Umowa ustanawiająca stowarzyszenie między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ameryką Środkową, z drugiej strony, sporzą

Umowasporządzona w Tegucigalpie dnia 29 czerwca 2012 r.ustanawiająca stowarzyszenie między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ameryką Środkową, z drugiej strony Spis treści Treść umowy Część I - POSTANOWIENIA OGÓLNE I INSTYTUCJONALNE Tytuł I - CHARAKTER I ZAKRES NINIEJSZEJ UMOWY Tytuł II - RAMY INSTYTUCJONALNE Część II - DIALOG POLITYCZNY Część III - WSPÓŁPRACA Artykuł 24 - Cele Artykuł 25 - Zasady Artykuł 26 - Procedury i metody Artykuł 27 - Klauzula rozwoju Artykuł 28 - Współpraca w dziedzinie statystyki Tytuł I - DEMOKRACJA, PRAWA CZŁOWIEKA I DOBRE RZĄDY Tytuł II - SPRAWIEDLIWOŚĆ WOLNOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO Tytuł III - ROZWÓJ SPOŁECZNY I SPÓJNOŚĆ SPOŁECZNA Tytuł IV - MIGRACJA Tytuł V - ŚRODOWISKO, KLĘSKI ŻYWIOŁOWE I ZMIANA KLIMATU Tytuł VI - ROZWÓJ GOSPODARCZY I ROZWÓJ HANDLU Tytuł VII - INTEGRACJA REGIONALNA Tytuł VIII - WSPÓŁPRACA KULTURALNA I AUDIOWIZUALNA Tytuł IX - SPOŁECZEŃSTWO WIEDZY Część IV - HANDEL Tytuł I - POSTANOWIENIA POCZĄTKOWE Tytuł II - HANDEL TOWARAMI Rozdział 1 - Traktowanie narodowe i dostęp towarów do rynku Rozdział 2 - Środki ochrony handlu Rozdział 3 - Ułatwienia celne i handlowe Rozdział 4 - Bariery techniczne w handlu Rozdział 5 - Środki sanitarne i fitosanitarne Rozdział 6 - Wyjątki odnoszące się do towarów Tytuł III - ZAKŁADANIE PRZEDSIĘBIORSTW, HANDEL USŁUGAMI I HANDEL ELEKTRONICZNY Rozdział 1 - Postanowienia ogólne Rozdział 2 - Zakładanie przedsiębiorstw Rozdział 3 - Transgraniczne świadczenie usług Rozdział 4 - Tymczasowa obecność osób fizycznych w celach służbowych Rozdział 5 - Ramy regulacyjne Rozdział 6 - Handel elektroniczny Rozdział 7 - Wyjątki Tytuł IV - PŁATNOŚCI BIEŻĄCE I PRZEPŁYW KAPITAŁU Tytuł V - ZAMÓWIENIA PUBLICZNE Tytuł VI - WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA Rozdział 1 - Cek i zasady Rozdział 2 - Normy dotyczące praw własności intelektualnej Rozdział 3 - Egzekwowanie praw własności intelektualnej Rozdział 4 - Postanowienia instytucjonalne Tytuł VII - HANDEL I KONKURENCJA Tytuł VIII - HANDEL I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ Tytuł IX - REGIONALNA INTEGRACJA GOSPODARCZA Tytuł X - ROZSTRZYGANIE SPORÓW Rozdział 1 - Cel i zakres Rozdział 2 - Konsultacje Rozdział 3 - Procedury rozstrzygania sporów Rozdział 4 - Postanowienia ogólne Tytuł XI - MECHANIZM MEDIACJI DLA ŚRODKÓW POZATARYFOWYCH Rozdział 1 - Zakres Rozdział 2 - Procedura w ramach mechanizmu mediacji Rozdział 3 - Wprowadzenie w życie Rozdział 4 - Postanowienia ogólne Tytuł XII - PRZEJRZYSTOŚĆ I PROCEDURY ADMINISTRACYJNE Tytuł XIII - SZCZEGÓŁOWE ZADANIA ORGANÓW USTANOWIONYCH NA PODSTAWIE NINIEJSZEJ UMOWY DOTYCZĄCE SPRAW HANDLOWYCH Tytuł XIV - WYJĄTKI Część V - POSTANOWIENIA KOŃCOWE Dodatek - Załączniki Treść umowy W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ podaje do powszechnej wiadomości: W dniu 29 czerwca 2012 r. w Tegucigalpie została sporządzona Umowa ustanawiająca stowarzyszenie między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ameryką Środkową, z drugiej strony. UMOWA ustanawiająca stowarzyszenie między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ameryką Środkową, z drugiej strony KRÓLESTWO BELGII, REPUBLIKA BUŁGARII, REPUBLIKA CZESKA, KRÓLESTWO DANII, REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC, REPUBLIKA ESTOŃSKA, IRLANDIA, REPUBLIKA GRECKA, KRÓLESTWO HISZPANII, REPUBLIKA FRANCUSKA, REPUBLIKA WŁOSKA, REPUBLIKA CYPRYJSKA, REPUBLIKA ŁOTEWSKA, REPUBLIKA LITEWSKA, WIELKIE KSIĘSTWO LUKSEMBURGA, WĘGRY, MALTA, KRÓLESTWO