Taki zakres pełnomocnictwa należy również uznać za bardzo ogólny i dający przedsiębiorcy szerokie uprawnienia. Na jego podstawie może dojść do niekontrolowanej przez mocodawcę zmiany charakteru całej nieruchomości. Ponadto, podobnie jak to miało w miejsce w przypadku zapisów wskazanych w pkt 2.1-2.3. zmiana wielkość udziału w nieruchomości wspólnej może mieć rzeczywisty wpływ na sytuację faktyczną i prawną konsumenta. Dlatego też ewentualny zakres tej zmiany powinien wynikać z treści pełnomocnictwa, aby nie pozostawiać konsumenta w niepewności co do możliwych zmian odnoszących się do jego praw i obowiązków.
\nPrzedstawione pełnomocnictwa stanowią w istocie pozbawienie konsumenta możliwości dokonania swobodnego wyboru odnośnie decyzji dotyczącej nieruchomości wspólnej. Rodzą niebezpieczeństwo, że deweloper, który ma pełnomocnictwo od większości współwłaścicieli, przegłosowuje na zebraniach wspólnoty zmiany, które są dla niego korzystne ( co do zakwestionowania postanowień obejmujących pełnomocnictwa do reprezentowania i wykonywania prawa głosu na zebraniu wspólnoty mieszkaniowej i podjęcia uchwał zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie - V Wydział Cywilny z dnia 19 grudnia 2011 r. sygn. akt VI ACa 630/11, opubl. Legalis nr 739261).
\nW treści decyzji Prezes Urzędu wskazał nadto, zbliżone w treści do tych określonych w pkt 2.1-2.4., postanowienie wpisane do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem: (...): „§ 7 ust. 1 - Kupujący na wypadek zawarcia Umowy Sprzedaży przez Spółkę działającą w charakterze pełnomocnika Kupujących lub przez dalszego pełnomocnika na podstawie pełnomocnictwa udzielonego w tym zakresie przez Spółkę (i pod warunkiem zawarcia Umowy Sprzedaży) oświadczają, że:
\n1.1. na wypadek zmiany łącznej powierzchni użytkowej wszystkich lokali mieszkalnych i niemieszkalnych położonych w budynkach na Nieruchomości, na skutek prowadzonej przez Spółkę Inwestycji bądź na skutek rozbudowy tych budynków, ewentualnie ustalenia wysokości udziałów w Nieruchomości Wspólnej po uzyskaniu wypisów z kartoteki lokali uwzględniających powierzchnię wszystkich lokali wydzielanych z przedmiotowych budynków realizowanych przez Spółkę w kolejnych etapach Inwestycji, wyrażają zgodę na odpowiednią zmianę udziału w Nieruchomości Wspólnej, związanego z udziałem we własności Garażu i pozostałymi lokalami w tym zakresie udzielają Spółce pełnomocnictw, do dokonania zmiany udziału w Nieruchomości Wspólnej - na warunkach według uznania Spółki, z tym, że nowa wysokość tego udziału zostanie określona zgodnie z zasadami zawartymi w Ustawie o własności lokali, 1.2.: wobec powyższego - stosownie do treści art. 101 Kodeksu Cywilnego - z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego, który powstanie, to jest zawarciem Umowy Sprzedaży i pod warunkiem zaistnienia następujących przyczyn: zapłaty całej ceny, przejścia prawa do współposiadania i korzystania z Garażu oraz wydania Miejsc Postojowych do wyłącznego korzystania, zrzekają się prawa do odwołania tego pełnomocnictwa oraz postanawiają, iż nie wygaśnie ono w przypadku ich śmierci lub rozwiązania Spółki”.
\nZdaniem odwołującej wskazana klauzula odnosi się do zgoła odmiennego stanu faktycznego tj. umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży, nie zaś umowy deweloperskiej, w której odmienny jest zakres ochrony ustawowej nabywcy. Ponadto zapisy stosowane przez odwołującą nie wykluczały możliwości dochodzenia przez nabywców roszczeń.
\nJak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 30 września 2011 r. sygn. akt XVII AmC 3876/10 ( opubl. Legalis nr 1046443), mocą którego postanowienie powyższego wzorca zostało uznane za niedozwolone, podstawę orzeczenia stanowiło m.in. uznanie, że nabywcy wyrażają zgodę na zmiany udziałów w nieruchomości wspólnej, na warunkach uznania pozwanej spółki. Rację ma zatem Prezes Urzędu wskazując, że z uwagi na rodzaj czynności, do których odnoszą się przedmiotowe klauzule i ich zbyt szeroki zakres, postanowienia z pkt 2.1-2.4. są zbliżone do treści wskazanej klauzuli.
\nDodatkowo wskazać można, że klauzula ta także odnosi się do kwestii zmiany wysokości udziału w nieruchomości wspólnej. W jej treści znalazło się określenie przyczyn takiego stanu rzeczy tj. prowadzona inwestycja, rozbudowa budynków, ustalenie wysokości udziałów w nieruchomości wspólnej po uzyskaniu wypisów z kartoteki lokali uwzględniających powierzchnię wszystkich lokali wydzielanych z przedmiotowych budynków realizowanych przez spółkę w kolejnych etapach inwestycji. Nieco odmienne wyliczenie znalazło się w postanowieniach stosowanych przez odwołującą, gdzie określono, że zmiana wysokości udziałów może wynikać z „wystąpienia ewentualnych zmian powierzchni użytkowej lokalu lub lokali wydzielanych z budynku”, „błędnego dokumentu odnoszącego się do powierzchni użytkowej lokalu”. „ustalenia wysokości udziałów w nieruchomości wspólnej, w tym związanych z powołanymi wyżej lokalami, po uzyskaniu wypisu z kartoteki lokali uwzględniających powierzchnię wszystkich lokali wydzielanych z budynków”. Przykłady te wskazują jednak, że mamy do czynienia z bardzo ogólnym otwartym katalogiem sytuacji, które mogą skutkować zmianą udziału we współwłasności. W szczególności sytuacje te mogą być wynikiem arbitralnie podejmowanych przez dewelopera działań, a więc mogą nastąpić „na warunkach uznania spółki”. Oznacza to, że budzący wątpliwości szeroki zakres pełnomocnictw i podstawy uznania za niedozwolone postanowień objętych klauzulą nr 4555 i tych rozpoznawanych w sprawie niniejszej, jest tożsamy.
\nPunkt 3.1. i 3.3. decyzji 3.1. „(…) oświadczają, iż (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa z siedzibą w W. lub jej następca prawny może być drugą stroną czynności prawnych dokonywanych w oparciu o umocowania wynikające z pełnomocnictw udzielonych przez niego spółce w tym akcie oraz (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa w W. lub jej następca prawny może także reprezentować wszystkie strony tych czynności prawnych dokonywanych w oparciu o pełnomocnictwa udzielone jej w niniejszym akcie notarialnym.”, zawarte w § 2.5 zd. 1 wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji (...) (etap II) k. 305v;
\n3.2. „Mocodawca ponadto oświadcza, że powyżej opisany zakres pełnomocnictwa upoważnia pełnomocnika do udzielania dalszych pełnomocnictwa , może on także być d rugą stroną czynności lub ją reprezentować”, zawarte w § 1.2. wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji „Osiedle przy (...)” (budynek A) oraz w § 1.2. wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji (...) (etap I i II);
\n3.3. „Mocodawca oświadcza, że wyraża zgodę, aby Zarząd (Zarządca) Nieruchomości Wspólnej a także spółka pod firmą (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa z siedzibą w W. byli uprawnieni do działania w imieniu pozostałych współwłaścicieli (członków wspólnoty mieszkaniowej) oraz do działania jako druga strona czynności oraz byli uprawnieni do ustanawiania dalszych pełnomocników .”, zawarte w § 3 zd. 1 wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji „Osiedle (...)” (budynek A); „Mocodawca oświadcza, że wyraża zgodę, aby Zarząd (Zarządca) Nieruchomości Wspólnej był uprawniony do działania w imieniu pozostałych współwłaścicieli (członków wspólnoty mieszkaniowej) oraz do działania jako druga strona czynności oraz był uprawniony do ustanawiania dalszych pełnomocników.”, zawarte w § 3 zd. 1 wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji (...) (etap I i II);
\n3.4. „Mocodawca oświadcza, że powyżej opisany zakres pełnomocnictw upoważniać będzie pełnomocnika do udzielania dalszych pełnomocnictw, może on także być drugą stroną czynności lub ją reprezentować.”, zawarte w § 4 zd. 1 wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji „Osiedle przy (...)” (budynek A) oraz w § 4 zd. 1 wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji (...) (etap I i II);
\nWyżej wymienione postanowienia umowne odnoszą się do trzech zagadnień tj.:
\nPierwsze z w/w zagadnień powiązane jest z treścią art. 108 k.c., który stanowi, że pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Przywołany przepis odnosi się m.in. do sytuacji, w których czynność prawna ma być dokonana w imieniu danego mocodawcy, jednakże drugą stroną tej czynności ma być sam pełnomocnik (jako osoba występująca w swoim własnym imieniu, także jeżeli działa przez pełnomocnika). Celem przepisu jest ochrona interesów osób reprezentowanych, które mogłyby zostać naruszone w sytuacjach, w których pełnomocnik reprezentuje obie strony lub występuje w roli pełnomocnika i jednocześnie drugiej strony czynności prawnej ( zob. art. 108 KC red. Załucki 2023, wyd. 3/ Uliasz).
