W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego brak doręczenia decyzji jednej ze stron postępowania nie oznacza, iż decyzja ta nie uzyskuje przymiotu ostateczności. Bieg terminu do wniesienia odwołania liczy się dla każdej strony oddzielnie w zależności od tego, kiedy stronie została decyzja doręczona lub ogłoszona. Upływ terminu do wniesienia odwołania dla strony, której najpóźniej doręczono lub ogłoszono decyzję, oznacza, że decyzja stała się ostateczna w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a. k.p.a. Strona, której nie doręczono lub nie ogłoszono decyzji, a dowiedziała się o wydaniu takiej decyzji, może złożyć również odwołanie, jednak musi być ono złożone nie później niż upłynie termin do wniesienia odwołania dla strony, której najpóźniej doręczono lub ogłoszono decyzję, gdyż nie ma ona własnego, indywidualnego terminu do wniesienia odwołania.
\nUpływ terminu do wniesienia odwołania dla stron, którym doręczono decyzje lub ogłoszono i nie wniesiono odwołania w tym terminie, powoduje, że decyzja staje się ostateczna i podlega wykonaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2013 r., sygn. II OSK 239/12). Przyjmuje się w związku z tym, że strona postępowania administracyjnego, niebędąca jedyną stroną tego postępowania, która została w tym postępowaniu pominięta przez niedoręczenie jej decyzji organu pierwszej instancji, może wnieść odwołanie w terminie, który biegnie dla stron postępowania, którym decyzję doręczono, zaś po tym terminie nie służy jej prawo wniesienia odwołania, lecz podanie o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
\nStronie zatem, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu i dowiedziała się o wydaniu decyzji, gdy ta była już ostateczna, przysługuje wniosek na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2023 r., sygn. I OSK 2545/19, i orzecznictwo tam powołane).
\nSądowi z urzędu wiadomym jest – w związku z rozpoznawaniem apelacji w sprawie III Ca 947/23 – że już był badany problem publikacji i ostateczności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23.11.1954 r. (...) W okolicznościach tamtej sprawy Sąd Okręgowy przyjął, że istnieją uzasadnione podstawy do przyjęcia, że wola (...) w G. wyrażona w orzeczeniu z 23 listopada 1954 r. została uzewnętrzniona wobec podmiotu usytuowanego poza tym organem administracji.
\nW tym zakresie Sąd Okręgowy orzekający w sprawie III Ca 947/23 podzielił argumentację przedstawioną w uzasadnieniu przedłożonych przez powodów decyzji Wojewody (...) z 9 lutego 2024 r., znak: (...) (...).(...) umarzających postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia (...) z 23 listopada 1954 r.
\nSą to te same decyzje dołączone w niniejszej sprawie do pisma z 2 kwietnia 2025 r. ( k. 816 ).
\nWskazano w nich, że orzeczenie to musiało zostać doręczone (ogłoszone), ponieważ decyzją z 10 stycznia 1970 r., znak: (...) (...) (...) w G. uchyliło ww. orzeczenie z części dotyczącej przejęcia nieruchomości od M. P. (5) – jednego z wymienionych w nim właścicieli. Z sygnatury decyzji (...) w G. z 10 stycznia 1970 r. wynika, że postępowanie zostało wszczęte w 1956 r., zatem już wówczas osoba, której dotyczy decyzja musiała zapoznać się z jej treścią, skoro podejmowała działania zmierzające do odzyskania utraconych gruntów.
\nZatem działania podejmowane w 1956 r. przez M. P. (5) dają podstawy do przyjęcia, że orzeczenie (...) z 23 listopada 1954 r. musiało zostać ogłoszone bądź przynajmniej doręczone którejkolwiek ze stron.
\nNawet jeśli decyzja ta nie została doręczona S. P. (1) ( P. ), to w świetle przywołanego wyżej stanowiska NSA z pewnością stała się już ostateczna.
\nGdyby było inaczej powodowie nie wszczynaliby postępowania w trybie nadzwyczajnym, tj. o stwierdzenie nieważności tej decyzji.
