Jeżeli zawarcie umowy o prowadzenie rachunku bankowego z klientem (...) sp. z o.o. oraz transakcja przelewu zostałyby poddane w (...) Bank (...) SA, prawidłowo przeprowadzonej, procedurze przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu to, w ocenie biegłego, z wysokim stopniem prawdopodobieństwa doszłoby do wytypowania transakcji, jako transakcji okazjonalnej wysokiego ryzyka, a tym samym na etapie wyjaśniania okoliczności, w jakich przeprowadzono transakcję, doszłoby do zweryfikowania odbiorcy przelewu przez bank odbiorcy przelewu - pozwanego (...) Bank (...) SA.”
\nInstytucja obowiązana, czyli Bank (...), nie zwrócił uwagi, że (...) sp. z o.o. nie dysponowała odpowiednimi zasobami ludzkimi, finansowymi, technicznymi, aby w obrocie gospodarczym zgromadzić i operować kwotą 5.000.000 zł.
\nTransakcje wpłaty i wypłaty, na rachunku odbiorcy przelewu, kwoty 5.000.000 zł nie były transakcjami typowymi i naturalnymi, szczególnie wobec faktu, iż Spółka żadnej działalności gospodarczej nie prowadziła, nie osiągała dochodów, nie prowadziła przez rachunek bankowy rozrachunków (należności i zobowiązań). Powyższą wiedzę Bank mógł pozyskać poprzez wgląd do eKRS /przegląd dokumentów finansowych.
\nZorganizowane i funkcjonujące przedsiębiorstwo posiada majątek w szerokim tego słowa znaczeniu (aktywa i pasywa), firmę, księgi rachunkowe i klientelę. Zasoby ludzkie i zasoby techniczne przedsiębiorstwa powinny być w określonym miejscu zgromadzone/zorganizowane. Miejsce to określane jest jako miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, szczególnie, że (...) sp. z o.o., wg KRS, prowadziła hurtownię wyrobów chemicznych lub hurtownię sprzętu elektronicznego lub hurtownię urządzeń biurowych lub powadziła produkcję chemikaliów lub produkcję wyrobów z tworzyw sztucznych. Dla tego typu działalności, jak wskazał biegły, wymagana byłaby własność lub najem gruntu zabudowanego budynkiem magazynu lub samego budynek. Miejsca takiego Spółka nie posiadała (brak w aktywach Firmy). Stąd nasuwa się wniosek, że Spółka nie prowadziła działalności gospodarczej i nie dysponowała zasobami ludzkimi i technicznymi. Nie prowadząc działalności gospodarczej, w opinii biegłego, nie dysponowała także zasobami finansowymi. (...) sp. z o.o. w terminie do 31 marca 2020 roku powinna złożyć sprawozdanie finansowe za 2019 rok, wg wzoru określonego ustawą o rachunkowości. W dacie zawarcia umowy o prowadzenie rachunku bankowego pomiędzy (...) Agricole a (...) sp. z o.o., tj. w sierpniu 2020 roku Spółka powinna była być w posiadaniu obu dokumentów.
\nPozwany Bank miał obowiązek wnikania w prowadzoną działalność swoich klientów. W ocenie biegłego, realizacja tego obowiązku mogła nastąpić poprzez wgląd pracownika banku do jednego z w/w dokumentów. Fakt nie okazania wówczas dokumentów powinien wzbudzić podejrzenie pracownika.
\nObowiązek wnikania w prowadzoną działalność swoich klientów wynikał także z uregulowań wewnętrznych Pozwanego 2. W „Regulaminie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w (...) Bank (...) SA”, w rozdziale 2 „Poznaj swojego klienta”, w pkt. 2.6 „Informacje o rodzaju klienta i jego działalności”widnieje zapis: „Dla klientów (...) należy ustalić: a) przychody roczne w ostatnim zamkniętym roku obrotowym”.
\nOd 1 września 2019 roku zaczęła obowiązywać tzw. biała lista podatników VAT (podstawa prawna art. 96 b ustawy VAT). (...) sp. z o.o., na białej liście, oznaczona jest jako „nie figuruje w rejestrze VAT”. Wykreślenie rejestracji Spółki jako podatnika VAT nastąpiło w dniu 30 grudnia 2020 roku na podstawie art. 96 ust. 9 pkt. 2 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa VAT). Biegły ustalił te informacje na podstawie: biała lista - wynik wyszukiwania podmiotu (...) Sp. z o. o.
