niezmienności wynagrodzenia ryczałtowego, należy przedstawić również wykładnię art. 632 k.c.
\nPrzepis art. 632 § 1 k.c. nie ma charakteru bezwzględnego. Zakaz wynikający z tego przepisu dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy wykonawca miał możliwość oceny zakresu robót i powinien był, zważywszy na swój profesjonalizm, przewidzieć koszty robót i konieczne czynności dla ich wykonania. Niemożność zmiany umówionego wynagrodzenia ryczałtowego ogranicza się zatem do sytuacji, gdy wykonawca dysponując rzetelną informacją na temat zakresu i charakteru prac wadliwie oszacował zakres koniecznych czynności, niezbędne koszty ich wykonania i w konsekwencji wartość robót, którą strony umówiły w ramach ryczałtowego wynagrodzenia. Niedopuszczalność żądania zmiany wysokości wynagrodzenia ryczałtowego dotyczy zwłaszcza czynników wpływających na skalkulowanie jego wysokości, takich jak niedoszacowanie zakresu prac i niezbędnego nakładu pracy. Zakres umówionych prac projektowych musi uwzględniać wszystkie okoliczności, jakie obie strony biorą pod uwagę w ramach postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub przy zawieraniu jakiejkolwiek innej umowy, kalkulując z jednej strony wysokość żądanego przez wykonawcę wynagrodzenia, z drugiej strony – wysokość wynagrodzenia, jaką zamawiający jest w stanie zapłacić za efekt, który chce osiągnąć w ramach realizacji tejże umowy. Z tych przyczyn przy ocenie zakresu umówionych prac projektowych, jakie miały zostać wykonane za uzgodnione wynagrodzenie ryczałtowe, nie można abstrahować od dokumentacji stanowiącej integralną część dokumentacji przetargowej, treści zapytań kierowanych w trakcie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego (zob. m.in. wyrok SN z 08 marca 2018 r., II CSK 325/17, LEX nr 2497992; wyrok S.A. w Białymstoku z 09 listopada 2017 r., I ACa 459/17, LEX nr 2451317; wyrok S.A. w Gdańsku z 27 sierpnia 2014 r., VI ACa 181/14 dostępny na portalu SAOS; wyrok KIO z 02 marca 2010 r., KIO/UZP 184/10; wyrok KIO z 11 lutego 2014 r., KIO 139/14, Legalis nr 797764; wyrok KIO z 09 maja 2012 r., KIO 809/12, Legalis nr 532507; wyrok KIO z 13 maja 2013 r., KIO 973/13, Legalis nr 741615; wyrok KIO z 30 kwietnia 2013 r., KIO 871/13, Legalis nr 735806).
\nZa przyjęciem zaprezentowanej wykładni prawa (tak co do konieczności rozróżniania pojęcia „robót dodatkowych” w zależności od rodzaju przyjętego wynagrodzenia jak i zakazu wynikającego z art. 632 § 1 k.c.) przemawia także kilka innych argumentów natury prawnej, oddających cechy charakterystyczne, w tym kwintesencję zamówień publicznych. Jednocześnie, analiza przywołanych poniżej przepisów stanowi także odpowiedź na jedno z kluczowych w niniejszym postępowaniu pytań znaczenia i sposobu interpretacji dokumentów .
\nObowiązkiem zamawiającego działającego na podstawie przepisów ustawy o zamówieniach publicznych (prawo zmówień publicznych ustawa z 29 stycznia 2004 r.) jest opisanie przedmiotu zamówienia w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, za pomocą dostatecznie dokładnych i zrozumiałych określeń, uwzględniając wszystkie wymagania i okoliczności mogące mieć wpływ na sporządzenie oferty (art. 29 ust. 1 p.z.p.). Na tak przygotowanej dokumentacji bazuje wszakże przystępujący do przetargu, gdy ocenia, czy związanie się określonym kontraktem realizuje jego interesy ekonomiczne, dokonuje szacunkowego określenia wartości wykonanych robót, zakładanego zysku i na tej podstawie formułuje ofertę przetargową. Z uwagi na różnego rodzaju ograniczenia swobody stron w ramach stosunków prawnych nawiązanych na podstawie przepisów p.z.p. ustawodawca nałożył na podmioty podlegające reżimowi tej ustawy szereg obowiązków przedkontraktowych, których wykonanie ma zagwarantować przystępującemu do przetargu, że podejmie racjonalną decyzję co do związania się konkretną umową (z uwagi na przejmowane ryzyko wynikające z ryczałtowego wynagrodzenia), realizując przy tym założenia jawności i transparentności postępowania przetargowego. Z drugiej strony nie można tracić z pola widzenia, iż potencjalny wykonawca, przystępując do przetargu publicznego musi się liczyć z tym, że jego kontrahentem będzie podmiot, który zapłaci należne mu wynagrodzenie ze środków publicznych, a to wiąże się z istotnym ograniczeniem swobody kontraktujących, zarówno gdy chodzi o określenie przedmiotu umowy, dopuszczalność jego modyfikacji już po zawarciu umowy, ale też określenie wysokości wynagrodzenia i możliwości jego podwyższenia.
\nNaruszeniem powołanego przepisu przez zamawiającego jest nieprecyzyjne i niedokładne opisanie przedmiotu zamówienia w sposób utrudniający złożenie oferty, polegające w szczególności na wprowadzeniu postanowień uniemożliwiających wykonawcy kalkulację ryzyka oraz prawidłowe sporządzenie oferty.
\nJednocześnie wskazać należy, iż dla oceny czy przedmiot zamówienia został opisany w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, należy brać pod uwagę całokształt postanowień specyfikacji istotnych warunków zamówienia, a nie jedynie ich fragmenty czy samą nazwę przedmiotu zamówienia. Nie ma bowiem wątpliwości, iż kontekst, w jakim dane wrażenia zostały użyte determinuje ich znaczenie i w jego ramach oceniać należy stopień jednoznaczności (tak Sąd Okręgowy w Katowicach w wyroku z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt XIX Ga 110/10 LEX nr 1713455).
\nSposoby opisu przedmiotu zamówienia zostały wskazane odpowiednio w art. 30 prawa zamówień publicznych, przy czym żaden przepis nie nakładał na zamawiającego uwzględnienia w dokumentacji przetargowej zawarcia wszelkich robót, których wykonanie konieczne jest do uzyskania określonego w umowie efektu. Ustawodawca przewidział zachowanie pewnego marginesu, którego granicą są ogólne standardy, normy techniczne wynikające z regulacji prawnych, które każdy podmiot zajmujący się zawodowo wykonywaniem określonych prac w tym przypadku projektowania powinien znać.
