Uzupełniając w niniejszym (ponownym) postępowaniu apelacyjnym powyższy stan faktyczny zgodnie z wytycznymi Sądu Najwyższego tj. o ustalenia w zakresie treści, okoliczności zawarcia oraz charakteru prawnego Porozumienia z 18 maja 2011 r., jako niezbędną podstawę do oceny relacji tego porozumienia do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy obowiązującego wówczas w pozwanym Przedsiębiorstwie (...) SA w B. wskazać należy, że pomimo tego, że zeznania przesłuchanych w niniejszej sprawie świadków miejscami nie są kategoryczne, a świadkowie z uwagi na znaczny upływ czasu od zawarcia przedmiotowego Porozumienia wiele kwestii nie pamiętali lub je mylili, biorąc pod uwagę elementy spójne i korespondujące z pozostałymi) jedna zasadnicza linia, jeśli chodzi o ww. relację Porozumienia z 18 maja 2011 r. i obowiązującego ZUZP.
\nZ zeznań słuchanych poprzednio i w ponownym postępowaniu świadków wynika , że Uchwalenie Protokołu nr (...) do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy pracowników (...) (...) S.A. w B. z dnia 31 maja 2011 r. miało na celu realizację porozumienia z dnia 18 maja 2011r. zawartego pomiędzy spółką przejmującą (...) (...) S.A. w O. a organizacjami związkowymi działającymi w(...) (...) w B.. Protokół nr (...) miał znaczenie wykonawcze do ww. porozumienia z dnia 18 maja 2011r., tj. ustalał w szczegółach wynegocjowane reguły, w szczególności w zakresie wypłaty dziewięciomiesięcznych odpraw i wprowadzał stosowne zapisy do zakładowego układu zbiorowego pracy w celu umożliwienia pracodawcy wypłacania ich zgodnie z obowiązującym u pracodawcy prawem. Zgodnie z treścią protokołu nr (...) odprawy dziewięciomiesięczne pierwotnie miały obowiązywać do 31 grudnia 2011 r., gdyż w tej dacie pierwotnie miała zakończyć się restrukturyzacja związana z konsolidacją pozwanych spółek.
\nProtokołem dodatkowym nr (...)z dniu 20 września 2011 r do ww. ZUZP. przedłużono obowiązywanie zasad i wysokości odpraw pieniężnych z tytułu rozwiązania stosunku pracy w związku z restrukturyzacją spółki wprowadzonych protokołem nr (...), ponieważ do końca 2011r. nie realizowano zamierzonych celów w zakresie restrukturyzacji. Protokołem dodatkowym nr 12 został ustalony przedłużony termin wypłacania dziewięciomiesięcznych odpraw – data końcowa obowiązywania tych zapisów została przesunięta do końca grudnia 2012r. i była to data ostateczna wypłat tych świadczeń.
\nDziewięciomiesięczne odprawy dla pracowników zwalnianych w ramach restrukturyzacji do 31 grudnia 2012r. wypłacano na podstawie protokołów dodatkowych nr (...) do ww. ZUZP, a nie na podstawie porozumienia z dnia 18 maja 2011r., które było tylko zbiorem ustaleń pomiędzy związkami zawodowymi i inwestorem mającym przejąć zakład (...) (...) S.A. w B..
\nPorozumienie nie miało być podstawą wypłaty odpraw , wypłacane odprawy wynikały z Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy .
\nPorozumienie z 18.05.2011r. było podstawą do zawarcia protokołu dodatkowego , natomiast to protokół miał być podstawą wypłaty odpraw. Na podstawie porozumienia nie można było zrealizować wypłat. Na mocy porozumienia pracownik nie miał uprawnień do żądania 9-miesięcznych odpraw , zasady wypłaty musiały być uregulowane w Zakładowym Układzie Zbiorowym Pracy . Wszystkie zmiany dotyczące pracowników były wprowadzane protokołem dodatkowym .
\nW oparciu o przytoczone wyżej zeznania świadków należało stwierdzić, że sporne dziewięciomiesięczne odprawy dla pracowników zwalnianych w ramach restrukturyzacji (...) (...) S.A. (przejmowanego wówczas przez inwestora (...) (...) S.A.) do dnia 31 grudnia 2012r. wypłacano wyłącznie na podstawie protokołów dodatkowych nr (...) do ww. (...), a nie na podstawie porozumienia związków zawodowych z tym inwestorem z dnia 18 maja 2011r., które było tylko zbiorem ustaleń pomiędzy związkami zawodowymi i inwestorem mającym przejąć zakład (...) (...) S.A. w B.. Uchwalenie Protokołu nr (...) do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy pracowników (...) (...) S.A. w B. z dnia 31 maja 2011 r. miało więc na celu realizację porozumienia z dnia 18 maja 2011r.
\nProtokół nr (...) miał znaczenie wykonawcze do ww. Porozumienia z dnia 18 maja 2011r., to znaczy ustalał w szczegółach wynegocjowane reguły, w szczególności w zakresie wypłaty dziewięciomiesięcznych odpraw i wprowadzał stosowne zapisy do zakładowego układu zbiorowego pracy. To dopiero na podstawie tego protokołu wcześniejsze, wynegocjowane w porozumieniu 18 maja 2011r. zasady stawały się normą zakładowego prawa pracy dla powodów. Zgodnie z treścią Protokołu nr (...) odprawy dziewięciomiesięczne pierwotnie miały obowiązywać do 31 grudnia 2011 r. Protokołem dodatkowym nr (...)z dniu 20 września 2011 r do ww. ZUZP. przedłużono porozumienie w zakresie wypłat dziewięciomiesięcznych odpraw dla zwalnianych pracowników, ponieważ do końca 2011r. nie realizowano zamierzonych celów w zakresie restrukturyzacji.