\nW kontekście przytoczonych okoliczności biegły wskazał, że „szczelność” system informatycznego Pozwanego 2, realizującego zadania z zakresu (...), nie była dostateczna, ponieważ system nie wytypował wysokokwotowej transakcji przychodzącej z Banku w K., o wartości 5 min zł, jako transakcji okazjonalnej wysokiego ryzyka z powodu jej nietypowości, a Pozwany 2 nie podjął działań w celu wyjaśnienia okoliczności, w jakich przeprowadzono tą transakcję ( art. 43 ust. 4 ustawy (...)).
\nPoza tym jak wskazał biegły system pozwanego banku, pomiędzy 22.04.2021 a 28.04.2021, nie rozpoznał strumienia 12 wysokokwotowych transakcji wychodzących, na łączną kwotę 5.010.960 zł jako działań zdefiniowanych w przepisach prawa jako podejrzenie prania pieniędzy.
\nNumer rachunku rzeczywiście jako jedyny podlega weryfikacji, ale w komunikacie w polu (...) system nie podstawia nazwy właściciela rachunku, tj. (...) sp. z o.o.”, lecz przenosi do tego pola nazwę nadaną odbiorcy w Banku Spółdzielczym w K., tj. nazwę (...). Niewprowadzenie do systemu informatycznego Pozwanego 2, realizującego zadania z zakresu (...), niektórych informacji gromadzonych na etapie „Poznaj swojego klienta” mogło spowodować nieprawidłowe działanie niektórych algorytmów. Na przykład: nie wprowadzenie do systemu rocznych obrotów firmy mogło powodować, iż system nie rozpoznawał wysokokwotowych przelewów przychodzących/ wychodzących do/z firmy jako operacji nietypowych, o których mowa w art. 43 ust. 4 ustawy (...). Algorytm nie miał bowiem zadanego poziomu odniesienia.
\nZdaniem Sądu, niezastosowanie przez (...) Agricole przepisów z ustawy (...), na co wskazano wyżej świadczy o braku należytej staranności, zważywszy na profesjonalny charakter działalności pozwanego banku. Mianowicie jak już zaznaczono Bank nie przeprowadził we właściwy sposób weryfikacji tożsamości posiadacza rachunku, na który Gmina przekazała środki, transakcja przelewu na kwotę 5.000.000,00 zł nie została też zakwalifikowana jako nietypowa, nie mająca uzasadnienia prawnego bądź gospodarczego, co w konsekwencji skutkowało wytransferowaniem środków przekazanych przez Gminę z rachunku spółki (...).
\nW kontekście przytoczonych okoliczności Sąd podzielił stanowisko strony powodowej, że wina (...) Agricole polegała na braku staranności przy stosowaniu środków bezpieczeństwa finansowego, zwłaszcza weryfikacji tożsamości posiadacza rachunku i zaniechaniu wyjaśnienia okoliczności przeprowadzenia transakcji nietypowej, jaką była transakcja przelewu środków 5.000.000,00 zł na rachunek spółki (...).
\nNależy też wskazać, że proces wyprowadzania środków z rachunku spółki (...) nastąpił poprzez rozbicie transakcji na kilkadziesiąt przelewów , na rzecz powtarzających się podmiotów, z powtarzającymi się tytułami transakcji, co również powinno skutkować uznaniem tych transakcji przez bank za nietypowe, z koniecznością zastosowania środków bezpieczeństwa finansowego, co mogłoby skutkować zablokowaniem transakcji wychodzących i odzyskaniem środków przez Gminę.
\nW wyniku wytransferowania środków w wysokości 5.000.000,00 zł z rachunku należącego do spółki (...), po stronie Gminy R. wystąpiło uszczuplenie, które ma związek z zaniechaniem po stronie Banku (...). Tak jak wskazuje powód, gdyby Bank dochował należytej staranności wymaganej od profesjonalisty, to osoba trzecia nie posłużyłaby się rachunkiem bankowym prowadzonym przez (...) Agricole do wytransferowania środków z rachunku spółki (...), które to środki należały do Gminy, ewentualnie możliwe byłoby zapobieżenie utracie tych środków i tym samym uniknięcie szkody po stronie Gminy R..