NIDERLANDÓW, REPUBLIKA AUSTRII, RZECZPOSPOLITA POLSKA, REPUBLIKA PORTUGALSKA, RUMUNIA, REPUBLIKA SŁOWENII, REPUBLIKA SŁOWACKA, REPUBLIKA FINLANDII, KRÓLESTWO SZWECJI, ZJEDNOCZONE KRÓLESTWO WIELKIEJ BRYTANII I IRLANDII PÓŁNOCNEJ, Umawiające się Strony Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zwane dalej „państwami członkowskimi Unii Europejskiej”, oraz UNIA EUROPEJSKA, z jednej strony, oraz REPUBLIKA KOSTARYKI, REPUBLIKA SALWADORU, REPUBLIKA GWATEMALI, REPUBLIKA HONDURASU, REPUBLIKA NIKARAGUI, REPUBLIKA PANAMY, zwane dalej „Ameryką Środkową”, z drugiej strony, UWZGLĘDNIAJĄC tradycyjne historyczne, kulturalne, polityczne, gospodarcze i społeczne więzi między Stronami oraz chęć zacieśnienia łączących je stosunków w oparciu o wspólne zasady i wartości, wykorzystując istniejące mechanizmy, które regulują stosunki między Stronami oraz chęć do skonsolidowania, pogłębienia i wielostronnego rozwoju powiązań między oboma regionami w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w duchu wzajemnego szacunku, równości, braku dyskryminacji, solidarności i obopólnego interesu; ZWAŻYWSZY na fakt, że pozytywny rozwój sytuacji w obu regionach w dwóch ostatnich dziesięcioleciach umożliwił promowanie wspólnych celów i kwestii leżących we wspólnym interesie oraz wejście w nową fazę stosunków, zacieśnionych, nowoczesnych i stałych, w celu utworzenia stowarzyszenia obu regionów, które odpowiada na obecne wewnętrzne wyzwania i nową sytuację międzynarodową; PODKREŚLAJĄC znaczenie, jakie Strony przywiązują do konsolidacji dialogu politycznego i procesu współpracy gospodarczej, istniejącej w ramach dialogu z San Jose, zapoczątkowanego w 1984 r. i wielokrotnie odnawianego; PRZYPOMINAJĄC konkluzje szczytu w Wiedniu w 2006 r., w tym zobowiązania podjęte przez Amerykę Środkową w zakresie pogłębienia regionalnej integracji gospodarczej; UZNAJĄC postępy osiągnięte w procesie integracji gospodarczej Ameryki Środkowej, takie jak ratyfikacja Convenio Marco para cl Establecimiento de la Unión Aduanera Centroamericana oraz Tratado sobre Inersión y Comercio dc Servicios, a także utworzenie mechanizmu jurysdykcyjnego zapewniającego wdrożenie regionalnej legislacji gospodarczej w całym regionie Ameryki Środkowej; POTWIERDZAJĄC poszanowanie dla zasad demokracji i podstawowych praw człowieka, zawartych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka; PRZYWOŁUJĄC swoje zaangażowanie na rzecz zasady państwa prawa i dobrych rządów; WYZNAJĄC zasadę wspólnej odpowiedzialności i przeświadczeni o znaczeniu zapobiegania zażywaniu narkotyków i zmniejszania ich negatywnego wpływu, w tym walki z nielegalną uprawą, produkcją, przetwarzaniem i handlem narkotykami i ich prekursorami, oraz praniem pieniędzy; STWIERDZAJĄC, że postanowienia niniejszej Umowy wchodzące w zakres tytułu V część III Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wiążą Zjednoczone Królestwo i Irlandię jako odrębne Umawiające się Strony, nie zaś jako część Unii Europejskiej, chyba że Unia Europejska wraz ze Zjednoczonym Królestwem lub Irlandią wspólnie poinformują republiki Strony AŚ, że Zjednoczone Królestwo lub Irlandia są nimi związane jako część Unii Europejskiej zgodnie z Protokołem nr 21 w sprawie stanowiska Zjednoczonego Królestwa i Irlandii w odniesieniu do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej oraz Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Jeżeli Zjednoczone Królestwo lub Irlandia przestaną być związane Umową jako część Unii Europejskiej zgodnie z art. 4a protokołu nr 21, Unia Europejska wraz ze Zjednoczonym Królestwem lub Irlandią natychmiast poinformują republiki Strony AŚ o wszelkich zmianach w ich