W kolejnych punktach wyroku sąd zasądził od strony pozwanej na rzecz poszczególnych członków grupy kwoty odpowiadające wysokości szkody przez nich poniesionej, a zarazem wysokości korzyści uzyskanej przez stronę pozwaną, zgodnie z dyspozycją art. 422 k.c. Wysokość szkód poniesionych przez poszczególnych członków grupy, mieściła się w wysokości kwot przez nich dochodzonych w ramach danych podgrup, jak zostało to wskazane w piśmie powoda z dnia 27 czerwca 2022 r. (ostateczne stanowisko w sprawie – k. 3629). Poniesione szkody były co do zasady niższe niż wskazane w pozwie, w którym jako element szkody wskazano też opłaty od czynności cywilnoprawnych „pożyczone” przez pożyczkodawców pożyczkobiorcy tj. (...), z których strona pozwana nie odniosła żadnych korzyści – kwoty te zostały przeznaczone na uiszczenie opłat publicznoprawnych – podatków od czynności cywilnoprawnych oraz odsetki przewidziane w umowach (0,5 % od pożyczanych kwot) zgłoszone w postępowaniu upadłościowym, oraz kwoty przekazane na rzecz innych niż M. wierzycieli (dot. to umów zawieranych pod koniec 2008 roku i na początku 2009 roku). Ustalając wysokość szkód, pomniejszono je o kwoty przyznane poszczególnym członkom grupy w postępowaniu upadłościowym, w którym, na datę zamknięcia rozprawy, ma dojść do zaspokojenia wierzycieli IV kategorii w ok. 3,1 %. Wskazać można, że tylko w przypadku trzech członków grupy – J. i A. K. (1), B.
\nS. (1), D. i W. S., wysokość szkód przez nich poniesionych była wyższa niż kwota objęta żądaniami pozwu, ograniczonymi do udziału w danej podgrupie.
\nOdnośnie odsetek należnych tytułem opóźnienia w spełnieniu świadczenia. Powodowie, ostatecznie wnieśli o ich zasądzenie od dnia 9 marca 2016 r. tj. od dnia następnego po dacie doręczenia stronie pozwanej postanowienia sądu z dnia 24 lutego 2016 r. (k. 2504) o ustaleniu składu grupy. Niewątpliwie jest to data w której M. wiedziała o roszczeniach wobec niej kierowanych zarówno w aspekcie podmiotowym obejmującym konkretne osoby – członków grupy, którzy wezwali stronę pozwaną do zapłaty, jak i w aspekcie przedmiotowym obejmującym konkretne szkody i ich wysokość kwotowo wskazaną. Przed ustaleniem składu grupy stronie pozwanej doręczono liczne pisma obejmujące wezwanie do zapłaty konkretnych kwot. Podstawą orzeczenia co do odsetek tytułem opóźnienia w spełnieniu świadczenia jest art. 481 k.c., art. 455 k.c.
\nNa rzecz członków grupy pozostających w związku małżeńskim, zasądzono przyznane kwoty łącznie, zgodnie z orzecznictwem dotyczącym roszczeń dochodzonych przez osoby pozostające w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej.
\nOdnośnie zarzutu przedawniania wskazać należy, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. Zgodnie z art. 442 1 § 1 k.c. „roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę”. W analizowanej sprawie kluczowe znaczenie miało ustalenie daty w której roszczenia powoda i członków grupy stały się wymagalne. W ocenie sądu, roszczenia powoda i członków grupy stały się wymagalne w momencie, gdy poszczególni członkowie grupy zdali sobie sprawę z ujemnych następstw zawartych umów pożyczek, z faktu powstania po ich stronie szkody, uzyskania świadomości doznanej szkody.
\nZa moment taki nie sposób uznać dat, w których poszczególne osoby zawierały umowy pożyczki, czy wcześniejszej daty gdy zaczęto mówić o złej sytuacji (...) (rok 2008). Pomija strona pozwana, że umowy pożyczki były równolegle zawierane z umowami przenoszącymi własność do nabytych przez członków grupy lokali mieszkalnych. Nie były to umowy darowizny, a dwustronnie zobowiązujące umowy na mocy których dochodziło do przeniesienia własności określonej kwoty pieniężnej, która miała być pożyczkodawcom zwrócona. Same umowy, wskazywały na termin zwrotu pożyczonych kwot – sierpień – październik 2011 roku (jedna z umów wskazywała termin styczeń 2012 r. – A. i W. B.), pożyczki zostały oprocentowane, a (...) poddała się egzekucji co do ich zwrotu.