\nProtokołem dodatkowym nr (...)został wiec ustalony przedłużony termin zakończenia wypłat dziewięciomiesięcznych odpraw w ten sposób, że data końcowa wypłaty tych świadczeń została przesunięta do końca grudnia 2012r. Należy podkreślić, że kluczowe zeznania dla tak rozumianej relacji pomiędzy protokołem nr (...)a porozumieniem z 18.05.2011r. złożyła C. Z. (1), która będąc ówczesnym prezesem zarządu (...) (...) S.A. w B. wyraźnie wskazała, że wprowadzono protokół dodatkowy do UZP po to aby można te odprawy wypłacać - jakby nie było protokołu to byłby problem z wypłatą odpraw. Powyższe zostało też wprost potwierdzone stanowiskiem strony związkowej – reprezentującej pracowników przy zawieraniu Porozumienia z 18.05.2011r.
\nW piśmie z 23.01.2015r. Związek Zawodowy (...) oraz (...) ,,Solidarność ‘’ przy Przedsiębiorstwie (...) ,,O. ‘’’ S.A. w B. poinformowano pełnomocnika powódki , że protokół dodatkowy do ZUZP unieważniał zapisy Porozumienia z 18.05.2011r. Nie są znane Związkom Zawodowym działania Inwestora w celu zapewnienia odpraw po 2012r.
\nTym samym należy podkreślić, że powyżej zaprezentowany charakter porozumienia wynikał nie tylko z interpretacji okoliczności jego uchwalenia rozumianej i przedstawianej przez osoby związane wyłącznie z obiema pozwanymi spółkami ale również, przynajmniej w części, z ocen okoliczności ich zawarcia przedstawianych przez przedstawicieli związków zawodowych.
\nNawet uznanie, że bardziej lakoniczne wypowiedzi omawianych świadków w niniejszej sprawie nie pozwalają na tak jednoznaczną ocenę charakteru tego porozumienia , nie zmienia rozstrzygnięcia w zakresie złożonego środka odwoławczego, a to z uwagi na zasadę rozkładu ciężaru dowodu. Przyjęcie bowiem, że niejednoznaczność w zeznaniach kluczowych świadków nie pozwala na pewne dokonanie ustaleń, których dokonania domaga się Sąd Najwyższy w zaleceniach pokasacyjnych, powoduje brak zasadności dochodzonych roszczeń po stronie powodowej z uwagi na ich nieudowodnienie.
\nSąd Okręgowy w niniejszym, ponownym postępowaniu apelacyjnym , po ponownym przesłuchaniu świadków wskazanych przez pozwanych , uznał więc opisane powyżej zeznania świadków za wystarczające do uzupełnienia stanu faktycznego zgodnie z ww. wytycznymi Sądu Najwyższego mimo, że niejednokrotnie świadkowie albo zasłaniali się niepamięcią w zakresie podawania okoliczności zawierania spornych aktów prawa wewnętrznego. Przy czym np. rozbieżności odnośnie tego kto przedłożył czy spisał porozumienie z 18.05.2011r. , ewentualnie czy osoby z zarządu (...) (...) S.A. były obecne na spotkaniu, nie maja większego znaczenia dla przypisania odpowiedzialności za wypłatę 9-miesięcznbych odpraw jednemu z pozwanych . Oczywistym jest bowiem , że stronami porozumienia byli przedstawiciele związków zawodowych i inwestora, co wynika z niekwestionowanych ustaleń oraz popisów stron na przedmiotowym dokumencie.
\nNa tym tle należy wskazać, że Sąd Najwyższy w składzie powiększonym odnosząc się do drugiego z problemów prawnych powstałych w niniejszej sprawie, czy z porozumienia zawartego między inwestorem w spółce pracowniczej a zakładowymi organizacji związkowymi działającymi w tej spółce (pomimo tego, że nie stanowił źródła prawa pracy w rozumieniu art. 9 §1 k.p.) można wyprowadzać indywidualne roszczenia pracowników, wskazał, że w uchwale Sądu Najwyższego z 24 listopada 1993 r., I PZP 46/93 (OSNC 1994 Nr 6, poz. 131) przyjęto, że nienazwane porozumienie płacowe, niebędące źródłem prawa pracy, zawarte przez inwestora z organizacjami związkowymi, działającymi w przejmowanym podmiocie może być źródłem roszczeń dla pracowników tego podmiotu, ale jest to determinowane w pierwszej kolejności przez treść pakietu socjalnego.
\nJeżeli bowiem pakiet socjalny zawarty z inwestorem nie zostanie zakwalifikowany jako źródło prawa pracy (jak w niniejszej sprawie w odniesieniu do porozumienia z dnia 18 maja 2011 r.), powinien być traktowany jako zwykła - choć nienazwana - umowa, której strony zadecydują, kto i w jakich okolicznościach jest uprawniony do przewidzianych w pakiecie świadczeń oraz kto i w jakich okolicznościach jest zobowiązany do realizacji tych świadczeń. O tym, czy w konkretnym stanie faktycznym mamy do czynienia z konstrukcją umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej (art. 393 k.c.), przez osobę trzecią (art. 391 k.c.), czy też z postanowieniem umownym łączącym w swej treści rozwiązanie przewidziane przez prawodawcę w art. 391 i art. 393 k.c. (umowa inwestora ze związkami zawodowymi przewidująca świadczenia pracodawcy (przez osobę trzecią) na rzecz pracowników (na rzecz osoby czwartej). W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 25 maja 2005 r., I PK 228/04 (OSNP 2006 nr 3-4, poz. 37) Sąd Najwyższy wyraził wątpliwość, \"czy konstrukcja zawarta w art. 393 k.c. może być stosowana w sytuacji, gdy stroną porozumienia jest inwestor a określone w nim uprawnienia pracowników ma realizować pracodawca, który ma dopiero powstać przez powołanie spółki z udziałem inwestora i podmiotu sprzedającego zakład, lub pracodawca będący, jak w niniejszej sprawie, w sensie prawnym podmiotem innym niż inwestor”. W takiej konfiguracji mamy bowiem do czynienia z wymieszaniem konstrukcji z art. 393 k.c. (świadczenie na rzecz pracownika) z art. 391 k.c. (świadczenie przez pracodawcę), gdyż obowiązki pracodawcy oraz uprawnienia pracownika będących osobami trzecimi wobec kontrahentów, ustalają inwestor i związki zawodowe. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że aby możliwe było zastosowanie samej konstrukcji prawnej z art. 393 k.c. w takiej sytuacji konieczne byłoby przyjęcie założenia, zgodnie z którym to inwestor-dłużnik zaciąga zobowiązanie w imieniu i na rzecz pracodawcy, a zatem działa za pracodawcę i jako pracodawca. O ile w kategoriach faktycznych takie założenie Sąd Najwyższy uznał za dopuszczalne (gdy inwestor obejmie większość udziałów spółki - pracodawcy lub kontrolny pakiet akcji), o tyle w kategoriach prawnych założenie to uznano za trudne do obrony, „ ponieważ zobowiązanie zaciągnięte przez inwestora pozostaje w takim przypadku nadal jego prawnym obowiązkiem\". W związku z tym w uzasadnieniu ww. wyroku z 25 maja 2005 r., I PK 228/04 Sąd Najwyższy przyjął, że wątpliwe jest dochodzenie przez pracownika roszczeń z tytułu pakietu socjalnego od pracodawcy, skoro pakiet został zawarty bez jego udziału. Nie ma natomiast żadnych przeszkód, by pracownik jako osoba trzecia dochodził roszczeń z pakietu socjalnego od inwestora, o ile w pakiecie tym zawarte zostanie stosowne zastrzeżenie co do odpowiedzialności inwestora.
