Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił:
\n1.naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: a. art. 233 § 1 kpc w zw. z art. 227 kpc w zw. z art. 235 2 § 1 pkt. 3. i § 2 kpc poprzez pominięcie i nieuczynienie przez Sąd I instancji podstawą ustaleń faktycznych dokumentów umów pożyczek i dokumentów z nimi powiązanych, a znajdujących się na kartach 2930-2976, 3542-3741, 4020-4026 akt sprawy, z uwagi na rzekome niepotwierdzanie przez te dokumenty, aby pożyczki te dotyczyły inwestycji (...) etap I. w sytuacji, w której dokumenty te potwierdzały fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, takie jak:
\nf. art. 100 kpc poprzez obciążenie powódki kosztami postępowania w 65 %, a pozwanego w 35 %, w sytuacji, w której proporcja ta nie jest adekwatna do wyniku niniejszej sprawy;
\n182 773,83 zł od dnia 28.09.2010 r. do dnia zapłaty, tj. od dnia następującego po dniu sprzedaży lokalu nr (...) do dnia zapłaty, 213 904,14 zł od dnia 18.09.2010 r. do dnia zapłaty, tj. od dnia następującego po dniu sprzedaży lokalu nr (...) do dnia zapłaty, 82 529,41 zł od dnia 30.09.2010 r. do dnia zapłaty, tj. od dnia następującego po dniu sprzedaży lokalu nr (...) do dnia zapłaty, 141 384,45 zł od dnia 1. (...). do dnia zapłaty, tj. od dnia następującego po dniu sprzedaży lokalu nr B do dnia zapłaty, 87 075,85 zł od dnia 4.11.2010 r. do dnia zapłaty, tj. od dnia następującego po dniu sprzedaży lokalu nr (...) do dnia zapłaty, 121 486,72 zł od dnia 30.11.2010 r. do dnia zapłaty, tj. od dnia następującego po dniu sprzedaży lokalu nr (...) do dnia zapłaty, 93 216,92 zł od dnia 17.12.2010 r. do dnia zapłaty, tj. od dnia następującego po dniu sprzedaży lokalu nr (...) do dnia zapłaty, 86 529,72 zł od dnia 17.12.2010 r. do dnia zapłaty, tj. od dnia następującego po dniu sprzedaży lokalu nr (...) do dnia zapłaty, 212 929,51 zł od dnia 19.01.2013 r. do dnia zapłaty, tj. od dnia następującego po dniu sprzedaży lokalu nr (...) do dnia zapłaty.
\nMając na względzie powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez: a. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda dalszej kwoty 3 985 090,52 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty: 1 484 800,52 zł od dnia 26 maja 2017 roku do dnia zapłaty oraz kwoty 2 500 289,80 zł od dnia 5 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty; b. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda, ponad dotychczas zasądzone odsetki ustawowe za opóźnienie także odsetek ustawowych oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot;
\nPozwany zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w zakresie punktu 1.
\nZaskarżonemu wyrokowi pozwany zarzucił: a. naruszenie przepisów prawa procesowego, art. 233 § 1 kpc i art. 236 kpc poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału poprzez to, że Sąd Okręgowy wydając przedmiotowy wyrok:
\nMając na uwadze powyższe zarzuty pozwane Miasto P. wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie objętym apelacją i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości w przypadku uwzględnienia zarzutu przedawnienia, a także zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego Miasta P. zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
\nW odpowiedziach na apelację strony wniosły o oddalenie apelacji przeciwnika i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
\nSąd Apelacyjny zważył co następuje:
\nApelacja powódki jest w części zasadna, natomiast apelacja pozwanego podlega oddaleniu jako bezzasadna.
\nSąd odwoławczy podziela dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne oraz wywiedzione z tych ustaleń wnioski prawne, za wyjątkiem omówionych w dalszej części uzasadnienia poczynionych przez Sąd Apelacyjny odmiennych ocen i ustaleń, a w konsekwencji rozważań prawnych., konsekwencją których jest częściowa zmiana zaskarżonego wyroku.
\nW pierwszej kolejności Sąd odwoławczy dokonał oceny apelacji strony powodowej.
\nOdnosząc się do zarzutu strony powodowej w zakresie oddalonego roszczenia powódki co do kwoty 3.985.090,52 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty: 1 484 800,72 zł od dnia 26 maja 2017 roku do dnia zapłaty oraz kwoty 2 300 289,80 zł od dnia 5 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty, z tytułu, jak wynika z treści zarzutów apelacyjnych, poniesienia przez powódkę kosztów związanych z zawartymi przez nią umowami pożyczek w toku realizacji i komercjalizacji inwestycji (...) I, zwiększenia w tej postaci kosztów finasowania inwestycji przez powódkę, należy przedstawić zgłoszone przez skarżącą w toku procesu żądania z omawianego tytułu oraz ich podstawę faktyczną, gdyż taka analiza ma znaczenie dla oceny roszczenia w świetle dowodów przeprowadzonych w sprawie.
\nW pozwie z dnia 1 lipca 2009 r. powódka zażądała od pozwanego zapłaty łącznej kwoty 9 924 304 zł, w tym kwoty 458 994,31 zł z tytułu wzrostu kosztów finasowania w postaci odsetek od pożyczek w wysokości 7,5 %, wyliczonych za 390 dni postoju – od dnia 8 sierpnia 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. – od kwoty 2 250 000 zł z tytułu ceny zakupu ziemi oraz pozostałych, łącznych nakładów na inwestycję w kwocie 3 477 621,30 zł, razem 5 727 621,30 zł, „do momentu zatrzymania budowy”.
\nDo pozwu nie zostały dołączone odpisy umów pożyczki zaciągniętych przez powódkę, jak też w treści pozwu nie wymieniono tych pożyczek wraz z ich opisem np. w zakresie kwoty pożyczki i celu zaciągnięcia zobowiązania.
\nW odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa.
\nW piśmie z dnia 26 października 2009 r. powódka nie poszerzyła argumentacji w zakresie zgłoszonego żądania z tytułu wzrostu kosztów finasowania w postaci odsetek od pożyczek, nie złożyła również żadnych dowodów.
\nW piśmie z dnia 9 listopada 2009 r. pozwany podniósł zarzut przyczynienia się powódki do powstania szkody.
\nW omawianym zakresie do sprawy nie wniosło nic istotnego pismo powódki z dnia 18 stycznia 2010 r.
\nW piśmie z dnia 5 lutego 2010 r. powódka wniosła między innymi o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny księgowości, poza innymi kwestiami, co do dodatkowych kosztów wydłużonego finasowania inwestycji, w związku z przestojami.
\nPowódka odnośnie wzrostu kosztów finasowania w postaci odsetek od pożyczek w wydłużonym okresie realizacji, wskazała, że finansowanie nastąpiło z pożyczek zaciągniętych przez Spółkę u wspólników, załączając umowy pożyczek, dowody wpłat wraz z aneksami wydłużającymi terminy spłat pożyczek.
\nDo pisma powódka załączyła zestawienie pożyczek, zaciągniętych w okresie styczeń 2006 r. – lipiec 2008 r., na łączną kwotę w złotych polskich 6 668 415 zł, obejmujące pożyczki: z dnia 30 stycznia 2006 r. na kwotę 1 300 000 zł wraz z trzema aneksami, umowę z dnia 23 lutego 2006 r. na kwotę 1 900 000 zł wraz z dwoma aneksami, umowę z dnia 9 maja 2006 r. na kwotę 450 000 euro, jako równowartość 1 718 415 zł wraz z dwoma aneksami, umowę z dnia 27 lutego 2008 r. na kwotę 750 000 zł wraz z jednym aneksem i umowę z dnia 31 lipca 2008 r. na kwotę 1 000 000 zł.
\nZ dołączonych do pisma kserokopii umów wynika, że umowa z dnia 30 stycznia 2006 r. na kwotę 1 300 000 zł, zawarta na okres sześciu miesięcy, została przeznaczona na zakup nieruchomości gruntowych i prowadzenie dalszych inwestycji, umowa z dnia 23 lutego 2006 r. na kwotę 1 900 000 zł została zaciągnięta na prowadzenie dalszych inwestycji, umowa z dnia 9 maja 2006 r. na kwotę 450 000 euro, jako równowartość 1 718 415 zł została zaciągnięta z przeznaczeniem na działalność inwestycyjną powodowej Spółki, umowa z dnia 27 lutego 2008 r. na kwotę 750 000 zł została zaciągnięta z przeznaczeniem na działalność inwestycyjną powodowej Spółki, a umowa z dnia 31 lipca 2008 r. na kwotę 1 000 000 zł, która została przeznaczona na finasowanie bieżącej działalności powodowej Spółki.
\nDo sprawy, w zakresie omawianego obecnie roszczenia, nie wniosło nic istotnego pismo powódki z dnia 25 lutego 2010 r.
\nDo pisma z dnia 30 marca 2010 r. powódka oprócz bilansów dołączyła informację dotyczącą projektów realizowanych przez powódkę w latach 2007 – 2009, w tym D. M. oraz (...) W. w W., w ramach której to inwestycji obiekt był realizowany w okresie maj 2006 – listopad 2007, a komercjalizacja w okresie lat 2007 – 2008. W przypadku projektu przy ulicy (...) w P. w latach 2007 – 2009 trwały prace przygotowawcze i projektowe.
\nNa rozprawie w dniu 12 maja 2010 r. przesłuchany za stronę powodową prezes zarządu M. J. (1) podał ( K. 794), że pożyczki zaciągnięte w styczniu i lutym 2006 r. nie były związane z realizacją przedmiotowej inwestycji, tylko z dzielnością bieżącą firmy, która realizowała projekt w W., a projekt w W. szybko się sprzedawał i w ten sposób powódka pozyskiwała środki, które szły na kolejne przedsięwzięcia, w tym Projekt M.. Prezes zarządu dodał, że „Jeżeli chodzi o wzrost kosztów kredytowania to na ten konkretny Projekt M. nie został zaciągnięty żaden kredyt bankowy, nie było żadnej promesy w banku kredytowej, ale Spółka zaciągała pożyczki od wspólników na finasowanie wszelkich inwestycji.
\nW piśmie z dnia 30 sierpnia 2010 r. strona powodowa odniosła się, jedynie w sposób ogólny, do zarzutów pozwanego kwestionujący roszczenie powódki z tytułu odszkodowania w zakresie zwiększonych kosztów kredytowania inwestycji związanych z przestojem w jej realizacji, podnosząc że wykazała wysokość poniesionych kosztów zewnętrznego finasowania w ramach poniesionej szkody, z powołaniem na złożoną dokumentację. Ponadto powódka wskazała, że wnioskowała o dowód z opinii biegłego z dziedziny księgowości, który w oparciu o przedłożoną przez powódkę dokumentację, uwzględniającą całokształt relacji finansowych powodowej Spółki, posiadając wiedzę specjalną, jest w stanie wskazać, czy wyliczenie przedstawione przez powódkę jest poprawne.