\nZ uzasadnień decyzji nr (...) Wojewody (...) z dnia 13.03.2019 r., (...) (...) (...)( k. 28-36 ) wprost wynika zaś, że wolą M. R. (1) było wzruszenie ostatecznego orzeczenia (...) w G. z 23 listopada 1954 r. zarówno co do S. P. (2) jak i P. P..
\nOznacza to, że zarówno organy administracyjne, jak i powodowie ( których reprezentowała M. R. (1) ) traktowali wskazane orzeczenie jako ostateczne. Powodowie na brak przymiotu ostateczności tego orzeczenia zaczęli powoływać się dopiero w trakcie niniejszego procesu - w momencie, gdy Sąd Rejonowy wydał niekorzystny dla nich wyrok – oddalajacy powództwo.
\nWbrew zarzutom apelacji o braku ostateczności orzeczenia (...) nie świadczy to, że nie stanowiło ono podstawy wpisu do księgi wieczystej. Sami powodowie w toku postępowania wskazywali, że orzeczenie to stanowiło faktyczną podstawę ujawnienia pozwanego jako właściciela nieruchomości objętych pozwem, a wszelkie wskazane w księdze wieczystej decyzje nie odnoszą się do działek objętych pozwem.
\nReasumując, Sąd Okręgowy ocenił, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że orzeczenie (...) w G. z 23 listopada 1954 r. do chwili obecnej nie uzyskało przymiotu ostateczności.
\nOdnotować należy, iż na gruncie podobnego stanu faktycznego ( dotyczącego innych nieruchomości i innego orzeczenia (...) w G. ) Sąd Okręgowy w Nowym Sączu w sprawie III Ca 728/21 zajął podobne stanowisko, uznając, że zarzuty o braku ostateczności decyzji administracyjnej oraz o braku skutków prawnych decyzji są chybione.
\nDodać należy, że podstawowym zadaniem sądu orzekającego, wyrażającym istotę sądzenia jest rozstrzyganie kwestii spornych w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału ( tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1996 roku, II CRN 173/95, publ. LEX nr 1635264).
\nSkuteczne przedstawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 k.p.c. wymaga zaś wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania, lub doświadczenia życiowego. Nie jest natomiast wystarczające subiektywne przekonanie strony o innej niż przyjął to Sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena Sądu ( tak: orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 5 sierpnia 1999 roku, II UKN 76/99, publ. OSNAPiUS 2000, Nr 19, poz. 732; z dnia 10 kwietnia 2000 roku, V CKN 17/2000, publ. OSNC 2000, Nr 10, poz. 189; z dnia 10 stycznia 2002 roku, II CKN 572/99, publ. LEX nr 53136; z dnia 27 września 2002 roku, II CKN 817/00, publ. LEX nr 56096).
\nOcena dowodów polega na ich zbadaniu i podjęciu decyzji, czy została wykazana prawdziwość faktów, z których strony wywodzą skutki prawne. Celem sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych, i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia ( tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003 roku, II CK 75/02).
\nNa sądzie orzekającym ciąży przy tym obowiązek dokonania oceny wszechstronnej, w czym mieści się wymaganie rozważenia wszystkich dowodów mających znaczenie dla przedmiotu sprawy oraz kierowania się w ocenie regułami logiki i doświadczenia życiowego nakazującego uwzględniać wzajemne związki między poszczególnymi faktami ( tak: wyrok SN z dnia 10 lutego 2005 r., II CK 385/04).
\nNależy podkreślić, że powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie jest szczególnym rodzajem powództwa o ustalenie, ale powództwem służącym zaspokojeniu roszczenia typu rzeczowego (actio in rem), przy pomocy którego powód domaga się nie tylko ustalenia prawa lub stosunku prawnego, lecz także wydania orzeczenia zastępującego oświadczenie woli osoby wpisanej do księgi wieczystej, które by prowadziło do usunięcia wpisu jej prawa i zastąpienia go wpisem obrazującym stan prawny nieruchomości aktualny na datę zamknięcia rozprawy ( tak: wyroki SN z 18 czerwca 2015 r., III CSK 372/14, nie publ., z 16 lutego 2011 r., I CSK 305/10, publ. OSN-ZD 2012, nr A, poz. 7 i przytoczone tam orzecznictwo).
