wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2021 r., sygn. akt III KK 301/22, Lex nr 3427319). Wobec powyższego uprzednia karalność po zatarciu skazań nie może być w ogóle brana pod uwagę przy analizie okoliczności wpływających na wymiar kary, jako że oskarżonego uznaje się za osobę niekaraną ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt II AKa 109/20, Lex nr 3126793). W świetle powyższego za niepoprawne należało uznać stanowisko Sądu Okręgowego, który stwierdził, że z uwagi na fakt, że niekaralność oskarżonego wynikała z zatarcia się jego poprzednich skazań, a nie obiektywnego braku popełnienia w przeszłości jakiegokolwiek przestępstwa, nie można było potraktować jako okoliczności łagodzącej uprzedniej niekaralności K. G. (1) za przestępstwa. Dla ustalenia omawianej okoliczności łagodzącej żadnego znaczenia nie ma czy niekaralność wynika z dotychczasowego życia sprawcy zgodnie z normami prawa, czy też jest następstwem zatarcia poprzednich skazań. W doktrynie i judykaturze jednoznacznie przyjmuje się, że zatarcie skazań powoduje, że sprawcę traktuje się jako osobę niekaraną. Wobec tego należy w takich przypadkach uznawać za okoliczność łagodzącą uprzednią niekaralność. Przeciwne stanowisko Sądu I instancji było nietrafione i stanowiło jawną obrazę przepisu prawa materialnego, tj. art. 106 kk. Dodać jednak trzeba, że ilość okoliczności obciążających znacznie przekraczająca tę jedną okoliczność łagodzącą musiała znaleźć odzwierciedlenie w odpowiednio surowym wymiarze kar jednostkowych oraz kary łącznej, o czym będzie dokładniej mowa w pkt. 3.11. niniejszego uzasadnienia.
\nWniosek Zmiana zaskarżonego wyroku w całości poprzez uniewinnienie oskarżonego K. G. (1) od wszystkich zarzucanych mu czynów, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.
\nZgłoszone w apelacji wnioski końcowe zupełnie nie były skorelowane z treścią omówionego zarzutu. Naruszenie przez Sąd Okręgowy przepisu art. 106 kk i zaniechanie uznania za okoliczność łagodzącą uprzedniej niekaralności K. G. (1) za przestępstwa (wynikającą z zatarcia się uprzednich skazań) nie mogło doprowadzić do wydania w instancji odwoławczej wyroku reformatoryjnego polegającego na uniewinnieniu podsądnego od wszystkich zarzucanych mu czynów, czy tym bardziej wydania wyroku kasatoryjnego. Uchybienie to mogło jedynie skutkować zmianą wymiaru kar jednostkowych oraz kary łącznej. Zagadnienie to zostanie jednak w sposób wyczerpujący omówione w pkt 3.11. tego uzasadnienia.
\nLp.
\nZarzut 3.11.
\nRażąca niewspółmierność kar jednostkowych wymierzonych oskarżonemu w punktach: 3 wyroku w wymiarze 1 roku pozbawienia wolności i 100 stawek dziennych w wysokości po 100 zł każda (czyny opisane w pkt 1 i 2 wyroku), 4 wyroku w wymiarze 2 lat pozbawienia wolności oraz 200 stawek dziennych w wysokości po 100 zł każda, 5 wyroku w wymiarze 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 200 stawek dziennych w wysokości po 100 zł każda, 6 wyroku w wymiarze 2 lat pozbawienia wolności oraz 150 stawek dziennych w wysokości po 100 zł każda, 7 wyroku w wymiarze 6 miesięcy pozbawienia wolności i w konsekwencji powyższego rażącą niewspółmierność orzeczonej w pkt 8 wyroku kary łącznej 4 lat pozbawienia wolności i 300 stawek dziennych grzywny w wysokości jednej stawki dziennej po 10 zł każda polegająca na wymierzeniu w stosunku do oskarżonego tak kar jednostkowych i kary łącznej rażąco surowych wynikających ze:
\nMając na względzie powyższe, Sąd Okręgowy uznał, że obrońca oskarżonego nie wykazał by kary jednostkowe, czy też kara łączna były rażąco surowe w stosunku do wagi i okoliczności osądzanych czynów. Sąd Rejonowy rozważając nad wymiarem kar jednostkowych wziął pod uwagę wszystkie występując w kontrolowanej sprawie okoliczności obciążające, co musiało znaleźć odzwierciedlenie w odpowiednio surowym wymiarze poszczególnych kar jednostkowych. Zgodzić się należało jedynie z obrońcą, że błędnie Sąd Okręgowy nie uznał za okoliczność łagodzącą uprzedniej niekaralności oskarżonego za przestępstwa (przy czym bez znaczenia był fakt, że niekaralność ta wynikała z zatarcia poprzednich skazań K. G. (1) – zagadnienie to zostało dokładnie omówione w pkt. 3.10. niniejszego uzasadnienia). Nadmienić jednak należy, że nawet pominięcie tej jednej okoliczności łagodzącej przez organ meriti w trakcie rozważań nad wymiarem poszczególnych kar jednostkowych nie spowodowało, że orzeczone w zaskarżonym wyroku kary były rażąco niewspółmiernie surowe. Znamienne jest bowiem, że okoliczności obciążających było znacznie więcej aniżeli ta jedna okoliczność łagodząca, a nadto okoliczności obciążające były poważne gatunkowo i to musiało determinować odpowiednio surowy wymiar poszczególnych kar jednostkowych. Należy także pamiętać, że życie w zgodzie z obowiązującymi normami prawa karnego jest obowiązkiem każdego obywatela, a więc niekaralność za przestępstwa chociaż jest oczywiście okolicznością łagodzącą, to nie można jej wagi przeceniać. Z tożsamego względu niewielkie znaczenie dla wymiaru poszczególnych kar jednostkowych miał fakt, że oskarżony od momentu dokonania ostatniego z przestępstw objętych niniejszym postępowaniem nie popełnił kolejnych czynów zabronionych, pomimo tego że od dnia dokonania tego ostatniego chronologicznie czynu minęło ponad 10 lat.
\nTakie zachowanie, tj. życie w zgodzie z normami prawa karnego i zaniechania popełniania przestępstw winno był bowiem normą w polskim społeczeństwie. Obrońca oskarżonego skupił się więc niepotrzebnie na okolicznościach łagodzących, które chociaż rzeczywiście występowały w tej sprawie nie mogły samodzielnie zaważyć na wymierzeniu K. G. (1) kar jednostkowych w znacznie niższym wymiarze aniżeli wskazany w zaskarżonym wyroku. Odnosząc się do twierdzeń obrony odnośnie uznania przez Sąd I instancji za okoliczność obciążającą jednego ze znamion przypisanych mu czynów zabronionych, tj. działania z chęci uzyskania korzyści majątkowej, należy podać wyraźnie, że dokładna analiza uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia nie potwierdza by w/w okoliczność została uznana przez organ orzekający za okoliczność obciążającą.
\nSąd Okręgowy podał jedynie, że motywacja oskarżonego polegająca właśnie na chęci osiągnięcia korzyści majątkowych była przyczynkiem wymierzenia obok kar pozbawienia wolności również kar grzywny. Stanowisko to było w pełni prawidłowe i zgodne z przepisami prawa. Zauważyć należy, że skarżący wytykając organowi meriti niewspółmierność orzeczonych kar pozbawienia wolności nie przedstawił rzeczowej argumentacji uzasadniającej słuszność prezentowanego w apelacji stanowiska. Omawiany zarzut był więc w istocie pozbawiony odpowiedniego uzasadnienia i sprowadzał się jedynie do polemiki ze słusznym stanowiskiem Sądu Okręgowego co do wymiaru kar jednostkowych orzeczonych za poszczególne przestępstwa przypisane oskarżonemu. Warto dodać, że obrońca podważając współmierność orzeczonych kar jednostkowych zupełnie pomijał we wniesionym środku odwoławczym szereg niezmiernie istotnych okoliczności obciążających, które miały niebagatelny wpływ na wymiar poszczególnych kar jednostkowych. Oskarżony wykorzystał niepełnosprawność umysłową T.