\nWyrokiem częściowym z dnia 10 września 2010 r. ( XII C 1327/09), zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 30 grudnia 2010 r. (I ACa 926/10) Sąd Okręgowy rozstrzygnął o części roszczenia powódki, w przedmiocie żądania z tytułu kosztów przestoju, zasądzając z tego tytułu od pozwanego na rzecz powódki 669 500 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 9 czerwca 2009 r., a co do 551 500 zł z żądanymi odsetkami powództwo oddalając, a w przedmiocie żądania z tytułu wzrostu kosztów kredytowania, Sąd Okręgowy oddalił je w całości, czyli w zakresie kwoty 458 994 zł z żądanymi odsetkami. Wskazanym wyżej wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki w zakresie kwestionowanego rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w zakresie żądania z tytułu zwiększonych kosztów finasowania inwestycji w postaci kosztów zaciąganych przez powódkę pożyczek.
\nUzasadniając swoje rozstrzygnięcie w zakresie oddalenia wyrokiem częściowym z dnia 10 września 2010 r. żądania powódki w zakresie zwiększonych kosztów finasowania inwestycji w postaci kosztów zaciąganych przez powódkę pożyczek podniósł, że przedłożonymi dokumentami wykazała zaciągnięcie kilku pożyczek od swoich wspólników, jednakże, zdaniem Sądu Okręgowego, w tych pożyczek nie wynika aby powódka zaciągnęła te pożyczki na poczet sfinansowania przedmiotowej inwestycji, a tym samym, powołując się na zaoferowane dowody w tym również na dowód z przesłuchania M. J. (1), prezesa zarządu powódki, zdaniem Sądu Okręgowego nie sposób przyjąć, że powódka na skutek działań pozwanego poniosła większe koszty kredytowania inwestycji.
\nW uzasadnieniu wyroku z dnia 30 grudnia 2010 r., oddalającego miedzy innymi w całości apelację powódki, Sąd Apelacyjny podniósł, że pozwany trafnie w odpowiedzi na apelację wskazał, że z samych dat zaciągniętych pożyczek ( 2006 r.) wynika, że nie miały one związku z mającym miejsce później opóźnieniem w realizacji inwestycji (...) w latach 2007 – 2008, przy czym Sąd Apelacyjny powołał się również na zeznania prezesa zarządu powódki.
\nPismo powódki z dnia 24 marca 2011 r., złożone po wydaniu wyroku z dnia 3 grudnia 2010 r. Sądu Apelacyjnego, dotyczy jedynie osoby biegłego z dziedziny wyceny nieruchomości.
\nW piśmie z dnia 14 kwietnia 2011 r. powódka podtrzymała wszystkie dotychczasowe twierdzenia i wnioski w sprawie.
\nW piśmie z dnia 19 kwietnia 2011 r. powódka wyliczyła swoje „(...) aktualne straty wynikające ze wstrzymania inwestycji i odnoszące się do odpowiedzialności Urzędu Miasta P.(...)”, wymieniając koszty wykonania robót, koszty zarządzania i nadzoru oraz spadek ceny mieszkań. Wśród roszczeń powódka nie wymieniła żądania z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek.
\nPodobnie w piśmie z dnia 6 maja 2011 r. powódka, przedstawiając skorygowane wyliczenia roszczeń z uzasadnieniem w zakresie poszczególnych kwot, nie wymienia wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek.
\nPomimo braku, po oddaleniu przez Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 30 grudnia 2010 r. apelacji powódki w całości, w tym w zakresie oddalonego przez Sąd Okręgowy żądania w przedmiocie wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek, sformułowania żądania we wskazanym przedmiocie, powódka w piśmie z dnia 17 maja 2011 r. w sprecyzowaniu tezy dowodowej opinii biegłego z dziedziny księgowości, wniósł aby ten biegły miedzy innymi ustali straty z tytułu wydłużonego okresu finasowania inwestycji.
\nW kolejnym piśmie z dnia 24 maja 2011 r. powódka ponownie sprecyzowała tezę dowodową opinii biegłego z dziedziny księgowości zaliczając do wzrostu kosztów inwestycji (...), straty wynikające ze wzrostu cen niezmienionego zakresu robót, ze wzrostu zakresu robót w związku ze zmianami w projekcie oraz zwiększonych kosztów nadzoru i zarządzania inwestycji, do dnia 28 lutego 2008 r. Brak objęcia tezą dowodową wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek.
\nW omawianym przedmiocie nić istotnego do sprawy nie wniosło pismo powódki z dnia 7 czerwca 2011 r.
\nW postanowieniu Sadu Okręgowego z dnia 20 czerwca 2011 r. w treści tezy dowodowej w zakresie dowodu z opinii biegłego z dziedziny rachunkowości i kosztorysowania brak zagadnienia wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek.
\nDo dnia wydania przez Sąd Okręgowy wyroku częściowego z dnia 24 stycznia 2014 r., którego przedmiotem były roszczenia powódki związane ze spadkiem cen mieszkań oraz wydłużonym procesem sprzedaży lokali powódka nie podnosiła nowych roszczeń, nierozpoznanych dotychczas przez Sąd Okręgowy z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek.
\nTaka sama, jak przedstawiona wyżej, sytuacja miała miejsce w toku postępowania apelacyjnego, postępowania kasacyjnego oraz ponownego postępowania apelacyjnego, zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 14 września 2016 r.
\nPo zwrocie akt sprawy do Sądu Okręgowego powódka pismem z dnia 26 stycznia 2017 r. podtrzymała w całości dotychczasowe stanowisko zajęte w sprawie. W piśmie tym powódka wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych sądowych w przedmiocie ustalenia całkowitej wysokości szkody poniesionej przez powódkę po zakończeniu procesu inwestycyjnego, w szczególności na okoliczność łącznego określenia realnie utraconych korzyści, a także zwiększonych kosztów zarządzania oraz wykonania inwestycji, w konsekwencji weryfikacji wyników finansowych osiągniętych przez powódkę w związku z zakończeniem komercjalizacji wszystkich lokali w inwestycji (...), podając w dalszej części pisma szczegółowe zagadnienia, które miały być przedmiotem opinii, wśród których nie wskazała szkody z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek.
\nW uzasadnieniu swego stanowiska powódka odniosła się do kwestii związania Sądu Okręgowego wcześniejszymi wyrokami częściowymi, podnosząc, po przedstawieniu przedmiotu rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego wyrokiem częściowym z dnia 10 września 2010 r. i powiązanym z nim rozstrzygnięciem wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 grudnia 2010 r., w którym zdaniem powódki Sąd Okręgowy ograniczył się do orzeczenia w przedmiocie kosztów przestoju raz kosztów kredytowania inwestycji, przesądzając tym samym o dwóch z pięciu części pełnego roszczenia powódki, ustalając również zasadę odpowiedzialności pozwanego. Zdaniem powódki wskazana przez Sąd zasada nie może się odnosić do innych części roszczenia powódki, przy czym powódka wymieniając te pozostałe części roszczenia wskazała: nadal nierozpoznane w części roszczenie dotyczące spadku cen mieszkań, roszczenie dotyczące zwiększonych kosztów zarządzania oraz wzrostu kosztów wykonania. Wśród wymienionych roszczeń powódka nie wskazała roszczenia z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek.
\nW omawianym przedmiocie nic istotnego do sprawy nie wniósł przebieg posiedzenia przeprowadzonego w ramach rozprawy z dnia 14 marca 2017 r.
\nW piśmie z dnia 12 kwietnia 2017 r. powódka rozszerzyła żądanie pozwu, podnosząc że obok pierwotnego żądania zawartego w pozwie z dnia 1 lipca 2009 r., wnosi o zasądzenie od pozwanego miedz innymi kwoty 935 547,79 zł tytułem odszkodowania za wzrost kosztów finasowania lokali znajdujących się w inwestycji D. M. I. W uzasadnieniu pisma powódka wskazał, że sytuacja przestoju wymusiła na powódce miedzy innymi wydłużone finasowanie nieruchomości zaciągniętymi w tym celu pożyczkami, podnosząc w dalszej części pisma, iż przedmiotowa inwestycja realizowana była tylko częściowo ze środków własnych Spółki, a w pozostałym zakresie z zaciągniętych w tym celu pożyczek. Powódka w latach 2011 – 2017 finansowała inwestycję D. M. I z pożyczki zaciągniętej od wskazanych w piśmie podmiotów, a odsetki stanowiły koszt realizacji i zakończenia inwestycji.
\nNa skutek zarzutów pozwanego zawartych w piśmie z dnia 9 maja 2017 r. , w którym pozwany w stosunku do roszczenia z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek podniósł zarzut przedawnienia jak tez zarzut niewykazania sposobu wyliczenia wysokości szkody w tym zakresie, powódka złożyła pismo z dnia 21 kwietnia 2017 r. do którego, na skutek zarzutów pozwanego, dołączyła dwadzieścia kserokopii umów pożyczek, uznając za niezbędne poddanie ich badaniu i weryfikacji przez biegłego sądowego w ramach niniejszego postępowania. Powódka ponadto zaprzeczyła twierdzeniu pozwanego podnosząc, że w przypadku niezakłóconej realizacji inwestycji nie musiałby uzyskiwać zewnętrznych form finasowania inwestycji.
\nDo wskazanego pisma powódka dołączyła kserokopie dwudziestu umów pożyczek: z dnia 9 maja 2006 r., z dnia 5 września 2009 r., z dnia 18 listopada 2010 r. , z dnia 27 czerwca 2011 r. , z dnia 26 lipca 2011 r., z dnia 30 czerwca 2015 r. , z dnia 9 maja 2006 r., z dnia 18 listopada 2010 r., z dnia 20 lutego 2012 r., z dnia 9 lipca 2012 r., z dnia 17 grudnia 2012 r. , z dnia 17 grudnia 2012 r., z dnia 7 października 2008 r., z dnia 20 maja 2009 r. , z dnia 11 lutego 2010 r. , z dnia 22 września 2011 r., z dnia 24 września 2012 r., z dnia 23 listopada 2009 r., z dnia 17 marca 2011 r. i z dnia 18 grudnia 2012 r. Umowy z dnia 20 maja 2009 r., z dnia 23 listopada 2009 r. i z dnia 11 lutego 2010 r. wymieniają jako cel: realizacja projektu mieszkaniowego (...).
\nPozostałe umowy zawierają różne opisy celu umowy jak np. „Pożyczka jest przeznaczona na działalność (...) Sp. z o.o.”, czy „Pożyczka jest przeznaczona na finansowanie bieżącej działalność (...) Sp. z o.o.”, względnie „Pożyczka jest przeznaczona na bieżące potrzeby”, albo odnosi się do drugiego etapu inwestycji (...), przy czym część umów nie zawiera celu ich zawarcia, a umowa z dnia 22 września 2011 r. została zaciągnięta i przeznaczona „(...) na spłatę rat zaciągniętego kredytu bankowego.”, a z twierdzeń powódki, jak też zeznań słuchanego prezesa zarządu powódki wynika, iż na realizację przedmiotowej inwestycji żadne kredyt bankowy nie był zaciągany, a kwota z umowy z dnia 17 marca 2011 r. została przeznaczona na finasowanie projektu inwestycyjnego (...) położonego w W. przy Al. (...).”.