\nW przypadku powstania wątpliwości co do zakresu, rodzaju prac czy też oczekiwanych przez zamawiającego rozwiązań na tle materiału stanowiącego podstawę przygotowania opisu przedmiotu zamówienia, zgodnie z at. 38 prawa zamówień publicznych wykonawca ma prawo żądania wyjaśnienia niejasnych postanowień.
\nJak wskazał Sąd Najwyższy „przepis art. 38 ust. 1 zd. 1 p.z.p. ma za zadanie stworzenia zamawiającemu możliwości wyjaśnienia wątpliwości, które - zdaniem wykonawcy - zachodzą w wyniku niedostatecznego opisania przedmiotu zamówienia. W danych okolicznościach składanego i przyjmowanego zamówienia publicznego oraz wątpliwości występujących po stronie wykonawcy ten przepis stanowi - w związku z art. 354 § 2 k.c. - nie tylko uprawnienie, ale także obowiązek wykonawcy zwrócenia się do zamawiającego o wyjaśnienie treści SIWZ; zaniechanie tej powinności może być podstawą zarzucenia wykonawcy niedochowania należytej staranności wymaganej od przedsiębiorcy na podstawie art. 355 § 2 k.c. ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2019 r. IV CSK 363/18).
\nW świetle przywołanych regulacji bezsporne jest również, iż to całość dokumentacji przetargowej stanowi podstawę dla wykonawcy do oceny zakresu prac objętych zamówieniem a w systemie wynagrodzenia ryczałtowego obowiązek również ich skalkulowania w taki sposób aby uwzględniały wszystkie potencjalne ryzyka związane z wykonaniem przedmiotu zamówienia, niemniej jednak zgodnie z art. 355 § 2 k.c. oczywiste jest iż chodzi o ryzyka które mógł zidentyfikować na podstawie dokumentacji sporządzonej przez zamawiającego, na podstawie wizji lokalnej terenu, na którym roboty mają być wykonywane.
\nPrzenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, jak już wskazano powyżej zarówno z postanowień umowy, jak również z SIWZ bezspornie wynikało jaki charakter ma wynagrodzenie, do zapłaty którego za wykonane prace projektowe zobowiąże się zamawiający z chwilą zawarcia umowy. Powyższego również nie kwestionuje strona powodowa.
\nPrzedmiotem sporu jak już wskazano powyżej była kwestia, czy i jaki zakres prac powinien uwzględnić poprzednik prawny powoda składając ofertę, w tym czy zakres prac opisanych przez powoda w załączniku do pozwu oznaczonym jako zakres prac dodatkowych wykonanych przez stronę powodową ( k. 528-533) wykraczał poza zakres objęty podpisaną przez strony umową z 7 maja 2009 r. Ponadto powyższe jak już wskazano z uwagi na charakter wynagrodzenia ryczałtowego podlegało analizie czy w/w prace odpowiadały przy tym warunkom zamówienia dodatkowego opisanym w art. 67 ust. 1 ust. 5 p.z.p., tj. czy były to prace niezbędne do prawidłowego wykonania zamówienia, czy ich wykonanie stało się konieczne na skutek sytuacji niemożliwej wcześniej do przewidzenia, jeżeli:
\nStrona powodowa wskazując na zakwalifikowanie prac w postaci:
\nWojewody (...), stanowiącej zgodnie z pkt 2.2. SIWZ materiał przetargowy, w której na stronie 16 zostało zawarte stwierdzenie „… przebudowa istniejącej drogi realizowana będzie w granicach istniejącego pasa drogowego”. Zdaniem powoda na powyższy zakres wskazuje również odpowiedź zamawiającego na pytanie 33, jak również zapis pkt 2.3. (...) SIWZ o treści „Generalnie projektowane roboty powinny mieścić się w granicach istniejącego pasa drogowego.”. O ograniczeniu zakresu rzeczowego umowy zdaniem powoda świadczy także termin 12 miesięcy, dotyczący realizacji robót projektowych, w którym to terminie nie było możliwe uzyskanie nowej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, wymaganej w przypadku rozwiązań projektowych, które wyszły poza istniejący pas drogowy.
\nJak już wskazano powyżej przywołane zapisy i postanowienia w żaden sposób nie determinowały zakresu prac objętych umową. Już w tym miejscu zaznaczyć należy, iż stanowiły jedynie fragmenty wyrwane z kontekstu, tj. z całości przedstawionych przez pozwanego dokumentów przetargowych, które podlegały ocenie i analizie w całości, kompleksowo, tj. przy uwzględnieniu całokształtu postanowień SIWZ oraz pozostałych dokumentów udostępnionych na etapie postępowania przetargowego łącznie z wyjaśnieniami udzielonymi na zadane pytania oraz załączoną decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach z 21 maja 2007 r. stanowiącą jednakże jedynie materiał wyjściowy do wykonania opracowań projektowych ( tak też świadek M. M. ). Nie ulega również wątpliwości, iż zakresu prac objętych zamówieniem nie można ustalać i ograniczać do pojęcia użytego w nazwie przedmiotu zamówienia, w tym przypadku pojęcia „przebudowa” albowiem powyższe z uwagi na treść art. 3.1. umowy określającego, iż szczegółowy zakres usługi określa umowa wraz z załącznikami stanowiącymi jej integralne części oraz treść art. 3.2. wskazującego, iż w przypadku niejasności lub różnic dokumenty powinny być czytane w kolejności „umowa, oferta wykonawcy z formularzami, SIWZ, ogłoszenie o przetargu, tabela opracowań projektowych i harmonogram realizacji zamówienia, jest sprzeczne co najmniej z regułami wykładni umowy art. 65 § 1 i 2 k.c.
\nPo pierwsze zwrócić należy uwagę, iż przedmiot zamówienia został wskazany w art. 1.1. umowy, przy czym z uwagi na art. 3.1 umowy został doprecyzowany dopiero w dokumentacji przetargowej, tj. w pkt 5.1. SIWZ (Instrukcji dla wykonawców) oraz z uwagi na treść pkt 5.4 SIWZ w tomach III-V SIWZ. Zgodnie natomiast z pkt 4 SIWZ TOM III załączone mapy do celów projektowych, projekty wykonawcze, oraz decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach stanowiły jedynie materiał wyjściowy do wykonania objętych przedmiotem zamówienia opracowań i dokumentacji projektowej ( k. 695).