\nK. (1), jego deficyty intelektualne oraz praktycznie bezgraniczne zaufanie jakim oskarżonego obdarzył pokrzywdzony. K. G. (1) najpierw zbudował w świadomości T. K. (1) obraz siebie jako osoby godnej zaufania, pomocnej i martwiącej się losem pokrzywdzonego, a następnie podstępnie wykorzystał jego deficyty i nakłonił go do podpisywania szeregu dokumentów, które potem użył by doprowadzić do przejęcia wszystkich wierzytelności jakie T. K. (1) posiadał wobec swoich dłużników, a także sprzedania bez wiedzy i zgody - świadomości pokrzywdzonego jego domu rodzinnego i przejęcia wszystkich uzyskanych z tego tytułu środków na swoją własność. Na skutek tych wielu, rozciągniętych w czasie, zawoalowanych, działań K.
\nG. (1) pokrzywdzony po opuszczeniu Zakładu Karnego stał się osobą bezdomną, bez środków do życia. Ponadto kolejnym skutkiem tych karygodnych (a wręcz podłych) działań podsądnego było odejście od pokrzywdzonego jego partnerki M. Z. i śmierć bliskiej mu osoby. Oskarżony wzbogacił się na ogromnej krzywdzie T. K. (1) – osoby niepełnosprawnej intelektualnie, która obecnie jest ubezwłasnowolniona całkowicie. Tego typu zachowanie, zasługujące na szczególne potępienie, musiało spotkać się z odpowiednio surową reakcją organu wymiaru sprawiedliwości. Podkreślić jeszcze warto w tym miejscu, że wymiar kar jednostkowych orzeczonych za poszczególne przestępstwa przypisane oskarżonemu nie oscylował w górnych granicach ustawowego zagrożenia za tego typu czyny zabronione.
\nNie sposób więc uznać tak ukształtowanych kar jednostkowych za niewspółmiernie surowe, a odmienne stanowisko obrony na ten temat było zupełnie nietrafione.
\nSąd Okręgowy nie miał również żadnych zastrzeżeń do wymiary kary łącznej, która uwzględniała wszystkie okoliczności wymienione w art. 85a kk oraz związek podmiotowo-przedmiotowy pomiędzy przestępstwami podlegającymi objęciu węzłem kary łącznej. Określając wysokość kary łącznej Sąd Rejonowy miał na względzie bliski związek czasowy między tymi czynami, który nie mógł jednak determinować wymiaru kary łącznej. Oskarżony dopuścił się popełnienia pięciu czynów (dwa z nich zostały popełnione w warunkach ciągu przestępstw), przy czym wbrew odmiennym tezom apelującego nie godziły one w tożsame dobra prawne. Ponadto związek czasowy pomiędzy poszczególnymi czynami zabronionymi nie był aż tak bliski jak podano w apelacji. Decyzja o zastosowaniu w takiej sytuacji zasady asperacji była słuszna, a wymiar kary łącznej został oceniony przez organ odwoławczy jako odpowiedni.
\nWniosek Zmiana zaskarżonego wyroku w całości poprzez uniewinnienie oskarżonego K. G. (1) od wszystkich zarzucanych mu czynów, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.
\nBrak podstaw dla uwzględnienia powyższego wniosku z uwagi na bezzasadność omówionego zarzutu. Kary jednostkowe oraz kara łączna orzeczone przez Sąd Rejonowy w kontrolowanej sprawie były współmierne do wagi czynów przypisanych K. G. (1). Przeciwne stanowisko obrońcy oskarżonego nie spotkało się z aprobatą organu odwoławczego. Sąd Okręgowy dokonał ingerencji w wymiary kary łącznej orzeczonej wobec K. G. (1), jednakże nie było to następstwem zasadności omówionego zarzutu tylko konieczność dokonanych zmian wynikła z faktu uniewinnienia podsądnego w instancji odwoławczej od jednej z sześciu przypisanych mu przez Sąd Okręgowy czynów zabronionych.
\n4.
\nOKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU 1.
\nZwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności 5.
\nROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 0.15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji 0.11.