\nPismem z dnia 30 kwietnia 2021 r. powódka ponownie rozszerzyła powództwo, w tym w zakresie naprawienia przez pozwanego szkody z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek.
\nDla oceny twierdzeń powódki dotyczących przeznaczenia kwot wynikających ze złożonych umów pożyczek, a tym samym dla oceny zasadnego zakresu podnoszonej przez powódkę szkody z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek, istotne znaczenie ma treść dwóch umów pożyczki – z dnia 30 stycznia 206 r. oraz z dnia 23 lutego 2006 r. , dołączonych do pisma powódki z dnia 5 lutego 2010 r. Z treści tych umów wynika, że umowa z dnia 30 stycznia 2006 r. na kwotę 1 300 000 zł, zawarta została na okres sześciu miesięcy, z przeznaczeniem na zakup nieruchomości gruntowych i prowadzenie dalszych inwestycji, trzykrotnie aneksowana, a umowa z dnia 23 lutego 2006 r. na kwotę 1 900 000 zł została zaciągnięta na prowadzenie dalszych inwestycji, przy czym została dwukrotnie aneksowana.
\nPomimo zaciągnięcia opisanych wyżej pożyczek w istotnym dla przedmiotowej inwestycji okresie, z ich kilkukrotnym aneksowaniem, a także pomimo opisanego w umowach przeznaczenia tych pożyczek, pożyczki te nie były zaciągnięte z przeznaczaniem na finasowanie inwestycji D. M.. Jak już to wskazano we wcześniejszej części uzasadnienia, przesłuchany za stronę powodową prezes zarządu M. J. (1) podał ( K. 794), że pożyczki zaciągnięte w styczniu i lutym 2006 r. nie były związane z realizacją przedmiotowej inwestycji, tylko z dzielnością bieżącą firmy, która realizowała projekt w W., a projekt w W. szybko się sprzedawał i w ten sposób powódka pozyskiwała środki, które szły na kolejne przedsięwzięcia, w tym Projekt M.. Prezes zarządu dodał, że „Jeżeli chodzi o wzrost kosztów kredytowania to na ten konkretny Projekt M. nie został zaciągnięty żaden kredyt bankowy, nie było żadnej promesy w banku kredytowej, ale Spółka zaciągała pożyczki od wspólników na finasowanie wszelkich inwestycji.
\nWobec takiej, jak wskazano wyżej treści przedłożonych przez powódkę dwudziestu umów pożyczki, istotne znaczenia dla oceny omawianego roszczenia powódki ma treść opinii zespołu biegłych z dnia 31 lipca 2020 r. wraz z wyjaśnieniami biegłych do opinii.
\nNależy ponadto podkreślić, że sama powódka wielokrotnie podnosiła w toku postępowania, że to biegły, biegli sądowi powinni zweryfikować wyliczenia powódki w zakresie kosztów poniesionych przez powódkę z tytułu dodatkowych kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciąganych pożyczek, zgłaszając w tym zakresie odpowiednie wnioski dowodowe.
\nBiegli w opinii ( strona 43 opinii) podnieśli, że inwestycja wymagała poniesienia nakładów kapitałowych, w tym nakładów na obsługę procesu komercjalizacji. W opinii koszt finasowania zewnętrznego jest rozumiany jako koszt dostępu do gotówki, która została zainwestowana w danym okresie w projekt. Biegli rozróżnili koszt kapitału obcego oraz koszt kapitału własnego, podnosząc, że powódka w celu finansowania inwestycji zaciągała pożyczki od osób fizycznych i firm, a pożyczki te obok kapitału własnego stanowiły podstawowe źródło finasowania działalności inwestycyjnej( strona 40 opinii). Z tego wynika, że pojęcie „koszt kapitału obcego” dotyczył kosztów zaciąganych pożyczek w postaci odsetek i stanowił źródło finasowania inwestycji obok kapitału własnego powódki, co w tabelach opinii jest określane jako „koszt kapitału własnego”.
\nTo rozróżnienie ma znaczenie dla oceny omawianego roszczenia powódki, które, zgodnie z uzasadnieniem rozszerzonego powództwa, w zakresie kwoty 935 574,79 zł , dotyczy wyłącznie wzrostu kosztów finasowania inwestycji, kosztu kapitału obcego w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek.
\nBiegli wyliczyli koszt kapitału obcego na podstawie kosztów pożyczek, w postaci średniego oprocentowania pożyczek udzielonych powódce, z rozbiciem na poszczególne lata inwestycji. W tabeli 35 ( strony 44 – 45 opinii) biegli wskazali, że biorąc pod uwagę przewagę kosztów nad przychodami, koszty finasowania zewnętrznego, obliczone jako suma kosztów kapitału obcego oraz kapitału własnego dla poszczególnych lat, w oparciu o strukturę finasowania oraz obliczone zapotrzebowanie na kapitał, koszt finansowania zewnętrznego inwestycji „Dwór M. „ I wynosi łącznie 7 253 012,11 zł, jednakże z tabeli nr (...) wynika, że omawiany koszt kapitału obcego, w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek, wynosi 2 251 484,76 zł. Wobec tego, że w opinii biegli posługują się z reguły pojęciem i kwotą obejmującą łączny koszt finasowania zewnętrznego inwestycji (...), w skład które wchodzi zarówno koszt kapitału obcego jak i koszt kapitału własnego, a przedmiotem analizy w związku z zarzutami apelacji powoda jest wyłącznie kosz kapitału obcego w postaci odsetek od zaciągniętych przez powódkę pożyczek, Sąd odwoławczy wyliczył, co nie wymagało wiadomości specjalnych lecz typowych, nieskomplikowanych operacji arytmetycznych, że w ogólnej kwocie finansowania zewnętrznego przedmiotowej inwestycji – 7 253 012,11 zł - koszt obcego kapitału zewnętrznego – 2 251 484,76 zł - stanowi 31 %. Pozostałe 69 % to koszt kapitału własnego – 5 001 527,36 zł.
\nBiegli wyliczyli również potencjalny koszt finasowania inwestycji, w tym koszt kapitału obcego oraz koszt kapitału własnego, w przypadku niezakłóconej realizacji inwestycji, przy czym według biegłych w takiej sytuacji zapotrzebowanie na dodatkowe nakłady inwestycyjne dotyczyłoby tylko lat 2006 – 2008 . W kolejnych latach inwestycja nie wymagałaby już dodatkowych nakładów kapitałowych. Szacunkowy potencjalny koszt finasowania inwestycji przez powódkę obejmuje kwotę 1 688 928,41 zł, z czego 658 946,99 zł koszt kapitału obcego ( w tabeli nr (...) na stronie 92 opinii zawarty jest błąd rachunkowy przy zsumowaniu kosztów kapitału obcego w kolejnych latach lecz wyliczona kwota łączna potencjalnych kosztów jest prawidłowa), a 1 029 981,41 zł to koszt kapitału własnego.
\nW punkcie 267 na stronie 92 opinii biegli wskazali, że zgodnie z obliczeniami rzeczywistych kosztów finasowania, na podstawie przyjętej metodyki ich badania, koszty te wyniosły 7 253 012,41 zł, a różnica miedzy kosztami rzeczywistymi a potencjalnymi została przypisana do inkrementalnych kosztów w dwóch wariantach, proporcjonalnie do bezsprzecznego czasu trwania postojów.
\nZgodnie z powyższym, według biegłych oraz według wariantów analizy wynosiły: 1 688 928,41 zł kosztów potencjalnych, 3 894 858,59 zł inkrementalnych kosztów według wariantu drugiego, czyli kosztów powstałych lub zwiększonych na skutek przedłużenia realizacji inwestycji z powodu „pierwszego lub drugiego pozwolenia na budowę oraz kwota 1 669 225,11 zł inkrementalnych kosztów według wariantu trzeciego, czyli kosztów powstałych lub zwiększonych w związku z trzecim pozwoleniem na budowę.
\nZ uwagi na okoliczności sprawy i przebieg postępowania od złożenia pozwu, jak też przesądzenie w kolejnych orzeczeniach, co do zasady, zakresu odpowiedzialności pozwanego, istotne znaczenie dla oceny omawianego roszczenia powódki, ma kwota 3 894 858,59 zł z wariantu drugiego.
\nWe wcześniejszym fragmencie uzasadnienia wskazano, że wyliczona przez biegłych kwota 7 253 012,41 zł obejmuje rzeczywiste koszty finasowania, na którą to kwotę składają się zarówno koszty kapitału obcego, w tym przypadku odsetki od zaciągniętych na ten cel pożyczek oraz z kosztów kapitału własnego, przy czym rozszerzone pismem z dnia 12 kwietnia 2017 r. żądania o kwotę 935 574,79 zł obejmowało szkodę z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek, czyli zwiększony koszt kapitału obcego. Wobec tego proporcję kosztu kapitału obcego do kosztu kapitału własnego w kwocie 7 253 012,41 zł, wynoszący 31 % w zakresie kosztu kapitału obcego, należy odnieść do wyliczonej przez biegłych kwoty 3 894 858,59 zł jako kwoty, o którą wzrósł, w stosunku do potencjalnego, rzeczywisty koszt finasowania, gdyż obejmuje ona zarówno zwiększony koszt kapitału obcego ( odsetki od pożyczek) jak też zwiększony koszt kapitału własnego. Z kwoty 3 894 858,59 zł 31 % to kwota 1 207 406,16 zł. Ta kwota stanowi rzeczywisty, czyli zwiększony w stosunku do potencjalnego kosztu, koszt kapitału obcego związany z zawinionymi przez pozwanego przestojami w realizacji inwestycji.
\nNależy jednakże zauważyć, że wyrokiem częściowym z dnia 10 września 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił dochodzone w pozwie powództwo w zakresie kwoty 458 994,31 zł z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek, czyli z omawianego w tym miejscu roszczenia. Wobec tego od kwoty 1 207 406,16 zł należy odjąć kwotę, co do której prawomocnie żądanie powódki z tego tytułu zostało oddalone, stąd należna powódce, z uwagi na przedstawione wyżej rozważania, jest kwota 748 411,85 zł.
\nBiegli w opinii ( strona 45) poczynili uwagę, że koszty finansowe nie wpłynęły na zwiększenie wydatków powódki, w tym w zakresie odsetek od pożyczek, gdyż w okresie badania przez biegłych nie zostały wypłacone na rzecz pożyczkodawców.