\nOdnośnie odpowiedzi na pytanie, czy Porozumienie z dnia 18 maja 2011r., jako ” pakiet socjalny” mogło wchodzić w treść stosunków pracy powodów wskazać należy, że teoretycznie (co do zasady) z uwagi na swobodę umów nie ma żadnych przeszkód, by skonstruować pakiet socjalny w taki sposób, że będzie z niego wynikało cywilnoprawne zobowiązanie inwestora do zrealizowania określonych świadczeń ustalonych w pakiecie na rzecz pracowników kontrolowanego przez niego pracodawcy. W tym celu konieczne jest odpowiednio sformułowane postanowienie umowne zawierające zastrzeżenie wzorowane na art. 393 k.c., z tym że odnoszące się do obowiązku świadczenia przez inwestora na rzecz pracowników przejmowanej spółki jako osób nieobjętych bezpośrednio konstrukcją z art. 393 k.c. W uchwale z dnia 24 listopada 1993 r., I PZP 46/93 (OSNCP 1994 z. 6 poz. 131) przyjęto na tle innej sprawy, że w zakresie przyznającym pracownikom dodatkowe świadczenia porozumienie (pakiet socjalny) kształtowało po przejęciu zakładu pracy przez nowego pracodawcę nową treść indywidualnych stosunków pracy, z której pracownicy mogą wywodzić ewentualne roszczenia.
\nPakiet socjalny wchodził zatem po sfinalizowaniu transakcji prywatyzacyjnej w skład treści indywidualnych stosunków pracy, zatem odwoływanie się do konstrukcji z art. 393 k.c. było zbędne. Generalnie do uznania związania pracodawcy pakietem socjalnym dochodzić może w przypadku różnego rodzaju zachowań przejawiających wolę jego realizacji (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 listopada 1999 r., I PKN 364/99, OSNAPiUS 2001 Nr 7, poz. 219; z dnia 9 maja 2000 r., I PKN 616/99, OSNAPiUS 2001 Nr 19, poz. 586; z dnia 7 sierpnia 2001 r., I PKN 856/00, OSNP 2003 Nr 13, poz. 310).
\nW orzecznictwie Sądu Najwyższego wypracowano również inne rozwiązanie służące zapewnieniu skuteczności prawnej pakietów socjalnych bez sięgania do konstrukcji z art. 391 lub 393 k.c. polegające na tym, że inkorporowanie postanowień pakietu socjalnego do układu zbiorowego pracy powoduje wygaśnięcie zobowiązań wynikających z tego porozumienia w zakresie, w jakim zostały one przejęte przez układ (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2010 r., I PK 23/10, OSNP 2011 nr 23-24, poz. 289).
\nW związku z dodatkowo ustalonym przez sąd odwoławczy charakterem porozumienia po pierwsze za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisu art. 233 §1 k.p.c. poprzez uznanie, iż ww. Porozumienie „ było tylko formą pisemną ustaleń dokonanych trójstronnie pomiędzy inwestorem, tj. Zakładem (...) S.A. z siedzibą w O., spółką przejmowaną, tj. Przedsiębiorstwem (...) S.A. z siedzibą w B. oraz pracownikami”, ponieważ literalnie dokładnie taki charakter porozumienia z dnia 18 maja 2011r. wynika z przytoczonych zeznań.
\nŚwiadek M. D. przed Sądem I instancji zeznał , że niektóre zapisy porozumienia były sporne i protokołem dodatkowym nr 11 wprowadzono zapis o odprawach, bo zarząd pozwanej ad. 1 z uwagi na problemy finansowe firmy prosił związki zawodowe o zmianę zapisów porozumienia, gdyż nie był w stanie takich odpraw wypłacać. W tym zakresie więc protokół nr (...) miał zmieniać zapisy porozumienia, na co związek zawodowy, w którego władzach zasiadał M. D. (1) przystał bardzo niechętnie, niemniej jednak świadek przyznał, że: „ zarząd postawił nas niejako pod ścianą, twierdząc, że wypłata tych 9-miesięcznych odpraw niekorzystnie odbije się na (...) O. – nawet padło takie sformułowanie, że jest to być albo nie być dla (...) O.”.
\nPo drugie, jak wynika z powołanego wyżej orzecznictwa, możliwość zastosowania konstrukcji prawnej umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej (art. 393 k.c.), przez osobę trzecią (art. 391 k.c.), czy też nienazwanej umowy mieszanej łączącym w swej treści rozwiązanie przewidziane w art. 391 i art. 393 k.c. jest determinowana w pierwszej kolejności przez treść pakietu socjalnego. W ocenie Sądu Okręgowego powyższe porozumienie z dnia 18 maja 2011r. nie jest umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej, ponieważ w tym porozumieniu to inwestor zapewnia związki zawodowe, że pracodawca spłaci określone świadczenia na rzecz pracowników. W klasycznej umowie o świadczenie na rzecz osoby trzeciej powinno być natomiast zawarte zobowiązanie pracodawcy wobec związku zawodowego, że spełni określone świadczenia na rzecz pracownika.