\nPonadto nie ulega wątpliwości, iż na podstawie postanowień umowy i załączonej dokumentacji sami wykonawcy na etapie postępowania przetargowego powzięli wątpliwość co do zakresu prac w związku z nazwą zamówienia, w ramach którego otrzymali odpowiedź, iż „w ramach zamówienia Wykonawca powinien, w przypadku takiej potrzeby dostosować nazwę zamówienia dokumentacji do przepisów ustawy Prawo budowalne”, co oznacza jak słusznie wskazał świadek M. M., że nazwa inwestycji, dla wykonania której wykonawca miał przygotować dokumentację zależała ostatecznie od zaprojektowanych rozwiązań technicznych ( k. 124, zeznania świadka M. M. k. 1441, odpowiedź na pytanie nr 33).
\nW tych okolicznościach w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż nazwa zadania, dla zrealizowania którego miała być wykonana dokumentacja projektowa nie determinowała zakresu prac poprzez jego ograniczenie do prac w ramach istniejącego pasa drogowego.
\nTakiego samego skutku nie wywoływał zapis na str. 16 decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z 2007 r., która stanowiła jedynie materiał wyjściowy do realizacji prac a po drugie, jak już wskazano opis przedmiotu zamówienia został zwarty w SIWZ i umowie, a szczegółowy zakres wymagań w Specyfikacjach Technicznych, przez co nie sposób uznać aby wyrwane z kontekstu zdanie z uzasadnienia w/w decyzji wydanej na podstawie wniosku z 24 sierpnia 2006 r., tj. w innych realiach i na podstawie innych warunków, niż będące przedmiotem zamówienia publicznego, mogło konstytuować zakres prac projektowych. Jeszcze raz zatem należy podkreślić, iż wykonawca składając ofertę, wyceniając zakres prac, był zobowiązany do uwzględnienia postanowień SIWZ w tym TOMU I pkt 5.1. i 5.4., zakresu udzielonych wyjaśnień a nie zdania z dokumentu nie wymienionego nawet w art. 3.1. umowy, lecz stanowiącego jedynie materiał wyjściowy.
\nPrzedstawiona przez stronę powodową interpretacja nazwy zadania oraz przytoczonych powyżej wyrwanych z kontekstu zapisów decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach i postanowień Specyfikacji Technicznej Wymagania Ogólne pkt 2.3., w którym już w zdaniu drugim znajduje się zapis, iż dopuszcza się poszerzenie pasa drogowego, w przypadkach uzasadnionych co wymaga uzgodnienia z Zamawiającym ( k. 59), obejmowała jedynie ich literalne brzmienie. Ponadto w pkt 2.2. w/w Specyfikacji Technicznej precyzując zakres planowanej przebudowy wskazano, iż obejmuje ona drogę, skrzyżowania, elementy uspokojenia ruchu, zjazdy, obiekty inżynierskie, usunięcie kolizji z infrastrukturą techniczną, wyposażenie techniczne drogi, co ma zmierzać do realizacji założonych celów, w tym wzmocnienia konstrukcji nawierzchni do 115 kN/oś, poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego, korekty parametrów geometrycznych trasy i niwelety drogi oraz budowy i przebudowy chodników, zatok autobusowych, dróg dojazdowych. Przy wykonaniu w/w prac należy uwzględnić nie tylko uwarunkowania w decyzji środowiskowej ale również inne aktualne uwarunkowania, zaś sama dokumentacja ma uwzględniać normy i zasady sztuki projektowej. W wiele przytoczonych zapisów podzielić należało stanowisko strony pozwanej szczegółowo i precyzyjnie przedstawiano również przez świadków M. M. i W. S., iż dla określenia zakresu rzeczowego umowy istotna była ocena i analiza całość dokumentacji przetargowej a nie jej ograniczenie do przywołanych zapisów.
\nSąd podziela również wnioski biegłych zawarte w opinii uzupełniającej zgodnie z którymi decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach została wydana do pierwotnie zakładanego przez Zamawiającego „sposobu” uzyskania formalnej zgody na realizację inwestycji, tj. procedury zgłoszenia robót budowalnych realizowanych w granicach istniejącego pasa drogowego co odpowiadało nazwie tegoż zadania oznaczonego jako „przebudowa”. Przy tak sformułowanym wniosku pozwanego stanowiącym podstawę wydania decyzji, zakres robót nim objęty musiał mieścić się w pasie drogowym już istniejącym. To natomiast znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji w odniesieniu do zastrzeżeń zgłoszonych w pismach w ramach przeprowadzanej przez urząd procedury, zapewnienia udziału społeczeństwa ( k. 121). Zamawiający nie uzupełnił posiadanych przez siebie projektów wykonawczych o elementy wskazane w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z 2007 r. oraz wobec bezskuteczności pierwotnie założonego sposobu uzyskania formalnej zgody na realizację przedsięwzięcia co skutkowało rozpisaniem przetargu na opracowanie „projektów budowlanych oraz aktualizację projektów wykonawczych przebudowy drogi krajowej nr (...). Do zadań wykonawcy należało zatem m.in. dostosowanie projektu wykonawczego do postanowień wydanej w/w decyzji, który to materiał został wskazany jako wyjściowy do projektowania.
\nJak podali członkowie zespołu wykonującego opinię w zakresie wskazanego powyżej znaczenia DoŚrU (decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z 2007 r.) oraz wymagań technicznych dla klasy drogi określonej przez Zamawiającego zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz. U. z 1999 r. nr 43 poz. 430 ze zm.), a koniecznych do uwzględnienia w projekcie budowlanym, przedmiotowa decyzja była jedynie materiałem wyjściowym, wobec czego jej wiążący zakres odnosił się wyłącznie do uwzględnienia w projekcie budowlanym urządzeń, których spis zawarty został na karatach 110-116 akt sprawy i to pod warunkiem, że rozwiązania projektowe przyjęte w dokumentacji, a wynikające z przepisów techniczno-budowlanych nie wymuszą zmian w wymienionych w decyzji elementach lub też nie będzie konieczne zaprojektowanie nowych lub dodatkowych elementów. Z uwagi na obowiązujące parametry techniczne wynikające m.in. z w/w rozporządzenia oraz zapisy SIWZ jak wskazali biegli w opinii głównej umożliwiały określenie granic w jakich projekt będzie realizowania przede wszystkim w jakim zakresie będzie wykraczał poza granice istniejącego pasa drogowego, wobec czego w/w decyzja ograniczona swym zakresem do istniejącego pasa drogowego traciła swoją „moc” prawną ( opinia uzupełniająca k. 1990-1991).