\nPowódka odnosząc się między innymi do tego zastrzeżenia biegłych, w piśmie z dnia 6 października 2020 r. podniosła, że koszty pożyczek zostały przez powódkę opłacone w pełnej wysokości, gdyż uiszczenie zaległych należności na rzecz pożyczkodawców było możliwe dopiero po uzyskaniu dochodów z innych projektów realizowanych przez powódkę, ponieważ nawet po zakończeniu procesu komercjalizacji inwestycji (...) , z uwagi na poniesione straty w związku z realizacją tego projektu, powódka nie był w stanie regulować tych zobowiązań terminowo. Do pisma powódka dołączyła zestawienie naliczonych i zapłaconych odsetek w łącznej kwocie 5 578 287,37 zł oraz dowody wyliczenia i zapłaty odsetek, które Sąd odwoławczy ocenił jako wiarygodne.
\nPowódka innych zarzutów wobec opinii zespołu biegłych w zakresie analizowanego roszczenia nie podnosiła, w szczególności do obliczeń dokonanych przez biegłych.
\nW ocenie Sądu odwoławczego każdy ze wskazanych dowodów czy grup dowodów – dwadzieścia umów pożyczek, dowody zapłaty odsetek czy opinia zespołu biegłych w zakresie wyliczenia rzeczywistych, zwiększonych, na skutek zawinionego zachowania pozwanego, kosztów finansowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek, weryfikująca, zresztą zgodnie ze stanowiskiem powódki, twierdzenia powódki w tym przedmiocie – oceniany z osobna mógłby wywoływać wątpliwości w zakresie oceny zasadności omawianego roszczenia, jednakże wymienione dowody oceniane łącznie, stanowią podstawę do uwzględnienia w części żądania powódki z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek, w zakresie uwzględnionym przez Sąd odwoławczy.
\nBrak podstaw do ewentualnego odrzucenia pozwu w zakresie rozszerzonego o kwotę 935 574, 79 zł żądania z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek, gdyż żądania obu kwot – 458 994,31 zł oraz 935 574,79 zł – oparte były, wynikały z innych umów pożyczek, dotyczyły innych odsetek, czyli miały inne podstawy faktyczne.
\nZ uwagi na treść rozstrzygnięcia wyroku częściowego z dnia 10 września 2010 r. częściowemu uwzględnieniu żądania powódki, a tym samym częściowemu uwzględnieniu apelacji, nie stoi na przeszkodzie art. 365 § 1 kpc.
\nZgodnie z utrwaloną wykładnią Sądu Najwyższego wynikającą z art. 365 § 1 kpc moc wiążąca wyroku nie powoduje związania innych sądów ustaleniami faktycznymi lub ocenami prawnymi, które legły u podstaw wydanego wcześniej orzeczenia dotyczącego tego samego stosunku prawnego. Przepis ten dotyczy wyłącznie ściśle rozumianego przedmiotu rozstrzygnięcia, wyrażonego w sentencji zapadłego w sprawie orzeczenia.
\nTaki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w jednym z najnowszych orzeczeniach, np. w postanowieniu z dnia 24 sierpnia 2023 r., czy wyroku z dnia 8 sierpnia 2023 r. ( I (...) (...)), podnosząc w tym wyroku, że moc wiążąca prawomocnego wyroku dotyczy co do zasady związania treścią jego sentencji, a nie uzasadnienia, zawierającego przedstawienie dowodów i ocenę ich wiarygodności. Przedmiotem prawomocności materialnej jest ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły i sąd nie jest związany zarówno ustaleniami faktycznymi poczynionymi w innej sprawie, jak i poglądami prawnymi wyrażonymi w uzasadnieniu zapadłego w niej wyroku.
\nWobec powyższego Sąd Apelacyjny, uwzględniając w części apelację powódki, zasądził dodatkowo od pozwanego na rzecz powódki kwotę 748 411,85 zł jako odszkodowanie z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek. We wskazanym tylko zakresie zasady okazał się zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 361 §§ 1 i 2 kc w zw. z art. 417 kc i art. 417 1 § 2 kc.
\nW omawianym przedmiocie apelacja powódki w pozostałym zakresie jest bezzasadna.
\nBezzasadna jest apelacja powódki w zakresie rozszerzonego pismem z dnia 30 kwietnia 2021 r. powództwa, miedzy innymi o kwotę 3 889 358,89 zł z tytułu, jak to wskazała powódka, zwiększone koszty finansowania inwestycji.
\nPrzytoczony wyżej przebieg postępowania, w tym zgłaszane przez powódkę żądania, wskazuje, że do dnia złożenia pisma rozszerzającego powództwo z dnia 30 kwietnia 2021 r., skarżąca z tytułu zwiększonych kosztów finasowania inwestycji dochodziła wyłącznie naprawienia szkody związanej z wzrostem kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek. Takie żądanie zostało sformułowane w pozwie jak też w piśmie rozszerzającym powództwo z dnia 12 kwietnia 2017 r. Brak dochodzenia innego roszczenia z tytułu zwiększonych kosztów finansowania inwestycji, np. kosztów kapitału własnego, wynika również z treści pisma powódki z dnia 24 lutego 2021 r. , w którym na stronie 14. powódka wymieniając w punkcie 35. kwoty 191 423,88 zł i 3 889 358,89 zł , które dotyczą pozostałej części roszczenia powódki względem pozwanego, a dotyczącej kosztów realizacji inwestycji oraz zwiększonych kosztów finasowania, których to części odszkodowania dotyczyło rozszerzenie powództwa z dnia 25 kwietnia 2017 r. ( zapewne data dotyczy doręczenia odpisu pisma pozwanemu, gdyż pismo rozszerzające powództwo jest datowane na dzień 12 kwietnia 2017 r.), przy czym jak już to wskazano we wcześniejszej części uzasadnienia, żądania powódki zarówno z pozwu jak i pisma z dnia 12 kwietnia 2017 r. dotyczyły wyłącznie szkody z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek.
\nBezzasadne są rozbudowane rozważania powódki z pisma z dnia 30 kwietnia 2021 r. rozszerzającego powództwo, które sprowadzają się do stanowiska, że wystarczające jest zażądanie określonej kwoty z tytułu odszkodowania za zawinione zachowanie pozwanego, bez wskazania składników szkody aby strona powodowa mogła w toku procesu twierdzić, ze skutkami w postaci zasądzenia przez Sąd odpowiednich kwot od pozwanego, że wystarczy podać jedynie rozmiar kwotowy szkody, przez odwołanie się do oznaczonej kwoty pieniężnej, bez podania poszczególnych kwot skradających się na odszkodowanie i w jaki sposób zostały wyliczone, gdyż, zdaniem skarżącej, powódka nie ma obowiązku określenia jakie są składniki jej szkody, a jedynie musi wskazać podstawę faktyczną, z której wynikać będzie, że poniosła szkodę w określonym przez powódkę kwotowym wymiarze.
\nWymagania pozwu określa art. 187 § 1 kpc, zgodnie z którym pozew ( a także pismo rozszerzające powództwo w toku procesu) powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać dokładnie określone żądanie oraz przytoczenie uzasadniających je okoliczności faktycznych. Przewidziane przez art. 321 § 1 kpc związanie sądu granicami żądania obejmuje nie tylko wysokość i rodzaj dochodzonego świadczenia, ale także elementy motywacyjne uzasadniające żądanie. Sąd orzeka o roszczeniach, które wynikają z faktów przytoczonych przez powoda (wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2008 r., III CSK 17/08), a podstawą orzeczenia nie mogą być okoliczności faktyczne, których powód nie objął swymi twierdzeniami (wyrok Sądu Najwyższego z 24 listopada 2009 r., V CSK 169/09). Do naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. mogłoby dojść także wtedy, gdyby sąd drugiej instancji orzekł na podstawie okoliczności, które nie wchodziły w zakres podstawy faktycznej żądania powoda (wyrok Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2003 r., IV CK 305/02).
\nNie może uzyskać akceptacji sytuacja, w której strona powodowa wskazuje ogólną kwotę żądania odszkodowawczego, podając jedynie okoliczności faktyczne dotycząc źródła szkody, bez wskazania okoliczności faktycznych uzasadniających wysokość odszkodowania oraz w związku z jaką szkodą rodzajowo jest ono żądane. Tym bardziej nieakceptowana jest sytuacja, że po zapoznaniu się z opinią biegłych, którzy dokonali wyliczeń określonej rodzajowo szkody, której naprawienia, przez zasądzenie odpowiedniej kwoty pieniężnej z tego tytułu, powódka w postępowaniu nie żądała, powódka twierdzi, że żądanie naprawienia tej szkody mieści się w ogólnej kwocie żądanej od pozwanego, a rolą Sądu jest rozstrzygnięcie o wszystkich elementach szkody, na które wskazał zespół biegłych.
\nWobec powyższych rozważań należy stwierdzić, że powódka zażądała od pozwanego naprawienia szkody, przez zasądzenie kwoty 3 889 358,25 zł ( należ zauważyć, że w apelacji powódka podaje inną kwotę ), wyrządzonej zawinionym zachowaniem pozwanego, związanej ze zwiększonymi z tego względu, kosztami finansowania inwestycji, innymi niż z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek, po zapoznaniu się z opinią zespołu biegłych, dopiero w piśmie z dnia 30 kwietnia 2021 r. Należy ponadto zauważyć, że powódka we wskazanym piśmie unika jednoznacznego zdefiniowania jakiego rodzaju zwiększone koszty finasowania dochodzi w ramach rozszerzonego powództwa. W przypadku gdyby były to koszty zwiększonego finansowania w postaci kosztów kapitału własnego to takie roszczenie jest przedawnione, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia. Natomiast, jeżeli wskazana kwota jest żądana z tytułu wzrostu kosztów finasowania inwestycji w postaci odsetek od zaciągniętych pożyczek, to roszczenie obejmujące kolejną kwotę z tego tytułu jest w pierwszej kolejności przedawnione, a nawet gdyby nie było przedawnione, w założeniu wyłącznie na potrzeby niniejszych rozważań, to byłoby bezzasadne powyżej kwoty uwzględnionej przez Sąd Apelacyjny.