\nPrzedmiot utrzymania w mocy Wyrok Sądu I instancji utrzymano w mocy w pozostałej części (poza zmianami opisanymi w pkt 5.2.).
\nZwięźle o powodach utrzymania w mocy Powodem utrzymania wyroku w mocy w pozostałej części (poza zmianami opisanymi w pkt 5.2.) była całkowita niezasadność większości zarzutów apelacji obrońcy oskarżonego, jak też brak podstaw wskazanych w art. 439, 440 i 455 kpk, uzasadniających zmianę lub uchylenie wyroku poza granicami zarzutów i wniosków apelacji.
\n0.15.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 0.0.11.
\nPrzedmiot i zakres zmiany Zaskarżony wyrok został zmieniony w ten sposób, że na podstawie art. 4 § 1 kk przyjęto, iż zastosowanie mają przepisy ustawy kodeks karny obowiązujące do dnia 30 czerwca 2015 r.
\nZwięźle o powodach zmiany W przedmiotowej sprawie należało zastosować regulację art. 4 § 1 kk, zgodnie z którym jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Wobec tego, że po dacie popełnienia przestępstw przez oskarżonego a wydaniem przez Sąd Okręgowy wyroku doszło do zmiany części przepisów karnych zastosowanych w tej sprawie konieczne było rozważenie, czy wobec K. G. (2) należało zastosować ustawę nową, czy tą obowiązującą poprzednio jako względniejszą dla sprawcy. Sąd odwoławczy po przeanalizowaniu tego zagadnienia doszedł do wniosku, że względniejsza dla oskarżonego była ustawa obowiązująca w czasie popełnienia przez niego przypisanych mu czynów zabronionych, m.in. dlatego, że wtedy przepisy kodeksu karnego nie przewidywały surowszych granic kary za przestępstwo popełnione w warunkach czynu ciągłego. Sąd Okręgowy de facto zastosował wobec podsądnego przepisy karne w brzmieniu obowiązujących do dnia 30 czerwca 2015 r., jednak zaniechał wskazania w podstawie prawnej wydanego wyroku przepisu art. 4 § 1 kk. Uchybienie to wymagało ingerencji ze strony organu odwoławczego, W konsekwencji dokonano zmiany zaskarżonego orzeczenia polegającej na wyraźnym podaniu art. 4 § 1 kk w postawie prawnej wydanego wyroku skazującego.
\n0.0.12.
\nPrzedmiot i zakres zmiany Zaskarżony wyrok został zmieniony w ten sposób, że oskarżonego K. G. (1) uniewinniono od czynu z art. 272 kk przypisanego w pkt 7 – zarzut aktu oskarżenia VI i w konsekwencji tego uchylono pkt 8 dotyczący orzeczenia o karach łącznych.
\nZwięźle o powodach zmiany W toku kontroli instancyjnej ustalono, że Sąd Okręgowy dopuścił się obrazy przepisu prawa materialnego w postaci art. 272 kk. Organ meriti przypisał bowiem K. G. (1) odpowiedzialność karną za zarzucany mu w pkt VI aktu oskarżenia czyn zabroniony, pomimo że jego zachowanie opisane dokładnie w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia nie wyczerpywało wszystkich ustawowych znamion tego typu przestępstwa. Wobec stwierdzonego uchybienia zaistniała konieczność ingerencji instancyjnej w treść zaskarżonego orzeczenia poprzez zmianę i uniewinnienie podsądnego od czynu z art. 272 kk przypisanego mu w pkt 7 kontrolowanego orzeczenia. Dokonana zmiana spowodowała także konieczność uchylenia pkt 8 zawierającego orzeczenia o karach łącznych albowiem po modyfikacji zaskarżonego rozstrzygnięcia należało ponownie orzec o karach łącznych w instancji odwoławczej.
\n0.0.13.