\nKonstatując przywołaną argumentację biegłych w pełni należy się zgodzić z wyprowadzonymi również wnioskami, iż sporna decyzja wydana dla zamierzania budowalnego, które w pierwotnym założeniu pozwanego miało ograniczać się do granicy istniejącego pasa drogowego nie determinowała zakresu rzeczowego dokumentacji projektowej i nie zawężała tym samym zakresu rzeczowego do granic istniejącego pasa drogowego. Powyższy wniosek znajduje swoje potwierdzenie również w udzielonych przez zamawiającego odpowiedziach na pytanie nr 12 i 25, w których zarówno odnośnie ilości działek wymagających uregulowania stanu prawnego, oraz kwestii uzyskania odstępstw od warunków technicznych, w ramach których potwierdzono, iż „zamówienie może objąć także tereny poza istniejącym pasem drogowym”, jak również, że obowiązkiem wykonawcy jest przeanalizowanie rozwiązań projektowych pod względem zgodności z obowiązującymi przepisami”. Powyższe pozostawało również kompatybilne z zeznaniami świadka M. M., który wielokrotnie powtarzał, że zamawiający oczekiwał analizy dokumentacji, ewentualnie nowych rozwiązań w celu poprawy bezpieczeństwa drogi i uzyskania jej odpowiedniej nośności a nie jedynie przerysowania posiadanej już przez zamawiającego dokumentacji ( opinia uzupełniająca k. 1991-1999, odpowiedzi na pytania k. 770, 771, zeznania świadka M. M. k. 1441-1443).
\nRównież wyznaczony stronie powodowej czas 12 miesięcy na wykonanie pierwszego etapu zamówienia czyli opracowania dokumentacji projektowej, jak wskazali biegli nie stanowił potwierdzenia, że DoŚrU ograniczała zakres rzeczowy zadania. Oczekiwany przez zamawiającego czas realizacji zmówienia podlegał uwzględnieniu przez każdego wykonawcę, który akceptuje go przy uwzględnieniu swoich możliwości kadrowych i potencjału sprzętowego a także innych uwarunkowań. Strona powodowa w toku postepowania dążyła do wykazania, iż w przypadku wyjścia poza istniejący pas drogowy zaprojektowane rozwiązania będą skutkowały koniecznością uzyskania nowej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, co z uwagi na czas konieczny do jej uzyskania uniemożliwia już zrealizowanie zadania w terminie 12 miesięcy. Powyższe wnioskowanie w ocenie Sądu jest błędne z uwagi na główne założenia zmawiającego, zgodnie z którymi w pierwszej kolejności należało przygotować rozwiązania, które umożliwiałyby wykonanie zadania w granicach istniejącego pasa drogowego z ewentualnymi odstępstwami. Ponadto z umowy nie wynika aby strona powodowa nie mogła uzyskać zmiany terminu wykonania zamówienia. Wręcz przeciwnie zapis art. 20.2. pkt 2 wskazuje wprost, iż zmiana umowy może być dokonana w przypadku przedłużenia procedury administracyjnej na etapie wydawania opinii, uzgodnień, postanowień i decyzji administracyjnych ( k. 47v). Powyższe ponadto znalazło również odzwierciedlenie w zawartych przez strony aneksach nr (...) z 4 maja 2010 r., w którym postanowiono o przedłużeniu terminu wykonania I etapu z uwagi na oczekiwanie na uzyskanie zgody na odstępstwa od warunków technicznych dla nienormatywnych rozwiązań projektowych, bądź odmowy na jej udzielenie ( k. 662-663) i nr 2 z 22 marca 2011 r., w którym uległ przedłużeniu czas wykonania etapu I z uwagi na oczekiwanie na uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przebudowy i rozbudowy (...) na odcinku G. - R. ( k. 665-666).
\nW świetle powyższego, odczytanie przez profesjonalistę jakim jest powód w dziedzinie projektowania dróg (przygotowania wymaganej dokumentacji koniecznej do realizacji inwestycji drogowej) postanowień dokumentacji przetargowej jako ograniczającej wyłącznie zakres prac do istniejącego pasa drogowego, może prowadzić do wniosku, iż dokonana przez niego ocena dokumentacji na etapie postępowania przetargowego, konieczna do przygotowania prawidłowej wyceny, była zrealizowana z naruszeniem art. 355 § 2 k.c. Powyższe może potwierdzać również zeznania świadka G. B., który wskazał, iż pomimo nazwy zadania, oraz przywołanego zdania w decyzji środowiskowej z 2007 r., miał świadomość, iż w dokumentacji przetargowej ( w tym tabeli opracowań projektowych) były zapisy, które wskazywały na potencjalne wyjścia prac projektowych poza granice pasa drogowego, a mimo to jako kierownik projektu ze strony powodowej nie sformułowań pytań, na które udzielone odpowiedzi przedmiotowe wątpliwości powinny rozwiać.
\nPonadto wskazując na charakter wynagrodzenia ryczałtowego dodać wypada, iż według ugruntowanej linii orzeczniczej Krajowej Izby Odwoławczej, którą Sąd w składzie rozpoznającym sporne roszczenie podziela, w sytuacji przyjęcia przez zamawiającego wynagrodzenia ryczałtowego podstawę sporządzenia wyceny w ramach Tabel Opracowań Projektowych oznaczonych odpowiednio do ilości odcinków nr 1, 2 i 3 stanowił SIWZ i specyfikacje techniczne, które jak już wskazano determinowały zakres prac objętych przedmiotem zamówienia (wyrok (...) z 9 lutego 2015 r., KIO 175/15, LEX nr 1654722; wyrok (...) z 30 lipca 2009 r., KIO/UZP 921/09, LEX nr 511891).
