k.c. zgodnej z prawem Unii Europejskiej. W szczególności sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, by dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu rozpatrywanej dyrektywy, tak by osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (por. wyrok (...) z 21 kwietnia 2016 r., C-377/14, LEX nr 2023835). Z uwagi na pozycję ustrojową Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynikającą z art. 19 Traktatu o Unii Europejskiej, sąd krajowy jest zobligowany do uwzględniania przy stosowaniu prawa wykładni prawa europejskiego przyjętej w orzeczeniach Trybunału. Tymczasem w świetle orzecznictwa (...) , przepisy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej - konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną (por. wyrok (...) z 7 grudnia 2023 r., C-140/22, Dz.U.UE.C.2024/919; podobnie postanowienie (...) z 3 maja 2024 r., C 348/23, www.eur-lex.europa.eu).
\nW świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że unieważnienie umowy nie pociąga za sobą obiektywnie niekorzystnych skutków dla powódki.
\nW konsekwencji powyższego pozwany Bank nietrafnie zarzuca także Sądowi I instancji wadliwe zastosowanie przepisów dotyczących bezpodstawnego wzbogacenia tj. art. 410 § 1 i 2 k.c. i art. 405 k.c. W świetle stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów SN z dnia 7 maja 2021 r. w sprawie III CZP 6/21 (OSNC 2021/9/56), trwała bezskuteczność (nieważność) umowy jest równoznaczna ze stanem, w którym \"czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia\" w rozumieniu art. 410 § 2 in fine k.c. (condictio sine causa) oraz \"nieważnością czynności prawnej\" w rozumieniu art. 411 pkt 1 k.c. Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy na podstawie art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. Jednocześnie sformułowanie art. 411 pkt 1 in fine wprost wskazuje, że świadczenie spełnione sine causa (art. 410 k.c.) podlega zwrotowi niezależnie od tego, czy świadczący wiedział, czy też nie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany.
\nNiezasadny jest także zarzut naruszenia art. 481 § 2 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot zasądzonych w (...) w wysokości stopy referencyjnej NBP powiększonej o punkty procentowe. Przepis art. 481 § 1 i 2 k.c. nie ogranicza się do świadczeń pieniężnych w walucie polskiej, lecz dotyczy świadczeń pieniężnych w ogóle. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 31 marca 2025 r. w sprawie I CSK 963/24 (LEX nr 3848030) jest to oczywiste w świetle brzmienia tych przepisów, jak również wykładni historycznej. Rozporządzenia Rady Ministrów wydawane dawniej na podstawie art. 359 § 3 k.c. przewidywały (w pewnych okresach) różną wysokość odsetek w zależności od tego, czy dana suma wyrażona była w pieniądzu polskim czy w walucie obcej.
\nAnalogiczne rozwiązanie nie funkcjonuje jednak obecnie (i nie zawsze stosowano je w przeszłości). W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że odsetki za opóźnienie w płatności sumy pieniężnej wyrażonej w walucie obcej przysługują wierzycielowi w tej samej walucie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. uchwałę połączonej izby - Izby Cywilna i Administracyjna oraz Pracy i (...) z 12 czerwca 1981 r., V PZP 3/81, OSNC 1982/7/92). W świetle art. 481 § 2 k.c. nie budzi wątpliwości również sposób ustalania wysokości tych odsetek. Wobec braku oznaczenia stopy odsetek przez strony, zastosowanie mają odsetki ustawowe. W żadnym razie ustawodawca nie pozostawił w tym zakresie swobody sądowi (por. uzasadnienie postanowienia SN z 19 grudnia 2024 r.
\nI CSK 171/24, LEX nr 3815172). Skoro przepisy nie różnicują stawki odsetek w zależności od waluty, to oczywiste jest, że w każdym wypadku stosowana jest stawka określona art. 481 § 2 k.c. (por. postanowienie SN z 28 marca 2025 r., I CSK 562/24, LEX nr 3848793).