\nBezzasadny jest zarzut powódki uwzględnienia przez Sąd Okręgowy jedynie kwoty 191 423,24 zł z tytułu zwiększonych kosztów realizacji inwestycji po zakończeniu procesu budowalnego i pominięcie kwoty 549 225,93 zł z tego samego tytułu, która wynika, jak podnosi apelująca, z opinii zespołu biegłych. Powódka objęła swoim procesowym, ostatecznym żądaniem z omawianego tytułu jedynie kwotę 191 423,24 zł ( pismo z dnia 30 kwietnia 2021 r.), co było zgodne ze stanowiskiem powódki zawartym już w piśmie z dnia 24 lutego 2021 r. Kwota wskazana przez skarżącą w apelacji, nie objęta tym sprecyzowanym w piśmie z dnia 30 kwietnia 2021 r. żądaniem procesowym, sformułowanym zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 187 § 1 kpc, nie stanowiła przedmiotu ocen i rozważań Sądu. Powódka we wskazanym piśmie uzasadniła dlaczego dochodzi z tytułu zwiększonych kosztów realizacji po zakończeniu procesu budowalnego, właśnie takiej kwoty i jakie pomniejszenia, z jakich tytułów uwzględnia tak kwota ( strona 3 pisma). Ponadto powódka, w piśmie rozszerzający powództwo z dnia 30 kwietnia 2021 r., określiła kwotę 191 423,24 zł jako „(…) kwotę obrazującą uznane przez (...) (...) zwiększone koszty realizacji inwestycji po zakończeniu procesu budowalnego(…)”. Biegli do fazy trzeciej, komercjalizacji i zarządzania inwestycją, po oddalaniu lokali do użytku, czyli po zakończeniu procesu budowlanego, zaliczyli sprzedaż lub/i wynajmem oraz koszty obsługi i zarządzenia lokalami będącymi własnością dewelopera, przed ich komercjalizacją lub w okresie wynajmu lokali. Zastosowane w piśmie z dnia 30 kwietnia 2021 r. do kwoty 191 423,24 zł pojęcie „(…)zwiększone koszty realizacji inwestycji po zakończeniu procesu budowalnego(…)” odpowiadają przedmiotowo przyjętemu określeniu biegłych „Komercjalizacja i zarządzanie”, co znajduje ponadto potwierdzenie w apelacji powódki, która żąda zasądzenia z omawianego tytułu dodatkowej, obok kwoty 191 423,24 zł, kwoty 549 225,93 zł, które łącznie stanowią kwotę 740 649,17 zł, wyliczoną przez biegłych w opinii (tabela strona 99) jako inkrementalne koszty komercjalizacji i zarządzenia w fazie 3 inwestycji. Czy w związku z takim, jak przedstawione wyżej, ostatecznym określeniem żądanej przez powódkę kwoty z opisanego tytułu, odmiennej od wcześniejszego żądania, Sąd I instancji powinien był podjąć określone czynności procesowe, na obecnym etapie postępowania nie ma istotnego znaczenia.
\nW takiej jak opisana wyżej sytuacji, zasądzenie ze wskazanego tytułu kwoty wyższej niż 191 423,24 zł stanowiłoby naruszenie normy wynikającej z art.321 § 1kpc, stąd zarzut apelacyjny powódki jest bezzasadny.
\nPomimo wskazania kwoty 191 423,24 zł w piśmie rozszerzającym drugi raz powództwo, w piśmie z dnia 30 kwietnia 2021 r., nie można przyjąć, iż roszczenie we wskazanej kwocie jest przedawnione, tak jak objęte tym samym pismem rozszerzone roszczenie z tytułu zwiększonych kosztów finasowania inwestycji w kwocie 3 889 358,89 zł, gdyż w piśmie z dnia 12 kwietnia 2017 r. rozszerzającym powództwo, powódka miedzy innymi zażądała kwoty 344 272,12 zł, czyli kwoty wyższej, żądanej z tytułu kosztów sprzedaży. Między innymi koszty sprzedaży zespół biegłych zaliczył do fazy trzeciej, czyli ponoszonych w okresie po zakończeniu procesu budowlanego, po oddaniu lokali do użytku, czyli okresu do którego powódka nawiązała uzasadniając żądanie kwoty 191 423,24 zł w piśmie z dnia 30 kwietnia 2021 r. W opinii, w wariancie drugim ( strona 99 opinii) biegli, jak już to wskazano, te koszty objęte wspólnym pojęciem komercjalizacja i zarzadzanie, określili na kwotę 740 649,17 zł, czyli kwotę żądaną, łącznie z kwotą 191 423,24 zł, w apelacji z tego tytułu.
\nWbrew twierdzeniom skarżącej na wcześniejszym etapie postępowania, przed złożeniem pisma z dnia 12 kwietnia 2027 r. powódka nie formułowała żądania z omawianego tytułu.
\nZasadnie Sąd I instancji przyjął, że o szkodzie objętej zmodfikowanym żądaniem pozwu, związanej z utratą korzyści z całej inwestycji, powódka dowiedziała się z dniem zbycia ostatniego lokalu, co miało miejsce w dniu 28 kwietnia 2016 r. W tym dniu zaktualizowała się szkoda powódki z tytułu zawinionego przez pozwanego przestoju w realizacji całej inwestycji i o rozliczenie i naprawienie takiej całościowej szkody przez pozwanego, wnosiła powódka w piśmie rozszerzającym powództwo z dnia 12 kwietnia 2017 r. W dniu wskazanym przez Sąd Okręgowy roszenie powódki o naprawienie tak pojmowanej szkody stało się wymagalne i z tym dniem rozpoczął bieg trzyletni termin przedawnienia roszczenia powódki z art. 442 1 § 1 kc, który upłynął z dniem 28 kwietnia 2019 r. Żądane przez powódkę kwoty w wysokości i z tytułów wskazanych w piśmie z dnia 30 kwietnia 2021 r. uległy przedawnieniu, przy czym pozwany na każdym etapie postępowania, w tym w obu wypadkach rozszerzenia powództwa przez skarżąca podnosił zarzut przedawnienia, w tym przedawnienie z uwagi na upływ trzyletniego terminu z art. 442 1 § 1 kc. O ile w stosunku do rozszerzonych żądań objętych pismem z dnia 12 kwietnia 2017 r. zarzut pozwanego okazał się bezzasadny, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia, to jest skuteczny w stosunku do kwot i tytułów objętych pismem powódki z dnia 30 kwietnia 2021 r., nie żądanych na wcześniejszym etapie postępowania.
\nSąd odwoławczy podziela ustalenia i rozważania Sądu Okręgowego w przedmiocie ustalenia daty początkowej naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonych na rzecz powódki kwot, tym samym zarzut apelacyjny naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 481 § 1 kc w zw. z art. 455 kc i art. 362 § 2 kc jest bezzasadny.
\nW uzupełnieniu zasadnych rozważań Sądu I instancji należy podnieść, że odsetki od świadczenia odszkodowawczego nie mogą być należne za czas poprzedzający skonkretyzowanie - z zachowaniem zasady określonej w art. 363 § 2 kc - wysokości szkody, a tym bardziej za okres poprzedzający wymagalność roszczenia odszkodowawczego, które, jak zasadnie przyjął Sąd Okręgowy, stało się wymagalne w zakresie szkody wynikającej z opóźnienia w realizacji całej inwestycji, z dniem zbycia ostatniego lokalu, co miało miejsce w dniu 28 kwietnia 2016 r. Dopiero zbycie wszystkich lokali pozwalało na stwierdzenie rozmiarów szkody, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności mających wpływ na wynik finansowy całej inwestycji zrealizowanej z opóźnieniem na skutek zawinionego zachowania pozwanego. Nie sposób zatem przyjąć, że w zakresie tak zdefiniowanego i dochodzonego przez powódkę odszkodowania, skutek w postaci sprowadzenia stanu wymagalności wierzytelności powódki wywołała sprzedaż poszczególnych lokali, czy wezwania do zapłaty. Dopiero sprzedaż ostatniego lokalu pozwalało ocenić rozmiar szkody związanej z opóźnienia realizacji całej inwestycji, jej zbilansowanie przy uwzględnieniu i całościowym rozliczeniu przychodów, czy kosztów w ramach całego przedsięwzięcia.
\nBezzasadny jest zarzut apelującej naruszenia art. 109 §§ 1 i 2 kpc w zw. z § 15 ust. 3 pkt 1) – 4) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), poprzez nierozstrzygnięcie o kosztach postępowania w oparciu o spis kosztów, pomimo złożenia w tym zakresie stosownego wniosku przez powódkę wraz z pismem z dnia 22 lutego 2021 roku, złożonym na rozprawie w dniu 24 lutego 2021 roku, a także poprzez zastosowanie przy orzekaniu o kosztach zastępstwa procesowego dwukrotności stawki minimalnej opłat za czynności pełnomocników stron w postępowaniu w pierwszej instancji, a w konsekwencji ograniczenie możliwości zasądzenia należnego powódce wynagrodzenia z uwzględnieniem kosztów rzeczywiście przez nią poniesionych i wykazanych w przedstawionym przez nią spisie kosztów, a także naruszenia art. 100 kpc poprzez obciążenie powódki kosztami postępowania w 65 %, a pozwanego w 35 %, w sytuacji, w której proporcja ta nie jest adekwatna do wyniku niniejszej sprawy.
\nOdnosząc się w pierwszej kolejności do drugiego z przytoczonych zarzutów należy wskazać, że stal się on bezprzedmiotowy z uwagi na zmianę w części zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki dodatkowej kwoty, ponad uwzględnioną zaskarżonym wyrokiem, co wymagało ponownego ustalenia stosunku w jakim, po zmianie zasądzonej na rzecz powódki ostatecznie kwoty, strony wygrały czy przegrały proces. Ubocznie należy jedynie zauważyć, że przepisy dotyczące rozliczenia kosztów procesu odpowiednio do jego wyniku, w szczególności gdy każda ze stron zarówno wygrała proces jaka i uległa przeciwnikowi, nie wymaga precyzyjnego co do procenta wyliczenia stosunku obciążenia stron kosztami postępowania, niejako z „aptekarską” dokładnością i proporcje przyjęte przez Sąd Okręgowy mieszczą się w dopuszczalnych granicach takiego rozliczenia kosztów.
\nPrzechodząc do drugiego z zarzutów dotyczących orzeczenia o kosztach procesu, należy wskazać, że w obecnym stanie prawnym sąd, zgodnie z art. 109 § 2, ustalając wysokość kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
\nPodejmując decyzję w kwestii wysokości kosztów procesu należnych stronie reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, sąd może ingerować nie tylko w spis kosztów, lecz także w wysokość wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi z wyboru oraz ustanowionemu z urzędu.
\nW postanowieniu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2002 r. ( III CZP 13/02) wskazano, że strona nie ma obowiązku udokumentowania wysokości kosztów wymienionych w spisie (art. 109 k.p.c.), jednakże spis podlega kontroli sądu na podstawie art. 233 kpc. Uzasadniając wskazany pogląd Sąd Najwyższy podniósł, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że nie ma obowiązku załączania do spisu kosztów \"rachunków lub innych kwitów\", niemniej złożony spis kosztów, obejmujący poszczególne pozycje składające się na ogólną sumę kosztów, podlega sprawdzeniu przez sąd, jeżeli wzbudza wątpliwości co do swej rzetelności; w takiej sytuacji sąd może zażądać stosownych wyjaśnień lub przeprowadzić odpowiednie dochodzenie (zob. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 31 marca 1955 r., I CZ 316/54, OSN 1955, nr 4, poz. 89, z dnia 17 maja 1960 r., 4 CZ 34/60, OSPiKA 1961, nr 4, poz. 117, z dnia 7 kwietnia 1970 r., II CZ 37/70, OSNCP 1971, nr 2, poz. 32, z dnia 21 maja 1975 r., IV PZ 24/75, OSNCP 1976, nr 3, poz. 50, sprost. OSNCP 1976, nr 4, s. 2 okładki, z dnia 28 kwietnia 1987 r., IV PZ 32/87, OSNCP 1988, nr 7-8, poz. 108, z dnia 17 października 1991 r., III CZP 101/91, OSNCP 1992, nr 5, poz. 73, z dnia 24 marca 2000 r., I PKN 546/99, OSNAPUS 2001, nr 15, poz. 482).