\nTym samym przy ocenie spornych roszczeń, Sąd miał na uwadze, iż powód już przy formułowaniu oferty przetargowej miał świadomość (a przy zachowaniu minimalnej staranności powinien mieć), iż zakres prac podlegających wycenie w ramach pozycji oznaczonych jako wynagrodzenie ryczałtowe, należy ustalić w oparciu o całość dokumentacji, tj. SIWZ, Specyfikacje Techniczne oraz materiały wyjściowe, a nie przyjmował jego ograniczenie wyłącznie do granic istniejącego pasa drogowego.
\nW tej sytuacji należy przejść do oceny poszczególnego zakresu prac przedstawionego przez powoda jako prac dodatkowych poprzez, ich kwalifikację czy były objęte zakresem umowy zawartej 7 maja 2009 r. czy niezależnie od powyższych uwag dotyczących nazwy zadania, nie sposób odnaleźć ich podstawy w dokumentacji przetargowej w kontekście celu jaki w ramach zamówienia (przytoczonych powyżej) pozwany zamierzał osiągnąć.
\nPowyższe kwestie jako wymagające wiedzy specjalnej podlegały ustaleniu w oparciu o wnioski Instytutu (...) w W. przedstawionych w opinii głównej, opinii uzupełniającej i ustnej złożonej na rozprawie 17 grudnia 2021 r., które pozostawały również kompatybilne z zeznaniami świadka M. M., W. S., M. K. czy przesłuchanej w charakterze strony J. S..
\nW pierwszej kolejności zaznaczyć jednak należy, iż sporządzony przez pozwanego dla celów procedury przetargowej Opis Przedmiotu Zamówienia zawarty w SIWZ TOM V „specyfikacje techniczne”, w tym (...). - wymagania ogólne, (...) projekt budowlany, aktualizacja projektu wykonawczego i dokumentacja projektowa, (...). - materiały do wniosków o wydanie decyzji (...), (...) - materiały do wniosków o wydanie pozwolenia na budowę, (...) - materiały do wniosków o wydanie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej, (...) - materiały do zgłoszenia zamiaru wykonywania robót budowlanych, (...). - aktualizacja mapy sytuacyjno-wysokościowej do celów projektowych, (...) - dokumentacja geodezyjna i kartograficzna związana z nabywaniem nieruchomości i czasowym korzystaniem z nieruchomości, (...). - dokumentacja formalno-prawna, związana z nabywaniem nieruchomości i nabywaniem prawa do czasowego korzystania z nieruchomości, (...) - uzupełniony projekt prac geologicznych dla dokumentacji geologiczno-inżynierskiej, (...).- uzupełniająca dokumentacja geologiczno-inżynierska, (...) geotechniczne warunki posadowienia obiektów budowalnych, (...) – wyniki badań geologiczno-inżynierskich, był jednoznaczny i spełniał wymagania o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z 29 stycznia 2004 r. prawo zamówień publicznych. Opis ten został dodatkowo uzupełniony o wyjaśnienia stanowiące odpowiedzi na pytania, które to przytoczone zarówno w części ustaleń faktycznych, jak i już powyżej w ocenie prawnej z całą pewnością wyjaśniały rozbieżności, wątpliwości dotyczące zakresu projektowanych robót. Jak wskazali biegli o szczegółowości w/w materiałów stanowią zapisy przywołanej Specyfikacji Technicznej, opisy i wymagania zawarte w poszczególnych częściach ( opinia uzupełniająca k. 1994, opinia główna k. 1820-1851).
\nW tym miejscu jeszcze raz należy przypomnieć, iż wyłącznie w sytuacji gdy na podstawie materiału przetargowego SIWZ, udzielonych wyjaśnień, powód przy dochowaniu należytej staranności, oczekiwanej od podmiotu profesjonalnie zajmującego się usługa projektowania, posiadającego niezbędne doświadczenie zawodowe, obiektywnie nie był w stanie objąć w ofercie wszystkich prac potrzebnych do wykonania przedmiotu zamówienia, można byłoby zakwalifikować jako prace dodatkowe, nieobjęte Umową, co stanowiło warunek sine qua non zasadności wywiedzionego powództwa o zapłatę. W przeciwnym razie uznać należało, iż skoro strony zdecydowały się na wynagrodzenie ryczałtowe, wspomniane prace mieszczą się w przedmiocie zamówienia, tym samym skoro mają oparcie w łączącym strony stosunku kontraktowym, wyłączone jest stosowanie przepisów traktujących o bezpodstawnym wzbogaceniu.
\nMając na uwadze powyższe rozważania oraz wynik postępowania dowodowego Sąd wskazane przez powoda w załączniku do pozwu k. 528 – 533, doprecyzowanym na k. 1543-1546 i 1611-1621 jako prace dodatkowe, których wartość ustalił na kwotę 1 751 520 zł ( k. 565), uznał za prace wynikające z zawartej przez strony umowy w dniu 7 maja 2009 r. Powyższe stanowisko jak już wskazano Sąd oparł szczególnie na opinii Instytutu, który precyzyjnie oznaczył, które prace, oraz z których zapisów dokumentacji SIWZ wynikał obowiązek ich wykonania przez powoda w ramach postanowień umowy. Szczególnie istotne dla przedstawionego stanowiska Sądu są również poczynione uprzednio wywody dotyczące:
\nPowyższe prowadzi bowiem do wniosku, iż powód na etapie przetargu był wstanie prawidłowo określić zakres prac koniecznych do wykonania zamówienia w tym określić miejsca, w których projektowane rozwiązania będą wykraczały poza istniejący pas drogowy. Dla zobrazowania wyprowadzonego wniosku w postaci tabelarycznej przedstawiono rodzaj prac i zapisy zawarte w dokumentacji oraz argumentację uzasadniającą przyjęcie danego rodzaju prac jako mającego podstawę w zawartej umowie, argumentację uzasadniającą przyjęcie, iż powód powinien zgłoszone w ramach projektów dodatkowych przewidzieć już na etapie składania oferty oraz ująć ich koszt w sporządzonej ofercie uwzględniając wszystkie ryzyka.
\nL.P Rodzaj wskazanych przez powoda prac dodatkowych Kwalifikacja i ocena Sądu 1.