\nMimo bezzasadnych zarzutów apelacji, wyrok Sądu I instancji podlegał zmianie w zakresie uwzględnionego w punkcie 1. roszczenia pieniężnego, a to z uwagi na zaistniałe po jego wydaniu zdarzenie prawne skutkujące wygaśnięciem dochodzonego roszczenia. Sąd Apelacyjny nie mógł bowiem pominąć skutków prawnych skutecznie złożonego przez powódkę oświadczenia o potrąceniu własnej wierzytelności w kwocie 18.884,95 zł z tytułu rat kredytu nienależnie świadczonych w okresie od 08.01.2007 r. do 15.02.2011 r. i 524,13 zł z tytułu nienależnie uiszczonej składki (...), a także kwoty dochodzonej w niniejszej sprawie tj. 100.386,42 zł i 9.382,06 CHF.
\nPotrącenie jest czynnością materialnoprawną, dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie i wywołuje skutek w postaci wzajemnego umorzenia się wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c. i 499 k.c.). Oświadczenie o potrąceniu wywołuje skutki określone w przepisach prawa materialnego tylko wówczas, gdy obie potrącane wierzytelności, w dacie złożenia oświadczenia o potrąceniu, rzeczywiście przysługują osobom będącym wobec siebie jednocześnie dłużnikami i wierzycielami.
\nOświadczenie o potrąceniu może być składane poza postępowaniem toczącym się z powództwa wierzyciela wzajemnego i podlega ogólnym przepisom co do sposobu i chwili złożenia (art. 60 i 61 k.c.). Jeżeli zostanie złożone skutecznie, ze względu na skutek umarzający, tworzy nową treść stosunku prawnego między stronami. W razie procesu o roszczenie wierzyciela wzajemnego, obrona pozwanego nie polega w takiej sytuacji na podniesieniu zarzutu potrącenia, lecz zarzutu nieistnienia roszczenia powódki ze względu na umorzenie wierzytelności. Tego rodzaju zarzut nie jest determinowany żadnym terminem i innymi wymogami procesowymi.
\nPrzekładając powyższe na okoliczności niniejszej sprawy, w przekonaniu Sądu Apelacyjnego, złożone przez powódkę oświadczenie o potrąceniu wierzytelności wzajemnej wywołało skutek z art. 498 § 2 k.c. w postaci częściowego wygaśnięcia dochodzonego przez powódkę roszczenia w zakresie należności głównej. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powoływanej wyżej uchwały w sprawie III CZP 6/21, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) , a kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna.
\nDzieje się tak dlatego, że płatności kredytobiorcy ukierunkowane na umorzenie umownego zobowiązania kredytowego (jak się okazało - nieważnego) nie prowadzą do umorzenia jego zobowiązania do zwrotu otrzymanej kwoty kredytu jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.), gdyż sprzeciwia się temu zarówno brak woli umorzenia zobowiązania z tytułu nienależnego świadczenia - a zapłata jest czynnością prawną - jak i brak podstaw po stronie banku, aby inaczej rozumieć działanie świadczącego. Ze względu na przyznaną kredytobiorcy-konsumentowi możliwość podjęcia wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy (i sprzeciwienia się zarazem udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej), należy uznać, iż roszczenie kredytodawcy o zwrot świadczenia nienależnego powstaje i może stać się wymagalne po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej decyzji w tym względzie.
\nDopiero wtedy bowiem można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny, a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia. W realiach sporu stan taki należy wiązać z chwilą doręczenia pozwanemu reklamacji, w której powódka powołała się na niedozwolone postanowienia umowy oraz na jej nieważność i wezwała pozwanego do zwrotu uiszczonych rat. W rezultacie uznać należy, iż wobec nieważności (trwałej bezskuteczności) umowy kredytu mieszkaniowego nr (...) z dnia 4.01.2007r. pozwanemu przysługiwała wzajemna wierzytelność o zwrot świadczenia nienależnego w postaci wypłaconego kapitału kredytu tj. kwoty 74.999,99 zł.