\nPrzed wydaniem wyroku uzgadniającego treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym sąd musi ustalić, że miały miejsce zdarzenia, które go ukształtowały zgodnie z żądaniem powoda, a wystąpienie tych zdarzeń spowodowało zarazem, że wpisy w księdze wieczystej nie przedstawiają prawidłowego obrazu stanu prawnego nieruchomości. Sąd rozpoznający powództwo zawierające takie żądanie nie ma uprawnień do ukształtowania stanu prawnego nieruchomości inaczej niż na to wskazują wyniki postępowania dowodowego w odniesieniu do zdarzeń o wskazanych wyżej cechach ( tak: wyrok SN z 26 stycznia 2017 I CSK 27/16, publ. LEX 2259292 ) Przy rozpoznawaniu tego powództwa przedmiotem postępowania dowodowego jest więc ustalenie, czy istotnie zachodzi niezgodność pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, uzasadniająca usunięcie tej niezgodności przez dokonanie prawidłowych wpisów. Uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym polega zaś bądź na wpisaniu nowego prawa, bądź na wykreśleniu prawa wymienionego w księdze, bądź na wykreśleniu prawa wpisanego i wpisaniu prawa nowego, bądź wreszcie na sprostowaniu treści istniejącego wpisu.
\nZ tych względów Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt. 1 sentencji oddalając apelację powodów na zasadzie art. 385 k.p.c.
\nBrak podstaw do zmiany rozstrzygnięcia o żądaniu głównym skutkuje również brakiem podstaw do zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego.
\nCo do zażalenia strony pozwanej Przechodząc do oceny wniesionego przez stronę pozwaną zażalenia na rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w punkcie II wyroku stwierdzić należy, że również i ono nie zasługiwało na uwzględnienie.
\nO kosztach tych Sąd Rejonowy orzekł w oparciu o art. 102 k.p.c. – co dla powodów jest rozwiązaniem korzystnym.
\nPowodowie przegrali postępowanie, jednak zdaniem Sądu drugiej instancji w sprawie zachodził szczególnie uzasadniony wypadek sprzeciwiający się obciążaniu powodów kosztami postępowania poniesionymi przez pozwanego.
\nSąd Okręgowy miał na uwadze zaszłości historyczne, z których wynika jednoznacznie, że poprzednicy prawni powodów S. P. (1) i P. P. zostali pozbawieni własności w sposób bezprawny, a jej odzyskanie przez wiele lat nie było możliwe.
\nW takich okolicznościach powodowie mogli być subiektywnie przekonani o zasadności swojego roszczenia.
\nSąd Okręgowy ma przy tym świadomość krzywdy, jakiej doświadczyła ludność łemkowska wskutek Akcji (...).
\nDlatego nie można czynić powodom zarzutu, że nadużywają prawa procesowego.
\nCo więcej, gdyby powodowie prawidłowo sformowali żądanie, to wytoczenie powództwa w niniejszej sprawie mogło by być w pełni usprawiedliwione.
\nNiewątpliwie strona pozwana od początku sprzeciwiła się żądaniu pozwu i wniosła o jego oddalenie w całości powództwa.
\nPowództwo zostało oddalone.
\nZ drugiej strony wniesienie powództwa było jednak konieczne.
\nW ocenie Sądu Okręgowego w świetle nakreślonych okoliczności faktycznych zachodzi w realiach sprawy „szczególnie uzasadniony wypadek”, o którym mowa w art. 102 k.p.c. pozwalający na nieobciążanie powodów kosztami procesu.
\nUstanowiona w art. 102 k.p.c. zasada słuszności, jako stanowiąca odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik procesu, jest rozwiązaniem szczególnym, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Wymieniony przepis, choć nie konkretyzuje pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi orzekającemu, powinien być zastosowany wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu przeciwnika byłoby rażąco niezgodne z zasadami słuszności ( tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2011 roku, II Cz 203/10). W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwraca się uwagę, na możliwość skorzystania z dobrodziejstwa art. 102 k.p.c. wówczas, gdy system skomplikowanych norm prawnych lub stan faktyczny wpływa na subiektywne przekonanie powoda o swej racji, pomimo zachowania należytej staranności przy wyrobieniu oceny zagadnienia oraz własnych szans procesowych (tak: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 1974 roku Cz 88/97 i z dnia 7 stycznia 1982 roku, II CZ 191/81 oraz wyrok z dnia 1 października 1974 roku, II PR 207/74).