\nMateriały dotyczące rozbiórki budynków zlokalizowanych w miejscowości R. (5 obiektów), w miejscowości T. – (1 obiekt), w miejscowości T. (2 obiekty) – wycena 16 000 zł k. 572 Prace mieszczące się w zakresie umowy z 7 maja 2009 r. Rozbiórka obiektów wynikająca z przyjętych rozwiązań projektowych w zakresie drogi (...) ze względu na lokalizację skrzyżowań, dróg dojazdowych, brak konieczności uzyskania decyzji pozwolenia na rozbiórkę zgodnie z art. 31 ust. 1 i 2 prawa budowlanego, podstawa prac SIWZ – Specyfikacja Techniczna (...) pkt 2.4 (k. 69), - dokumentacja powinna zawierać projekty wszystkich obiektów, nawet tych, które nie są wymienione w SIWZ, a będą konieczne do prawidłowego funkcjonowania drogi” – przedmiotowe prace powinny być uwzględnione w ramach ryzyk związanych z koniecznością wykonania projektów rozbiórek ( opinia uzupełniająca k. 2003-2004, SIWZ k. 69, opinia ustna 17 grudnia 2021 r. k. 2496).
\n2.
\nMapy obejmujące projektowane rozwiązania wykraczające poza istniejący pas drogowy – koszt 60 000 zł k. 572 Prace mieszczące się w zakresie umowy z 7 maja 2009 r. Z uwagi na projektowaną klasę drogi GP wykonawca był zobowiązany uwzględnić w ofercie zakres mapy obejmujący projektowane rozwiązania w zakresie wszystkich elementów projektowych, w tym również usuniecie kolizji z infrastrukturą – podstawa Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 21 lutego 1995 r. w sprawie rodzaju i zakresu opracowań geodezyjno-kartograficznych oraz czynności geodezyjnych obowiązujących w budownictwie (Dz. U. z 1995 r. nr 25 poz. 133), w których zakres mapy do celów projektowych powinien obejmować obszar otaczający teren inwestycji w pasie co najmniej 30 m, oraz określone w SIWZ w pkt 4.5 (...) – zamawiający określił szczegółowo oczekiwany zakres mapy do celów projektowych „zakres mapy powinien wynikać z zastosowanych rozwiązań drogi oraz rozwiązań wynikających z DoŚrU. Mapa powinna obejmować oprócz terenu objętego projektowanymi robotami i uciążliwym ponadnormatywnym oddziaływaniem inwestycji na środowisko, również teren o szerokości co najmniej 30 m, a w miejscach ustanowienia stref ochronnych, także teren tych stref ( SIWZ Mapa Sytuacyjno-wysokościowa do celów projektowych k. 86v, opinia uzupełniająca biegłych k. 1998-1999 sprostowana w ramach ustnej opinii na rozprawie 17 grudnia 2021 r. k. godz. 01:07:29 k. 2500) 3.
\nOpracowanie rozwiązań projektowych dotyczących dróg dojazdowych, zjazdów publicznych, dróg powiatowych, gminnych i zawrotek na odcinku G. – P., Łącznie na trzech odcinkach wartość roszczenia 974 990,02 zł Prace mieszczące się w zakresie umowy – prace możliwe do określenia na etapie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego – niezbędne rozwiązania projektowe w przypadku dokumentacji projektowej dróg klasy GP, wynikające z warunków technicznych związanych z koniecznością zapewnienia obsługi przyległych nieruchomości przy jednoczesnym wymogu związku z ograniczeniem bezpośrednich zjazdów na drogę klasy GP, a także ograniczenia odległości między skrzyżowaniami na drodze klasy GP, zgodnie z dokumentacją zjazdy stanowiła wszystkie miejsca bezpośredniego dostępu do dróg dojazdowych, gminnych, powiatowych, wewnętrznych oraz bezpośrednie zjazdy do przyległego terenu do DK (...), zjazdy publiczne, indywidualne, skrzyżowania stanowią część rozwiązań projektowanych ciągów głównych, dostosowanie włączeń dróg publicznych do (...) w zakresie niezbędnym do zapewnienia ich ciągłości i możliwości połączenia z (...), zawrotka jako niekonwencjonalny element projektu drogowego poprawiający bezpieczeństwo ruchu drogowego przyszłej drogi – obowiązek ich wykonania wynika z (...) Rozdział III SIWZ pkt 1 lit. e k. 694, załączniki graficzne w odniesieniu do jednoznacznie określonej klasy drogi GP, zapisy SIWZ dotyczące celu przyszłych rozwiązań projektowych w postaci poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego (...) pkt 3.2. k. 694v, Specyfikacje (...) Wymagania Ogóle (...) pkt 2.2. k. 58v, opinia główna k. 1840-1843 4.
\nOpracowanie rozwiązań projektowych dotyczących dróg wewnętrznych, zjazdów publicznych, na odcinku P.-J.
\nPrace mieszczące się w zakresie umowy – prace możliwe do określenia na etapie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego – rozwiązania projektowe dróg dojazdowych (wewnętrzne) niezbędne do uwzględnienia w przypadku dokumentacji projektowej dróg klasy GP, wynikające z warunków technicznych związanych z koniecznością zapewnienia obsługi przyległych nieruchomości przy jednoczesnym wymogu związku z ograniczeniem bezpośrednich zjazdów na drogę klasy GP, a także ograniczenia odległości między skrzyżowaniami na drodze klasy GP, zgodnie z dokumentacją zjazdy stanowiła wszystkie miejsca bezpośredniego dostępu do dróg dojazdowych, gminnych, powiatowych, wewnętrznych oraz bezpośrednie zjazdy do przyległego terenu do DK (...), zjazdy publiczne, indywidualne, skrzyżowania stanowią część rozwiązań projektowanych ciągów głównych – obowiązek ich wykonania wynika z (...) Rozdział III SIWZ pkt 1 lit. e k. 694, załączniki graficzne w odniesieniu do jednoznacznie określonej klasy drogi GP, opinia główna k. 1843-1845 5.
\nOpracowanie rozwiązań projektowych dotyczących dróg dojazdowych, dróg gminnych, zjazdów publicznych, zwrotek na odcinku J. - R.