\nZ powyższego wynika, że co do zasady zakazane są wszelkie czynności, w których interes pełnomocnika mógłby pozostawać w kolizji z interesem reprezentowanego. Wyjątek dotyczy tylko sytuacji, w których na dokonanie czynności wyrażono zgodę w treści samego pełnomocnictwa. Sama konstrukcja art. 108 k.c. zakłada eliminację abstrakcyjnego konfliktu interesów. Inaczej ujmując zgodę na działanie w warunkach konfliktu interesów może wyrazić sam mocodawca. Omawiany przepis jako wyjątek nie może być wykładany rozszerzająco i wymaga szczególnie uważnej analizy. Konieczne jest zatem każdorazowe sprecyzowanie czynności, do których dokonania umocowany został pełnomocnik. Nie chodzi tu o żadną abstrakcyjną czynność prawną, ale o czynność konkretną, w której ta sama osoba, reprezentując mocodawcę, występuje po jednej stronie czynności prawnej i jednocześnie sama jest drugą stroną tej czynności.
\nProblematyka abuzywności zapisów opartych o treści art. 108 k.c. była już w przeszłości przedmiotem wypowiedzi Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W wyroku z dnia 30 września 2011 r. sygn. akt XVII AmC 3876/10 ( op.cit) uznano za wzorzec niedozwolony postanowienie o treści „ Kupujący oświadczają nadto, że w ramach wszelkich udzielonych tymże aktem pełnomocnictw - stosownie do treści art. 108 Kodeksu Cywilnego - pełnomocnik może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonuje w ich imieniu, może też reprezentować wszystkie strony czynności prawnej, a ponadto, że - stosownie do treści art. 106 Kodeksu Cywilnego - może udzielać dalszych pełnomocnictw\". Przy czym jak wyjaśnił w uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd, badając abuzywność umocowania do podejmowania czynności z samym sobą należy ocenić, czy odnoszą się one do wcześniej badanych już pod tym kątem czynności. Odnosząc to do omawianej sprawy konieczne jest zatem badanie, czy zapisy o pełnomocnictwie oparte o treść art. 108 k.c. wnoszą nową normatywną treść, czy też faktycznie stanowią jedynie dodatkowe wyartykułowanie umocowania wynikającego z treści innych zapisów. Oznacza to, że oceny omawianych zapisów umownych należy dokonać w kontekście całych zapisów umowy, w której zostały one zawarte. Analiza ta wskazuje, że:
\nWobec powyższego postanowienia wskazane w pkt 3.1 – 3.4 decyzji muszą być uznane za abuzywne chociażby dlatego, że wcześniej przez Sąd za niedozwolone zostały uznane postanowienia o udzieleniu odwołującej pełnomocnictw do podejmowania czynności określonych w pkt. 2.1 – 2.4. decyzji. Uznanie za niedozwolone postanowień o udzieleniu pełnomocnictwa do dokonywania przez stronę określonych czynności pociąga za sobą abuzywność wszelkich innych sformułowań wzorca, których istnienie jest ściśle zależne od powołanych postanowień o udzieleniu pełnomocnictwa i prowadzi wyłącznie do rozszerzenia kompetencji takiego pełnomocnika.
\nSąd w niniejszym składzie wskazuje przy tym, iż chociaż nie był związany motywami przywołanego orzeczenia wydanego w sprawie XVII AmC 3876/10, ani treścią klauzul wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu, to przychyla się do argumentów przedstawionych w uzasadnieniu przywołanego wyroku ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie - VII Wydział Gospodarczy z dnia 23 stycznia 2019 r. sygn. akt VII AGa 1427/18, opubl. Legalis nr 2125808).
\nOdwołująca argumentowała, że udzielenie rzeczonych pełnomocnictw podyktowane było zapewnieniem terminowości realizacji przedsięwzięcia deweloperskiego. Takie rozwiązanie miałoby zatem być korzystane pod względem czasowym i finansowym dla konsumentów. Strona pomija jednak, że pełnomocnictwo to ma także swoją drugą, niekorzystną dla klientów stronę, na która wskazano przy omawianiu postanowień objętych pkt 2.1.-2.4.
\nWskazać należy także, iż trafny jest argument pozwanego, że takie narzucenie stronie przekazania w gestię dewelopera czynności, które mogą wpłynąć na uprawnienia właścicielskie, może prowadzić do zachwiania równowagi stron. W szczególności w sytuacji, w której deweloper może w sposób władczy, poprzez podejmowanie czynności faktycznych, wpływać na wysokość udziałów właścicieli lokali w nieruchomości wspólnej, co może mieć w przyszłości chociażby wpływ na zarząd nieruchomością. Podobnie należy przychylić się do twierdzenia, że reprezentowanie przez przedsiębiorcę wszystkich stron czynności prawnej oraz działanie w imieniu własnym może rodzić konflikt interesów. Powoduje to, że pełnomocnik dbając o interes jednej strony, może działać z pokrzywdzeniem drugiej, co uznać można za działanie nieetyczne. Ocena ta jest natomiast pokłosiem przedmiotu umocowania, który może mieć przełożenie na uprawnienia właścicielskie realizowane w ramach części wspólnej nieruchomości.
\nJeżeli chodzi o zawarte w pkt 3.2. i 3.3. upoważnienie do udzielania dalszych pełnomocnictw, to Sąd zgadza się z argumentacją odwołującej, iż wiąże się to z uproszczeniem procesu związanego z realizacją inwestycji w sytuacji gdy pełnomocnictwa ta udzielane są osobom zatrudnionym w spółce. Postulat ten nie może jednak uzasadniać braku sprecyzowania kręgu takich pełnomocników, ani tak szerokiego zakresu pełnomocnictwa. Ewentualne utrudnienia związane z jednoznacznym sprecyzowaniem treści pełnomocnictw, tak aby odnosiły się one do obszarów, które faktycznie będą wymagały współdziałania wszystkich współwłaścicieli, nie mogą uzasadniać takiego uproszczenia tej treści.
\nNorma art. 106 k.c. daje wprawdzie uprawnienie do ustanowienia przez pełnomocnika dla mocodawcy innych pełnomocników, jakkolwiek należy pamiętać, że przepis ten stanowi odstępstwo od zasady, zgodnie z którą pełnomocnictwo opiera się na szczególnym zaufaniu mocodawcy do pełnomocnika. W sytuacji, w której pełnomocnik udziela innemu (dalszemu, substytucyjnemu) pełnomocnikowi mocy (kompetencji) do działania w imieniu mocodawcy, to substytut wchodzi w bezpośredni stosunek prawny pełnomocnictwa z mocodawcą. Dlatego też narzucenie konsumentom postanowień obejmujących ogóle wskazanie upoważniające do ustanowienie przez spółę dalszych pełnomocników sprzeczne jest z dobrymi obyczajami i rażąco narusza ich prawa. Prowadzi to bowiem do sytuacji, w której mocodawcy faktycznie pozbawieni są wpływu na to kto i w jaki sposób będzie reprezentował ich interesy. Decyzja w tym zakresie pozostawiona jest deweloperowi, którego interesy, na co wskazywano wyżej, mogą pozostawać w zupełnej sprzeczności, a wręcz w konflikcie, z interesami konsumentów. Dodatkowo zachwianie równowagi stron następuje poprzez niepewność, co do podmiotów, które w przyszłości będą reprezentować konsumentów. Powoduje to naruszenie podstawowego fundamentu pełnomocnictwa, jakim jest zaufanie i przekonanie mocodawcy, że osoba go reprezentująca jest w stanie należycie dbać o jego interesy, dokonując czynności prawnej w jego imieniu.
\nPonadto omawiane postanowienie musiało zostać uznane za abuzywne także z tych samych powodów, które zostały już wskazane wyżej. Jest to skutkiem uznania za niedozwolone postanowień o udzieleniu pozwanemu pełnomocnictwa do zmiany umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży w zakresie wysokości udziału w nieruchomości wspólnej.
\nPunkt 4.1 – 4.3. decyzji 4.1. „Jednocześnie kupujący zrzekają się odwołania powyższych pełnomocnictw do czasu ustanowienia odrębnej własności ostatniego z lokali wybudowanych w ramach realizowanej przez Sprzedającego Inwestycji pod nazwą (…), a ponadto oświadczają, że umocowania wynikające z tych pełnomocnictw nie wygasną z ich śmiercią, przy czym nieodwołalność i niewygasalność tych pełnomocnictw została ograniczona do dnia 31 marca 2021 r.”, zawarte w § 2.5 zd. 3 wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji (...) (etap II);
\n4.2. „Mocodawca zrzeka się prawa odwołania tych pełnomocnictw oraz postanawia, że pełnomocnictwa te nie wygasają z chwilą śmierci Mocodawcy, pod warunkiem, że pełnomocnictwa te nie będą wykorzystywane do działania na szkodę Mocodawcy, przy czym pełnomocnictwa te wygasają z chwilą ustanowienia odrębnej własności ostatniego lokalu (mieszkalnego lub niemieszkalnego) wybudowanego w ramach realizacji inwestycji pod nazwą (…)”, zawarte w § 4 zd. 2 wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji „Osiedle przy (...)” (budynek A);
\n4.3. „Mocodawca zrzeka się prawa odwołania tych pełnomocnictw oraz postanawia, że pełnomocnictwa te nie wygasają z chwilą śmierci Mocodawcy.”, zawarte w § 4 zd. 2 wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji (...) (etap I i II);
\nWszystkie przedstawione postanowienia odnoszą się do problematyki zrzeczenia się prawa do odwołania pełnomocnictwa. Zgodnie z treścią art. 101 k.c. pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Zgodnie z § 2 przepisu umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.