\nW konsekwencji pozwany Bank ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 415 k.c. z uwagi na brak należytej staranności, powstanie szkody po stronie Gminy i istnienie związku przyczynowego między brakiem staranności a szkodą.
\nPowodowa Gmina wystąpiła przeciwko pozwanym o zapłatę kwoty 5.000.000,00 zł, którą to kwotę przelała na rachunek prowadzony przez (...) Agricole na rzecz innego podmiotu.
\nPozwany (...) Agricole z ostrożności procesowej podniósł zarzut przyczynienia się powódki do powstania uszczerbku w jej majątku, wskazując na przepis art. 362 k.c.
\nZgodnie z powołanym przepisem jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.
\nZdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie wystąpiły przesłanki po stronie przedstawicieli Gminy skutkujące obniżeniem odszkodowania.
\nNależy wskazać, ze zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy z dni 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U z 2021 r. poz. 1372 z późn. zmian.) obowiązkiem osób uczestniczących w zarządzaniu mieniem komunalnym jest zachowanie szczególnej staranności przy wykonywaniu zarządu zgodnie z przeznaczeniem tego mienia i jego ochrona.
\nDo osób uczestniczących zarządzaniu mieniem należącym do Gminy należą wójt Gminy oraz skarbnik.
\nJak wynika z przeprowadzonego postępowania dowodowego skarbnik Gminy nawiązała kontakt e - mailowy z osobą podającą sią za A. N. pracownika (...) Agricole, przy czym nie dokonała żadnej weryfikacji osoby, z którą prowadziła korespondencję lub rozmawiała telefonicznie. R. B. nie sprawdziła danych osoby, z którą kontaktowała się od lutego 2021 roku do co najmniej 21 kwietnia 2021 roku, nie ustaliła czy osoba ta jest upoważniona do występowania w imieniu banku, przy czym nawet adres e – mailowy, z którego z jakiego prowadził korespondencję A. N. nie znajduje się w domenie banku.
\nJednocześnie panująca w tym czasie pandemia C., na którą to okoliczność powołuje się strona powodowa nie wykluczała i nie uniemożliwiała dokonania weryfikacji osoby podającej się za pracownika Banku. Taka weryfikacja również mogła zostać przeprowadzona zdalnie.
\nNależy również wskazać, że po dokonaniu uzgodnień dotyczących warunków lokaty terminowej, przedstawiciele Gminy, tj. wójt i skarbnik podpisali dokument nazwany umową lokaty terminowej, w którym nie byli wskazani przedstawiciele Banku, a nawet w złożonym wydruku (k. 77, k. 78) nie było miejsca na podanie takich przedstawicieli, po czym przelew środków miał nastąpić po odesłaniu umowy przez Bank zawierającej niezbędne podpisy.
\nMimo braku jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy, przedstawiciele Gminy złożyli podpisy na dokumencie przelewu na kwotę 5.000.000,00 zł, który został zrealizowany w Banku Spółdzielczym, zgodnie z dyspozycją Gminy.
\nPo dokonanym przelewie środków na tak dużą kwotę skarbnik Gminy nie podjęła żadnych kroków, aby ustalić, czy przelew został zrealizowany prawidłowo, zgodnie z intencją Gminy i czy pieniądze trafiły faktycznie na konto należące do Gminy.
\nZgodnie z par. 50 ust. 1 Regulaminu świadczenia usług w zakresie prowadzenia rachunków bankowych dla klientów instytucjonalnych obowiązującym w Banku w K., klient zobowiązany jest na bieżąco sprawdzać prawidłowość wykonania przez Bank zleconych dyspozycji, w tym zleconych transakcji płatniczych.
\nMimo, iż przelew środków został wykonany w dniu 21 kwietnia 2021 roku, osoby reprezentujące Gminę, dopiero po tzw. weekendzie majowym zainteresowały się kwestią braku umowy i w konsekwencji brakiem kontaktu z osobą podającą się za pracownika Banku (...). Trudno zatem uznać, że skarbnik na bieżąco sprawdzała prawidłowość dokonanego przelewu.