\nPrace mieszczące się w zakresie umowy – prace możliwe do określenia na etapie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego – niezbędne rozwiązania projektowe dotyczące dróg dojazdowych w przypadku dokumentacji projektowej dróg klasy GP, wynikające z warunków technicznych związanych z koniecznością zapewnienia obsługi przyległych nieruchomości przy jednoczesnym wymogu związku z ograniczeniem bezpośrednich zjazdów na drogę klasy GP, a także ograniczenia odległości między skrzyżowaniami na drodze klasy GP, dostosowanie włączeń dróg publicznych do (...) w zakresie niezbędnym do zapewnienia ich ciągłości i możliwości połączenia z (...), zgodnie z dokumentacją zjazdy stanowiła wszystkie miejsca bezpośredniego dostępu do dróg dojazdowych, gminnych, powiatowych, wewnętrznych oraz bezpośrednie zjazdy do przyległego terenu do DK (...), zjazdy publiczne, indywidualne, skrzyżowania stanowią część rozwiązań projektowanych ciągów głównych, dostosowanie włączeń dróg publicznych do (...) w zakresie niezbędnym do zapewnienia ich ciągłości i możliwości połączenia z (...), zawrotka jako niekonwencjonalny element projektu drogowego poprawiający bezpieczeństwo ruchu drogowego przyszłej drogi – obowiązek ich wykonania wynika z (...) Rozdział III SIWZ pkt 1 lit. e k. 694, załączniki graficzne w odniesieniu do jednoznacznie określonej klasy drogi GP, zapisy SIWZ dotyczące celu przyszłych rozwiązań projektowych w postaci poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego (...) pkt 3.2. k. 694v, Specyfikacje Techniczne – Wymagania Ogóle (...) pkt 2.2. k. 58v, pkt 2.3 k. 59opinia główna k. 1845-1848 6.
\nOpracowania projektów przebudowy lub budowy infrastruktury technicznej, w tym sieci energetycznych, teletechnicznych, wodociągowych, kanalizacji sanitarnej i kanalizacji deszczowej wraz ze zbiornikami retencyjnymi Roszczenia na kwotę 25 268,88 zł, 127 839,60 zł, 93 432,20 zł – k. 572 Prace mieszczące się w zakresie umowy z wynagrodzeniem ryczałtowym.
\nObowiązek wykonania (...) pkt 3.3.3. – urządzenia (k. 695) Określenie przez zamawiającego klasy drogi, a tym samym analiza przepisów techniczno-budowlanych wykonawcy dokumentacji projektowej, wskazują na konieczność wykonywania dróg przeznaczonych do obsługi przyległego terenu, przy uwzględnieniu załączników graficznych załączonych do SIWZ, co musiało prowadzić do wniosków o konieczności przewidzenia w ofercie w szerokim zakresie prac projektowych zawiązanych z infrastrukturą techniczną. W tym przypadku warunki umieszczenia infrastruktury technicznej niezwiązanej z drogą do której należą: linie energetyczne wysokiego i niskiego napięcia, linie telekomunikacyjne, przewody kanalizacyjne nie służące do odwodnienia drogi, gazowe, ciepłownicze i wodociągowe, urządzenia wodnych melioracji i urządzenia podziemne specjalnego przeznaczenia zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie powinny być usytuowane poza pasem drogowym. Obowiązek ich wykonania w ramach niniejszej umowy został określony w Tabelach związanych z aktualizacją sieci: energetycznej, teletechnicznej, wodociągowej i sanitarnej. W przypadku sieci kanalizacji deszczowej i zbiorników stanowiących element odwodnienia drogi, stanowią jeden z podstawowych elementów projektu drogowego. Rozwiązania dotyczące odprowadzenia wód powierzchniowych z jezdni i elementów zagospodarowania pasa drogi są zawsze częścią projektu drogowego.
\nW zależności od przyjętego sposobu odwodnienia może zaistnieć wymóg sporządzenia osobnych branżowych opracowań projektowych.
\nOpinia główna k. 1849-1850, Specyfikacje Techniczne – Wymagania Ogólne (...) pkt 2.4, 2.3 7.
\nWykonanie badań podłoża gruntowego i opracowanie konstrukcji nawierzchni - wartość roszczenia 155 000 zł.
\nPrace mieszczące się w zakresie umowy z wynagrodzeniem ryczałtowym. Prace stanowią jedną z podstawowych czynności związaną z projektowaniem.
\nZakres prac określony w SIWZ – Specyfikacje Techniczne (...) k. 91-94, Specyfikacje Techniczne (...) k. 101-105,, kwalifikacja wykonania nowego projektu w ramach obowiązku aktualizacji wskazana również przez świadka M. K. k. 1598v-1599v, pkt 4.2 Specyfikacji (...) P-.10.30, Protokół z II Rady Projektu z 26 sierpnia 2009 r. k. 402-409.
\nW tym miejscu wskazać należy, iż wobec braku podstaw do zakwalifikowania prac zgłoszonych przez stronę powodowa jako dodatkowe Sąd nie znalazł uzasadnienia do dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu kosztorysowania celem ustalenia wartości wykonanych prac projektowych. W świetle poczynionych ustaleń Sąd uznał przeprowadzenie dowodu zmierzającego do wyliczenia wartości prac projektowych za bezprzedmiotowe i zmierzające wyłącznie do przedłużenia postępowania ( postanowienie z 17 grudnia 2021 r. k. 2501). Odnośnie natomiast wyceny przedstawionej przez stronę powodową nie mogła być ona podstawą do poczynienia ustaleń albowiem jak wskazali biegli, została ona oparta na stawkach z katalogu jednostkowych nakładów pracy, które nie są od dawna stosowane. Stanowią one jedynie materiał pomocniczy niemniej jednak z uwagi na rynek, ceny z w/w katalogów nie są uwzględniane przy wycenie oferty w ramach zamówienia publicznego ( opinia ustna godz. 01:09:13 k. 2500).
\nKonstatując powyższe jeszcze raz należy podkreślić, iż po pierwsze zakres prac podlegających wycenie przez powoda w ramach umowy z 7 maja 2009 r. nie był ograniczony wyłącznie do prac pozostających w linii istniejącego pasa drogowego, co już determinowało zakres rzeczowy prac podlegających wykonaniu przez powoda. Po drugie strona powodowa w świetle przeprowadzonego postępowania dowodowego nie wykazała aby wykonane przez nią prace projektowe, których zakres, rodzaj de facto był zdeterminowany przez rozwiązania przedstawione przez powoda jako wykonawcę zadania, po pierwsze wykraczały poza zakres rzeczowy umowy, a po drugie aby istniały podstawy do zawarcia umowy na prace dodatkowe w trybie art. 67 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych.