\nPrzywołana treść przepisu wskazuje, że aby udzielić pełnomocnictwa nieodwołalnego, muszą być kumulatywnie spełnione dwie przesłanki: mocodawca powinien w tym zakresie złożyć oświadczenie o zrzeczeniu się odwołania pełnomocnictwa, a treść stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa uzasadnia nieodwołalność. Oznacza to, że każdorazowo zachodzi konieczność badania treści stosunku podstawowego w kontekście niedowładności pełnomocnictwa. Dlatego też ocenianie wyabstrahowanych zapisów przytoczonych w pkt 4.1 – 4.3. bez odwołania do treści samych pełnomocnictw i bez uwzględnienia treści umów, których dotyczą byłoby oderwane od kontekstu sprawy. Tak zwane pełnomocnictwo nieodwołalne związane jest z treścią stosunku podstawowego ( zob. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 19 stycznia 2011 r. sygn. akt V CSK 223/10, opubl. Legalis nr 417553).
\nWobec powyższego Sąd, na podstawie zaprezentowanego materiału dowodowego, dokonał analizy jakich pełnomocnictw dotyczą oświadczenia o zrzeczeniu się ich odwołania.
\nPostanowienie objęte pkt 4.1. zawarte w § 2.5 zd. 3 wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji (...) (etap II) obejmuje zrzeczenie się odwołania „powyższych” pełnomocnictw. Analiza wzorca umowy wskazuje, że oświadczenie to odnosi się zatem m.in. do pełnomocnictwa udzielonego w § 2.1 umowy (objęty pkt 1.1. decyzji) i § 2.3. umowy (objęty pkt 2.1. decyzji). Postanowienie objęte pkt 4.1. zawarte w § 4 zd. 2 wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji „Osiedle przy (...)” (budynek A) obejmuje zrzeczenie się odwołania „tych” pełnomocnictw. Analiza wzorca umowy wskazuje, że oświadczenie to odnosi się zatem do pełnomocnictwa udzielonego w § 1.1 pkt 1) dokumentu (objęty pkt 2.2. decyzji), § 1.1. pkt 4) dokumentu (objęty pkt. 1.2 decyzji), § 1 .1. pkt 4 lit b) dokumentu (objęty pkt. 2.4. decyzji), § 1.1. pkt 5 dokumentu (objęty pkt 5.1. decyzji), § 1.2. dokumentu (objęty pkt 3.2. decyzji), § 2 pkt 1) dokumentu (objęty pkt 2.3 decyzji), § 2 pkt 1) tiret drugi dokumentu (objęty pkt 6.1. decyzji), § 3 zd. pierwsze (objęty pkt 3.3 decyzji), § 4 (objęty pkt 3.4. decyzji). Podobnie w § 4 zd. 2 wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanym przy inwestycji (...) (etap I i II) posłużono się sformułowaniem „tych” pełnomocnictw. Wzorzec umowy wskazuje, że oświadczenie to odnosiło się do m.in. pełnomocnictwa udzielonego w § 1.1.1) dokumentu (objęty pkt 2.2. decyzji), § 1.1.4) lit b) (objęty pkt 2.4. decyzji), § 1.1.5) dokumentu (objęty pkt 5.1. decyzji), § 2.1) dokumentu (objęty pkt 2.3. i 6.1. decyzji), § 3 dokumentu (objęty pkt 3.3 decyzji) i § 4 zd. pierwsze dokumentu (objęty pkt 3.4. decyzji). Badane pełnomocnictwa związane były zatem z pełnomocnictwami uznanymi za abuzywne. Już sama ta okoliczność musi skutkować uznaniem ich za postanowienia umowne stanowiące klauzule niedozwolone.
\nNiezależnie od powyższego o abuzywności zapisów świadczy także określenie terminu, w którym pełnomocnictwo jest nieodwołane. Postanowienie wskazane w pkt 4 termin ten określa jako ustanowienie odrębnej własności lokalu (4.1., 4.2.) lub upływ terminu 31 marca 2021 r.
\nJak wyjaśniono już wyżej, warunek określony jako „ustanowienie odrębnej własności lokalu” należy rozpatrywać z uwzględnieniem podmiotu umocowanego. Jako że to deweloper dokonuje wyodrębnienia lokalu i jego sprzedaży, w istocie miałby jednostronny wpływ na to, kiedy ziści się warunek. Deweloper mógłby dowolnie przedłużać ten stan (nie przesądzając, iż sytuacja taka faktycznie miałaby miejsce). W takim to okresie zmienić mógłby się stan faktyczny, i mogłaby odpaść podstawa zrzeczenie się wypowiedzenia pełnomocnictwa jaką jest treść stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Sięgając poprzez analogię do uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt XVII AmC 122/05 ( opubl. Legalis nr 1046083), poprzez taką treść postanowień umownych, deweloper pomimo ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży, nadal zapewnia sobie szerokie i nieograniczone czasowo prawo do podejmowania czynności związanych z chociażby zmianą umowy w zakresie wysokości udziałów w nieruchomości wspólnej. Nabywca lokalu pozostawałby w długotrwałej niepewności, co do ostatecznej wysokości przysługujących mu praw. Taka sytuacja jest ewidentnie sprzeczna z dobrymi obyczajami i stanowi rażące naruszenie interesów konsumentów. Natomiast przy ocenie istnienia i doniosłości przyczyn zrzeczenia się przez mocodawcę odwołania pełnomocnictwa trzeba zachować daleko idącą ostrożność z uwagi na zagrożenie interesów mocodawcy. Obawa takiego zagrożenia aktualizuje się zwłaszcza w sytuacji, gdy pełnomocnik ma własny interes w wykonaniu udzielonego mu upoważnienia. Taka sytuacja zachodzi wówczas, gdy mamy do czynienia z udzieleniem pełnomocnictwa wyłącznie w interesie pełnomocnika, kiedy to obawa nadużycia udzielonego mu upoważnienia na niekorzyść mocodawcy staje się realna. Dlatego też postuluje się, aby nieodwołalność pełnomocnictwa dotyczyła sytuacji, w których pełnomocnikowi przysługuje przeciwko mocodawcy, wynikające z łączącego ich stosunku podstawowego, roszczenie, którego mógłby on skutecznie dochodzić, a udzielenie nieodwołalnego pełnomocnictwa stwarza tylko możliwość zaspokojenia przez pełnomocnika tego roszczenia ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1998 r. sygn. akt II CKN 832/97, opubl. OSNC 1999/3/50). Nieodwołalność pełnomocnictwa powinna być więc uzasadniona treścią stosunku podstawowego. Z reguły chodzi bowiem o zabezpieczenie interesów plenipotenta wynikających ze stosunku podstawowego. np. upoważnienie do wykonania umowy przedwstępnej, zabezpieczenie roszczeń przysługujących pełnomocnikowi wobec mocodawcy itp.
\nW odniesieniu do postanowienia zwartego w pkt 4.3. decyzji deweloper zapewnił sobie w ogóle nieograniczone czasowo obowiązywanie pełnomocnictwa. Oznacza to, że pełnomocnictwo to mogłoby trwać nawet po zakończeniu inwestycji deweloperskiej. Takie dalsze podejmowanie czynności przez dewelopera nie byłoby już uzasadnione żadnymi względami, nawet tymi wielokrotnie przytaczanymi w treści odwołania tj. względami związanymi z koniecznością sprawności i szybkości przeprowadzenia procesu deweloperskiego. Nie może natomiast budzić żadnych wątpliwości fakt, że od chwili wykonania zobowiązania przedsiębiorca powinien układać swoje stosunki z nowymi właścicielami na zasadach równości i dobrowolności. Nie można zapominać, że dopuszczalność odwołania pełnomocnictwa w każdym czasie jest refleksem stosunku zaufania stojącego u podstaw pełnomocnictwa, z czym koresponduje możliwość wycofania mandatu udzielonego pełnomocnikowi przez mocodawcę w każdym czasie, niezależnie od trwania stosunku podstawowego. Oczywiście mocodawca może zrezygnować z uprawnienia do dowolnego odwołania udzielonego umocowania, jakkolwiek musi to mieć obiektywne uzasadnienie w treści stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa ( zob. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 23 czerwca 2020 r. sygn. akt V CSK 522/18, opubl. Legalis nr 2467742). Chodzi tu przy tym o stosunek podstawowy łączący mocodawcę i pełnomocnika, różny od samego stosunku pełnomocnictwa, niemniej jednak stanowiący tło prawne, na którym pełnomocnictwo zostaje udzielone. O ile pełnomocnictwo - jak przyjmuje się w nauce prawa - jest niezależne od będącego jego podstawą stosunku podstawowego, o tyle pełnomocnictwo nieodwołalne jest w szczególny sposób związane z losami tego stosunku ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1998 r. sygn. akt II CKN 832/97, op. cit).
\nOceniając omawiane postanowienia Sąd miał na uwadze także ich pozycję przy uwzględnieniu wyżej opisywanych klauzul wskazanych w pkt 2.1-2.4 decyzji i 3.1.-3.4. decyzji. Wprowadzenie zapisów o nieodwołalności pełnomocnictwa, abstrahując już nawet od problematyki czasu ich obowiązywania, stanowi dalsze wzmacnianie głęboko jednostronne ułożonych uprawnień przez udzielenie pełnomocnictwa osobie zainteresowanej we własnej sprawie (deweloperowi) w ten sposób, że odbiera kupującemu (konsumentowi) prawo do odwołania tego pełnomocnictwa ( zob. wyrok Sądu Okręgowego z dnia 30 września 2011 r. sygn. akt XVII AmC 3876/10, op. cit.).