\nNie jest to również umowa o świadczenie przez osobę trzecią, ponieważ w takiej umowie powinno być zawarte zobowiązanie, że inwestor zawiera umowę z pracownikami, że określone świadczenia spełni na ich rzecz pracodawca. W tej sytuacji przy ocenie charakteru prawnego porozumienia z 18 maja 2011r. w grę wchodzić może tylko „mieszany” charakter umowy nienazwanej, zawierającej w sobie zarówno elementy z przewidziane w art. 391 i art. 393 k.c. W ocenie Sądu Okręgowego powyższe porozumienie z dnia 18 maja 2011r. stanowiło więc nienazwane porozumienie płacowe inwestora ze związkami zawodowymi nie będące źródłem prawa przewidujące świadczenie pracodawcy (osoby trzeciej) na rzecz pracowników (osoby czwartej).
\nTaka kwalifikacja porozumienia dla jego prawnej skuteczności (w zakresie zobowiązania pracodawcy nie będącego stroną tego porozumienia) wymagała więc inkorporowania postanowień pakietu socjalnego do układu zbiorowego pracy – i to nastąpiło na podstawie opisanych wyżej Protokołów dodatkowych nr (...)co w konsekwencji od daty wprowadzenia protokołu nr (...), czyli od dnia 31 maja 2011 r., powodowało wygaśnięcie zobowiązań wynikających z tego porozumienia w zakresie, w jakim zostały one przejęte przez układ (vide powołany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2010 r., I PK 23/10). W niniejszej sprawie postanowienia w zakresie wypłat dziewięciomiesięcznych odpraw dla pracowników zwalnianych w ramach restrukturyzacji zostały przejęte w całości przez ZUZP (inkorporowane), ale zostały wyraźnie ograniczone w czasie, do dnia 31 grudnia 2011r., z późniejszą ostateczną prolongatą do 31 grudnia 2012r., a związki zawodowe w obu przypadkach wyraziły na to zgodę.
\nPrzyczyny ograniczenia uprawnień pracowników do rozszerzonych odpraw w czasie , co wynika z zeznań świadka C. Z. (1) , związane były z koniecznością przeprowadzenie restrukturyzacji w (...) (...) w B. w związku z przerostem zatrudnienia w Spółce . Wiązało się to z koniecznością oszacowania kosztów odpraw w określonym czasie , jak wskazują okresy na które zawierano Protokoły dodatkowe , były to okresy jednego roku. Potwierdza to pośrednio aneks do zarządzenia wewnętrznego C. Z. (1) – ówczesnej Prezes zarządu spółki (...), określający ramy zwolnień pracowników i przewidujący pierwotny termin ich zakończenia do 31.12.2011r. W związku z nierealnością tak wskazanego terminu zakończenia tej restrukturyzacji protokołem dodatkowym nr (...)przedłużono termin obowiązywania zwiększonych odpraw do 31.12.2012r.
\nNic nie stało na przeszkodzie, ażeby tak określoną datę ponownie przedłużyć, jednakże z takim wnioskiem nie wystąpił ani pracodawca, ani – co bardzo dziwne – związki zawodowe reprezentujące pracowników. Nie jest znana przyczyna zaniedbania ochrony interesów pracowników w tym zakresie przez działające w zakładzie związki, jednakże powyższe nie może prowadzić do poszukiwania na siłę zobowiązania pracodawcy wynikającego bezpośrednio z porozumienia. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika , że nie kwestionowano daty 31.12.2012r. , po której zaprzestano wypłacania odpraw. Żaden z kilku działających na terenie (...) O. związków zawodowych nie wystąpił z wnioskiem , żądaniem wypłaty odpraw po w/w dacie.
\nZobowiązanie to mogłoby zostać wyprowadzone wyłącznie w przypadku wykazania, że pracodawca przystąpił do realizacji porozumienia, czego w niniejszej sprawie - z przyczyn opisanych powyżej - strona powodowa wykazać nie zdołała. Zdaniem sądu ustalony stan faktyczny wskazuje, że pracodawca wprowadził stosowne zapisy do UZP właśnie w celu stworzenia podstawy prawnej do wypłaty przedmiotowych odpraw, co zresztą znalazło pełne potwierdzenie w zeznaniach ówczesnej prezes spółki przejmowanej C. Z.. Wypłacał je też wyłącznie w oparciu o wprowadzone zapisy do UZP a nie w oparciu o porozumienie z 18 maja 2011r., o czym świadczy dodatkowo fakt, że po 31.12.2012r. żaden pracownik zwiększonych odpraw nie otrzymał.
\nW odpowiedzi na podnoszoną przez Sąd Najwyższy kwestię czy pracodawca przejawiał wolę realizacji porozumienia z 18 maja 2011r. (wówczas bowiem można by próbować znaleźć podstawę prawną dla jego związania treścią porozumienia) należy wiec skonstatować, że owszem wolę taką przejawiał ale wyłącznie poprzez inkorporowanie treści porozumienia do układu zbiorowego pracy a nie poprzez bezpośrednie przystąpienie do realizacji jego zapisów. Zrobił to przy tym ze zmianą ograniczającą czasowo (w stosunku do zapisów porozumienia) uprawnienia zwalnianych pracowników do końca 2011r. (a następnie do końca 2012r.). Dlaczego uprawnienia te zostały ograniczone czasowo tego świadkowie nie wskazali, chociaż jak to już powyżej zaznaczono, można przypuszczać, że było to związane z planami zakończenia restrukturyzacji (w związku z którą miały być wypłacane zwiększone odprawy) do tych dat.
\nNie jest to jednak istotne, gdyż przyjęcie, że pracodawca wypłacając odprawy realizował zapisy układu zbiorowego, a nie bezpośrednio pakietu socjalnego, wyklucza jego związanie postanowieniami tego pakietu a tym samym jego odpowiedzialność w rozstrzyganych sprawach.
