conditio sine qua non zbadać, czy pomiędzy określonymi elementami sytuacji faktycznej w ogóle zachodzi jakakolwiek obiektywna zależność, a zatem, czy badany skutek stanowi obiektywne następstwo zdarzenia, które wskazano jako jego przyczynę. Jeśli odpowiedź jest negatywna, a zatem badany skutek nastąpiłby również mimo nieobecności tej »przyczyny«, to wówczas należy przyjąć, że nie występuje żaden obiektywny związek przyczynowy i nie ma potrzeby dalszego badania, czy występuje związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 kc” (wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 15 lutego 2008 roku, (...)).
\nW niniejszej sprawie powód dochodzi szkody w postaci lucrum cessans. Hipotetyczność szkody w postaci utraconych korzyści przemawia za koniecznością szczególnie wnikliwego badania istnienia w takich sprawach związku kauzalnego. Tego typu szkoda powinna być wykazana z wysokim stopniem prawdopodobieństwa, które uzasadnia przyjęcie w świetle doświadczenia życiowego, że utrata korzyści rzeczywiście nastąpiła jako typowe następstwo zdarzeń w zaistniałym układzie stosunków i warunków oraz zwyczajnym biegu rzeczy. W przypadku szkody w postaci utraconych korzyści hipoteza utraty korzyści graniczy z pewnością. Należy wykazać prawdopodobieństwo osiągnięcia przez poszkodowanego korzyści majątkowej na tyle duże, że „rozsądnie rzecz oceniając, można stwierdzić, iż poszkodowany na pewno uzyskałby korzyść, gdyby nie wystąpiło zdarzenie, w związku z którym ten skutek był niemożliwy.
\nNie budzi wątpliwości, że odpowiedzialność za szkodę hipotetyczną wymaga wykazania z bardzo wysokim, graniczącym z pewnością prawdopodobieństwem, iż korzyści, których utrata ma zostać naprawiona, zostałyby osiągnięte, gdyby nie zdarzenie wyrządzające szkodę. Jako kryterium oceny przyjmuje się porównanie rzeczywistego przebiegu zdarzeń i hipotetycznego ich toku, odtwarzanego z wyłączeniem przyczyny szkody. Uwzględnia się przy tym zarówno przesłanki podmiotowe jak i przedmiotowe świadczące o subiektywnej i obiektywnej możliwości osiągnięcia korzyści. Wykazanie jedynie szansy ich uzyskania nie jest wystarczające. (wyrok SN z dnia 22 kwietnia 2015 r. (...)) Z przepisu art. 361 § 2 k.c. wynika, że zakres zobowiązania sprawcy do naprawienia szkody jest wyznaczony przez adekwatny związek przyczynowy, czyli odpowiada on w granicach normalnych następstw działania lub zaniechania, z których szkoda wynikła. W granicach normalnego, zwykłego przebiegu zdarzeń odpowiedzialność za szkodę może powodować nie tylko przyczyna bezpośrednio ją wywołująca, lecz także dalsza, pośrednia. Istnienie związku przyczynowego jest ściśle związane z okolicznościami faktycznymi konkretnej sprawy. Koncepcja adekwatnego związku przyczynowego przyjmuje, że następstwa normalne badanej przyczyny nie muszą stanowić jej skutków czasowo bezpośrednich, bowiem obowiązek odszkodowawczy powstaje zarówno w przypadku prostych powiązań kauzalnych, jak i bardziej złożonych, w których relacje kauzalne są wieloczłonowe (Wyrok SA w P.z 31.10.2023 r., I ACa 783/22, LEX nr (...)).
\nKonstrukcja odpowiedzialności za utracone korzyści w prawie polskim opiera się na tych samych zasadach, co odpowiedzialność za szkodę rzeczywistą, a więc przyznaje prawo do wynagrodzenia tych tylko korzyści, które w normalnym toku wydarzeń, niezakłóconym wystąpieniem zdarzenia wyrządzającego szkodę poszkodowany byłby otrzymał. Określenie w art. 361 § 2 k.c. tego elementu szkody w trybie przypuszczającym, jako \"korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono\" nie ma na celu zaznaczenia, że prawdopodobieństwo wystąpienia szkody nie musi być bliskie pewności, lecz służy wskazaniu, że korzyści mają charakter hipotetyczny i muszą pozostawać w związku z przyczyną sprawczą szkody. Konieczność wykazania, że korzyści rzeczywiście zostałyby osiągnięte wynika z objęcia odpowiedzialnością odszkodowawczą jedynie szkód stanowiących normalne następstwo zdarzenia szkodzącego.