\nPoszczególne osoby były świadome celu w jakim zawierane są pożyczki, ale z materiału dowodowego nie wynika, aby osoby pożyczające pieniądze godziły się na bezzwrotny charakter zawieranych umów. Roszczenia z umów pożyczek zostały zgłoszone w postępowaniu upadłościowym, które zostało ogłoszone w odniesieniu do (...) w dniu 5 maja 2009 r., a samo postępowanie zostało zainicjowane przez wierzyciela M., który nie zgodził się na zawarcie układu z dłużnikiem. Dopiero ogłoszenie upadłości, jego przebieg – uzyskiwana przez zainteresowanych wiedza o zakresie zobowiązań obciążających upadłego, uprzywilejowaniu określonych wierzycieli, w tym pozwanego M. pozwoliło uświadomić sobie przez wierzycieli IV kategorii, w tym członków grupy, jakie mają szanse na odzyskanie pożyczonych pieniędzy z majątku upadłego.
\nPozew w niniejszej sprawie został wniesiony do sądu w dniu 2 maja 2012 r. Niektórzy z członków grupy zdecydowali się na złożenie do sądu wezwań o zawezwanie do prób ugodowych (vide: ustalenia stanu faktycznego) zanim przystąpili do postępowania grupowego. Jako, że upadłość (...) została ogłoszona w dniu 9 maja 2009 r., o przedawnieniu roszczeń można mówić najwcześniej z dniem 9 maja 2012 r. (vide: a rt. 442 1 § 1 k.c.). Ponieważ członkowie grupy zgłosili swoje roszczenia wcześniej o przedawnieniu nie może być mowy. Co do roszczeń zgłoszonych w późniejszym okresie przez osoby - J. i A. K. (1) i D. i W. S. przystąpili do postępowania w dniu 26 września 2012 r., a A. S. (1), B. S. (1), D. i M. P., A. i K. K. (2) po ukazaniu się ogłoszenia w prawie o wszczęciu postępowania w dniu 24 lutego 2015 r. wskazać należy, że po pierwsze, osoby te wystąpiły przeciwko stronie pozwanej z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej (vide: sygn. akt I Co 692/12/S) co przerwało bieg terminu roszczeń im przysługujących względem M..
\nPo drugie, podniesiony zarzut stanowi o nadużyciu prawa przez pozwany M. na co słusznie zwrócił uwagę powód. Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony”. Oceniając działania strony pozwanej, zmierzające najpierw do zabezpieczenia własnej wierzytelności a następnie do uzyskania zaspokojenia własnej wierzytelności kosztem innych wierzycieli o pozycji zdecydowanie słabszej niż pozycja M., przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności ujawnionych w stanie faktycznym niniejszej - konkretnej sprawy, należy ocenić jako nadużycie prawa podmiotowego. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia z dnia 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt I CSK 2960/22 wskazał m. in. że „artykuł 442 1 § 1 k.c. wiąże rozpoczęcie biegu przedawnienia roszczenia z tytułu czynu niedozwolonego ze stanem świadomości poszkodowanego co do zaistnienia szkody i osoby za nią odpowiedzialnej. Nie chodzi o zdobycie przez poszkodowanego całkowicie pewnej wiedzy o tych dwóch podstawowych elementach współkształtujących odpowiedzialność odszkodowawczą, gdyż prowadziłoby to do subiektywizacji tych przesłanek i oceniania ich wyłącznie z punktu widzenia stanu świadomości poszkodowanego, co jest niedopuszczalne. Przez chwilę uzyskania wiedzy o sprawcy należy rozumieć chwilę uzyskania takich informacji, które oceniane obiektywnie, pozwalały z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa, przypisać sprawstwo konkretnemu podmiotowi” oraz, że „zastosowanie art. 5 k.c. wymaga oceny całokształtu okoliczności sprawy w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym. W konsekwencji stosowanie klauzuli generalnej z art. 5 k.c. pozostaje domeną sądów meriti, a nie Sądu Najwyższego”. Sąd M. nie ma obowiązku konkretyzacji zasady współżycia społecznego (wyrok SN z dnia 2 października 2015 r., II CSK 757/14).
\nO kosztach sąd orzekł w pkt 36 wyroku zgodnie z art. 100 k.p.c. i art. 108 k.p.c. który przewiduje w § 1 możliwość rozstrzygnięcia przez sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji jedynie o zasadzie poniesienia kosztów przez strony procesu, pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów referendarzowi sądowemu. W niniejszej sprawie, strona pozwana, która przegrała proces co do zasady i co do wysokości w przeważającej części, powinna ponieść całość kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego powoda. Powód uległ bowiem tylko co do nieznacznej części swojego żądania. Oprócz orzeczenia o kosztach zastępstwa procesowego (vide: pismo powoda z dnia 27 czerwca 2022 r., k. 3632, wniosek o przyznanie wynagrodzenia w wysokości trzykrotności stawki minimalnej), do rozliczenia pozostają koszty sądowe jak: opłata sądowa od pozwu, wydatki wiążące się z ogłoszeniem w prasie, wydatki na wynagrodzenie biegłych, wynagrodzenie świadków za stawiennictwo na rozprawie ….
\nSSO Justyna Sieklicka-Pawlak SSO Agnieszka Włodyga SSO Barbara Wypchło-Grymek