\nSąd Okręgowy podziela przy tym pogląd, iż sposób skorzystania z art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążania kosztami procesu strony przegrywającej spór ( tak: wyrok SN z dnia 3 lutego 2010 roku, II PK 192/09, publ. LEX nr 584735, postanowienie SN z dnia 19 stycznia 2012 roku, IV CZ 118/11, publ. LEX nr 1169157; postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2012 roku, III CZ 10/12, publ. OSNC 2012, nr 7-8, poz. 98; postanowienie SN z dnia 9 lutego 2012 roku, III CZ 2/12, publ. LEX nr 1162689 oraz postanowienie SN z dnia 15 lutego 2012 roku, I CZ 165/11, publ. LEX nr 1170214).
\nW związku z tym ocena taka może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa, dowolna, oczywiście pozbawiona uzasadnionych podstaw (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 maja 2012 r., sygn. III CZ 25/12; wyrok z 6 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 380/18).
\nSąd Okręgowy przy rozpoznawaniu zażalenia i podniesionych w nim argumentów nie znalazł jednak wystarczających podstaw, by podważyć ocenę Sądu pierwszej instancji co do zasadności zastosowania w sprawie art. 102 k.p.c. Należy tu wziąć pod uwagę zaszłości historyczne.
\nNiewątpliwie poprzednicy prawni powodów zostali pozbawieni własności wskutek działania państwa totalitarnego, za którego działania odpowiedzialność ponosi obecnie Skarb Państwa.
\nW dacie przejęcia mienia przez Państwo istniały akty prawne jedynie pozornie usprawiedliwiające władcze działanie. Skarb Państwa bowiem zamiast chronić życie i mienie obywateli, z dnia na dzień i często w dramatycznych okolicznościach pozbawiał obywateli ich majątku i przesiedlał w miejsca oddalone o setki kilometrów.
\nDotyczy to w szczególności ludności pochodzenia łemkowskiego i przeprowadzonej wobec niej przesiedleńczej „akcji W.”.
\nZ kolei z uwagi na mnogość poglądów prezentowanych w tym zakresie przez Sąd Najwyższy powodowie nie mogli z góry zakładać, że ich roszczenie nie ma żadnych szans na uwzględnienie.
\nCałokształt tych okoliczności uzasadniał zdaniem Sądu Okręgowego zastosowanie art. 102 k.p.c.
\nDlatego też Sąd drugiej instancji na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw orzekając jak w pkt. 2 sentencji.
\nO kosztach postępowania apelacyjnego i zażaleniowego orzeczono jak w pkt. 3 sentencji na podstawie art. 102 k.p.c.
\nW ocenie Sądu Okręgowego wskazane wyżej względy słuszności sprzeciwiały się obciążeniu powodów kosztami przegranego przez nich postępowania apelacyjnego. Jednocześnie jednak Sąd Okręgowy uznał, że w takiej sytuacji niesprawiedliwym byłoby zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów kosztów postępowania zażaleniowego, mimo że w tym zakresie byli oni stroną wygrywającą.
\nPowtórzyć trzeba, iż sposób skorzystania z art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym Sądu i do oceny Sądu należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążania kosztami procesu strony przegrywającej spór ( tak: wyrok SN z dnia 3 lutego 2010 roku, II PK 192/09, publ. LEX nr 584735, postanowienie SN z dnia 19 stycznia 2012 roku, IV CZ 118/11, publ. LEX nr 1169157; postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2012 roku, III CZ 10/12, publ. OSNC 2012, nr 7-8, poz. 98; postanowienie SN z dnia 9 lutego 2012 roku, III CZ 2/12, publ. LEX nr 1162689 oraz postanowienie SN z dnia 15 lutego 2012 roku, I CZ 165/11, publ. LEX nr 1170214).
\nSSO Paweł Poręba