\nW orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że pomimo treści art. 498 k.c. wymagającego do potrącenia, aby wymagalne były obie potrącane ze sobą wierzytelności, wystarczy, aby wymagalna była wierzytelność potrącającego (por. wyrok SN z 3 kwietnia 2014 r., V CSK 242/13, LEX nr 1467141). W świetle przepisu art. 502 k.c. dla skuteczności potrącenia nie ma także znaczenie hipotetyczne przedawnienie potrącanej wierzytelności, o ile do przedawnienia wierzytelności doszło po nastąpieniu momentu, w którym dopuszczalne stało się już potrącenie.
\nBezspornie przedstawiona przez powódkę do potrącenia wierzytelność w łącznej kwocie 100.386,42 zł oraz 9382,06 CHF z tytułu należności głównej dochodzonej w niniejszym postępowaniu była wymagalna w dacie dojścia do adresata pisemnego oświadczenia o potrąceniu, spełnione zostały także pozostałe przesłanki z art. 498 § 1 k.c. Wymagalne były także wierzytelności przedstawione w oświadczeniu o potrąceniu w punkcie 1., tj. kwota 18.884,95 zł z tytułu rat płatnych w okresie od 8 stycznia 2007 r. do 15 lutego 2011 r. oraz opłata w kwocie 524,13 zł. Powódka już w reklamacji z dnia 2 września 2020 r. powołała się na niedozwolone postanowienia umowy i tym samym na jej nieważność oraz wzywała do zwrotu kwoty 154.916,92 zł obejmującej wszystkie spełnione w wykonaniu umowy świadczenia tj. raty kapitałowo – odsetkowe poczynając od dnia 8 stycznia 2007 r. do dnia wykonania umowy tj. 29 maja 2020 r. (przy czym dokonała przeliczenia rat płatnych w (...) na PLN) oraz wynikającą z § 2 ust. 3 umowy opłatę w wysokości 524,13 zł. Wysokość uiszczonych rat wykazano załączonym do akt zaświadczeniem Banku (vide k 29 -32). Wbrew wywodom Sądu I instancji, z treści reklamacji jednoznacznie wynika wola konsumenta powołania się na abuzywne klauzule umowne i jego przekonanie o braku związania treścią umowy. Żądanie zwrotu nienależnie pobranej nadpłaty rat kapitałowo – odsetkowych zostało zgłoszone jedynie alternatywnie, na wypadek zanegowania skutku w postaci nieważności umowy.
\nZgodnie z przepisem z art. 503 k.c. do potrącenia stosuje się odpowiednio przepisy o zaliczeniu zapłaty, a zatem także art. 451 § 1 k.c. nakazujący uwzględnienie woli dłużnika (wierzyciela potrącającego) co do kolejności zaspokojenia wierzytelności tego samego rodzaju. Możliwości odpowiedniego zastosowania art. 503 k.c. w związku z art. 451 § 1 k.c. nie wyłącza akcentowana jednorodzajowość świadczenia o zwrot świadczenia nienależnego. Powódka dokonała bowiem rozdrobnienia tej wierzytelności. W tej sytuacji nie sposób racjonalnie odmówić potrącającemu prawa wskazania w oświadczeniu o potrąceniu kolejności zaspokajanych w tej formie wierzytelności.
\nOświadczenie o potrąceniu stanowi jednostronne oświadczenie woli, dla wywołania skutków którego nie jest wymagane oświadczenie (szczególnie co do zgody) drugiej strony, a więc adresata oświadczenia. Oznacza to, że zakres potrącenia wyznacza – co do zasady – wola osoby składającej oświadczenie (wyrok SN z 30 kwietnia 2019 r., I CSK 245/18, LEX nr 2660321). Tym samym uznać należy, że doszło do wygaśnięcia wierzytelności wzajemnych przedstawionych do potrącenia zgodnie z kolejnością zaspokojenia wskazaną przez powódkę z tym jednak zastrzeżeniem, iż zgodnie z art. 499 zdanie 2 k.c. od chwili wystąpienia retroaktywnego skutku potrącenia, tj. od dnia powstania stanu potrącalności, za niebyłe należy uznać skutki prawne, które pojawiły się w związku z istnieniem wierzytelności umorzonych wskutek potrącenia. Do skutków tych należą także odsetki ustawowe za opóźnienie (por. powołany wyżej wyrok SN z 3 kwietnia 2014 r., V CSK 242/23).