\nOdrzucając koncepcję odpowiedzialności (...) należało również rozważyć ewentualną odpowiedzialność odszkodowawczą po stronie drugiego z pozwanych. W odniesieniu do tej problematyki sąd uznał za bezzasadne zrzuty naruszenia art. 366 § 1 k.c w zw. z art. 369 k.c. oraz w zw. z art. 370 k.c. i 391 k.c,, a także art. 300 k.p. i art. 65 § 2 k.c. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że spółka (...) (...) S.A. nie jest odpowiedzialna za zapłatę na rzecz powoda dochodzonych przez niego roszczeń (odpowiedzialność solidarna). Jak wynika z powołanego wyżej orzecznictwa pracownik może dochodzić roszczeń z pakietu socjalnego od inwestora, o ile w pakiecie zawarto stosowne zastrzeżenie co do odpowiedzialności inwestora.
\nTakiego zastrzeżenia w niniejszym Porozumieniu nie było. W wydanej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 27.10.2021 r., III PZP 1/21 wskazano również, że w zależności od sposobu ukształtowania treści porozumienia (pakietu socjalnego) i jego wykładni przy zastosowaniu art. 65 k.c., oraz późniejszego zachowania jego stron, a także nieuczestniczącego w zawieraniu porozumienia pracodawcy, możliwe jest (co do zasady) wywodzenie indywidualnych roszczeń pracowników na różnej podstawie prawnej, albo brak takich roszczeń dla pracowników. Na tle niniejszej sprawy należy wskazać, że po pierwsze nie można się zgodzić z podnoszoną na tle ww. zarzutu argumentacją, że Porozumienie z dnia 18 maja 2011 r. należy nadać charakter umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej, w której to sytuacji powódce przysługuje roszczenie o wykonanie umowy w stosunku do Pozwanej ad 2.
\nPrzesłanki przemawiające za brakiem możliwości uznania Porozumienia z dnia 18 maja 2011r. za umowę o świadczenie na rzecz osoby trzeciej wskazał Sąd Rejonowy w uzasadnieniu i sąd odwoławczy rozważania te uznaje za własne. Po drugie, przyjmując koncepcję swoistej umowy nienazwanej, łączącej cechy umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej i umowy o świadczenie przez osobę trzecią, to - jak już wskazano - inkorporowanie jej w całości do ZUZP w protokole nr (...) powodowało wygaśnięcie zobowiązań wynikających z tego porozumienia w zakresie, w jakim zostały one przejęte przez układ od daty wprowadzenia protokołu nr (...), czyli od dnia 31 maja 2011 r. W ocenie Sądu Okręgowego inwestor (pozwana ad. 2) nie ponosi więc odpowiedzialności z tytułu roszczeń powódki, ponieważ brak jest związania pracodawcy bezpośrednio ww. porozumieniem („pakietem socjalnym”), gdyż przystąpił on do realizacji zobowiązań wynikających z obowiązującego Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy (a nie porozumienia), co powoduje brak roszczeń odszkodowawczych opartych na zarzucie niewywiązania się pracodawcy z porozumień wynikających z podpisanego pakietu socjalnego.
\nPo drugie, z samego zawarcia Porozumienia nie wynikają „automatycznie” żadne indywidualne roszczenia dla pracowników (nie wynikają one też wobec pracodawcy z uwagi na fakt, iż porozumienie to nie jest źródłem prawa, co wyraźnie zostało przesądzone przez Sąd Najwyższy). Po trzecie, jak było to już powyżej cytowane za Sądem Najwyższym, aby pracownik jako osoba trzecia dochodził roszczeń z pakietu socjalnego od inwestora, w pakiecie tym musiało by się znaleźć stosowne zastrzeżenie co do odpowiedzialności inwestora i musiały by zostać precyzyjnie sformułowane prawa indywidualnych pracowników. Tymczasem w treści zapisów porozumienia z 18 maja 2011r. takich zastrzeżeń brak. Poszukiwanie tych treści poprzez dointerpretowywanie ich z okoliczności zawarcia porozumienia jest niedopuszczalne, a w praktyce również zupełnie niewykonalne, a to z uwagi na szczątkowe i nieprecyzyjne zeznania świadków w tym zakresie.
\nOdnosząc powyższe wskazania Sądu Najwyższego do treści przedmiotowego Porozumienia podkreślić należy, że brak w treści porozumienia zobowiązania inwestora , że zobowiązuje się do wypłaty ujętych w treści porozumienia 9-miesięcznych odpraw . Tym bardziej nie sposób doszukać się zasad na jakich te wypłaty inwestor miałby realizować , czy też ustaleń odnośnie roszczeń pracowników w sytuacji , gdy inwestor w przyszłości odstąpi od własnych zobowiązań , których jak wykazano wyżej , w porozumieniu brak. Należy w tym miejscu zacytować odpowiednią treść Porozumienia , że ,, w przypadku spełniania się warunku zawieszającego ( tj. w dniu, w którym nastąpi nabycie przez Inwestora pośrednio lub bezpośrednio co najmniej 51% akcji spółki Przedsiębiorstwo (...) S.A. z siedzibą w B.), Inwestor jako akcjonariusz Spółki zachowa następujące warunki:
\nNie sposób przyjąć , że bazą dla zobowiązania do wypłaty odpraw przez Zakład (...) S.A. z siedzibą w O. jest stwierdzenie , że ,, inwestor zachowa wskazane warunki ’’, w tym te dotyczące odpraw. Powyższe stwierdzenie , w żaden sposób niekonkretne i nie przejawiające woli wypłaty odpraw , wskazuje co najwyżej , że inwestor zaakceptuje warunki wynikające z Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy oraz te dotyczące odpraw obowiązujące w dniu 18.05.2011r. lub te które wprowadzi pracodawca , w szczególności te dotyczące odpraw.
\nZ ustaleń poczynionych w sprawie nie wynika , że Zakład (...) S.A. zobowiązywał się do wypłaty 9 –miesięcznych odpraw , czy gwarantował ich wypłatę , a tym bardziej zapewniał środki finansowe dla realizacji wypłat w jakimkolwiek rozmiarze.