\nD. metoda określania szkody nakazuje więc odtworzenie hipotetycznie najbardziej prawdopodobnego modelu zdarzeń pozbawionego elementu sprawczego szkody i ustalenia jego wpływu na stan majątkowy poszkodowanego, a następnie jego porównania ze stanem powstałym w rezultacie zadziałania przyczyny, która szkodę wywołała. Poziom prawdopodobieństwa fikcyjnego przebiegu zdarzeń musi być tak wysoki, że nakazuje w świetle osiągnięć wiedzy i przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego wykluczyć możliwe alternatywne modele i uznać, że wypadki najpewniej potoczyłyby się według przyjętej hipotezy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2014 r., (...)).
\nOsoba twierdząca, że poniosła szkodę musi, stosownie do art. 6 k.c., wykazać, że zaistniała szkoda oraz że zaistniała szkoda pozostaje z bezprawnością działania organu w adekwatnym związku przyczynowym. W niniejszej sprawie wątpliwości Sądu nie budzi, iż przedłożone przez powoda umowy oraz zamówienia jasno wskazują, że w okresie poprzedzającym zatwierdzenie zmiany organizacji ruchu kopalnia (...) prosperowała, a powód dysponował zamówieniami i dokonywał wywozu urobku z kopalni.
\nNiewątpliwie okoliczność, że powód po wprowadzeniu ograniczenia tonażowego zwrócił się o umożliwienie mu zgody na przejazdy pojazdami o wadze 40 ton bezsprzecznie świadczy o tym, że dysponował on zamówieniami, z których musiał się wywiązać, a z przedłożonych umów wynikają obowiązki zapłaty kar umownych w przypadku nieterminowej realizacji. Gdyby powód nie dysponował zamówieniami, to nie wnioskowałby o udzielenie takiej zgody, godząc się przy tym na obciążenie kosztownym obowiązkiem naprawiania drogi we własnym zakresie. Tym bardziej, że pozwany nie miał podstaw do obciążania powoda kosztami remontów drogi, zarówno wynikającymi z istniejącego już wcześniej złego stanu nawierzchni, jak i kosztami naprawy wynikającymi z korzystania z drogi przez powoda przy wywozie kopaliny. Zatem okoliczność, iż mimo wszystko zdecydował się na takie porozumienie, nie kwestionując właściwe zasadności obciążania go powyższym kosztami przez pozwanego, niewątpliwie wskazuje, że priorytetem było dla niego utrzymanie możliwości wywozu kopalin, co jednoznacznie wskazuje na ekonomiczną opłacalność funkcjonowania kopalni.
\nJak już wskazano powyżej, zaniedbania pozwanego w zakresie utrzymania nawierzchni drogi (...) w prawidłowym stanie i brak odpowiednich prac remontowych doprowadziły do uniemożliwienia prawidłowego korzystania z drogi, zaś wprowadzone ograniczenie, także przy uwzględnieniu obciążenia powoda dodatkowymi kosztami naprawy drogi, spowodowało zaprzestaniem prowadzenia wydobycia.
\nPod pojęciem utraconych korzyści należy rozumieć spodziewany, lecz nieosiągnięty zysk. Konieczne zatem było ustalenie czy dochodzona przez powoda kwota jest uzasadniona i odpowiada korzyściom rzeczywiście utraconym w związku z zaniechaniami strony pozwanej.
\nPowód domagał się wyłącznie utraconych korzyści, rozumiejąc pod tym pojęciem zarobek, który mógłby osiągnąć, gdyby kopalnia mogła pracować. W ocenie powoda obecnie taki zarobek jest już niemożliwy do uzyskania. Utraconą korzyścią jest zarobek, którego nie osiągnął ze sprzedaży złoża z należącej do niego kopalni oraz ze sprzedaży betonu suchego wyprodukowanego w węzie betoniarskim z wykorzystaniem kopaliny ze złoża G..
\nSąd oparł się na opinii biegłego sądowego K. S. z zakresu: kopalnie odkrywkowe, żwirownie, górnictwo wydobywcze. Ponadto Sąd oparł się na uzupełniającej opinii biegłego sądowego z zakresu ekonomiki przedsiębiorstw (...), który w swoich wyliczeniach uwzględnił ustalenia dokonane przez biegłego K. S.. W ocenie Sądu wskazane opinie są rzetelne, jasne, nie zawierają sprzeczności ani luk. Sporządzone zostały z uwzględnieniem wiedzy fachowej, a biegli w sposób przekonywujący uzasadnili wnioski w nich zawarte.