\nW wyniku skutecznego potrącenia wierzytelności przestawionych w oświadczeniu powódki w pierwszej kolejności tj. kwoty 18.884,95 zł z tytułu rat kredytu oraz kwoty 524.13 zł z tytułu zwrotu opłaty przewidzianej w § 2 ust. 3 umowy, wierzytelność pasywna Banku uległa umorzeniu do kwoty 55.590,91 zł. W dalszej kolejności powódka przedstawiła do potrącenia skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie od należności głównych dochodzonych w niniejszym procesie. Niewątpliwie skutek potrącenia nastąpił w odniesieniu do skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie d kwoty wierzytelności głównej w wysokości 9.382,06 CHF naliczonych o za okres od 11 listopada 2021 r. do 2 września 2023 r. w łącznej wysokości 8.759,91 zł. Z uwagi na wysokość wierzytelności pasywnej Banku nie dojdzie bowiem do potrącenia samej należności głównej powódki w kwocie 9.382,06 CHF, przedstawionej do potrącenia w ostatniej kolejności. W tym zakresie nie wystąpi zatem skutek z art. 499 zdanie drugie k.c. Wskazać trzeba, że strona pozwana nie kwestionowała w toku postepowania zasad naliczenia i wysokości tej należności, a przeciwnie, powoływała się na wygaśnięcie wierzytelności dochodzonych pozwem, domagając się także z tej przyczyny oddalenia powództwa. Tym samym wysokość tej wierzytelności powódki należy uznać za przyznaną. Wobec potrącenia skapitalizowanych odsetek w wysokości 8.759,91 zł wierzytelność pasywna Banku ulega dalszemu umorzeniu do kwoty 46.831 zł.
\nOdmiennie natomiast należy ocenić skutki przedstawienia do potrącenia wierzytelności w kwocie 20.052,52 zł z tytułu skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 100.386,42 zł za okres od 11 listopada 2021 r. do 2 września 2023 r. Nie budzi wątpliwości, że częściowemu umorzeniu na skutek oświadczenia o potrąceniu ulegnie wierzytelność główna w kwocie 100.386,42 zł. Jeśli w pierwszej kolejności do potrącenia przedstawione zostały jako wierzytelność aktywna odsetki za opóźnienie, to późniejsze potrącenie roszczenia głównego aktywnego (znoszącego ze skutkiem wstecznym odsetki za opóźnienie) powoduje \"odżycie\" - również ze skutkiem wstecznym - roszczenia wzajemnego pasywnego, umorzonego wcześniej z roszczeniami o odsetki.
\nW konsekwencji częściowe umorzenie należności głównej w kwocie 100.386,42 zł powoduje, że w tym zakresie zniesione ze skutkiem wstecznym są także odsetki ustawowe za opóźnienie. Inaczej rzecz ujmując, powodom z całą pewnością nie przysługiwała wierzytelność akcesoryjna we wskazanej wysokości 20.052,52 zł, naliczona wszak od całej należności głównej w kwocie 100.386,42 zł za okres opóźnienia. Ustalenie wzajemnej proporcji, w jakiej częściowemu umorzeniu podlegałyby zarówno odsetki ustawowe za opóźnienie, jak i wskazana wierzytelność główna, wymagałoby dokonania obliczeń z odwołaniem do wiadomości specjalnych. Żadna ze stron reprezentowanych przez fachowych pełnomocników nie wnosiła jednak o dokonanie takich obliczeń i nie przedstawiła nawet twierdzeń co do analizowanych skutków potrącenia.