\nOdnośnie zarzutu apelacji dotyczącego nie zastosowania art. 241 (
\nApelujący powołuje się na wyrok SN z 03.03.2011r. wydany w sprawie II PK 161/10, gdzie wskazano , że samorozwiązanie się terminowego układu zbiorowego pracy wraz z upływem okresu, na jaki był zawarty (art. 241 7 § 1 pkt 2 k.p.), nie prowadzi automatycznie i bez zachowania trybu oraz okresu wypowiedzenia warunków pracy lub płacy do zmiany istotnych składników treści indywidualnych stosunków pracy, które zostały ukształtowane w wyniku normatywnego przejęcia (przeniknięcia) na podstawie art. 241 13 § 1 k.p. do treści indywidualnych stosunków pracy korzystniejszych dla pracownika postanowień układowych.
\nPowołany wyrok SN został wydany w odmiennym stanie faktycznym , czego apelujący zdaje się nie zauważać , formułując podobne roszenie na tle innego stanu faktycznego . Mianowicie powołana sprawa dotyczy obowiązywania zakładowy układ zbiorowy pracy zawartego na czas określony , który przewidywał między innymi obowiązek wypłacenia pracownikowi zwalnianemu w ramach zwolnień grupowych lub w związku z restrukturyzacją przedsiębiorstwa dodatkowej odprawy pieniężnej stanowiącej wielokrotność wynagrodzenia pracownika.
\nW niniejszej sprawie natomiast nie mamy do czynienia z rozwiązaniem się czasowego układu zbiorowego pracy lecz z zakończeniem wypłaty jednego z wielu świadczeń zagwarantowanych ZUZP obowiązującym w (...) S.A. tj. 9-miesięcznej odprawy pieniężnej , której wypłata od początku wprowadzenia do ZUZP miała charakter czasowy i wygasła z dniem 31.12.2012r., jak wcześniej uzgodniły strony ZUZP w Protokole dodatkowym nr (...).
\nDopuszczalne jest wypowiedzenie przez pracodawcę warunków umowy o pracę w związku z ustaniem obowiązywania układu zbiorowego pracy, jeżeli wywołuje ono skutek po upływie okresu obowiązywania układu (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2005 r., I PZP 9/04, OSNP 2005 nr 21, poz. 329 .
\nTym samym na podstawie art.241 13 i 241 9 kp na gruncie niniejszej sprawy po dniu 31.12.2012r. protokół dodatkowy nr 12 nie mógł wywoływać skutku dla indywidualnych stosunków pracy w zakresie uprawnienia do wypłaty zwiększonej odprawy , gdyż to konkretne uprawnienie było przyznane na ściśle określony czas . Układ zbiorowy natomiast , nawet jeśli ma charakter czasowy, gwarantuje wiele świadczeń i uprawnień , nie ograniczonych czasowo , w związku z czym upływ okresu obowiązywania czasowego układu zbiorowego musi wiązać się z koniecznością dokonania wypowiedzeń zmieniających indywidualne warunki zatrudnienia wobec wystąpienia istotnej okoliczności , że wygaśnięcie takiego układu pozbawia pracowników istotnych warunków umów o pracę.
\nW niniejszej sprawie brak potrzeby wypowiedzeń zmieniających po dniu 31.12.2012r. , gdyż nie doszło z w w/w dacie do pogorszenia indywidualnych warunków zatrudnienia . Z protokołu dodatkowego nr (...)wynikało czasowe uprawnie do wyższej , niż przewidywały to powszechnie obowiązujące przepisy , odprawy pieniężnej. W sytuacji odmiennej tj. gdyby 9 miesięczna odprawa była gwarantowana protokołem (...) czy (...)bez limitu czasowego , wypowiedzenia zmieniające byłyby konieczne dla skutecznego uwolnienia się pracodawcy od konieczności wypłaty takich odpraw.
\nNiezasadne były w również zarzuty art. 471 k.c. w zw. z art. 393 § l k.c. w zw. z art. 391 § l k.c. i w zw. z art. 300 k.p. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że Pozwane nie ponoszą odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania do wypłaty na rzecz powódki (i innych pracowników zwalnianych w latach 2013 - 2015) odprawy w pełnej, dziewięciomiesięcznej wysokości oraz art. 415 k.c. w zw. z art. 8 k.p. w zw. z art. 300 k.p. w zw. z pkt. 2 Porozumienia z dnia 18.05.2011 r. oraz w zw. z § 2 pkt l Protokołu dodatkowego nr (...)do ZUZP - poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że Pozwane nie ponoszą winny za poniesioną przez powoda szkodę w wysokości niewypłaconej części odprawy.
\nW ocenie Sądu Okręgowego powód w niniejszej sprawie nie wykazał prawnych podstaw odpowiedzialności pozwanych ad. 1, ani ad. 2 ex contractu, czyli do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 k.c.) ani ex delicto, czyli do naprawienia szkody wyrządzonej z winy pracodawcy (w zw. z art. 300 k.p.). W celu przypisania pracodawcy odpowiedzialności kontraktowej konieczne jest wykazanie: a) niewykonania lub nienależytego wykonania wobec pracownika obowiązku wynikającego ze stosunku pracy, b) szkody i jej wysokości, c) związku przyczynowego pomiędzy przesłankami ad a i b. Na pracodawcy spoczywa zaś ciężar wykazania okoliczności, za które nie ponosi on odpowiedzialności, zwalniających pracodawcę od winy. Odpowiedzialność deliktowa (art. 415 i nast. k.c.) jest ponoszona z tytułu naruszenia przez pracodawcę obowiązku powszechnego – czynu niedozwolonego. W celu przypisania pracodawcy odpowiedzialności kontraktowej konieczne jest wykazanie: a) naruszenia przez pracodawcę obowiązku powszechnego, b) szkody i jej wysokości, c) związku przyczynowego pomiędzy przesłankami ad a i b. W zależności od tego, czy odpowiedzialność pracodawcy opiera się na zasadzie winy (np. art. 415 k.c.), czy ryzyka (np. art. 435 k.c.), na pracowniku spoczywa lub nie spoczywa obowiązek wykazania winy pracodawcy. Jak wskazano wyżej nie można mówić o niewywiązaniu się pracodawcy z porozumień wynikających z podpisanego pakietu socjalnego (Porozumienia z dnia 18 maja 2011r.), ponieważ prawo do dziewięciomiesięcznych odpraw dla pracowników zwalnianych w ramach restrukturyzacji (...). (...) S.A. w B. wchodziło co prawda w treść stosunków pracy wszystkich wówczas zatrudnionych umów, ale tylko czasowo. Skoro wolą pracodawcy było inkorporowanie ustaleń Porozumienia ze związkami zawodowymi z dnia z dnia 18 maja 2011 r. odnośnie prawa do dziewięciomiesięcznych odpraw dla zwalnianych w ramach restrukturyzacji pracowników, ale z czasowym ograniczeniem, które Protokołem dodatkowym nr (...)ustalono ostatecznie na 31 grudnia 2012r., to brak potrzeby składania powodom wypowiedzeń zmieniających po dacie 31 grudnia 2012r. wynikał właśnie z wyraźnego czasowego obowiązywania postanowień Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dotyczących wyższych odpraw.