\nWe wcześniejszym wyroku z dnia 24 marca 2000 r. ( I PKN 546/99 ) Sąd Najwyższy stwierdził, że spis kosztów może być zweryfikowany przez sąd, gdy zostanie zakwestionowany przez drugą stronę lub istnieje wątpliwość, co do jego zgodności z umową lub przepisami.
\nSąd Okręgowy określił w swym rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu proporcje obciążenia stron kosztami procesu, odpowiednio do ustalonego przez Sąd wyniku procesu, pozostawiając szczegółowe rozliczenie kosztów referendarzowi sądowemu, który powinien tego dokonać zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, przy uwzględnieniu jakie wnioski w tym zakresie złożyły stron, przy czym Sąd określił jaką wielokrotność stawek opłat za czynności profesjonalnych pełnomocników stron referendarz w swym rozliczeniu ma uwzględnić, do czego Sąd I instancji był uprawniony zgodnie z przedstawionymi wyżej rozważaniami popartymi poglądami orzecznictwa.
\nSąd odwoławczy zmieniając rozstrzygniecie w przedmiocie kosztów zawarte w zaskarżonym, wyroku, z uwagi na zmieniony wynik postępowania, na skutek uwzględnienia w części apelacji powódki, przychylił się w części do stanowiska skarżącej i orzekła, że wynagrodzenie pełnomocników obu stron, z uwagi na szczególnie złożony przedmiot sprawy oraz łączny czas trwania postępowania, powinno być wyliczone przez referendarza sądowego w wysokości czterokrotnej stawki minimalnej wynikającej z przepisów regulujących wysokość wynagrodzenia profesjonalnych pełnomocników.
\nUbocznie jedynie należy podnieść, że w spisie kosztów przedstawionych przez stronę powodową ( K. 3906 ) strona wskazała wydatki, które budzą zastrzeżenie, jako objęte przez powódkę zakresem kosztów procesu w niniejszej sprawie, takie jak koszty postępowania przed Sądem Okręgowym w Warszawie w sprawie II C 259/13 i związanego z nią postępowania odwoławczego. W tym zakresie ocen dokona referendarz sądowy wyliczając koszty procesu odpowiednio do jego wyniku.
\nWobec powyższego Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 kpc zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w punktach 1. oraz 3. w ten sposób, że w punkcie 1. zasądzoną od pozwanego na rzecz powódki kwotę podwyższył do 9 669 585,78 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienia od dnia 26 maja 2017 r., a w punkcie 3. kosztami procesu obciążył, odpowiednio do zmienionego wyniku procesu, powódkę w 59 %, a pozwanego w 41 %, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu, przy zastosowaniu czterokrotności stawki minimalnej opłat za czynności pełnomocników stron w postępowaniu w pierwszej instancji oraz przy uwzględnieniu, że koszty opinii biegłych z dnia 31 lipca 2020 r. ponad 19 855,40 zł ponosi powódka.
\nZmiana rozstrzygnięcia o kosztach procesu wynikała z przyjęcia, iż powódka wygrała spór w zakresie kwoty 10 339 085,80 zł ( 8 921 173,93 zł + 669 500 zł + 748 411,85 zł) w stosunku do żądanych 25 313 702,79 zł, czyli wygrała w przybliżeniu w 41 % ( 40,84 %), a pozwany wygrał w przybliżeniu w 59 %, czyli powódkę obciążają koszty procesu w 59 %, a pozwanego w 41 %.
\nSąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc w pozostałym zakresie apelację powódki oddalił ( punkt II. wyroku).
\nPrzechodząc do oceny zarzutów apelacyjnych pozwanego w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów naruszenia przepisów art. 233 § 1 kpc i art. 236 kpc.
\nDla skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia przepisu art. 233 § 1 kpc niezbędne jest wykazanie przez skarżącego, że Sąd I instancji naruszył granice swobodnej oceny dowodów.
\nWedług Sądu odwoławczego takiego zarzutu apelujący skutecznie nie wykazał.
\nW wyroku z dnia 31 sierpnia 2005 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu ( I ACa 456/05, niepublikowane) wskazał, że „ocena mocy i wiarygodności dowodów, przeprowadzona w pisemnym uzasadnieniu orzeczenia, mogłaby być skutecznie podważona w postępowaniu odwoławczym tylko wówczas, gdyby wykazano, że zawiera ona błędy logiczne, wewnętrzne sprzeczności, jest niepełna itp.” , podnosząc podobnie w wyroku z dnia 24 maja 2005 r. (I A Ca 1098/04, niepublikowane ) , że „dokonywanie oceny dowodu przez Sąd I instancji bez naruszenia zasad logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów”. W wyroku z dnia 7 października 2005 r. (IV CK 122/05) Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, że „jeżeli wnioski wyprowadzone przez sąd orzekający z zebranego materiału dowodowego są logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, ocena tego sądu nie narusza przepisu art. 233 § 1 k.p.c. i musi się ostać, choćby z materiału tego dawały się wysnuć również wnioski odmienne. Tylko wówczas, gdy brakuje logiki w powiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych związków przyczynowo - skutkowych, przeprowadzona przez sąd orzekający ocena dowodów może być skutecznie podważona”.
\nOpinia biegłego podlega ocenie również w oparciu o przepis art. 233 § 1 kpc jednakże przy jej ocenie sąd stosuje kryteria szczególne. Dowód w postaci opinii biegłych podlega ocenie na podstawie właściwych dla jej przedmiotu kryteriów zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych we wnioskach. Opinia biegłego nie podlega, jak dowód na stwierdzenie faktów, weryfikacji w oparciu o kryterium prawdy i fałszu, lecz poprzez pozytywne lub negatywne uznanie wartości rozumowania zawartego w opinii. Zatem, jeśli opinia biegłego nie zawiera niejasności, wewnętrznych sprzeczności ani luk, oparta została na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, biegły w sposób należyty uzasadnił swoje wnioski, a konkluzje opinii są konkretne i wynikają z przeprowadzonych przez biegłego czynności, to brak jest podstaw do uznania takiej opinii za nieprzydatną dla rozstrzygnięcia sprawy i przeprowadzania na podstawie art. 286 k.p.c. dodatkowego dowodu z opinii innych biegłych lub uzupełniającej opinii przez tego samego biegłego tylko z tej przyczyny, że strona postępowania nie zgadza się z treścią opinii, czy opinia ta jest dla strony niekorzystna.
\nPodobnie jak reszta materiału dowodowego, opinie biegłych sądowych podlegają ocenie Sądów zgodnie z zasadą swobodnego uznania sędziowskiego. Sąd jest uprawniony do oceny, czy wydane w toku sprawy opinie biegłych wystarczająco wyjaśniają wymagające wiadomości specjalnych kwestie istotne przy rozstrzyganiu sprawy, czy też konieczne jest zasięgnięcie opinii innych biegłych.
\nTakiej kompleksowej oceny opinii wydanych po ponownym rozpoznaniu sprawy dokonał Sąd I instancji, a wyniki tej oceny przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd odwoławczy ocenę Sądu Okręgowego omawianych dowodów podziela.
\nZarzut pozwanego wadliwej, zdaniem skarżącego, oceny dowodu z opinii biegłej sądowej M. M. (2) jako nieprzydatnego dla rozstrzygnięcia sprawy jest bezzasadny.
\nStwierdzenie przez Sąd Okręgowy, że opinia biegłej M. M. (2) jest nieprzydatna dla rozstrzygnięcia sprawy znajduje pośrednio oparcie w rozważaniach Sądu Najwyższego zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lutego 2016 r., które wprawdzie nie mają formalnej mocy wiążącej dla Sądu Okręgowego, lecz mają niewątpliwie moc argumentacyjną, tym bardziej, że Sąd Apelacyjny uzasadniając wyrok z dnia 14 września 2016 r. ( I ACa 446/16) nawiązał do tych rozważań, a z treści uzasadnienia, w którym Sąd nie wymienia wprawdzie z nazwiska biegłej, wynika, iż nawiązuje jednoznacznie do opinii biegłej i ocenił nieprzydatność tego dowodu dla rozstrzygnięcia sprawy, wskazując na konieczność przeprowadzenia całego postępowania dowodowego od nowa ( strona 9. uzasadnienia).
\nPonadto należy zwrócić uwagę, że po wydaniu przez wskazaną biegłą opinii nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych sprawy oraz stanowiska strony powodowej.
\nBezzasadne są również zarzuty skarżącego odnoszące się do opinii biegłego K. F.. Biegły opracował obszerną opinię zasadnicza w piśmie z dnia 3 października 2018 r. odniósł się do zarzutów stron, w tym zarzutów strony pozwanej, a dodatkowe wyjaśnienia do opinii biegły złożył na rozprawie w dniu 5 czerwca 2019 r. Opinia stanowi całości, obejmując zarówno część tekstową jak i wyliczenia. Opinia jest weryfikowalna i odpowiada na zagadnienia objęte tezą dowodową. Ocenę tej opinii dokonaną przez Sąd Okręgowy Sąd odwoławczy podziela.
\nPodobnie bezzasadne są zarzuty pozwanego podnoszone wobec opinii zespołu biegłych, która została sporządzona przez podmiot działający pod firmą: Z. i Wspólnicy (...).
\nWskazana opinia stanowi wartościowy materiał dowodowy i jest przydatna dla rozstrzygnięcia sprawy. Zespól biegłych złożył obszerne wyjaśnienia pisemne do opinii ( pismo z dnia 12 stycznia 2021 r.), a następnie kolejne również szerokie wyjaśnienia ustne do opinii na rozprawie w dniu 2 czerwca 2021 r. odnosząc się do zarzutów strony pozwanej. Na rozprawie w dniu 2 czerwca 2021 r., po odebraniu od biegłych wyjaśnień strona pozwana na pytanie Przewodniczącej o ewentualne wnioski o uzupełnienie postępowania dowodowego, pozwany oświadczył, że żadnych wniosków nie składa o uzupełnienie postępowania dowodowego. Takie wnioski nie znalazły się również w piśmie obejmującym ostateczne stanowisko pozwanego w sprawie ( pismo z dnia 29 czerwca 2021 r.
\nNie stanowi skutecznego zakwestionowania opinii biegłych samo niezadowolenie strony z przyjętych przez biegłych wniosków, w sytuacji gdy biegli rzeczowo odnieśli się do tych zarzutów, podtrzymując swoje oceny.