\nW tym stanie rzeczy wobec nie wykazania przez powoda przesłanek roszczenia o zapłatę kwoty 1 751 520 zł brutto – opartych na podstawie faktycznej oraz przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, Sąd oddalił w całości powództwo wywiedzione przeciwko pozwanemu.
\nW celu uzupełnienia wywodu Sąd odniesie się w tym miejscu do zarzutu przedawnienia podniesionego przez stronę pozwaną, który w ocenie Sądu mógłby odnieść skutek jedynie do roszczenia zgłoszonego o wynagrodzenie za opracowanie dodatkowej mapy do celów projektowych.
\nOkreślając wymagalność i termin przedawnienia zgłoszonego przez powoda roszczenia Sąd miał na uwadze fakt, iż zostało ono oparte na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu.
\nOdwołując się zatem do stanowiska doktryny wskazać należy, iż zapisy regulujące instytucję bezpodstawnego wzbogacenia nie określają terminu, w jakim nastąpić ma wykonanie obowiązku zwrotu wzbogacenia, co nakazuje stosowanie reguł ogólnych art. 455 k.c. ( tak też m.in. SA w B. w wyr. z 24.3.2017 r., I ACa 880/16, Legalis; wyr. SA w Warszawie z 10.1.2020 r., I ACa 625/18, Legalis; w uzasadnieniu wyr. SN z 29.9.2017 r., V CSK 642/16, Legalis) Przedawnienie roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia, będącego roszczeniem bezterminowym, rozpoczyna bieg od dnia, w którym korzyść (świadczenie) powinna być zwrócona, gdyby wierzyciel wezwał dłużnika do wykonania zobowiązania w najwcześniejszym możliwym terminie, a więc w taki czas od bezpodstawnego uzyskania korzyści, jaki jest potrzebny do jej zwrotu bez zbędnej zwłoki; w niektórych przypadkach może to być już dzień spełnienia świadczenia nienależnego; ( podobnie wyr. SA w Katowicach z 3.4.2018 r., V AGa 25/18, Legalis; wyr. SA w Krakowie z 29.11.2019 r., I ACa 93/19, Legalis; wyr. SA w Szczecinie z 19.11.2020 r., I ACa 265/20, Legalis ). Stanowisko, że roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia wymagalne jest już od momentu, kiedy wzbogacony uzyskał korzyść, wynika z tego, iż od tego momentu zubożony mógł skutecznie skierować żądanie jej zwrotu i od tej daty liczyć należy przedawnienie tego roszczenia ( podobnie P. Mostowik, w: SPP, t. 6, 2009, s. 227; wyr. SN z 17.12.1976 r., II CRN 289/76, niepubl.). Zaznaczyć jednak należy, iż ostateczne określenie chwili początkowej biegu przedawnienia roszczenia o zwrot świadczenia nienależnego zależy jednak od wielu okoliczności, zwłaszcza od rodzaju świadczenia, i nie może więc być określona in abstracto, a jedynie indywidualnie, dla każdego konkretnego zobowiązania.
\nW zakresie terminu przedawnienia, z uwagi na fakt, iż roszczenie związane jest z prowadzoną przez powoda działalnością gospodarczą, podlega on określeniu zgodnie z art. 118 k.c. i wynosi 3 lata.
\nMając na uwadze poczynione rozważania oraz rodzaj świadczenia podlegającego zgodnie z umową z 7 maja 2009 r. odbiorowi przez zamawiającego, w ocenie Sądu za początek biegu terminu przedawnienia (niezależnie od terminu wymagalności) należało przyjąć datę, w jakiej strona pozwana dokonała odbioru spornej dokumentacji projektowej, albowiem dopiero w tej dacie, a nie w chwili jej wykonania zaistniałyby warunki umożliwiające uznanie, iż doszło do wzbogacenia pozwanego.
\nZ tych też względów Sąd uznał, iż skoro z dokumentacji odbiorowej wynika, iż mapy dla celów projektowych zostały odebrane 5 października 2009 r., od tej daty należałoby liczyć rozpoczęcie biegu terminy przedawnienia, który zakończyłby się 5 października 2012 r.
\nOdnośnie pozostałych materiałów projektowych w ocenie Sądu najwcześniejszą datą, z początkiem której możliwe byłoby rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia to 23 grudnia 2014 r., w której do dacie doszło do obioru częściowego pozostałej dokumentacji wykonanej przez stronę powodową. Faktem jest, iż sporne prace projektowe zostały zrealizowane w okresie 2009 -2011 r. niemniej jednak, z uwagi na treść aneksu nr (...) zgodnie z którym termin odbioru prac został uzależniony od wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację inwestycji o nazwie „rozbudowa i przebudowa drogi krajowej DK (...) …”, wydanej ostatecznie 5 listopada 2014 r. wcześniejsze przekazanie prac zrealizowanych przez powoda nie było możliwe. Z tych też względów upływ trzyletniego terminu nastąpiłby dopiero z dniem 23 grudnia 2017 r. Mając zatem na uwadze fakt, iż pozew został złożony w dniu 22 lutego 2017 r. nie sposób uznać aby roszczenie powoda uległo przedawnieniu.
\nO kosztach postępowania Sąd postanowił na zasadzie art. 98 k.p.c., art. 99 k.p.c. i art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 2180 ze zm.) w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Do przedmiotowych kosztów zaliczyć należało wyłącznie wynagrodzenie związane z reprezentowaniem Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu adwokata, tj. w kwocie 10 800 zł.
\nNa koszty poniesione tymczasowo przez Skarb Państwa – Sąd Okręgowy w Warszawie, obciążające powoda jako stronę która w całości przegrała proces (art. 113 u.k.s.c. w zw. z art. 98 k.p.c.) w łącznej wysokości 22 725,57 zł złożyły się: kwota 390,98 zł ( postanowienie z 28 września 2018 r. o przyznaniu kosztów stawiennictwa świadkowi M. B. (2), k. 1457); kwota 1402,20 zł ( postanowienie z 31 stycznia 2019 r. o przyznaniu zwrotu kosztów mediacji k. 1633); kwota 18 450 zł ( postanowienie z 18 stycznia 2021 r. o przyznaniu wynagrodzenia za opinię uzupełniającą k. 2015), 2 482,39 zł – ( postanowienie z 12 stycznia 2022 r. o przyznaniu wynagrodzenia za opinię ustną k. 2567 ).
\nZ powołanych względów rozstrzygnięto jak w sentencji wyroku. sędzia Monika Włodarczyk