\nW ocenie Sądu Okręgowego niezasadne było też stanowisko strony powodowej wskazujące na wprowadzenie do ZUZP protokołów dodatkowych nr (...) a więc tych zawierających daty końcowe wyższych odpraw, z uwagi na rzekomą ochronę pracowników przez wejściem w życie Porozumienia. O ile jeszcze można by taką tezę postawić w stosunku do protokołu nr (...), to już data zawarcia protokołu dodatkowego nr (...)zdecydowanie przeczy takiej tezie. Protokół dodatkowy nr (...)został bowiem zawarty 20.09.2011r., podczas gdy już 18.06.2011r. walne zgromadzenie akcjonariuszy zdecydowało o podniesieniu kapitału a 13.09.2011r. zawarta została umowa skutkująca przejęciem kontroli ZPC (...) nad (...) (ostatecznie formalne wejście w życie porozumienia miało miejsce w dniu 22.09.2011 r. kiedy to nastąpiła zmiana wpisu w KRS w tym przedmiocie).
\nW dacie zawierania protokołu dodatkowego nr (...)wiadomo więc było, że „na dniach” pakiet socjalny zacznie obowiązywać, gdyż z całą pewnością ziści się warunek zawieszający wejścia w życie porozumienia, stąd nielogicznym byłoby przedłużanie obowiązywania wyższych odpraw aż do końca 2012r., skoro obowiązywały one do końca 2011r. i termin ten był zdecydowanie wystarczający do zabezpieczenia interesów pracowników (potencjalnie zwalnianych przed wejściem w życie porozumienia). Tym samym z logicznego punktu widzenia oczywiste jest wprowadzenie tych protokołów właśnie w celu inkorporowania postanowień pakietu do prawa wewnętrznego pracodawcy w celu rzeczywistego umożliwienia pracownikom otrzymania wyższych odpraw a nie w celu rzekomej ochrony ich interesów wyłącznie do czasu wejścia w życie porozumienia.
\nCo więcej, jak już było to wskazywane, pierwotna data obowiązywania zwiększonych odpraw korelowała z zamierzeniami pracodawcy co do zakresu i czasookresu restrukturyzacji zakładu po jego przejęciu. Interpretacja w tym zakresie przedstawiona przez stronę powodową nie znajduje więc żadnego uzasadnienia.
\nNiezasadne jest również stanowisko, że protokół nr (...) zmienił czasokres obowiązywania wyższych odpraw. W oparciu o samą treść tego protokołu w porównaniu do treści protokołu nr (...) absolutnie nie można było zgodzić się z twierdzeniem powoda, że na mocy Protokołu dodatkowego nr (...)do ZUZP prawo do odprawy w wysokości dziewięciomiesięcznego wynagrodzenia wynikające z Protokołów dodatkowych nr (...), zostało przedłużone do 30 maja 2015 r.
\nTaka interpretacja jest ewidentnie sprzeczna z jego treścią. Gdyby protokół nr (...) rzeczywiście miał zmieniać datę obowiązywania zwiększonych odpraw, to jego treść byłaby zbieżna z protokołem dodatkowym nr (...), a nie jest. Protokół ten, co wyraźnie wynika z jego brzmienia, zmienił datę obowiązywania całego UZP, co nie miało żadnego przełożenia na obowiązywanie odrębnych – szczególnych zapisów dotyczących odpraw. Wobec pracowników zwalnianych począwszy od 1 stycznia 2013r. nie istniało zobowiązanie pracodawcy do wypłaty dziewięciomiesięcznych odpraw, nie można więc mówić o odpowiedzialności za szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 k.c.). Przy tym strona powodowa zarzucała naruszenie przepisu art. 233 §1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że \"pracownicy ci wobec posiadanej przezeń wiedzy co do treści porozumienia z dnia 18.05.2011 r. byli przekonani, iż w przypadku ich zwolnienia [w 2014 r.] otrzymają odprawę gwarantowaną zapisami porozumienia z dnia 18.05.2011 r.\", podczas gdy z relacji większości świadków wynikało, że w załodze pracowniczej pozwanej ad. 1 powszechna była wiedza o tym, że 9-miesięczne odprawy będą wypłacane tylko do końca 2012 roku.
\nStrona powodowa wskazywała więc, że wiedza o dacie granicznej wypłaty tych odpraw ustalona ostatecznie na 31 grudnia 2012r. była wśród pracowników powszechna. Nie ma również żadnych uzasadnionych podstaw faktycznych dla przyjęcia, aby pracodawca miał ponosić wobec powoda cywilną odpowiedzialność deliktową na zasadzie winy, a to z powodu „zawinionego” (według powoda) spowodowania szkody w postaci niewypłacenia im dziewięciomiesięcznych odpraw, czyli de facto za nieobjęcie ich restrukturyzacją (zwolnieniami) prowadzoną w latach 2011-2012.