stanowisku, w którym to przypadku pozostaną nadal związane postanowieniami niniejszej Umowy indywidualnie. To samo dotyczy Danii, zgodnie z Protokołem w sprawie stanowiska Danii załączonym do wspomnianych Traktatów; PODKREŚLAJĄC swoje zaangażowanie w prowadzenie wspólnych działań, zmierzających do osiągnięcia wyznaczonych celów, jakimi są eliminacja ubóstwa, tworzenie nowych miejsc pracy, sprawiedliwy i zrównoważony rozwój, w tym kwestie podatności na klęski żywiołowe, zachowania środowiska i jego ochrony oraz bioróżnorodności, a także stopniowej integracji republik Strony AŚ z gospodarką światową; POTWIERDZAJĄC znaczenie, jakie Strony przywiązują do postanowień i zasad regulujących handel międzynarodowy, w szczególności tych zawartych w porozumieniu z Marrakeszu z dnia 15 kwietnia 1994 r. ustanawiającym Światową Organizację Handlu (zwanym dalej „Porozumieniem WTO”) oraz porozumień wielostronnych załączonych do Porozumienia WTO, a także do potrzeby stosowania ich w sposób przejrzysty i niedyskryminacyjny; UWZGLĘDNIAJĄC różnicę w poziomie rozwoju gospodarczego i społecznego między republikami Strony AŚ a Unią Europejską (Strona UE) oraz wspólny cel wzmocnienia procesu rozwoju gospodarczego i społecznego w Ameryce Środkowej; PRAGNĄC wzmocnić stosunki gospodarcze, w szczególności handel i inwestycje, wzmacniając i poprawiając obecny poziom dostępu republik Strony AS do rynku Unii Europejskiej, przyczyniając się w ten sposób do wzrostu gospodarczego w Ameryce Środkowej i zmniejszenia asymetrii, które istnieją między oboma regionami; PRZEKONANI, że niniejsza Umowa stworzy klimat sprzyjający rozwojowi zrównoważonych stosunków gospodarczych między nimi, szczególnie w sektorach handlu i inwestycji, które mają zasadnicze znaczenie dla rozwoju gospodarczego i społecznego oraz dla innowacji i modernizacji technologicznej; PODKREŚLAJĄC potrzebę oparcia się na zasadach, celach i mechanizmach, które regulują stosunki między oboma regionami, w szczególności Umowie o dialogu politycznym i współpracy między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi a Republikami Kostaryki, Salwadoru, Gwatemali, Hondurasu, Nikaragui i Panamy podpisanej w 2003 r. (zwanej dalej „Umową o dialogu politycznym i współpracy z 2003 r.”), a także umowie ramowej o współpracy z 1993 r. podpisanej między tymi samymi stronami; ŚWIADOMI konieczności promowania w obu regionach zrównoważonego rozwoju poprzez partnerstwo na rzecz rozwoju, w którym uczestniczyłyby wszystkie zainteresowane strony, w tym społeczeństwo obywatelskie i sektor prywatny, zgodnie z zasadami określonymi w konsensusie z Monterrey i deklaracji z Johannesburga oraz planie realizacji z Johannesburga; POTWIERDZAJĄC, że państwa, korzystając z suwerennego prawa do eksploatacji własnych zasobów naturalnych zgodnie z własną polityką ochrony środowiska i rozwoju, powinny propagować zrównoważony rozwój; W TROSCE o potrzebę prowadzenia kompleksowego dialogu dotyczącego migracji dla zacieśnienia współpracy między oboma regionami w zakresie migracji w ramach części niniejszej Umowy dotyczących dialogu politycznego i współpracy oraz zapewnienia skutecznego promowania i skutecznej ochrony praw człowieka wszystkich migrantów; UZNAJĄC, że żadne z postanowień niniejszej Umowy nie odnosi się do stanowiska Stron w trwających lub przyszłych, dwustronnych lub wielostronnych negocjacjach handlowych, ani nie jest interpretowane lub rozumiane w taki sposób; PODKREŚLAJĄC wolę współpracy na forach międzynarodowych w kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania; MAJĄC NA UWADZE strategiczne partnerstwo Unii Europejskiej z Ameryką Łacińską i państwami Karaibów, zawiązane