Istotnie art. 18a ust.5 ustawy nie różnicuje pełnomocnictw z punktu widzenia czynności zwykłego zarządu i czynności przekraczających jego zakres. Jak się wydaje podział ten nie ma w tym przypadku głębszego sensu, albowiem art.18 oraz następne ustawy, określające kompetencje w sferze cywilnoprawnej organu, nie przewidują żadnego podziału w tym zakresie. (...)wykonuje zadania i czynności określone w powyższych przepisach, które stanowią treść zakresu jego działania. Inne, nie spełniające tych kryteriów zadania, są wyłączone /zabronione/. Należy wiec uznać, iż wszystkie dozwolone przez przepisy kompetencje może realizować samodzielnie lub za pośrednictwem pracowników, którym może udzielić upoważnienia na podstawie art. 15 ust. 5 ustawy. W tej sytuacji wszystkie jego czynności w sferze cywilnoprawnej, dozwolone przez ustawę, stanowią odpowiednik czynności zwykłego zarządu, o którym mowa w art. 98 k.c.. Natomiast do realizacji innych czynności organ nie ma po prostu uprawnień.
\nJedynie na marginesie należy zauważyć, że powołanie się przez stronę na treść uzasadnienia prawomocnego wyroku sądu II instancji przez podanie tekstu z niego nie wynikającego, a istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy toczącej się z jej udziałem, wprowadza w sąd meritii w błąd i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami (art. 3 k.p.c.).
\nNie jest prawdą twierdzenie, że pogląd powoda co do zasad reprezentacji pozwanego został podzielony przez Sąd Apelacyjny w Warszawie z 25 stycznia 2018 r. VI ACa 1357/16, a Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia na tej podstawie skargi kasacyjnej do rozpoznania postanowieniem z 17 września 2019 r. I CSK 553/18. Z uzasadnienia wyroku sądu II instancji wynika jednoznacznie, że nie podzielił on rozważań prawnych sądu okręgowego wyrażonego w uzasadnieniu wyroku z 18 maja 2016 r., XXV C 1172/12 dotyczących reprezentacji (poddając je ostrej krytyce), a cytowanych przez pozwanego (k. 1337), natomiast z uzasadnienia postanowienia SN wynika, że kwestie te nie stanowiły podstaw prawnych skargi kasacyjnej.
\nDla rozstrzygnięcia sprawy nie mają również żadnego znaczenia obecnie toczące się rozmowy w (...) Izbie (...) dotyczące treści pełnomocnictw do podpisywania żądań zapłaty z gwarancji ubezpieczeniowych, aby były to pełnomocnictwa rodzajowe albo szczególne, a nie pełnomocnictwa ogólne. Twierdzenia apelanta w tym zakresie potwierdzają jednak powyższą tezę, że pełnomocnictwa do podpisywania żądań z gwarancji ubezpieczeniowych, jako pełnomocnictwa ogólne, są powszechnie stosowane w obrocie prawnym.
\nNie można zgodzić się z apelantem, że żądanie zapłaty gwarancji nie spełnia wymogu treści gwarancji, gdyż nie wskazano w nim podstawy nienależytego wykonania umowy. Z treści gwarancji taki wniosek nie wynika. Podkreślić trzeba, że sam apelant twierdzi, że treść gwarancji powinna być wykładana rygorystycznie. Jak już wyżej wyjaśniono wskazana dyrektywa interpretacyjna nie ma prostego przełożenia na grunt niniejszej sprawy. Tym niemniej, nie sposób pominąć, że w gwarancji wyraźnie wskazano, że gwarant gwarantuje nieodwołanie i bezwarunkowo w terminie 14 ni od dnia doręczenia żądania zapłaty dokonać zapłaty na rzecz beneficjenta kwoty nie przekraczającej łącznie 15 186 435, 40 zł. W gwarancji nie określono, że beneficjent gwarancji ma wskazać przyczynę żądania gwarancji, czy też ją sprecyzować albo udokumentować.
\nDlatego wszelkie twierdzenia powoda, jakoby pozwany miał mu wskazać, że na dzień złożenia żądania z gwarancji przedmiot umowy był w jakikolwiek sposób nie wykonany lub też wykonawcy opóźniali się z wykonaniem swoich zobowiązań wynikających z realizacji prac projektowych i robót budowlanych składających się na przedmiot umowy, są bez znaczenia. Również twierdzenie powoda, że gwarancja została uruchomiona z powodu odstąpienia od umowy przez (...) S.A. jest indyferentne. Beneficjent gwarancji nie miał obowiązku wskazywania przyczyny żądania gwarancji. Tym niemniej należy zauważyć, że odstąpienie od umowy skutkuje tym, że umowa nie została wykonana należycie. Twierdzenie to mieści się zatem na płaszczyźnie podstawy, zabezpieczonej gwarancją.