\nW judykaturze konsekwentnie zwraca się uwagę na konieczność badania treści stosunku podstawowego przy ocenie doniosłości pełnomocnictwa nieodwołalnego w kontekście powodów, dla których zostało ono udzielone. Natomiast w omawianej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której źródłem pełnomocnictwa jest łączący konsumentów z deweloperem stosunek prawny związany z ustanowieniem odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży. Stosunek ten ustaje z chwilą podpisania umowy, i brak jest uzasadnienia dla wyłączenia uprawnienia konsumentów do wypowiedzenia pełnomocnictwa, które jako nieodwołalne ma trwać dalej. Uzasadnienia tego nie można poszukiwać w interesie samego dewelopera, któremu pełnomocnictwa ta mają ułatwić dokończenie oraz realizację przyszłych inwestycji.
\nWręcz przeciwnie, jak już zauważono wyżej, w takiej sytuacji wzrasta ryzyko nadużycia takiego pełnomocnictwa celem realizacji interesów mocodawcy. Sąd miał przy tym uwadze, że uprawnienie do wypowiedzenia pełnomocnictwa oraz jego wygaśnięcie z chwilą śmierci stanowi zasadę. Za odstępstwem od tej zasady powinny przemawiać okoliczności wynikające z treści stosunku łączącego strony. Z reguły będą to zatem przyczyny leżące po stronie mocodawcy, lub jego następców prawnych (spadkobierców). Chodzi bowiem o niedopuszczanie do sytuacji, w której sprawy prowadzone przez pełnomocnika, które mają istotne znaczenie dla interesów strony udzielającej pełnomocnictwa, zostały przerwane. W kontekście powyższego wskazać nadto trzeba, że dominujący nurt doktryny utożsamia uprawnienie do zrzeczenia się prawa do wypowiedzenia pełnomocnictwa lub jego wygaśnięcia na wypadek śmierci ze stosunkiem podstawowym istniejącym pomiędzy mocodawcą i pełnomocnikiem, a nie osobami trzecimi.
\nTo z kolei oznacza, że brak stosunku podstawowego wyklucza dopuszczalność zrzeczenia się odwołalności pełnomocnictwa ( zob. J. Pazdan, Pełnomocnictwo nieodwołalne, s. 259). Przełożyć należy to także na sytuację, kiedy stosunek podstawowy pomiędzy stronami wygasł na skutek jego wykonania. Pełnomocnictwo nieodwołalne ma charakter akcesoryjny wobec stosunku podstawowego, który uzasadnił jego udzielenie.
\nOczywiście udzielenie pełnomocnictwa nieodwołalnego nie wyklucza możliwości bezpośredniego działanie przez mocodawcę. Nie można z tego jednak wywodzić skutków oczekiwanych w odwołaniu (k. 52v). Dokonanie tej czynności może bowiem prowadzić do odpowiedzialności odszkodowawczej mocodawcy względem pełnomocnika. Już sama ta okoliczność może rodzić w konsumentach przeświadczenie, że udzielając takiego pełnomocnictwa nie powinni dokonywać żadnych czynności samodzielnie, gdyż mogłoby to zostać uznane za działania przeciwstawiające się czynnościom podejmowanym przez pełnomocnika. Ponadto z punktu widzenia badania abuzywności istotne jest, że analizowane postanowienia mogły zdezorientować konsumenta, wywołać błędne wrażenie, że skoro udzielił umocowania o określonej treści, nie będzie uprawniony do samodzielnego działania.
\nPrzedstawione argumenty uzasadniają zdaniem Sądu ocenę Prezesa Urzędu, że zastrzeżona na mocy postanowień wzorca umowy nieodwołalność i niewygasalność pełnomocnictw stoi w sprzeczności z dobrymi obyczajami (przewaga kontraktowa) oraz rażąco narusza interesy konsumenta (przeciwdziałanie samodzielnej realizacji uprawień przez konsumenta). Zostaje zachwiane poszanowanie praw konsumenta, którego pozbawia się uprawnienia do zakończenia stosunku pełnomocnictwa, w każdej sytuacji, a więc nawet wówczas gdy uzna, że mocodawca działa w sposób naruszający jego interesy.
\nNiewątpliwie też zestawienie braku możliwości wypowiedzenia pełnomocnictwa z treścią pozostałych pełnomocnictw zakwestionowanych w decyzji Prezesa UOKiK, stawia konsumentów w znacznie gorszej sytuacji, niż gdyby kwestionowanej klauzuli we wzorcu nie było.
\nSąd wskazuje także, iż pod nr (...) do rejestru klauzul niedozwolonych prowadzonych przez Prezesa UOKiK wpisane zostało postanowienie: „§ 6 ust. 3 - Jednocześnie Kupujący oświadczają, iż w zakresie, o którym mowa w ust. 1 i ust. 2 powyżej stosownie do treści art. 101 Kodeksu Cywilnego, pod warunkiem zaistnienia następujących przyczyn: zapłaty całej Ceny, przejścia prawa do współposiadania i korzystania z Garażu oraz wydania Miejsc Postojowych do wyłącznego korzystania Kupującym, to jest w sytuacji, gdy będzie to uzasadnione treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa, zrzekają się prawa do odwołania tego pełnomocnictwa oraz postanawiają, iż nie wygaśnie ono w przypadku ich śmierci lub rozwiązania Spółki, przy czym Spółka będzie uprawniona, aby w Umowie Sprzedaży złożyć oświadczenie, iż nastąpiło spełnienie się tych warunków”.
\nNa gruncie tego zapisu Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 września 2011 r. sygn. akt XVII AmC 3876/10 (op. cit.) wyjaśnił, że samo już ustanowienie we wzorcu pełnomocnictwa nieodwołalnego jest daleko idącym uszczupleniem uprawnień drugiej strony. Zaburzenie równowagi kontraktowanej powoduje w tym przypadku rażące naruszenie interesów konsumenta. Z kolei Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyrok z dnia 8 listopada 2012 r. sygn. akt VI ACa 480/12 ( opubl. Legalis nr 741017) uzupełnił tę ocenę wskazując, że pełnomocnictwo nieodwołalne stoi w kolizji z istotą pełnomocnictwa, z którym jest powiązana możliwość jego odwołania przez mocodawcę w każdym czasie trwania stosunku prawnego, a dopuszczalność odwołania nie zależy od zaistnienia jakichkolwiek przyczyn. Poglądy te są aktualne także na tle stanu faktycznego omawianej sprawy.
\nPunkt 5.1. decyzji „Mocodawca oświadcza, że (…):
\nPrzedstawione zapisy stanowić miały upoważnienie dla dewelopera na dysponowanie nieruchomością na cele budowalne do dnia zakończenia realizacji inwestycji.
\nPierwsze zastrzeżenie budzi brak sprecyzowania pojęcia cele budowlane. Tak szeroko ujęty zakres pełnomocnictwa powoduje, iż konsument nie będzie miał żadnego wpływu na sposób wykorzystania nieruchomości. Rodzi to ryzyko, iż w ramach pełnomocnictwa będą podejmowane działania niekorzystne i sprzeczne z interesem mocodawcy. Tym bardziej, że pełnomocnictwo to udzielane jest w związku z realizacją kolejnych etapów inwestycji, z którymi konsument nie ma żadnego związku. W tej sytuacji nie można uznać, że pełnomocnictwo udzielane jest na korzyść konsumenta, a w razie jego braku jego sytuacja uległaby pogorszeniu. Nic nie wskazuje na to, że w braku kwestionowanych postanowień, sytuacja konsumenta kształtowałaby się w sposób korzystniejszy. Sąd nie przychyla się więc do twierdzenia odwołania, że zakres pełnomocnictwa został w sposób wystarczający ograniczony (k. 52v i 53).
\nTreść udzielonego pełnomocnictwa upoważnia dewelopera do samodzielnego podejmowania decyzji związanych z realizacją kolejnych inwestycji, w tym rozbudowy modernizacji urządzeń i instalacji, zlokalizowanych lub lokalizowanych na nieruchomości bez odesłania do dokumentacji projektowej, pozwolenia na budowę, wskazania rodzaju zabudowy, instalacji itp. Brak także sprecyzowania jakiego obszaru, czy części nieruchomości takie działania mogą dotyczyć. Oznacza to, że interpretacja tych postanowień i zakres umocowania będą uzależnione od wyłącznej woli dewelopera, który – jak wskazuje doświadczenie życiowe – będzie się kierował przede wszystkim własnym interesem związanym z dalszymi inwestycjami. Omawiana klauzula nie zawiera nawet najmniejszego stopnia konkretyzacji i uszczegółowienia, ma bardzo ogólny wymiar.
\nZapisy takie są zatem sprzeczne z dobrym obyczajami, gdyż mogą prowadzić do nadużyć w stosunku do słabszego uczestnika obrotu. Ewentualne możliwe trudności, zmiany nieruchomości sprzeczne z oczekiwaniami konsumentów, a nawet wiążące się z tym straty, w sposób rażący naruszyć mogą też interesy konsumentów. Dla oceny istotne znaczenie mają tu także względy subiektywne związane z niedogodnościami jakie mogą wynikać z „dysponowania nieruchomością na cele budowane” np. hałas, uniemożliwienie swobodnego korzystania z nieruchomości, ciągły dostęp osób trzecich, zmiana przeznaczenia części nieruchomości. Tym samym mogłoby dojść do ograniczenia konsumenta w wykonywaniu przysługującego prawa własności.