\nW tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny uznał, że nie została wykazana ostateczna wysokość wierzytelności akcesoryjnej (z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie od należności głównej wyrażonej w PLN) hipotetycznie umarzanej z wierzytelnością pasywną Banku, a zatem należało przyjąć, że skutek umorzenia nastąpił jedynie w odniesieniu do objętej pozwem części należności głównej. Skutkiem tej czynności było wygaśnięcie wierzytelności pozwanego w całości oraz wierzytelności głównej powódki wyrażonej w PLN do kwoty 53.555,42 zł ( 100.386,42 zł – 46.831 zł = 53.555,42 zł ). Po dokonaniu tych operacji ostatecznie powódce przysługiwała wierzytelność w kwocie 53.555,42 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 11 listopada 2021 r. do dnia zapłaty oraz 9.382,06 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 września 2023 r. do dnia zapłaty.
\nWobec skutecznego potrącenia i umorzenia wierzytelności pasywnej Banku w całości, całkowicie bezprzedmiotowy pozostaje zarzut zatrzymania powołany przez pozwanego. Jedynie dla porządku wskazać należy, iż Sąd Apelacyjny w pełni akceptuje argumenty wskazujące na jego niedopuszczalność przedstawione w uchwale 7 sędziów SN z 19 czerwca 2024 r. w sprawie III CZP 31/23 oraz w postanowieniu (...) z 8 maja 2024 r. w sprawie C-424/22.
\nMając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w zakresie punktu 1 i zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 53.555,42 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 11 listopada 2021 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 9.382,06 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 września 2023 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałej części.
\nApelacja pozwanego w pozostałym zakresie podlegała oddaleniu jako bezzasadna na podstawie art. 385 k.p.c.
\nMimo zmiany orzeczenia co do meritum sporu , brak było podstaw dla modyfikacji rozstrzygnięcia o kosztach procesu w postępowaniu przed Sądem I instancji. Żądanie pozwu w zakresie roszczenia głównego było zasadne , a jego dochodzenie celowe. Zmiana zaskarżonego wyroku wynikała wyłącznie z oświadczenia o potrąceniu złożonego przez powódkę poza procesem. W świetle przepisu art. 98 § 1 k.p.c. należy zatem uznać, że wszelkie poniesione przez powódkę koszty w postępowaniu przed Sądem I instancji były niezbędne do celowego dochodzenia jej praw. Nie bez znaczenia pozostaje w tej materii wzajemnie sprzeczne stanowisko Banku, który z jednej strony powołuje się na skutki złożonego oświadczenia o potrąceniu, a jednocześnie nadal zaprzecza istnieniu wierzytelności powódki o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu tej nieważnej umowy. Tego rodzaju niespójna postawa procesowa nie zasługuje na swoiste premiowanie w ramach rozliczenia kosztów procesu.
\nNa podstawie art. 100 k.p.c. Sąd Apelacyjny zniósł koszty postępowania apelacyjnego między stronami. Z uwagi na to, że koszty postępowania apelacyjnego rzeczywiście poniesione przez pozwanego były istotnie wyższe , gdyż obejmowały także opłatę sądową od apelacji, w wyniku stosunkowego rozliczenia kosztów tj. przy uwzględnieniu, że apelacja została uwzględniona w około 34 %, Bank zobligowany byłby do poniesienia kosztów procesu zbliżonych do tych, które w istocie już poniósł. Nie bez znaczenia pozostaje także wykładnia dyrektywy 93/13 przedstawiona w wyroku (...) z dnia 21 marca 2024 r. w sprawie C-714/22 (LEX nr 3695860), w świetle której art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które pozwala zobowiązać konsumenta do poniesienia części kosztów postępowania, jeżeli w następstwie stwierdzenia nieważności warunku umownego ze względu na jego nieuczciwy charakter roszczenie o zwrot kwot, które konsument nienależnie zapłacił na podstawie tego warunku, jest uwzględniane tylko częściowo.
\nDyrektywa 93/13 przyznaje konsumentowi prawo do zwrócenia się do sądu w celu stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umownego i odstąpienia od jego stosowania, którego skuteczny charakter należy zachować. W związku z tym system podziału kosztów takiego postępowania nie może zniechęcać konsumenta do korzystania z tego prawa.