\nBiegły K. S. zwrócił uwagę, że z planu ruchu zakładu górniczego wynika, że złoże G. jest piaskowe, gdzie frakcja piaskowa 0/2 mm stanowi 80,5 %, a z pyłami <0,075 mm – 82,4 %, pozostałe 17,6 % to frakcja 2/31,5 mm i powyżej, gdzie frakcji > 31,5 mm jest tylko 0,4 %.
\nW opinii biegły J. M. wyliczył utracone dochody przez powoda w okresie od 1.10.2018 r. do 3.01.2024 r. Wskazać bowiem należy, że powód w 2017 r wydobył taką ilość kopaliny, którą sam deklarował w trakcie ubiegania się o koncesję. Zatem za 2017 r. nie należy mu się zwrot odszkodowania.
\nDokonując wyliczeń łącznego dochodu netto możliwego do osiągnięcia z kopalni (...) Sąd oparł się na omówionej powyżej opinii biegłego sądowego J. M., uwzględniając, że w lipcu 2019 roku powód sprzedał zakład betoniarski zlokalizowany w G., do którego dostarczana była kopalina ze złoża (...) w celu produkcji betonu suchego. W tym zakresie Sąd uznał za wiarygodne zeznania powoda oraz świadka D. M. (1), że powód posiadał w G. zakład betoniarski, który miał służyć do przetwarzania kopalin.
\nZatem dokonano oddzielnych obliczeń dochodu netto za okres, w którym powód miał do dyspozycji własny zakład betoniarski, czyli za rok 2018 przyjęto dochód 581.839,17 zł oraz za połowę 2019 r. 403.464,84 zł, a więc łącznie 985.304,01 zł.
\nBrak bowiem podstaw do uwzględnienia w kalkulacji możliwego do osiągniecia przez powoda utraconego zarobku uwzględniającego produkcję betonu suchego z okresu po sprzedaży zakładu betoniarskiego, w którym beton suchy miał być wytwarzany. Powód w lipcu 2019 r. sprzedał nieruchomość na której znajdował się zakład betoniarski, zatem nie mógł produkować betonu. Powód nie wykazał, na co przeznaczył uzyskane środki ze sprzedaży, tym samym nie można wykluczyć, że dzięki tym środków uzyskał inne korzyści.
\nNastępnie uwzględniono wyliczenia dochodu netto z eksploatacji kopalni za okres po sprzedaży zakładu betoniarskiego, czyli od połowy 2019 roku do 3 stycznia 2024 roku, który łącznie wyniósł 1.044.571,15 zł (vide: k. 3378, tj, za połowę 2019 r. ½ z kwoty 78.500,34 zł, za 2020 r. kwota 183.150,89 zł, za 2021 r. kwota 165.915,55 zł, za 2022 r. kwota 361.590,04 zł, za 2023 r. kwota 299.779,13 zł, za 2024 r. -5.114,64 zł).
\nSuma powyższych kwot, a więc dochodu netto możliwego do uzyskania łącznie za okres od 2018 roku do 3 stycznia 2024 roku wyniosła 2.029.875,16 zł (985.304,01 zł + 1.044.571,15 zł).
\nUstalając zakres szkody w postaci utraconych korzyści, w ocenie Sądu należało zysk możliwy do uzyskania w okresie od 2018 roku do 3 stycznia 2024 roku (2.029.875,16 zł) pomniejszyć o wartość pozostałych kopalin, które przecież nie zostały sprzedane tj, o kwotę 1.213.645,17 zł. Złoże nadal bowiem znajduje się w kopalni.
\nBiegły K. S. wyliczył wartość rynkową kopalin, więc aby taką cenę osiągnąć należy ponieść koszty związane z wydobyciem i sprzedażą. Dlatego też do wyliczeń wartości złoża Sąd przyjął ustalenia z opinii biegłego J. M., z których wynika, że wartość przychodów ze sprzedaży piasku w okresie 2018 r. – 3.01.2024 r. określono na łączną kwotę 2.970.895,95 zł. Z kolei wartość przychodów ze sprzedaży kopaliny – frakcji 02/31,5 mm w analizowanym okresie wyniosłaby 1.551.165,00 zł. Zatem łączna wartość przychodów ze sprzedaży kopalin w okresie 2018 r. – 3.01.2024 r. mogła wynieść 4.522.060,95 zł (vide; k. 3369) . Dla ustalenia wartości kopalin pozostałych w złożu we wskazanym okresie, należało powyżej wskazaną łączną wartość przychodów ze sprzedaży kopalin w okresie 2018 r. – 3.01.2024 r. pomniejszyć o koszty wydobycia, na które składały się: opłata roczna za grunt przeznaczony na prowadzenie działalności gospodarczej 105.839,52 zł.