\nOczywiście nie jest wykluczone, że przedmiotowe pełnomocnictwo byłoby wykorzystane także dla celów zbieżnych z interesami konsumenta, jednak okoliczność ta sama w sobie nie wyklucza uznania go za niedozwolony wzorzec. W tej sytuacji należy ważyć interesy wszystkich stron i jeżeli zachodzi jakiekolwiek ryzyko po stronie konsumentów, musi to przemawiać za abuzywnością zapisu.
\nOmawiane zapisy nie wskazują także w jakim okresie będą ewentualnie realizowane przyszłe inwestycje dewelopera. Oznacza to ciągłą niepewność, co do ewentualnych działań jakie mogą być podejmowanie w nieokreślenie długim okresie, zupełnie zależnym od woli przedsiębiorcy.
\nJak wskazano w treści uzasadnienia decyzji Prezesa Urzędu, omawiane postanowienie porównać należy z wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonym pod nr 5325. Zgodnie z jego treścią: „ Strona kupująca oświadcza, że (…) nie będzie zaskarżała, składała zażaleń i odwoływała się od decyzji wydanych w toku w/w procesu inwestycyjnego, a także nie będzie podejmować żadnych czynności, które utrudniałyby prowadzenie w/w procesu inwestycyjnego, a także zobowiązuje się w dniu zawarcia odpowiedniej Umowy Przyrzeczonej udzielić pełnomocnictwa każdoczesnemu Zarządcy przyszłej Wspólnoty Mieszkańców do reprezentowania jej we wszelkich sprawach związanych z procesem budowlanym na wyżej wymienionych działkach realizowanym przez stronę sprzedającą lub osobę przez nią wskazaną (w szczególności w postępowaniach o wydanie decyzji o warunkach zabudowy i pozwolenia na budowę), przy czym pełnomocnik uprawniony będzie do udzielania dalszych pełnomocnictw”.
\nNa gruncie tego zapisu Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 kwietnia 2013 r. sygn. akt VI ACa 1368/12 ( opubl. Legalis nr 1049409) wyjaśnił, że konieczność budowy dalszych etapów osiedla nie uzasadnia zastosowania, aż tak uciążliwej klauzuli dla konsumentów. Nie można zaakceptować zapisu klauzuli nakładającego na konsumenta, aż tak istotne ograniczenia. Przedsiębiorca mając na względzie ochronę własnych interesów oraz możliwość sprawnej realizacji pozostałych etapów inwestycji powinien zapisy przedmiotowego wzorca uściślić, nie ograniczając tak szeroko praw podmiotowych konsumentów.
\nPowyższe wskazuje, iż w orzecznictwie sądów powszechnych dostrzeżono już w przeszłości potrzebę zapewnienia deweloperowi sprawnej realizacji dalszych etapów inwestycji poprzez uzyskanie od nabywców mieszkań pewnych ustępstw. Interes przedsiębiorcy nie może jednak uzasadniać tak szerokiego, niedoprecyzowanego zakresu pełnomocnictwa. Natomiast na tle zapisów wskazanych w pkt 5.1. decyzji właściwe nie sposób określić jakie czynności podejmować może umocowany. Co więcej tak szeroki i niedookreślony zakres pełnomocnictwa uniemożliwia pewną ocenę sytuacji konsumenta przy istnieniu lub braku tegoż pełnomocnictwa. Na jego tle nie sposób jednoznacznie określić, która sytuacja byłaby dla niego bardziej korzystna.
\nPunkt 6.1. decyzji „Mocodawca ponadto oświadcza, że:
\nPrzedstawione pełnomocnictwa stanowią upoważnienie do składania oświadczeń w ramach procesu budowlanego (w tym o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane), w zakresie wynikającym z realizacji przez przedsiębiorcę, kolejnych etapów inwestycji budowlanej lub nowej inwestycji. Aktualne wobec tego pozostają wywody przedstawione w odniesieniu do punktu 5.1. decyzji w zakresie odnoszącym się do konieczności jednoznacznego sprecyzowania zakresu pełnomocnictwa, które de facto udzielane jest w interesie dewelopera. Inaczej prowadzi to do sytuacji, w których przedsiębiorca dysponuje umocowaniem do każdego działania, które ma służyć jego celom, bez względu na to, jakie to konsekwencje lub utrudnienia może rodzić po stronie konsumenta. Na tle omawianych postanowień w treści uzasadnienia Sąd wielokrotnie już wskazywał, że pełnomocnictwo powinno być sformułowane na tyle precyzyjnie i jasno, aby nie było wątpliwości co do jego zakresu, a nade wszystko by nie mogło być ono interpretowane w sposób rozszerzający.
\nNiewątpliwie nie jest wystarczającym sprecyzowaniem zakresu pełnomocnictwa poprzez wskazanie, że dotyczy ono składania oświadczeń w ramach bliżej niesprecyzowanego procesu budowlanego z odwołaniem do kolejnych etapów inwestycji budowlanej lub nowej inwestycji. Zwłaszcza należy mieć tu na uwadze, że przeciętny konsument w ogóle może się nie orientować z jakimi oświadczeniami w takim wypadku możemy mieć do czynienia. Niepewność taką potęguje odwołanie do przyszłych, bliżej nieokreślonych inwestycji. Nie wiadomo, czy chodzi o inwestycje objęte gotowymi już projektami i pozwoleniami, czy też mających charakter całkowicie abstrakcyjny i niepewny. Tak niejasnego zakresu pełnomocnictwa nie może uzasadniać stopień skomplikowania procesu inwestycyjnego, czy trudności związane z wyliczeniem działań, jakie mogą w przyszłości okazać się konieczne.
\nWykluczyć należy sytuację, w której przedsiębiorca tylko dla własnych celów, narzuca treść umocowania, które w sposób tak oczywisty narusza równowagę stron, a tym samym jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, oraz stanowi wyraz dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta, czym w sposób rażący naruszenia jego interesy. Aby nie doszło do takiego zachwiania, konieczne jest wyraźne określenie zakresu czynności, na które mocodawca wyraża zgodę. Tak nietransparentny zakres pełnomocnictwa może budzić wątpliwości, co do tego, czy konsumenci faktycznie zdają sobie sprawę z tego, na co wyrażają zgodę i czy zdają sobie sprawę z potencjalnych skutków złożonych oświadczeń. Może też prowadzić do wykorzystania braku fachowej wiedzy po stronie konsumentów dla realizacja własnych celów i interesów.
\nZasygnalizować również należy, że umocowanie to może stanowić podstawę działania „spółki powiązanej” z deweloperem. Brak jest wskazania o jakie powiązanie chodzi. Może to rodzić podwyższone ryzyko nierzetelnych i nielojalnych działań dokonywanych przez podmioty trzecie, z którymi konsumenta nie łączył i nie łączy żaden stosunek prawny. W efekcie omawiany wzorzec umowny daje bardzo szerokie uprawnienia tak umocowanemu, jak i podmiotom trzecim, i równocześnie uniemożliwia ocenę skutków umocowywania w kontekście przysługującego konsumentom prawa własności.
\nOmawiany wzorzec upoważnia przedsiębiorcę do składania oświadczeń lub zawierania umów w przedmiocie ustanowienia na nieruchomości, (…), dodatkowych służebności bądź użytkowań na rzecz dostawców lub gestorów mediów, bez sprecyzowania o jakie ograniczenia może chodzić. Należy przy tym zauważyć, że umocowanie to dotyczy oświadczeń składanych w związku z kolejnymi etapami inwestycji budowlanej lub nowej inwestycji. Oznacza to, że faktycznie konsumenci na jego podstawie mają udzielić umocowania będącego podstawą szerokiego obciążenia stanowiącej ich współwłasność nieruchomości w związku z realizacją przez przedsiębiorcę własnych, niezależnych inwestycji. W żaden sposób nie można zatem przyjąć, że pełnomocnictwa te udzielane są na korzyść konsumentów.
\nW swej istocie służą one tylko umocowanemu. Oczywiście nie można wykluczyć dopuszczalności pełnomocnictw ustanowionych na korzyść tylko jednej ze stron, jakkolwiek nie może temu towarzyszyć niepewność co do przyszłych skutków dla mocodawcy. Udzielając takiego pełnomocnictwa plenipotent powinien mieć pełne rozeznanie w jakim sposób treść pełnomocnictwa może wpłynąć na jego prawa i obowiązki. Natomiast omawiany wzorzec prowadzi do sytuacji, w której konsument wyraża zgodę na przyszłe obciążenia o nieznanej treści i zakresie. Sąd w pełni przychyla się więc do twierdzeń Prezesa Urzędu, że w interesie konsumenta leży możliwość podejmowania świadomych i swobodnych decyzji, które mogą wywierać wpływ na sposób czy komfort korzystania z nieruchomości wspólnej.
\nNa interes konsumenta składa się również to, aby reprezentujący go podmiot w swoim działaniu kierował się przede wszystkim jego dobrem.
\nNa tle omawianych wzorców na szczególna uwagę zasługuje, że na jego podstawie udzielone zostaje Zarządowi (Zarządcy) nieruchomości wspólnej pełnomocnictwo do głosowania na Zgromadzeniu Wspólnoty Mieszkaniowej nad uchwałami i zawierania umów stanowiących czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu w zakresie udzielonego pełnomocnictwa.