na szczycie w Rio w 1999 r. i potwierdzone na szczycie w Madrycie w 2002 r., na szczycie w Guadalajarze w 2004 r., na szczycie w Wiedniu w 2006 r., na szczycie w Limie w 2008 r. oraz na szczycie w Madrycie w 2010 r.; UWZGLĘDNIAJĄC deklarację z Madrytu z maja 2010 r., POSTANAWIAJĄ ZAWRZEĆ NINIEJSZĄ UMOWĘ; Część I POSTANOWIENIA OGÓLNE I INSTYTUCJONALNE Tytuł I CHARAKTER I ZAKRES NINIEJSZEJ UMOWY Artykuł 1 Zasady 1. Poszanowanie zasad demokracji i podstawowych praw człowieka, zawartych w Powszechnej deklaracji praw człowieka, oraz zasady państwa prawa, stanowi fundament polityki wewnętrznej i międzynarodowej obu Stron oraz zasadniczy element niniejszej Umowy. 2. Strony zobowiązują się promować zrównoważony rozwój, który stanowi nadrzędną zasadę wdrożenia niniejszej Umowy uwzględniając w szczególności milenijne cele rozwoju. Strony zapewniają zachowanie odpowiedniej równowagi między gospodarczymi, społecznymi i środowiskowymi aspektami zrównoważonego rozwoju. 3. Strony potwierdzają przywiązanie do dobrego rządzenia i praworządności, z czym wiąże się w szczególności pierwszeństwo prawa, rozdział władz, niezawisłość sądownictwa, jasne procedury decyzyjne na poziomie władz publicznych, przejrzyste i odpowiedzialne instytucje, należyte i przejrzyste zarządzanie sprawami publicznymi na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym oraz wdrożenie środków mających na celu zapobieganie i zwalczanie korupcji. Artykuł 2 Cele Strony zgadzają się, że celami niniejszej Umowy są:

1. a)wzmocnienie i konsolidacja stosunków między Stronami poprzez stowarzyszenie oparte na trzech niezależnych i zasadniczych częściach: dialogu politycznym, współpracy i handlu, opartych na wzajemnym poszanowaniu, wzajemności i wspólnym interesie. Przy wdrażaniu niniejszej Umowy wykorzystuje się w pełni uregulowania instytucjonalne i mechanizmy uzgodnione przez Strony;
2. b)rozwój uprzywilejowanego partnerstwa opartego na wartościach, zasadach i wspólnych celach, w szczególności poszanowaniu i propagowaniu demokracji i praw człowieka, zrównoważonym rozwoju, dobrym rządzeniu i praworządności, ze zobowiązaniem do propagowania i ochrony tych wartości i zasad na arenie światowej w sposób przyczyniający się do wzmocnienia multilateralizmu;
3. c)pogłębienie współpracy między oboma regionami w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w celu osiągnięcia bardziej zrównoważonego i sprawiedliwego rozwoju gospodarczego i społecznego w obu regionach;
4. d)rozszerzenie i zróżnicowanie stosunków handlowych między oboma regionami zgodnie z Porozumieniem WTO oraz szczegółowymi celami i postanowieniami, określonymi w części IV niniejszej Umowy, które powinno się przyczynić do większego wzrostu gospodarczego, stopniowej poprawyjakości życia w obu regionach oraz lepszej integracji obu regionów w gospodarce światowej;
5. e)wzmocnienie i pogłębienie procesu stopniowej integracji regionalnej w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w celu ułatwienia wdrożenia niniejszej Umowy;
6. f)wzmocnienie dobrosąsiedzkich stosunków i zasady pokojowego rozstrzygania sporów;
7. g)rozwój, a przynajmniej utrzymanie poziomu dobrych rządów, standardów socjalnych, pracowniczych i środowiskowych poprzez skuteczne wdrożenie międzynarodowych konwencji, do których należą Strony w chwili wejścia w życie niniejszej Umowy; oraz