\nSuma powyższych kosztów dotyczących całego okresu 2018 r. – 3.01.2024 r. wyniosła łącznie 3.308.415,78 zł (vide: k. 3377).
\nZatem łączna wartość rynkowa kopalin, które mógłby uzyskiwać powód z tytułu działalności gospodarczej polegającej na wydobyciu i sprzedaży kruszywa z kopalni (...) w okresie od początku 2018 r. do 3 stycznia 2024 r. wyniosła 4.522.060,95 zł. Natomiast koszty, które należałoby ponieść, niezbędne do uzyskania takiego przychodu wyniosłyby 3.308.415,78 zł. W związku z powyższym wartość niesprzedanego złoża (którego powód nie wydobył z uwagi na brak możliwości korzystania z odpowiedniej drogi) wynosi 1.213.645,17 zł .
\nZatem pomniejszając zysk możliwy do uzyskania w okresie od 2018 roku do 3 stycznia 2024 roku (2.029.875,16 zł) o wartość niesprzedanych kopalin tj. o kwotę 1.213.645,17 zł, otrzymujemy kwotę 816.229,99 zł, która stanowi utracone korzyści powoda.
\nMając na uwadze powyższe ustalenia, na podstawie art. 417 § 1 k.c. oraz na podstawie powołanych przepisów, zasądzono na rzecz powoda kwotę 816.229,99 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 stycznia 2024 r., a więc od dnia wpływu pisma z dnia 3 stycznia 2024 r. zawierającego ostatnie rozszerzenie powództwa, do dnia zapłaty (pkt I wyroku). Wskazać należy, że w przedsądowym wezwaniach do zapłaty powód nie sprecyzował oddzielnie jakiej kwoty dochodzi z tytułu odszkodowania i zadośćuczynienia.
\nW pozostałym zakresie, z wyżej wskazanych względów, powództwo oddalono (pkt II wyroku).
\nO kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie art. 100 k.p.c., mając na względzie wynik procesu.
\nPowód wygrał proces w 8,26 %, zaś pozwany w 91,74 %. Powód poniósł koszty procesu w wysokości 17.327,42 zł, w tym opłatę sądową od pozwu w kwocie 750 zł, opłatę od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 zł za postępowanie w I instancji oraz 1.800 zł za postępowanie przed sądem II instancji oraz koszty opinii biegłych powołanych w sprawie w łącznej wysokości 11.160,42 zł. Powód wygrał proces w 8,26 % i należne mu koszty wynoszą 1.431,24 zł.
\nPozwany zaś poniósł koszty procesu w kwocie 30.559,06 zł, w tym koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 zł za postępowanie w I instancji oraz 1.800 zł za postępowanie przed sądem II instancji zł, koszty opinii biegłych powołanych w sprawie w łącznej wysokości 24.409,06 zł oraz opłatę od apelacji w kwocie 750 zł. Pozwany wygrał proces w 91,74 % i jego należne koszty wynoszą 28.034,88 zł.
\nZatem zasądzeniu na rzecz pozwanego podlegała różnica tj. kwota 26.603,64 zł (28.034,88 zł - 1.431,24 zł)tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt III wyroku).
\nW pkt IV i V wyroku Sąd orzekł o obowiązku zwrotu kosztów sądowych w oparciu o art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 100 k.p.c., mając na względzie wynik procesu. Nieuiszczone koszty sądowe wyniosły 199.442,31 zł i obejmują:
\nPowód przegrał sprawę w 91,74 % i dlatego zobowiązany jest uiścić na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w (...) koszty sądowe w kwocie 182.968,38 zł (91,74 % x 199.442,31 zł) – pkt IV wyroku.
\nPozwany przegrał w proces w 8,26 % i dlatego zobowiązany jest uiścić na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w (...) koszty sądowe w kwocie 16.473,93 zł (8,26 % x 199.442,31) – pkt V wyroku. sędzia Ewa Oknińska