\nTak jak to było w przypadku wcześniej omawianych wzorców, także i postanowienia objęte pkt 6.1. decyzji można odnieść do zapisów dotychczas zaliczonych do rejestru klauzul niedozwolonych, tj.
\n3539: „Strona Kupująca udziela Spółce pod firmą (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. pełnomocnictwa do reprezentowania i wykonywania prawa głosu na Zebraniu Wspólnoty Mieszkaniowej i podjęcia uchwał w sprawie Wyrażenia zgody na zniesienie współwłasności (podział nieruchomości) oraz zawarcie przez Sprzedającą Spółkę umowy współwłasności (podział nieruchomości) oraz wspólności prawa użytkowania wieczystego, o treści i na warunkach określonych w par.10 pkt 2)-9) powyżej (podział nieruchomości) oraz ustanowienia nieodpłatnych wzajemnych służebności przejazdu i przechodu w celu zapewnienia dojazdu do lokali niemieszkalnych wielostanowiskowych garaży, a ponadto w przedmiocie upoważnienia Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej do wykonania wyżej wymienionych uchwał, w tym do składania w tym zakresie oświadczeń, wniosków, podań, odwołań, skarg oraz zażaleń, do odbioru i kwitowania odbioru dokumentów, korespondencji, reprezentowania wobec sądów powszechnych, organów administracji rządowej i samorządowej, osób prawnych i fizycznych, jak również do wszystkich czynności faktycznych i prawnych niezbędnych dla realizacji niniejszego pełnomocnictwa”
\n1503: „W Umowie Sprzedaży Nabywca zobowiązuje się udzielić: a) nieodwołalnego i nie wygasającego pełnomocnictwa do ustanowienia nieodpłatnych praw do korzystania z części Nieruchomości (np. służebności, użytkowanie, użyczenie) przez właściwe przedsiębiorstwa oraz użytkowników wieczystych nieruchomości sąsiednich, polegających w szczególności na prawie ułożenia, korzystania i konserwowania sieci uzbrojenia terenu usytuowanych na nieruchomości; b) nieodwołalnego i nie wygasającego pełnomocnictwa do złożenia wszelkich oświadczeń pozwalających Spółce na prowadzenie przez Spółkę inwestycji budowlanych na Nieruchomości i nieruchomościach sąsiednich.”
\n7440: „Ponadto Nabywca przyjmuje do wiadomości, że Nieruchomość oraz garaż wielostanowiskowy mogą zostać obciążone ograniczonymi prawami rzeczowymi, a w szczególności bezpłatnymi i bezterminowymi służebnościami przesyłu lub prawami użytkowania na rzecz zakładów i podmiotów dostarczających wszelkie media, a także służebnościami i prawami użytkowania na rzecz Dewelopera oraz innych podmiotów; wyraża zgodę na ustanowienie na rzecz i dla dobra ogółu mieszkańców Osiedla dalszych służebności lub praw użytkowania, jakie okażą się konieczne dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania całego Osiedla.\"
\n7442: „Ponadto Nabywca w Umowie Przeniesienia udzieli on Deweloperowi oraz każdoczesnemu zarządcy Wspólnoty Mieszkaniowej budynków w ramach inwestycji \"Osiedle (...)\" w K. - każdemu z pełnomocników z osobna - nieodwołalnego i niewygasającego z chwilą śmierci pełnomocnictwa do reprezentowania go we wszelkich sprawach związanych z inwestycją planowaną do wykonania na działkach nr (...), położonych w obrębie(...) przed osobami fizycznymi i prawnymi, przed wszelkimi władzami, organami i urzędami administracji publicznej, w szczególności w postępowaniach o wydanie pozwoleń na budowę i ich zmian, a w związku z tym składania wszelkich oświadczeń, wyjaśnień, zapewnień, dochodzenia praw i roszczeń oraz podpisywania i składania wszelkiego rodzaju pism, wniosków, podań, umów oraz dokonywania wszelkich innych czynności, które w związku z realizacją pełnomocnictwa okażą się konieczne\".
\nWyrażone na tle tych wzorców poglądy sądów mają odniesienie także do sprawy niniejszej, i przychyla się do nich Sąd orzekający meriti. Wskazać można m.in., że:
\nPunkt 7.1. decyzji „W przypadku zbycia nieruchomości lub udziału we współwłasności nieruchomości o których mowa powyżej, Mocodawca zobowiązuje się poinformować nabywcę w umowie zbycia o zakresie wyrażonej zgody i udzielonego pełnomocnictwa oraz zobowiązuje się dołożyć wszelkich starań, aby w umowie zbycia wyjednać pełnomocnictwo w zakresie tożsamym z powyższym pełnomocnictwem.”, zawarte w § 3 zd. 2 wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji „Osiedle przy (...)” (budynek A) oraz w § 3 zd. 2 wzorca umowy „AKT NOTARIALNY. PEŁNOMOCNICTWA”, stosowanego przy inwestycji (...) (etap I i II) Treść zakwestionowanego wzorca wskazuje, że na jego mocy konsument zostaje obciążony obowiązkiem starań uzyskania od nowego nabywcy określonego pełnomocnictwa. Odnosi się ono do zgody, aby Zarząd (Zarządca) nieruchomości wspólnej, a także odwołująca byli uprawnieni do działania w imieniu pozostałych współwłaścicieli oraz do działania jako druga strona czynności i byli uprawnieni do ustanawiania dalszych pełnomocników. W kontekście całej treści wzorca nie ulega wątpliwości, że pełnomocnictwo to ma na celu przede wszystkim realizację interesów dewelopera, co zresztą sama przyznała odwołująca spółka w treści odwołania (k. 53). Bezpodstawne jest zatem narzucanie związanych z tym obowiązków na rzecz konsumenta, taka uciążliwość nie jest niczym uzasadniona. Na tle zbliżonych wzorców sądy wskazywały już, że dochodzi do zachwiania równości stron, a nakładany na konsumenta w przypadku zbycia lokalu obowiązek uzyskania od przyszłego nabywcy pełnomocnictw o treści wskazanej we wzorcu umowy, stanowi przejaw ograniczenia prawa własności i swobody rozporządzania nim. Wprowadzenia omawianych zapisów, chociaż zdaniem odwołującej ma jedynie charakter prośby, wbrew jej zapatrywaniu może rodzić określone konsekwencje dla praw i zachowań konsumenta. Jak wyjaśnił Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 grudnia 2011 r. sygn. akt VI ACa 630/11 ( opubl. LEX nr 1283484) i w wyroku z dnia 8 listopada 2012 r. sygn. akt VI ACa 480/12 ( opubl. LEX nr 1283442) takie zapisy pełnomocnictwa rażąco naruszają interes konsumenta, gdyż wprawdzie nie jest to umowa rezultatu, ale może być potraktowane jako umowa o staranne działanie i może pojawić się próba pociągnięcia konsumenta do odpowiedzialności za niedołożenie należytej staranności, co może rodzić nie tylko stres u konsumenta, ale także spowodować po jego stronie wymierną szkodę z tytułu odpowiedzialności odszkodowawczej. Niewątpliwie też przywołany zapis może wywołać u konsumenta przekonanie, że dopóki nie znajdzie kupca chętnego, który zgodzi się na udzielenie takiego pełnomocnictwa, to nie będzie mógł zbyć lokalu i w efekcie zrezygnuje z takiej transakcji obawiając się jakichś konsekwencji.
\nZapisy o treści zbliżonej do zakwestionowanych w decyzji Prezesa Urzędu, zostały już wcześniej wpisane do rejestru klauzul umownych pod numerami:
\n4556: „§ 7 ust.2 - Kupujący na wypadek zawarcia Umowy Sprzedaży przez Spółkę działającą w charakterze pełnomocnika Kupujących lub przez dalszego pełnomocnika na podstawie pełnomocnictwa udzielonego w tym zakresie przez Spółkę (i pod warunkiem zawarcia Umowy Sprzedaży) oświadczają, że w sytuacji, w której będą zbywać udział we własności Garażu, a w chwili zbycia w budynkach na Nieruchomości nie zostanie ustanowiona odrębna własność wszystkich lokali, podejmą wszelkie działania zmierzające do tego, aby pełnomocnictwa o treści określonej powyżej zostały udzielone Spółce przez nabywców udziału we własności Garażu” oraz 3540: „W przypadku zbycia lokalu lub udziału we współwłasności lokalu stanowiących przedmiot tej umowy, Strona Kupująca zobowiązuje się dołożyć wszelkich starań, aby w umowie zbycia wyjednać pełnomocnictwa w zakresie tożsamym z powyższymi pełnomocnictwami.”
\nPrzedstawione wywody prowadziły do uznania, że niezasadne okazały się zarzuty odwołania wskazane w pkt I.1.1) 2) i 3). Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zasadnie uznał, że odwołująca spółka naruszyła zakaz stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 385 1 k.c. Prezes Urzędu słusznie także dokonał oceny abstrakcyjnej, która charakteryzuje się tym, iż dokonuje się jej niezależnie od tego, czy wzorzec był czy nie, zastosowany w jakiejś konkretnej umowie. Ocenie podlega tu tylko treść postanowienia wzorca, a nie sposób jego wykorzystania. Wystarczy sama możliwość, by dany wzorzec mógł kształtować treść stosunku z konsumentem. Kontrola abstrakcyjna nakierowana jest więc na ochronę zbiorowych interesów konsumentów (potencjalnych konsumentów), a nie interesów konkretnego konsumenta. W przypadku tego rodzaju kontroli nie uwzględnia się okoliczności zawarcia umowy, a jedynie należy odwołać się do kryteriów obiektywnych (według modelu konsumenta), a nie subiektywnych. Wszystkie omówione wyżej postanowienia umowne są sprzeczne z dobrymi obyczajami i w sposób rażący naruszają interesy konsumentów.