8. h)wspieranie zwiększonej wymiany handlowej i inwestycji między Stronami, z uwzględnieniem specjalnego i zróżnicowanego traktowania w celu zmniejszenia strukturalnych asymetrii istniejących między oboma regionami. Artykuł 3 Zakres Strony traktują się jako równe. Żadne z postanowień niniejszej Umowy nie może być interpretowane w sposób naruszający suwerenność republik Strony AŚ. Tytuł II RAMY INSTYTUCJONALNE Artykuł 4 Rada Stowarzyszenia 1. Niniejszym ustanawia się Radę Stowarzyszenia, która nadzoruje osiąganie celów niniejszej Umowy oraz jej wdrożenie. Rada Stowarzyszenia zbiera się na szczeblu ministerialnym w regularnych odstępach czasu, nieprzekraczających okresu dwóch lat, i nadzwyczajnie w każdym przypadku, gdy wymagają tego okoliczności, jeżeli Strony wyrażają na to zgodę. Rada Stowarzyszenia zbiera się w stosownych i uzgodnionych przez obie Strony przypadkach na szczeblu szefów państw lub rządów. Ponadto, aby wzmocnić dialog polityczny i zwiększyć jego skuteczność zachęca się do organizowania posiedzeń ad hoc na szczeblu roboczym. 2. Rada Stowarzyszenia bada wszelkie zasadnicze kwestie, powstałe w ramach niniejszej Umowy, jak również wszelkie inne kwestie dwustronne, wielostronne lub międzynarodowe, będące przedmiotem wspólnego zainteresowania. 3. Rada Stowarzyszenia bada również propozycje i zalecenia Stron, dotyczące ulepszenia stosunków ustanowionych na mocy niniejszej Umowy. Artykuł 5 Skład Rady Stowarzyszenia i jej regulamin wewnętrzny 1. Rada Stowarzyszenia składa się z przedstawicieli Strony UE oraz każdej z republik Strony AŚ na szczeblu ministerialnym, zgodnie z odpowiednimi ustaleniami wewnętrznymi Stron i z uwzględnieniem konkretnych spraw (dialog polityczny, współpraca lub handel) rozpatrywanych na danym posiedzeniu. 2. Rada Stowarzyszenia ustanawia swój regulamin wewnętrzny. 3. Członkowie Rady Stowarzyszenia mogą być zastępowani zgodnie z warunkami określonymi w jej regulaminie wewnętrznym. 4. Radzie Stowarzyszenia przewodniczy kolejno przedstawiciel Strony UE, z jednej strony, oraz przedstawiciel jednej z republik Strony AS, z drugiej strony, zgodnie z zasadami określonymi w jej regulaminie wewnętrznym. Artykuł 6 Uprawnienia do podejmowania decyzji 1. Dla osiągnięcia celów niniejszej Umowy Rada Stowarzyszenia ma prawo do podejmowania decyzji w przypadkach przewidzianych w niniejszej Umowie. 2. Podjęte decyzje wiążą Strony, które podejmują wszelkie środki, niezbędne do ich wykonania zgodnie z regulaminem wewnętrznym i procedurami prawnymi każdej ze Stron. 3. Rada Stowarzyszenia może również formułować odpowiednie zalecenia. 4. Rada Stowarzyszenia przyjmuje decyzje i wydaje zalecenia na podstawie wzajemnego porozumienia między Stronami. W przypadku republik Strony AŚ przyjmowanie decyzji i wydawanie zaleceń wymaga ich konsensusu. 5. Procedura ustanowiona w ust. 4 ma zastosowanie do wszystkich pozostałych organów zarządzających utworzonych na mocy niniejszej Umowy. Artykuł 7 Komitet Stowarzyszenia 1. Radę Stowarzyszenia wspiera w wykonywaniu jej obowiązków Komitet Stowarzyszenia składający się z przedstawicieli Strony UE oraz każdej z republik Strony AŚ na szczeblu wyższych urzędników, z uwzględnieniem konkretnych spraw (dialog polityczny, współpraca lub handel) rozpatrywanych na danym posiedzeniu. 2. Komitet Stowarzyszenia jest odpowiedzialny za wdrożenie niniejszej Umowy. 3. Rada Stowarzyszenia ustanawia regulamin wewnętrzny Komitetu Stowarzyszenia. 4. Komitet Stowarzyszenia uprawniony jest do podejmowania decyzji w przypadkach przewidzianych w niniejszej Umowie lub w przypadku gdy uprawnienia te zostały mu przekazane przez Radę Stowarzyszenia. W takim wypadku Komitet Stowarzyszenia podejmuje decyzje zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 4-6. 