\nOdmienna ocena Sądu Okręgowego mocy dowodowej czy wiarygodności zaoferowanych przez strony dowodów, w tym dowodów z opinii biegłych i ustalenia na tej podstawie stanu faktycznego, nie mogą być uznane przez Sąd odwoławczy za wadliwe tylko z tego względu, że są niezgodne z ocenami skarżącego, czy oczekiwaniami pozwanego w zakresie oceny wiarygodności względnie mocy dowodowej zebranego materiału i ustaleń faktycznych w sprawie, gdyż odbiegają od wersji zdarzeń, względnie wersji stanu faktycznego przyjętego przez stronę pozwaną dla poparcia jej stanowiska procesowego.
\nPozwany swój zarzut wobec opinii zespołu biegłych jak i powiązany z tym zarzutem apelacyjnym, zarzut naruszenia prawa materialnego, art. 361 §§ 1 i 2 kc opiera także na przypisaniu pozwanemu odpowiedzialności na zasadzie tzw. efektu ciągnionego, co zdaniem apelującego narusza zasadę adekwatnego związku przyczynowego.
\nOba wskazane wyżej zarzuty są bezzasadne.
\nSformułowanie – efekt ciągniony – zostało użyte przez członka zespołu biegłych, P. W., na rozprawie w dniu 2 czerwca 2021 r. w trakcie składania wyjaśnień ustnych do opinii i nie można pomijać, jak to czyni skarżący, kontekstu jakim to sformułowanie zostało użyte oraz wyjaśnień z nim związanych. Omawiane określenie zostało użyte przez biegłego po zadaniu pytania przez pełnomocnika powoda, które co do istoty można zredagować jako pytanie (z uwagi na specyfikę transkrypcji ustnych wypowiedzi osób uczestniczących w posiedzeniu), czy przestój, niemożność realizacji inwestycji w takim terminie, w jakim miała ona zostać zrealizowana, miał wpływ na dynamikę sprzedaży późniejszych lokali, czy miał wpływ tylko na sprzedaż pierwszych lokali, czy niemożność sprzedaży pierwszych lokali w określonym terminie, wpływało na to kiedy można sprzedać kolejne lokale.
\nBiegły wyjaśnił, że „To jest efekt ciągniony. Tu nie można powiedzieć o opóźnieniu sprzedaży jednego konkretnego, czy dwóch konkretnych lokali, ale mówimy o przesunięciu całej inwestycji. Ze względu na wymienione warunki otoczenia, bardzo prawdopodobne jest (...) że wydłużeniu uległby cały proces inwestycyjny”.
\nPowyższe wyjaśnienia oznaczają, że skutki przedmiotowego, zawinionego zachowania pozwanego nie ograniczają się jedynie do następstw, kosztów przestoju poniesionych przez powódkę, powstałych wyłącznie w okresie, na który w apelacji powołuje się skarżący, lecz ich skutki finansowe, które składają się na szkodę powódki, powstały również w dalszym okresie realizacji inwestycji, pozostając, wbrew zarzutowi apelującego, w adekwatnym związku przyczynowym z zawinionym zachowaniem pozwanego. Przestój na określonym etapie inwestycji miał negatywny dla powódki wpływ finansowy również w dalszych jej etapach, wpływając na ostateczny wynik finansowy całej inwestycji, co pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z zawinionym zachowaniem pozwanego. Wbrew stanowisku pozwanego negatywne skutki przestoju nie kończą się z dniem jego ustania.
\nZ przepisu art. 361 § 2 kc wynika, że zakres zobowiązania sprawcy do naprawienia szkody jest wyznaczony przez adekwatny związek przyczynowy, czyli odpowiada on w granicach normalnych następstw działania lub zaniechania, z których szkoda wynikła (art. 361 § 1 k.c.). W granicach normalnego, zwykłego przebiegu zdarzeń odpowiedzialność za szkodę może powodować nie tylko przyczyna bezpośrednio ją wywołująca, lecz także dalsza, pośrednia. Istnienie związku przyczynowego jest ściśle związane z okolicznościami faktycznymi konkretnej sprawy. Koncepcja adekwatnego związku przyczynowego przyjmuje, że następstwa normalne badanej przyczyny nie muszą stanowić jej skutków czasowo bezpośrednich, bowiem obowiązek odszkodowawczy powstaje zarówno w przypadku prostych powiązań kauzalnych, jak i bardziej złożonych, w których relacje kauzalne są wieloczłonowe.
\nW wyroku z dnia 9 sierpnia 2018 r. ( V CSK 410/17 ) Sąd Najwyższy wskazał, odnosząc się do szkody w postaci utraconych korzyści, że ustalenie faktu nieuzyskania odpowiednich korzyści w ramach przyjętego hipotetycznie przebiegu zdarzeń jest zadaniem niełatwym, chodzi bowiem o wysokie, graniczące z pewnością prawdopodobieństwo uzyskania takiej korzyści, a nie jedynie możliwość jej uzyskania, która może być kwalifikowana tylko jako utrata szansy stania się beneficjentem odpowiedniego przyrostu majątkowego. Konieczna staje się zatem liberalizacja postępowania dowodowego w tym zakresie w stosunku do postępowania obejmującego wykazanie damnum emergens. Taka liberalizacja może polegać m.in. na możliwości szerszego stosowania domniemań faktycznych (art. 231 k.p.c.) i poprzestania na tzw. uprawdopodobnieniach, które sądy meriti mogą stosować w ramach przyjętego hipotetycznie stanu faktycznego, pożyteczny może być także postulat mniej rygorystycznego badania przytaczanych przez powoda faktów mających uzasadniać wystąpienie szkody w postaci lucrum cessans.
\nMając na uwadze przedstawioną argumentację omawiane zarzuty apelacyjne pozwanego są bezzasadne.
\nW zakresie zarzutu pozwanego opartego o przepisy art. 361 § 1 kc w zw. z art. 417 1 § 2 kc odnoszącego się do działań Miejskiego Konserwatora Zabytków Sąd odwoławczy podziela w tym zakresie rozważania Sądu Okręgowego zawarte w uzasadnianiu zaskrzonego wyroku, których nie ma potrzeby ponownego przytaczania w tym miejscu. Również w omawianym przedmiocie pozwany dąży do oceny poszczególnych okoliczności faktycznych w oderwaniu od ich powiązania przyczynowo – skutkowego. W uzupełnieniu argumentacji Sądu I instancji należy powtórzyć, iż gdyby nie pierwsze w chronologii zawinione zachowanie pozwanego to nie powstałaby konieczność – na skutek działań Miejskiego (...) – zmiany w projekcie budynku i konsekwencjami takich zmian dla interesów powoda. Te następstwa, negatywne skutki dla powoda również pozostają w adekwatnym związku przyczynowym z zawinionym zachowaniem skarżącego.
\nBezzasadny jest zarzut pozwanego naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisów prawa materialnego, poprzez przypisanie Miastu P. odpowiedzialności za zwiększone koszty realizacji inwestycji D. M., które zdaniem apelującego nie pozostają adekwatnym związku przyczynowo - skutkowym z zawinionym postępowaniem pozwanego Miasta P., który ponadto zarzucił przyczynienie się strony powodowej do rozmiaru poniesionej szkody, w szczególności poprzez obciążenie Miasta P.: kosztami nadzoru inwestorskiego, które były ponoszone przez stronę powodową w pełnym zakresie w okresie przestoju realizacji inwestycji, który miał miejsce w okresie od sierpnia 2007 r. do końca lutego 2008 r., kosztami opracowania konsultingowego, dotyczącego robót zabezpieczających, konsekwencjami finansowymi realizacji inwestycji, który uległ wydłużeniu w rozmiarze większym niż przerwa w realizacji inwestycji , do której doszło z winy Miasta P..
\nPrzestój w realizacji inwestycji nie oznacza, że właściwe jej zabezpieczenie na czas przestoju, którego rozmiar nie był znany, jak i zabezpieczenie kontynuacji inwestycji nie jest związane z kosztami nadzoru inwestorskiego, pozostającymi w adekwatnym związku przyczynowym z zawinieniem pozwanego, przy czym zasadność poniesienia tych kosztów wynika z opinii Zespołu (...) z 31 lipca 2020 r. ( K. 3487 v) oraz pisemnych wyjaśnień do opinii z dnia 12 stycznia 2021 r, ( K. 3847), w których biegli jednoznacznie zaprzeczyli tezie skarżącego, że powód z premedytacją miałby rzekomo zawyżać koszty inwestycji. Podobnie koszty dotyczące prac konsultingowych w kwocie 70 zł w zakresie robót zabezpieczających zasadnie zostały poniesione, co wynika z opinii biegłego K.
\nF., które to stanowisko biegły potwierdził w piśmie z dnia 5 października 2018 r. ( K. 3207), w którym biegły wyjaśnił, iż były to prace niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa konstrukcji budynku jak i terenu budowy. Pozwany skupiając się na wskazywanym w apelacji okresie przerwy w realizacji inwestycji pomija skutki takiego przestoju na dalszy jej bieg. Zarzucając rzekome przyczynienie się powoda do rozmiarów szkody, w zakresie kwestionowanym przez apelującego, pozwany pomija wskazaną kwestię. Skutków, konsekwencji zawinionego zachowania pozwanego nie można ograniczać jedynie do wskazywanego przez skarżącego okresu sierpień 2007 – luty 2008 r. Stanowisko pozwanego w omawianej kwestii oznaczałoby, że przedsiębiorca nastawiony na zysk i dążący do jak najkorzystniejszej relacji tego zysku do kosztów jego uzyskania, ponosiłby nieuzasadnione, zdaniem pozwanego, koszty bez gwarancji ich odzyskania albo co najmniej szybkiego odzyskania od zobowiązanego do naprawienia szkody.
\nOdnosząc się do ostatniego z podniesionych zarzutów pozwanego, zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego, art. 442 1 § 1 kc poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu, że: początek 10. letniego terminu przedawnienia a tempore facti wyznacza ostateczna decyzja nadzorcza z 5 lipca 2007 r., w której Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody (...) stwierdzającej nieważność decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 12 lipca 2004 r., podczas gdy zdarzeniem rodzącym odpowiedzialność odszkodowawczą jest wyłącznie pierwotna decyzja ostateczna z 12 lipca 2004 r., a początek 3. letniego terminu przedawnienia a tempore scientae wyznacza moment zbycia ostatniego lokalu, podczas gdy termin ten winien zostać wyznaczony osobno dla każdego lokalu w momencie jego zbycia.
\nZarzuty skarżącego są bezzasadne.
\nW przedmiocie oceny braku przedawnienia roszczeń zgłoszonych przez stronę powodową Sąd odwoławczy podziela argumentację Sądu I instancji, w zakresie której brak potrzeby jej ponownego przytaczania w tym miejscu.