\nNa tym tle niezasadny jest także podnoszony łącznie zarzut naruszenia art. 8 k.p. (w zw. z art. 4 §1 pkt 4 k.s.h. [definicja spółki dominującej] i w zw. z §2 pkt 1 Protokołu dodatkowego nr (...)do ZUZP z 15.02.2005 r.[dotyczącego tzw. wrogiego przejęcia w celu likwidacji lub wyeliminowania z rynku – do czego nie doszło] a to w ten sposób, że wypowiedzenie umów o pracę powodom dokonane przez pozwaną ad. 1 w 2013 roku było (według powodów) „intencjonalnym zachowaniem” tego pracodawcy, który „z góry je zaplanował” i dlatego zaniechał wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę powodem w ramach „terminowego przeprowadzenia koniecznej restrukturyzacji” we wcześniejszym okresie obejmującym lata 2011 – 2012.
\nW ocenie Sądu Okręgowego nie ma w niniejszej sprawie żadnych dowodów na twierdzenia powoda odnośnie rzekomego „sztucznego” ograniczania ilości osób zwolnionych w tych latach i prowadzenia w latach 2013 i 2014 dalszej gruntownej i powszechnej restrukturyzacji Pozwanej ad 1, która (według pozwanych) stanowiła de facto kontynuację restrukturyzacji rozpoczętej w roku 2011, czyli związanej z przejęciem tej spółki przez Pozwaną ad. 2. Twierdzenia te podnosił jedynie powód i nie znalazły one żadnego potwierdzenia w opisanych wyżej zeznaniach świadków. Przeciwnie, wskazywali oni, że pierwotne ustalenia były takie, że restrukturyzacja miała trwać do końca 2011r., przedłużenie jej do końca 2012r. było wyłącznie „dobrą wolą inwestora”.
\nWątpliwa jest sama koncepcja, że zaniechanie skorzystania przez pracodawcę z przysługującego mu prawa (jak należy rozumieć prawa do wypowiedzenia umowy o pracę) może naruszać art. 8 k.p. Przepis ten zakazuje „czynienie” ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego, a nie o zaniechaniu „czynienia” użytku z przysługującego prawa. Norma art. 8 k.p. oznacza pozbawienie danego podmiotu możliwości korzystania z prawa, które mu przysługuje w świetle przepisów prawa przedmiotowego, a nie odwrotnie czyli nie może stanowić podstawy do zarzucania temu podmiotowi (tu: pracodawcy) braku skorzystania z przysługującego mu prawa, ponieważ leżałoby to w interesie innego podmiotu (tu: pracownika) w określonych ramach czasowych.
\nSama treść klauzuli generalnej nie kształtuje natomiast praw podmiotowych, nie zmienia i nie modyfikuje praw, jakie wynikają z innych przepisów prawa. Przepis ten upoważnia Sąd do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2017 r., II PK 307/16, LEX nr 2427155). Nie jest przy tym możliwa taka wykładnia art. 8 k.p., która zawierałaby swoiste wytyczne, w jakich (kazuistycznych) sytuacjach sąd powszechny miałby uwzględnić albo nie uwzględnić zarzut sprzeczności żądania pozwu z tym przepisem. Stawiając tezę o nadużyciu przez stronę prawa w rozumieniu art. 8 k.p. należy przy tym wyjaśniać, jakie konkretnie prawo podmiotowe wchodzi w rachubę i czy czynienie użytku z tego prawa polega na jego sprzeczności z zasadami współżycia społecznego czy ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (bądź z zasadami współżycia społecznego i ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa) oraz jakie zasady współżycia społecznego (społeczno - gospodarcze przeznaczenie prawa) zostały pogwałcone.
\nW ocenie Sądu Okręgowego brak jest w niniejszej sprawie jakichkolwiek dowodów (poza twierdzeniami powódki), że powódka powinien być objęty restrukturyzacją związaną z przejęciem (...) (...) S.A. związaną z przejęciem pakietu większościowego jej akcji przez (...). (...) S.A., czyli zwolnieniu przed 31 grudnia 2012r., ale „celowo” nie był wskutek rzekomego „sztucznego” ograniczania ilości osób zwolnionych do tej daty. W szczególności powódka nie wskazała jakie przesłanki do wyboru do zwolnienia spełniał, które kwalifikowały ją do pierwszeństwa w tym zakresie przed innymi, zwalnianymi wówczas pracownikami, a nie zostały „celowo” uwzględnione przez pracodawcę. W ocenie Sądu Okręgowego brak jest w sprawie jakichkolwiek wiarygodnych dowodów, które świadczyłyby o nielojalnym zachowaniu pracodawcy wobec określonej grupy pracowników (powódki) w ramach restrukturyzacji prowadzonej do dnia 31 grudnia 2012r., a twierdzenia powódki podnoszone w tym zakresie są gołosłowne.
\nMając powyższe na uwadze na podstawie art. 385 k.p.c. oddalono apelację powódki.
\nOrzeczenie w przedmiocie obowiązku zwrotu kosztów zastępstwa procesowego ma podstawę w treści art. 102 k.p.c. Sprawa zdecydowanie stanowiła bowiem wypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu tego przepisu ze względu na jej wyjątkowo skomplikowany charakter, jak również na brak jednolitości orzecznictwa sądowego na tle oceny charakteru prawnego szczególnych porozumień płacowych, które było przedmiotem rozważań. Skomplikowany charakter sprawy wyraża się też w konieczności nie tylko wydania orzeczenia kasacyjnego przez Sąd Najwyższy lecz również powzięcia stosownej uchwały tego sądu w powiększonym składzie (w sprawie V Pa 36/22 o identycznym stanie faktycznym z powództwa A. B. i innych). Powyższe uzasadnia odstąpienie od obciążania powódki kosztami zastępstwa procesowego stron pozwanych zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, apelacyjnym jak i kasacyjnym. sędzia Katarzyna Wiatrak-Derda sędzia Jolanta Madziała-Stysiak sędzia Jarosław Szejner ZARZĄDZENIE 1. (...) 1. (...) 2. (...)