5. Komitet Stowarzyszenia zasadniczo zbiera się raz w roku w celu dokonania całościowego przeglądu wdrożenia niniejszej Umowy, w terminie i według porządku dziennego uzgodnionego z wyprzedzeniem przez Strony, jednego roku w Brukseli, a kolejnego roku w Ameryce Środkowej. Dodatkowe posiedzenia mogą zostać zwołane za obopólną zgodą, na wniosek jednej ze Stron. Komitetowi Stowarzyszenia przewodniczy przemiennie przedstawiciel każdej ze Stron. Artykuł 8 Podkomitety 1. Komitetowi Stowarzyszenia towarzyszą w wykonywaniu jego obowiązków podkomitety, ustanowione w niniejszej Umowie. 2. Komitet Stowarzyszenia może podjąć decyzję o utworzeniu dodatkowego podkomitetu. Komitet Stowarzyszenia może podjąć decyzję o zmianie zadania powierzonego podkomitetowi lub o jego rozwiązaniu. 3. Podkomitety spotykają się na odpowiednim szczeblu raz w roku lub na wniosek jednej ze Stron lub Komitetu Stowarzyszenia. Posiedzenia z osobistym udziałem członków odbywają się na przemian w Brukseli i w Ameryce Środkowej. Posiedzenia mogą się również odbywać przy użyciu wszelkich środków technicznych dostępnych Stronom. 4. Podkomitetom przewodniczy kolejno przedstawiciel Strony UE, z jednej strony, oraz przedstawiciel jednej z republik Strony AŚ, z drugiej strony, przez okres jednego roku. 5. Utworzenie lub istnienie podkomitetów nie stanowi dla Stron przeszkody w przedkładaniu dowolnych spraw bezpośrednio Komitetowi Stowarzyszenia. 6. Rada Stowarzyszenia przyjmuje regulamin wewnętrzny, który ustala skład i obowiązki tych podkomitetów i sposób ich funkcjonowania, o ile nie określa tego niniejsza Umowa. 7. Niniejszym ustanawia się Podkomitet ds. Współpracy. Podkomitet ten towarzyszy Radzie Stowarzyszenia w wykonywaniu jej obowiązków dotyczących części III niniejszej Umowy. Jego zadania obejmują również:
9. a)zajmowanie się wszelkimi sprawami związanymi ze współpracą zleconymi przez Komitet Stowarzyszenia;
10. b)monitorowanie wdrożenia części III niniejszej Umowy;
11. c)omawianie wszelkich kwestii związanych ze współpracą, które mogą mieć wpływ na stosowanie części III niniejszej Umowy. Artykuł 9 Komisja Parlamentarna Stowarzyszenia 1. Niniejszym ustanawia się Komisję Parlamentarną Stowarzyszenia. Składa się ona z członków Parlamentu Europejskiego, z jednej strony, oraz z członków Parlamento Centroamericano (PARLACEN), a w przypadku republik Strony AŚ, które nie są członkami PARLACEN, przedstawicieli powołanych przez ich odpowiedni Kongres Narodowy, z drugiej strony, którzy spotykają się i wymieniają poglądy. Komisja określa częstotliwość swoich posiedzeń i przewodniczą jej na przemian obie Strony. 2. Komisja Parlamentarna Stowarzyszenia uchwala swój regulamin wewnętrzny. 3. Komisja Parlamentarna Stowarzyszenia może się zwrócić do Rady Stowarzyszenia o przekazanie istotnych informacji, dotyczących wdrożenia niniejszej Umowy. Rada Stowarzyszenia dostarcza Komisji wymagane informacje. 4. Komisja Parlamentarna Stowarzyszenia jest informowana o decyzjach i zaleceniach Rady Stowarzyszenia. 5. Komisja Parlamentarna Stowarzyszenia może kierować zalecenia do Rady Stowarzyszenia. Artykuł 10 Wspólny Komitet Konsultacyjny 1. Niniejszym ustanawia się Wspólny Komitet Konsultacyjny, jako organ doradczy Rady Stowarzyszenia. Jego zadaniem jest przedstawianie Radzie opinii organizacji społeczeństwa obywatelskiego dotyczących wdrażania niniejszej Umowy bez uszczerbku dla innych procesów zgodnie z art. 11. Dodatkowym zadaniem Wspólnego Komitetu Konsultacyjnego jest przyczynianie się do wspierania dialogu i współpracy między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w Unii Europejskiej i takimi organizacjami w Ameryce Środkowej. 2. Wspólny Komitet Konsultacyjny składa się z równej liczby przedstawicieli Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, z jednej strony, oraz przedstawicieli Comite Consultivo del Sistema de la Integración Centroamericano (CC-SICA) i Comite Consultivo de Integración Económica (CCIE), z drugiej strony. 