\nUstawą o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw z dnia 17 czerwca 2004 r. (Dz.U. Nr 162, poz. 1692) między innymi zmieniono przepis art. 417 kc oraz dodano art. 417 1 kc, a także uchylono przepis art. 160 kpa. Ponadto ustawodawca zdecydował, że do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się między innymi przepisy art. 417 kc oraz art. 160 kpa w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przy czym ustawa wchodzi w życie z dniem 1 września 2004 r.
\nKolejna ustawa o zmianie ustawy - Kodeks cywilny z dnia 16 lutego 2007 r. (Dz.U. Nr 80, poz. 538) uchyliła art. 442 kc i dodała się art. 442 1 kc , postanawiając w art. 2., że do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie omawianej ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 442 1 kc, przy czym ustawa weszła w życie z dniem 10 sierpnia 2007 r.
\nOkoliczności sprawy oraz przytoczone przepisy ustaw zmieniające istotne dla sprawy uregulowania prawne przesądzają, iż do oceny roszczeń powoda, w tym ich przedawnienia, będą miały zastosowanie przepisy art. 417 1 § 2 kc i art. 442 1 § 1 kc.
\nZgodnie z przepisem art. 442 1 § 1 kc roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
\nWskazaną powyżej zasadę liczenia terminu trzyletniego nie można wprost zastosować do sytuacji, w których szkoda powstała na skutek wydania ostatecznej decyzji administracyjnej.
\nPrzepis art. 417 1 § 2 kc stanowi, iż jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu jej niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej.
\nWykładnia wskazanego wyżej przepisu daje podstawę do wniosku, że zobowiązanie do naprawienia szkody wywołanej ostateczną decyzją niezgodną z prawem nie jest typowym czynem niedozwolonym. Zgodnie z tym przepisem uprawniony może bowiem dochodzić swojego roszczenia dopiero po stwierdzeniu w odpowiednim trybie, że decyzja wyrządzająca szkodę została wydana z naruszeniem prawa. Do czasu, gdy decyzja nadzorcza stanie się ostateczna uprawniony nie może więc dochodzić przysługującego mu roszczenia. Ta odmienność w sytuacji, gdy źródłem szkody jest ostateczna decyzja administracyjna, wynika z tego, iż do czasu wydania decyzji nadzorczej eliminującej ją z obrotu prawnego wiąże sądy i inne organy państwowe także wówczas, gdy obiektywnie jest ona wadliwa. Dopiero stwierdzenie ostateczną decyzją jej nieważności bądź wydanie z rażącym naruszeniem prawa powoduje aktualizację roszczenia odszkodowawczego, stąd do tego czasu nie może rozpocząć się bieg terminu przedawnienia. Wraz z wydaniem ostatecznej decyzji nadzorczej powstaje wymagany przez ustawę stan prawny.
\nPowyżej wskazano, że wymogiem omawianej decyzji nadzorczej jest jej ostateczność.
\nZgodnie art. 16 § 1 kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne.
\nOstateczność decyzji spełniającej kryteria z art. 16 § 1 kpa jest związana ze stwierdzeniem jej ostateczności w rozumieniu wskazanego przepisu, a nie z ostatecznym wyczerpaniem wszelkich środków wzruszalności takiej decyzji. Czym innym jest ustalenie, czy decyzja spełnia kryteria z art. 16 § 1 kpa, a czym innym czy stronie przysługują przewidziane prawem środki oceny zgodności takiej decyzji z prawem. To czy od ostatecznej decyzji przysługuje szczególny środek w postaci skargi do sądu administracyjnego, a następnie odpowiedni środek do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wpływa na jej ostateczności, a tym samym na początek biegu omawianego terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego.
\nWobec powyższego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, strona powodowa nie uchybiła dziesięcioletniemu terminowi z art. 442 1 § 1 kc.
\nSąd Apelacyjny podziela również rozważania Sądu Okręgowego, że w okolicznościach sprawy nie został przekroczony przez stronę powodową trzyletni termin z art. 442 1 § 1 kc.
\nZasadnie Sąd I instancji przyjął, że o szkodzie objętej zmodfikowanym żądaniem pozwu, związanej z utratą korzyści z całej inwestycji, powód dowiedział się dopiero z dniem zbycia ostatniego lokalu, co miało miejsce w dniu 28 kwietnia 2016 r.
\nOceniając, konkretyzując wskazaną wyżej szkodę nie można pomijać w tych ocenach charakteru działań realizowanych przez powoda, celu i pożądanego wyniku podjętej inwestycji, którym miał być pożądany, planowany zysk z jej realizacji, z inwestycji traktowanej całościowo, gdyż tylko całościowe rozliczenie inwestycji, dopiero po jej zakończeniu, pozwalało na oszacowanie czy do powstania omawianej szkody doszło, a jeżeli tak to jaki jest jej rozmiar. Szkodą polegającą na utracie korzyści, dotyczy korzyści, które powód mógłby uzyskać po zrealizowaniu planowanej inwestycji.
\nPomimo, że odpowiedzialność deliktowa dłużnika powstaje już z chwilą popełnienia czynu niedozwolonego, to jednak stan świadomości pokrzywdzonego decyduje o tym, że to moment, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia jest chwilą, od której - z uwagi na stan swojej wiedzy - może on wezwać dłużnika do zapłaty oraz wystąpić na drogę sądową o odszkodowanie. Dlatego właśnie dzień uzyskania wiedzy o szkodzie i osobie za nią odpowiedzialnej wyznacza początkową datę biegu trzyletniego terminu przedawnienia w art. 442 1 § 1 k.c. Pomimo, że przedawnienie pełni istotną stabilizującą funkcję w obrocie prawnym, to jednak jest ono generalnie ukształtowane tak, aby nie pozbawiać ochrony podmiotu, który dochowuje staranności w dochodzeniu swoich praw. Przedawnienie nie może być natomiast rozumiane jako instytucja pozwalająca dłużnikowi uniknąć odpowiedzialności cywilnej.
\nNależy zauważyć, że Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lutego 2016 r. (II CSK 172/15) nie wykluczył całościowego oszacowania szkody odnoszącej się do całej inwestycji, a jedynie wskazał, iż do ustalenia tak obliczonej szkody konieczne byłoby zakończenie całej inwestycji ( sprzedaży wszystkich lokali i ich rozliczenie) i odejście od przyjętej przez Sąd indemnizacji w odniesieniu do każdego z lokali osobno, wskazując jedynie, że powód tych okoliczności w toku postępowania nie wykazał, inaczej konstruując zakres i zasady obliczenia szkody. Taki pogląd Sąd Najwyższy wyraził w ówczesnych okolicznościach faktycznych sprawy.
\nW obecnych okolicznościach sprawy wszystkie lokale są już zbyte i powstała sytuacja umożlwiająca oszacowanie szkody odnoszącej się do całej inwestycji.
\nRoszczenie o naprawienie szkody powstaje w chwili, w której aktualizują się wszystkie przesłanki odpowiedzialności z tego tytułu. W tej kwestii Sąd odwoławczy podtrzymuje swe rozważania przedstawione w ramach oceny apelacji powódki.
\nMając na uwadze powyższe rozważania Sąd odwoławczy oddalił apelację pozwanego na podstawie art. 385 kpc jako bezzasadną.
\nKoszty postępowania apelacyjnego zostały ustalone przy uwzględnieniu wartości przedmiotu zaskarżenia apelacji obu stron oraz wyniku postępowania apelacyjnego:
\nWartość przedmiotu zaskarżania apelacji powódki to 6 835 644 zł , a skarżąca wygrała co do kwoty 748 411,85 zł, czyli wygrała w przybliżeniu w 11 % ( 10,94 %), a przegrał w 89 %.
\nWartość przedmiotu zaskarżania apelacji pozwany to 8 921 174 zł i pozwany przegrał swoja apelację w 100 % , czyli powódka apelację pozwanego wygrała w 100 % W zakresie swojej apelacji powódka poniosła z tytułu kosztów związanych z wniesieniem swojej apelacji 218 750 zł (200 000 zł z tytułu opłaty sądowej od apelacji oraz 18 750 zł z tytułu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym), a pozwany w związku z wniesieniem odpowiedzi na apelację powódki poniósł, odpowiednio do wartości przedmiotu zaskarżenia kwotę 18 750 zł z tytułu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. W sumie strony w zakresie apelacji powódki poniosły koszty w kwocie 237 500 zł. Powódka odpowiednio do wartości przedmiotu zaskarżenia - 6 835 644 zł - wygrał co do kwoty 748 411,85 zł, czyli wygrał w przybliżeniu w 11 % ( 10,94 %), a przegrała w 89 %. Z sumy kosztów poniesionych przez strony w związku z apelacją powódki – 237 500 zł, powódkę obciąża odpowiednio do wyniku tej części postępowania odwoławczego 89 % tych kosztów, czyli kwota 211 375 zł, a pozwanego 11 % czyli kwota 26 125 zł. Powódka wobec tego poniosła o 7 375 zł za dużo w stosunku do zakresu, w jakim wygrała apelację (218 750 zł – 211 375 zł), a pozwany poniósł z tego samego tytułu o taką kwotę kosztów za mało, czyli w zakresie kwoty 7 375 zł, wobec tego w omawianym zakresie pozwany powinien zwrócić powódce kwotę 7 375 zł.
\nW zakresie apelacji pozwanego: pozwany poniósł z tytułu kosztów związanej z wniesieniem swojej apelacji 218 750 zł (200 000 zł z tytułu opłaty sądowej od apelacji oraz 18 750 zł z tytułu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym), a powódka w związku z wniesieniem odpowiedzi na apelację pozwanego poniosła, odpowiednio do wartości przedmiotu zaskarżenia kwotę 18 750 zł z tytułu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. W sumie strony w zakresie apelacji pozwanego poniosły kwotę 237 500 zł. Pozwany przegrał swoją apelację w całości, stąd z tytułu kosztów poniesionych przez pozwanego w związku z wniesieniem apelacji, pozwanemu nie przysługuje od powódki zwrot jakichkolwiek kosztów. W przypadku powódki, wobec wniesienia odpowiedzi na apelację pozwanego, którą pozwany przegrał w całości, powódce przysługuje zwrot w całości poniesionych w związku z omawianą czynnością procesową kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 18 750 zł.
\nMając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanego na rzecz powódki, łącznie z tytułu zwrotu kosztów poniesionych w postępowaniu apelacyjnym, odpowiednio do jego wyniku, w zakresie rozpoznania obu środków odwoławczych stron, kwotę 26 125 zł ( 7 375 zł + 18 750 zł).
\nO kosztach postępowania apelacyjnego Sąd odwoławczy orzekł, odpowiednio do wyniku tego postępowania, na podstawie przepisów art. 108 § 1 kpc w zw. z art. 98 § 1 i 3 kpc i art. 100 kpc oraz §§ 2 pkt 8 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
\nMałgorzata Gulczyńska Maciej Rozpędowski Karol Ratajczak