\nNa marginesie należy zauważyć, że towarzystwo ubezpieczeniowe, jako profesjonalista na rynku gwarancji ubezpieczeniowych, gdyby chciał, aby takie podstawy i dokumenty zostały przedstawione lub nazwane i uzasadnione mógł zawrzeć je w treści gwarancji, jako warunki formalne realizacji żądania gwarancji. Wobec aktualnej treści gwarancji wystarczające jest zatem, aby beneficjent gwarancji, tak jak to uczyniono w treści pisma z 15 lipca 2013 r. (k. 257), zażądał zapłaty kwoty 15 186 435, 40 zł wynikającej z gwarancji. Wszelkie inne dopiski (skonkretyzowane przyczyny żądania gwarancji), które nie znajdują oparcia w treści gwarancji, nie mają żadnego znaczenia dla jej realizacji. Przecież gdyby tak było, to sam gwarant odmówiły by wypłaty sumy gwarancyjnej. Nie sposób uznać, że towarzystwo ubezpieczeń, gdyby było inaczej, bezrefleksyjnie wypłaciło 15 186 435, 40 zł.
\nOdnosząc się do zarzutów apelanta dotyczących nadużycia prawa podmiotowego przez pozwanego z art. 5 k.c. należy wskazać, że są one niezasadne.
\nW judykaturze SN dopuszczono możliwość obrony gwaranta przez zgłoszenie nadużycia prawa z gwarancji (art. 5 k.c.), ale wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, gdy gwarancja jest wykorzystywana w sposób ewidentnie sprzeczny z celem w związku, z którym została udzielona i staje się narzędziem uzyskania nienależnych korzyści (np. w wyniku zmowy zainteresowanych lub prowadzenia działalności przestępczej) (wyrok SN z 12 lipca 2022 r., II CSKP 463/22). Ocenę tę wzmacnia fakt, że umowy tego rodzaju są powszechnie stosowane w praktyce obrotu i zawierane za odpowiednią odpłatnością przez profesjonalistów, którzy potrafią rozsądnie ocenić, czy nadany jej in casu kształt odpowiada ich interesom (zob. wyroki SN z 25 stycznia 1995r. III CRN 70/94, OSNC 1995, nr 5, poz. 86; z 25 czerwca 1999r., II CKN 402/98, OSNC 2000, nr 1, poz. 16; z 10 lutego 2010r., V CSK 233/09; i z 10 września 2010r., I CSK 134/10, OSNC 2011, nr 3, poz. 35).
\nZdaniem sądu apelacyjnego, sytuacja taka w sprawie nie zaistniała. Powoływanie się na nadużycie prawa do gwarancji nie może bowiem prowadzić do wypaczenia sensu gwarancji ubezpieczeniowej, która służy szybkiemu oraz bezpiecznemu uzyskaniu zaspokojenia od gwaranta, z pozostawieniem stronom stosunku podstawowego ciężaru prowadzenia niejednokrotnie długotrwałego i skomplikowanego sporu co do meritum.
\nGwarancja daje jej beneficjentowi silne zabezpieczenie przed ryzykiem niewypłacalności kontrahenta ze stosunku podstawowego, która może także prowadzić do permanentnie towarzyszącej obrotowi gospodarczemu upadłości. Powód sprzecznie z funkcją gwarancji uznaje natomiast, że wykorzystanie sumy gwarancyjnej celem zapłaty wynagrodzenia podwykonawcom wykonawców, którzy jako konsorcjanci, byli zobowiązani do jego zapłaty stanowi dla niej dostateczną podstawę by odmówić wypłaty sumy gwarancyjnej. W takim ujęciu gwarancja byłaby jednak instrumentem nieprzydatnym w stosunku do podmiotów niewypłacalnych, takich jak (...) S.A., z uwagi na szczególne uregulowania prawa upadłościowego. Tymczasem gwarant bierze na siebie odpłatnie ryzyko transakcji, które przy braku zabezpieczenia ponosiłby wierzyciel ze stosunku podstawowego (pozwany). Ryzyko to wynika między innymi z niewypłacalności dłużnika (zleceniodawcy gwarancji) i związanej z tym niemożności wywiązania się z zobowiązań ze stosunku podstawowego ( zob. m.in. wyrok SN z 25 czerwca 1999 r., II CKN 402/98, OSNC 2000, nr 1, poz. 16).