\nPrzedmiot i zakres zmiany Zaskarżony wyrok został zmieniony w ten sposób, że na podstawie art. 86 § 1 i § 2 kk oraz art. 91 § 2 kk oskarżonemu K. G. (1) połączono orzeczone w punktach 3, 4, 5 i 6 części rozstrzygającej zaskarżonego wyroku, kary pozbawienia wolności i grzywny, i wymierzono mu kary łączne:
\nZwięźle o powodach zmiany Modyfikacja zaskarżonego wyroku polegająca na uniewinnieniu oskarżonego w instancji odwoławczej od popełnienia zarzucanego mu przestępstwa z art. 272 kk (zagadnienie to zostało dokładnie opisane w pkt 3.9. oraz pkt 5.2. niniejszego uzasadnienia) spowodowała konieczność uchylenia punktu zawierającego orzeczenie o karze łącznej i ponownego wydania w tej kwestii orzeczenia w instancji odwoławczej. Sąd Apelacyjny rozważając nad wymiarem kary łącznej uwzględnił wszystkie okoliczności wymienione w art. 53 kk (wg stanu prawnego obowiązującego do 30.06.2015r.) oraz związek podmiotowo-przedmiotowy pomiędzy przestępstwami podlegającymi objęciu węzłem kary łącznej i doszedł do wniosku, że w pełni uzasadnione będzie zastosowanie zasady asperacji w kształtowaniu kary łącznej. Ostatecznie wymierzono oskarżonemu kary łączne: 3 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywny w wysokości 300 stawek dziennych, ustalając wysokość stawki dziennej na kwotę 100 zł. Obniżenie wymiaru kary łącznej pozbawienia wolności w instancji odwoławczej względem tego orzeczonego przez Sąd Okręgowy było jedynie następstwem uniewinnienia K. G. (1) od czynu z art. 272 kk. Żadne inne okoliczności nie wpłynęły na zmianę wymiaru kary łącznej pozbawienia wolności.
\n0.15.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 0.15.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 1.1. ☐ art. 439 k.p.k.
\nZwięźle o powodach uchylenia 2.1.
\nKonieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k.
\nZwięźle o powodach uchylenia 3.1.
\nKonieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k.
\nZwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia 4.1. ☐ art. 454 § 1 k.p.k.
\nZwięźle o powodach uchylenia 0.15.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania 0.15.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności 6.
\nKoszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności 4.
\nZgodnie z art. 616 § 1 pkt 2 kpk do kosztów procesu należą uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika. Wobec nieuwzględnienia apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, podsądny zgodnie z art. 636 § 1 kpk był zobowiązany do poniesienia kosztów procesu, w tym także tych kosztów, o których mowa w art. 616 § 1 pkt 2 kpk.
\nPełnomocnik oskarżycielka posiłkowego T. K. (1) w odpowiedzi na apelację złożył wniosek o zasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym według norm przepisanych. Przytoczone wyżej przepisy stanowią podstawę prawną orzeczenia uwzględniającego to żądanie w zakresie dotyczącym postępowania odwoławczego. Wysokość kosztów poniesionych przez oskarżyciela posiłkowego z tytułu ustanowienia w sprawie pełnomocnika została ustalona w oparciu o § 11 ust. 2 pkt 5, § 15 ust. 1 i 3 oraz § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
\n5.
\nPrzepis art. 636 § 1 kpk stanowi, że w sprawach z oskarżenia publicznego, w razie nieuwzględnienia środka odwoławczego wniesionego przez oskarżonego lub oskarżyciela posiłkowego, koszty procesu za postępowanie odwoławcze ponosi na ogólnych zasadach ten, kto wniósł środek odwoławczy, a jeżeli środek ten pochodzi wyłącznie od oskarżyciela publicznego – koszty procesu za postępowanie odwoławcze ponosi Skarb Państwa.
\nMając na względzie powyżej przytoczoną normę prawną, Sąd Apelacyjny zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa zwrot wydatków sądowych za postępowanie odwoławcze w wysokości 50 zł. Ponadto w oparciu o regulacje art. 10 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 5 oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych Sąd odwoławczy wymierzył podsądnemu opłatę za obie instancje w kwocie 6.400 zł. Sąd Apelacyjny nie dostrzegł podstaw uzasadniających zwolnienie podsądnego od obowiązku zwrotu kosztów procesu.
\n7.
\nPODPIS J. O.
\nK. L. M. Ś.