\nJak wynika z treści odwołania zaskarżona została cała decyzja z dnia 14 czerwca 2022 r., jakkolwiek w treści zarzutów nie odniesiono się do jej punktu II. Wobec tego Sąd jedynie pokrótce wyjaśnia, że ta część decyzji obejmowała opis środka usunięcia trwałych skutków naruszenia zakazu.
\nJak stanowi art. 23 b ustawy w decyzji Prezes Urzędu może określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a, w szczególności zobowiązać przedsiębiorcę do:
\nW ramach przywołanego przepisu, który zawiera jedynie przykładowe wyliczenia możliwych do zastosowania środków, Prezes Urzędu był zatem władny nakazać opublikowanie na stronie internetowej oraz w mediach społecznościowych określonego oświadczenia, a także poinformowanie konsumentów, którzy podpisali akty notarialne oparte o wzorce umów, zawierające postanowienia o których mowa w punkcie I sentencji decyzji, o uznaniu tych postanowień za niedozwolone oraz o skutkach z tego wynikających. Intencją takich środków jest bowiem zwiększenie skuteczności kontroli abstrakcyjnej wzorca umownego, w ramach której doszło do stwierdzenia stosowania niedozwolonych postanowień wzorców umownych oraz poinformowanie konsumentów o wydanej decyzji.
\nJak to już wyjaśniono we wstępnej cześć uzasadnienia, w myśl art. 23b ustawy Prezes Urzędu wydając decyzję o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone zakazuje jego wykorzystywania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 23a. Treść przywołanego przepisu wskazuje, że obligatoryjnym elementem decyzji uznającej postanowienie wzorca umowy za niezadowolony, jest równoczesne zakazanie wykorzystywania tego wzorca. Jeżeli przedsiębiorca zaprzestał już stosowania postanowień przed wszczęciem postępowania lub w jego toku, to naruszeniem zakazu będzie ponowne wdrożenie tych postanowień przez przedsiębiorcę, którego dotyczy decyzja Prezesa UOKiK. W tym wypadku zakaz wykorzystywania niedozwolonego postanowienia wzorca umowy odnosi się do ponownego stosowania postanowienia w przyszłości.
\nW pkt III decyzji Prezes Urzędu nałożył na odwołująca spółkę karę pieniężną z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ustawy:
\nW myśl art. 106 ust. 1 pkt 3a ustawy Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 23a.
\nZdaniem odwołującej powyższy przepis został naruszony poprzez wymierzenie kary nieproporcjonalnej do okoliczności sprawy, nieuwzględniającej kontekstu i okoliczności łagodzących w postaci m.in. zaniechania stosowania przez spółkę kwestionowanej praktyki, aktywnego współdziałania z Prezesem UOKiK w trakcie postępowania, pozytywnej reakcji na wszczęcie postępowania poprzez podjęcie działań mających na celu zaprzestanie praktyki, dobrowolnego usunięcia skutków naruszeń i w konsekwencji wymierzenie przez organ kary pieniężnej w wysokości rażąco wygórowanej poprzez skumulowanie kar za każde postanowienie wzorca umowy osobno.
\nSąd nie uwzględnił powyższych zarzutów.
\nPrzede wszystkim w myśl art. 111 ustawy Prezes Urzędu, ustalając wysokość nakładanej kary pieniężnej, uwzględnia w szczególności okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenie przepisów ustawy, a także, w przypadku kary pieniężnej, okres, stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów ustawy, przy czym stopień naruszenia Prezes Urzędu ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia, działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia. Ponadto ustalając wysokość kar pieniężnych Prezes Urzędu bierze pod uwagę okoliczności łagodzące lub obciążające, które wystąpiły w sprawie.
\nOkolicznościami łagodzącymi są w szczególności:
\nNatomiast okolicznościami obciążającymi są:
\nPrzywołana treść zarzutów wskazuje, że odwołująca nie kwestionowała zarzucenia jej co najmniej działania nieumyślnego przy stosowaniu niedozwolonych wzorców umownych (poza ogólnym kwestionowaniem oceny wzorca). Sąd przychyla się do oceny Prezesa Urzędu w tym zakresie. Przede wszystkim należy pamiętać, że Prezes Urzędu upublicznił w „Raporcie UOKiK. Konsument na rynku deweloperskim” swoje stanowisko, co do kwestionowanych postanowień związanych z umowami deweloperskimi, w tym tymi odnoszącymi się do udzielnych pełnomocnictw. Raport ten jest powszechnie dostępny, chociażby via internet. Uwzględniając skalę dzielności odwołującej spółki i profesjonalny jej charakter, nie sposób przyjąć, że stanowisko mogło być jej nieznane. Słusznie w decyzji wskazano, że na profesjonalnych uczestnikach rynku spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodność ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Konieczna jest nadto analiza stosowanych wzorców w kontekście rejestru klauzul niedozwolonych prowadzonych przez Prezesa Urzędu. Wszelkie zaniechania w tym zakresie, zwłaszcza wobec podmiotu tak dużego jak spółka odwołująca, wobec której można przyjąć że jej zasoby finansowe i kadrowe pozwalały na przeprowadzenie takich analiz, muszą być oceniane negatywnie.
\nPowoływane przez odwołująca okoliczność związane zaprzestaniem stosowania kwestionowanych postanowień, jako przemawiająca wręcz za odstąpieniem od wymierzenia kary, nie była zasadna. Z materiału dowodowego sprawy, w tym zeznań świadka K. K. wynika, że zaprzestanie stosowania zakwestionowanych pełnomocnictw było jedynie wynikiem zakończenia zbywania lokali w ramach inwestycji. Nie była to natomiast refleksja związana w zapytaniami kierowanymi do spółki przez Prezesa Urzędu, lub wszczęciem postępowania. Słusznie zatem przyjęto, iż nie jest to okoliczność łagodząca mieszcząca się w katalogu ustawowym.
\nOkoliczności sprawy wskazują także, że uwzględniony został rodzaj działalności spółki, ze wskazaniem że realizacja procesu budowalnego nie może odbywać się kosztem konsumentów. Niezasadne jest przedkładanie interesu dewelopera ponad interesem i prawami konsumentów.
\nNałożona kara pieniężna koreluje także z okresem, stopniem oraz skutkami rynkowymi naruszenia. Należało szczególny nacisk położyć na wskazanie, że zakwestionowane wzorce były stosowane przez cały okres wyodrębniania lokali i ich sprzedaży. Z zeznań przesłuchanego świadka wynika, że obecnie nie są już one stosowane, co dodatkowo potwierdza ustalenie, że nie były one niezbędne w całym procesie sprzedaży. Równocześnie okres stosowania tych postanowień uznać należało za długotrwały.
\nWysokość kary jest także adekwatna do współdziałania odwołującej w toku prowadzonego postępowania. Taki był zresztą obowiązek spółki.
\nOkreślając wysokość kary Prezes Urzędu prawidłowo także uznał, że nie zachodzą okoliczności wpływające na jej dodatkowe zwiększenie. Brak było decyzji prawomocnych stwierdzających uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Wobec tego słusznie uznano, że w niniejszej sprawie nie występowała przesłanka uprzedniego naruszenia przepisów ustawy.
\nCiężar wykazania okoliczności mających wpływ na wynik kary, które zdaniem odwołującego nie zostały uwzględnione lub zostały błędnie ocenione, spoczywa na przedsiębiorcy, a takie nie zostały w sprawie przedstawione. Natomiast nałożona kara jest relatywnie niska, jeżeli porównać ją z samym obrotem spółki.
\nOceniając zasadność nałożonej kary Sąd miał także na względzie, że administracyjne kary pieniężne nie mają wyłącznie charakteru sankcji karnych, gdyż ich funkcja nie ogranicza się do represji za naruszenie nakazów i zakazów, ale równie istotna jest jej funkcja prewencyjna i dyscyplinująca. Z jednej strony kara ma zatem być odczuwalną dolegliwością dla ukaranego podmiotu, jako reakcja na naruszenie przepisów prawa, ale także wyraźnym ostrzeżeniem na przyszłość, i to zarówno dla podmiotu karanego, jak i dla całego środowiska (prewencja szczególna i ogólna). Kara ta ma za zadanie motywować adresatów norm prawnych do ich respektowania i służy zapobieżeniu powtórnemu naruszeniu obowiązków w przyszłości. Należy także zgodzić się z twierdzeniem przedstawionym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 lutego 2012 r. sygn. akt III SK 24/11 ( opubl. OSNP 2013/1-2/25), że sankcje pieniężne nie mają wyłącznie charakteru wymuszająco - prewencyjnego, wobec czego niezasadne jest uznanie, że niedopuszczalne jest nałożenie kary pieniężnej w przypadku zakończenia stanu naruszenia przepisów.