3. Wspólny Komitet Konsultacyjny przyjmuje swój regulamin wewnętrzny. Artykuł 11 Społeczeństwo obywatelskie 1. Strony promują spotkania przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego Unii Europejskiej i Ameryki Środkowej, obejmujące środowisko akademickie, partnerów społecznych i gospodarczych raz organizacje pozarządowe. 2. Strony wzywają do regularnych spotkań z tymi przedstawicielami, aby informować ich o wdrażaniu niniejszej Umowy oraz zbierać ich sugestie w tym względzie. Część II DIALOG POLITYCZNY Artykuł 12 Cele Strony zgadzają się, że celami dialogu politycznego między republikami Strony AŚ a Stroną UE są:
12. a)ustanowienie uprzywilejowanego partnerstwa opartego w szczególności na poszanowaniu i propagowaniu demokracji, pokoju, praw człowieka, dobrego rządzenia, praworządności i zrównoważonego rozwoju;
13. b)ochrona wspólnych wartości, zasad i celów poprzez ich promowanie na poziomie międzynarodowym, zwłaszcza na forum Organizacji Narodów Zjednoczonych;
14. c)wzmocnienie Organizacji Narodów Zjednoczonych, jako głównego elementu systemu wielostronnego, aby umożliwić jej skuteczne sprostanie globalnym wyzwaniom;
15. d)nasilenie dialogu politycznego, aby umożliwić szeroką wymianę poglądów, stanowisk i informacji prowadzącą do wspólnych inicjatyw na poziomie międzynarodowym;
16. e)współpraca w dziedzinie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa w celu koordynacji stanowisk oraz podejmowania wspólnych inicjatyw we wspólnym interesie na właściwych forach międzynarodowych. Artykuł 13 Obszary 1. Strony postanawiają, że dialog polityczny obejmuje wszystkie kwestie będące przedmiotem wspólnego zainteresowania na poziomie regionalnym lub międzynarodowym. 2. Dialog polityczny między Stronami toruje drogę dla nowych inicjatyw, umożliwiających realizację wspólnych celów i tworzenie wspólnych podstaw w dziedzinach takich jak: integracja regionalna; praworządność; dobre rządy; demokracja; prawa człowieka; promowanie i ochrona praw i podstawowych wolności ludów tubylczych i należących do nich osób, uznanych w Deklaracji praw ludów tubylczych przyjętej przez Organizację Narodów Zjednoczonych; równe szanse i równouprawnienie płci; struktura i ukierunkowywanie współpracy międzynarodowej; migracje; ograniczanie ubóstwa i spójność społeczna; podstawowe normy pracy; ochrona środowiska i zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi; bezpieczeństwo i stabilność w regionie, w tym walka z brakiem bezpieczeństwa obywateli; korupcja; narkotyki; międzynarodowa przestępczość zorganizowana; nielegalny handel bronią strzelecką i lekką, oraz amunicją do nich; walka z terroryzmem; zapobieganie konfliktom i ich pokojowe rozwiązywanie. 3. Dialog określony w części II obejmuje również międzynarodowe konwencje o prawach człowieka, dobre rządy, podstawowe normy pracy i środowisko, zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami przyjętymi przez Strony i porusza w szczególności kwestię ich skutecznego wdrożenia. 4. Strony mogą uzgodnić w każdym momencie dodanie dowolnego innego tematu jako obszaru dialogu politycznego. Artykuł 14 Rozbrojenie 1. Strony postanawiają współpracować i przyczyniać się do umacniania systemu wielostronnego w obszarze konwencjonalnego rozbrojenia, poprzez pełne poszanowanie i realizację na poziomie krajowym istniejących zobowiązań w ramach traktatów i układów międzynarodowych o rozbrojeniu konwencjonalnym, jak również innych zobowiązań międzynarodowych w tej dziedzinie. 