\nTwierdzenia skarżącego o narażeniu go przez pozwanego na szkodę i działaniu sprzecznie ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem gwarancji, polegają na nieporozumieniu. W razie zapłaty przez gwaranta gwarantariuszowi sumy gwarancyjnej, mimo braku uzasadnienia materialnoprawnego w stosunku podstawowym, rozliczenie korzyści majątkowej następuje między stronami tego stosunku. Świadczenie gwaranta z umowy gwarancyjnej, mimo że stanowi samodzielne zobowiązanie gwaranta wobec gwarantariusza i służy umorzeniu jego własnego długu jest bowiem jednocześnie zarachowywane przez wierzyciela ze stosunku podstawowego na poczet świadczenia dłużnika z tego stosunku prawnego (zob. m.in. wyroki SN z 10 lutego 2010 r., V CSK 233/09, OSNC 2010, nr 11, poz. 146 i z 23 października 2019 r., III CSK 279/17).
\nW przypadku, w którym gwarant realizuje na rzecz beneficjenta gwarancję mimo braku merytorycznych przesłanek ze stosunku podstawowego - roszczenia zleceniodawcy wobec beneficjenta gwarancji mogą być dochodzone na podstawie odpowiedzialności kontraktowej za szkodę (zob. wyrok SN 11 października 2013 r., I CSK 769/12, OSNC – ZD 2014, nr 4, poz. 70). Kwota pobrana bezpodstawnie przez inwestora (generalnego wykonawcę) z gwarancji może być bowiem kwalifikowana jako szkoda wykonawcy (podwykonawcy) (art. 471 k.c.), a nie gwaranta.
\nW sprawie poprzednik prawny powoda realizuje własne, odrębne, nienależne zobowiązanie obciążające ją jako gwaranta, udzielił bowiem odpłatnie ochrony zleceniodawcy gwarancji, gwarantując beneficjentowi gwarancji bezwarunkową wypłatę świadczenia z gwarancji. Wszelkie wątpliwości związane z postawą zleceniodawcy gwarancji wobec wypłaty sumy gwarancyjnej i ewentualnym kwestionowaniem jej roszczenia regresowego, mogła rozwiać przez skorzystanie z instytucji przypozwania ( art. 84 k.p.c.).
\nNadużyciem prawa do gwarancji nie jest zgłoszenie żądania ze stosunku podstawowego, które może okazać się merytorycznie bezzasadne, a do tego w istocie sprowadza się argumentacja pozwanej. Samoistność gwarancji wyklucza badanie, czy pozwany słusznie uznał, że zleceniodawca gwarancji nie wykonał należycie zobowiązania zabezpieczonego gwarancją, zobowiązanie poprzednika prawnego powoda z gwarancji nie zostało bowiem ukształtowane jako akcesoryjne. Sprowadzanie istoty sprawy do badania zasadności roszczenia ze stosunku podstawowego jest sprzeczne z funkcją i treścią gwarancji ubezpieczeniowej, której udzieliła pozwana.
\nWobec powyższego wszystkie twierdzenia apelanta dotyczące prawidłowości wykorzystania przez Skarb Państwa środków otrzymanych z Gwarancji, jako sprzecznych z ustawą, tj. art. 18a ust. 8 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych i art. 3, 5, 6 i 7 ustawy z 16 grudnia 2005 r. o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego, art. 38, 39a, 39b ustawy o autostradach płatnych oraz Krajowym Funduszu Drogowym, nie mogą się ostać. W sprawie nie budziło żadnych wątpliwości, że wykonawca dokonał stosowanych zapłat na rzecz podwykonawców, dostawców i usługodawców, w związku z tym należności te pokrył pozwany, ponieważ na mocy art. 647 1 § 5 k.c. i postanowień umowy (subklauzula 4.4.) było on zobowiązany do tego solidarnie wraz z wykonawcą. Bezsporne jest również, że należności te zostały uregulowane ze środków pochodzących z gwarancji. Pozwany wprost przyznał ten fakt w apelacji i jest on zbieżny z twierdzeniami powoda. O ten fakt jako bezsporny (art. 229 k.p.c.) należało uzupełnić ustalenia faktyczne sądu I instancji (art. 382 k.p.c.). Tym samym środki pieniężne uzyskane z gwarancji zostały one wykorzystane zgodnie z prawem oraz w sposób odpowiadający celowi Zabezpieczenia Należytego Wykonania umowy.
\nW związku powyższym zarzut naruszenia art. 410 k.c. jest również niezasadny, gdyż brak jest podstaw do zwrotu świadczenia jako nienależnego.
\nNieporozumieniem są zarzuty naruszenia art. 354 § 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c. Przecież sąd I instancji wyraźnie wskazał, że powód nie ma interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie w kształcie nadanym powództwem. W apelacji nie przedstawiono przekonywających racji za uwzględnieniem żądania w świetle art. 189 k.p.c.
\nMając na uwadze powyższego sąd apelacyjny oddalił apelację jako niezasadną na podstawie art. 385 k.p.c. i rozstrzygnął o kosztach zastępstwa procesowego zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p..c w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
\nPrzemysław Feliga