\nSąd miał także na uwadze, że w treści art. 106 ustawy ustawodawca określił jedynie górną granicę nałożenia kary i pozostawił Prezesowi Urzędu pewien luz decyzyjny. To Prezes bowiem kształtuje politykę wymiaru kar wobec przedsiębiorców, znając specyfikę rynku i problemy związane ze stosowaniem wzorców niedozwolonych. Powszechnie przyjmuje się, że sąd jedynie wyjątkowo może w tak określoną sankcje ingerować ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I NSK 95/18, opubl. system Legalis). Oznacza to, że Sąd rozpoznający odwołanie od decyzji organu, co prawda jest władny zmienić tę decyzję w odniesieniu do wysokości nałożonej kary pieniężnej, jakkolwiek ku temu konieczne jest wykazanie, że pozwany organ przekroczył zasady uznania administracyjnego w stopniu uzasadniającym miarkowania kary administracyjnej. W niniejszej sprawie strona odwołująca nie sprostała w tym zakresie na spoczywającym na niej ciężarze dowodowym.
\nNiezasadne okazały się także zarzuty dotyczące wysokości kary w kontekście podobieństwa i powiązania zakwestionowanych wzorców. Poszczególne składniki kary pieniężnej nałożonej przez Prezesa Urzędu tylko dla jasności oceny zostały określone z odwołaniem do poszczególnych zakwestionowanych postanowień. Zastrzeżeń Sądu nie wzbudziła także metodyka takiego pogrupowania. Zresztą przedmiotem oceny Sąd była ogólna ocena kary nałożonej decyzją Prezesa Urzędu, a ta jawi się jako adekwatna do naruszeń jakich dopuściła się spółka. Dodatkowo wyjaśnić należy, że Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną jeżeli przedsiębiorca ten dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 23a ustawy, czyli zastosował we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolone postanowienia umowne. Przywołanego przepisu nie można interpretować w ten sposób, że w przypadku stosowania kilku niedozwolonych postanowień nakładana jest jedna kara, bez jej indywidualizacji w odniesieniu do każdego z tych postanowień. Prezes Urzędu jest obowiązany ważyć wysokość kary w powiązaniu z poszczególnymi postanowieniami. Ocena taka jest oczywiście oceną całościową, ale nie oderwaną od poszczególnych naruszeń jakich dopuścił się przedsiębiorca.
\nJak już wyjaśniono wysokość kary pieniężnej nie mogła być większa niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Ponadto w ustępie 7 przepisu ustawodawca wskazał, że w przypadku gdy przedsiębiorca nie dysponuje przed wydaniem decyzji danymi finansowymi niezbędnymi do ustalenia obrotu za rok obrotowy poprzedzający rok nałożenia kary, Prezes Urzędu, nakładając karę pieniężną na podstawie ust. 1, uwzględnia:
\nObrót taki w myśl ust. 3 przepisu oblicza się w przypadku przedsiębiorcy, który nie sporządza rachunku zysków i strat na podstawie przepisów o rachunkowości, jako sumę przychodów wykazanych w rocznym sprawozdaniu finansowym równoważnym do rachunku zysków i strat sporządzanym na podstawie przepisów o rachunkowości lub w innym dokumencie podsumowującym przychody w roku obrotowym, w tym w sprawozdaniu z wykonania budżetu.
\nW uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że Prezes UOKiK wezwał przedsiębiorcę do przedstawienia danych dotyczących obrotu pismem z dnia 17 stycznia 2022 r. W piśmie z dnia 21 stycznia 2022 r. spółka wskazała wysokość tego obrotu i przedstawiła „rachunek zysków i strat za 2021 r.”, tj. wydruk z 20 stycznia 2022 r. Słusznie zatem Prezes Urzędu uznał, że stosownie do art. 45 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2021 r. poz. 217) rachunek zysków i strat jest częścią sprawozdania finansowego, a przedstawiony wydruk nie spełniał wymogów dowodu na wysokość obrotu osiągniętego przez Spółkę w 2021 r. Wobec tego zasadne było odwołanie się do przywołanego wyżej art. 106 ust. 7 ustawy, poprzez uwzględnienie obrotu osiągniętego przez przedsiębiorcę w roku obrotowym poprzedzającym rok obrotowy poprzedzający rok nałożenia kary, tj. w 2020 r. Nałożona kara (tak jej poszczególne elementy, jak i jej łączny wymiar), nie przekracza 10 % obrotu spółki osiągniętego w tymże roku, a wręcz plasuje się w dolnej granicy możliwej do wymierzenia kary.
\nOceny tej nie zmieniają zapisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 7 marca 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie określenia innych terminów wypełniania obowiązków w zakresie ewidencji oraz w zakresie sporządzenia, zatwierdzenia, udostępnienia i przekazania do właściwego rejestru, jednostki lub organu sprawozdań lub informacji (Dz.U.2022.561), na mocy którego przedłużono termin do złożenia sprawozdania finansowego. Przywołane rozporządzenie stanowiło jedynie uprawnienie do późniejszego złożenia sprawozdania, a nie wykluczało zrealizowania obowiązku we wcześniejszej dacie. Natomiast właśnie dla sytuacji, w której przedsiębiorca nie dysponuje przed wydaniem decyzji danymi finansowymi niezbędnymi do ustalenia obrotu za rok obrotowy poprzedzający rok nałożenia kary, w art. 106 ust. 7 ustawy przewidziano, że Prezes Urzędu, nakładając karę pieniężną uwzględnia obrót osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku obrotowym poprzedzającym ten rok. Przywołany przepis w żadne sposób nie uzależnia jego zastosowania od upływu terminów ustawowych na wywiązania się obowiązków sprawozdawczych za określony rok. Takie założenie mogłoby paraliżować działania Prezesa Urzędu.
\nWobec tego jedynie na marginesie wskazać należy, że przedstawione przez odwołującą dane dotyczące obrotu za 2021 r., które nie zostały uwzględnione przez Prezesa Urzędu, wskazują że nałożona kara także nie przekracza 10 % tego obrotu. Nie poparte żadnymi argumentami jest założenie odwołującej, że wobec faktu, że obrót ten był niższy w 2021 r. w stosunku do roku 2020 r. prowadziłoby to do nałożenia kary w mniejszym wymiarze. Na wysokość kary wpłynęły wytyczne wskazane w art. 111 ustawy, a te były niezależne od tej okoliczności.
\nSąd wskazuje nadto, że pomimo kwestionowania w toku procesu oparcia się przez Prezesa Urzędu na obrocie spółki w 2020 r., nie zostały przedstawiony dowód w postaci zatwierdzonego sprawozdania finansowego za rok 2021 r.
\nNa zakończenie Sąd wyjaśnia, iż zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego nie mogły odnieść zamierzonych skutków procesowych. W tym kontekście należy przede wszystkim zwrócić uwagę na charakter prawny i cechy postępowania przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Wniesienie odwołania od decyzji administracyjnej wszczyna postępowanie cywilne, w którym na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego Sąd dokonuje własnych ustaleń faktycznych i prawnych. Przede wszystkim Sąd nie ogranicza się jedynie do sprawdzenia prawidłowości postępowania administracyjnego. Przed sądem powszechnym sprawa rozpoznawana jest według reguł kontradyktoryjnego postępowania cywilnego, a przedmiotem nie jest kontrola legalności decyzji administracyjnej, jak to ma miejsce przed sądem administracyjnym. Celem postępowania sądowego nie jest więc przeprowadzenie kontroli postępowania administracyjnego, lecz merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, której przedmiotem jest spór między stronami powstający dopiero po wydaniu decyzji przez Prezesa Urzędu. Do Sądu ostatecznie należy zastosowanie odpowiedniej normy prawa materialnego, na podstawie wyjaśnienia podstawy faktycznej, obejmującej wszystkie elementy faktyczne przewidziane w hipotezie tej normy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2021 r., sygn. akt I NSKP 7/21, opubl. Lex nr 3225327).
\nPowyżej przedstawione argumentu prowadziły do oddalenia odwołania.
\nPo pierwsze w sprawie nie zachodziły podstawy do uchylenia decyzji. Takie uchylenie w całości lub w części następuje wyjątkowo. Co do zasady dotyczy to sytuacji, w których występuje istotna wadliwość decyzji, która w postępowaniu administracyjnym uzasadniałaby stwierdzenie jej nieważności ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29 maja 1991 r., sygn. akt III CRN 120/91, opubl. OSNCP 1992, Nr 5, poz. 87; postanowienie Sądu Najwyższego z 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt I CKN 351/99, opubl. OSNC 2000, Nr 3, poz. 47). Uchylenie decyzji w całości powinno zatem nastąpić wówczas, gdy wydanie jej nastąpiło bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa materialnego, jak i również wtedy, gdy została ona skierowana do podmiotu niebędącego stroną w sprawie, a także gdy dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Podstawą do uchylenia decyzji Prezesa Urzędu jest także potrzeba dokonania w całości niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt III SK 5/09, opubl. LEX nr 794890). Jeżeli nie zachodzą wskazane podstawy do uchylenia decyzji, to Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów obowiązany jest na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego dokonać własnych ustaleń faktycznych i prawnych.
\nSąd nie znalazł także podstaw do zmiany decyzji Prezesa Urzędu w zakresie nałożonej kary pieniężnej, tak poprzez uchylenie decyzji w tym zakresie, jak i obniżenie jej wymiaru, co zostało już szczegółowo omówione w treści uzasadnienia.
\nW pkt II wyroku orzeczono o kosztach postępowania mając na uwadze jego wynik. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 108 § 1 k.p.c., w zw. z art. 98 i 99 k.p.c. Podstawę ustalenia wysokości wynagrodzenia pełnomocnika strony pozwanej stanowił przepis § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 265) 16.02.2023 r.
\nSSO Małgorzata Brzozowska Sygn. akt XVII AmA 71/22 ZARZĄDZENIE (...) (...) (...)