\nGmina zdecydowała się na przelanie środków w kwocie 5.000.000,00 zł na rachunek wskazany przez rzekomego pracownika banku, mimo braku dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy o lokatę terminową i bez sprawdzenia wręcz podstawowych danych jak chociażby adres e- mailowy, na który była wysyłana korespondencja do rzekomego pracownika Banku.
\nNiezależnie od powyższych zaniedbań należy również zauważyć, że reklamacja do Banku w K. została złożona dopiero w piśmie z datą 12 maja 2021 roku, przy czym pismo zostało nadane pocztą, mimo bezpośredniego sąsiedztwa z placówką Gminy, co również nie może być uznane za działanie niezwłoczne.
\nPowyższe zaniechania ze strony powodowej nie mogą być uznane za zgodne z wymaganiami wynikającymi z art. 50 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, a świadczą zdaniem Sądu o znacznych nieprawidłowościach ze strony osób reprezentujących poszkodowaną Gminę i tym samym Sąd uznał, że powodowa Gmina przyczyniła się do powstania szkody, polegającej na powstaniu uszczuplenia w majątku Gminy w wyniku przelania środków na niewłaściwy rachunek bankowy.
\nNależy też wskazać, że z uwagi na przelew środków w kwocie 5.000.000,00 zł zostało wszczęte postępowanie przez Izbę Rozrachunkową z uwagi na naruszenie dyscypliny budżetowej.
\nWobec przytoczonych powyżej okoliczności, Sąd uznał, że strona powodowa swoimi działaniami przyczyniła się do powstania szkody w ok. 50% i mając na uwadze zarówno naruszenia obowiązujących przepisów, których dopuścił się Bank (...), co Sąd zaznaczył już wcześniej, a jednocześnie uwzględniając zakres uchybień po stronie Gminy, zdaniem Sądu zasadnym jest na podstawie art. 415 k.c. zasądzenie od pozwanego Banku połowy dochodzonej kwoty, tj. 2.500.000,00 zł.
\nW pozostałym zakresie Sąd oddalił powództwo w stosunku do pozwanego A.. 2.
\nUstawowe odsetki za opóźnienie od zasądzonej kwoty Sąd zasądził na podstawie art. 481 par. 1 k.c. od dnia 7 września 2021 roku do dnia zapłaty. Powód w piśmie z dnia 19 sierpnia 2021 roku wezwał pozwany Bank (...) do zapłaty kwoty 5.000.000,00 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, wyznaczając 7 dniowy termin na dokonanie zapłaty. Bank odebrał pismo w dniu 28 sierpnia 2021 roku, zatem zgodnie z żądaniem pozwu ustawowe odsetki za opóźnienie zostały naliczone od daty upływu 7 dniowego terminu zakreślonego na zrealizowanie płatności.
\nZ uwagi na oddalenie powództwa w stosunku do pozwanego (...) Bank Spółdzielczy z siedzibą w R. Sąd, na podstawie art. 98 § 1k.p.c, zasądził od powoda na rzecz (...) koszty procesu, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Na zasądzone koszty złożyły się koszty wynagrodzenia pełnomocnika wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa – łącznie 15.017,00 zł. Ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty zasądzonej tytułem kosztów procesu Sąd zasądził na podstawie art. . 98 1 § 1k.p.c.
\nO kosztach procesu w przypadku pozwanego (...) S.A. z siedzibą we W. Sąd orzekł na podstawie ar. 100 k.p.c. Mając na uwadze, że powództwo w stosunku do pozwanego A.. 2 zostało uwzględnione w 50%, Sąd zniósł wzajemnie między stronami koszty zastępstwa procesowego.
\nJednocześnie na podstawie art. 100 k.p.c. w związku z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 z późn, zmian.) Sąd nakazał ściągnąć od pozwanego (...) S.A. z siedzibą we W. na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim kwotę 100.000,00 zł tytułem opłaty od uwzględnionej części powództwa i kwotę 5.433,97 zł tytułem wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa na poczet wynagrodzenia biegłego. Orzekając o wysokości kosztów obciążających pozwanego, Sąd miał na uwadze, że powód poniósł koszty sądowe w postaci opłaty w wysokości 100.000,00 zł i zaliczek na poczet wynagrodzenia biegłego w wysokości 6.000,00 zł.
\nSędzia Alina Gąsior z/ odpis doręczyć pełnomocnikowi powoda i pełnomocnikowi pozwanego (...) Agricole.