2. Strony w szczególności będą wspierać pełne wdrożenie i upowszechnianie Konwencji o zakazie użycia, składowania, produkcji i przekazywania min przeciwpiechotnych oraz o ich zniszczeniu i Konwencji o zakazie lub ograniczeniu użycia pewnych broni konwencjonalnych (CCW) i jej protokołów. 3. Ponadto Strony uznają, że nielegalna produkcja broni strzeleckiej i lekkiej, jej transfer i obrót nią, w tym amunicją do tej broni, a także nadmierne jej gromadzenie oraz niekontrolowane rozprzestrzenianie nadal stwarzają poważne zagrożenie dla pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego. Dlatego Strony postanawiają współpracować w zwalczaniu nielegalnego handlu bronią strzelecką i lekką oraz amunicją do tej broni i ich nadmiernego gromadzenia, a także zgadzają się współpracować, aby uregulować legalny handel bronią konwencjonalną. 4. Strony postanawiają zatem przestrzegać zobowiązań dotyczących rozwiązania wszystkich aspektów nielegalnego handlu bronią strzelecką i lekką, w tym amunicją do niej, oraz w pełni wywiązywać się z tych zobowiązań w ramach istniejących porozumień międzynarodowych i obowiązujących rezolucji Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz zobowiązań w ramach innych instrumentów międzynarodowych mających zastosowanie w tej dziedzinie, takich jak program działania ONZ dotyczący broni strzeleckiej i lekkiej. Artykuł 15 Broń masowego rażenia 1. Strony uznają, że rozprzestrzenianie jądrowej, chemicznej i biologicznej broni masowego rażenia oraz środków jej przenoszenia, zarówno wśród państw, jak i innych podmiotów, stanowi jedno z największych niebezpieczeństw dla stabilności międzynarodowej i bezpieczeństwa. 2. Strony postanawiają zatem współpracować i przyczyniać się do walki z rozprzestrzenianiem broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia, poprzez pełne poszanowanie i realizację na poziomie krajowym zobowiązań podjętych przez Strony w ramach traktatów i układów międzynarodowych o rozbrojeniu i nierozprzestrzenianiu, jak również innych zobowiązań międzynarodowych w tej dziedzinie. 3. Strony zgadzają się, że niniejsze postanowienie stanowi zasadniczy element niniejszej Umowy. 4. Ponadto Strony zgadzają się współpracować i przyczyniać się do osiągnięcia celu, jakim jest przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia poprzez:
17. a)podejmowanie kroków mających na celu, stosownie do okoliczności, podpisanie lub ratyfikację wszystkich innych odpowiednich instrumentów międzynarodowych bądź też przystąpienie do nich oraz ich pełną realizację i poszanowanie;
18. b)ustanowienie skutecznego krajowego systemu kontroli wywozu oraz kontrolowanie wywozu i tranzytu towarów mających związek z bronią masowego rażenia, w tym kontrolowanie wykorzystywania technologii podwójnego zastosowania, a także ustanowienie skutecznych sankcji w przypadku naruszenia kontroli wywozu. 5. Strony zgadzają się na ustanowienie regularnego dialogu politycznego, towarzyszącego współpracy w tej dziedzinie i konsolidującego ją. Artykuł 16 Walka z terroryzmem 1. Strony potwierdzają znaczenie walki z terroryzmem i zgadzają się współpracować przy zapobieganiu aktom terroryzmu i zwalczaniu takich aktów, zgodnie z międzynarodowym prawem humanitarnym, prawami człowieka i prawem dotyczącym uchodźców oraz stosownymi konwencjami i instrumentami międzynarodowymi, stosownymi rezolucjami Organizacji Narodów Zjednoczonych, jak również własnymi odpowiednimi przepisami ustawowymi i wykonawczymi oraz Globalną Strategią Zwalczania Terroryzmu ONZ, zawartą w rezolucji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych nr 60/288 z dnia 8 września 2006 r. 2. Czynią tak w szczególności:
19. a)w ramach pełnego wdrożenia konwencji i instrumentów międzynarodowych, łącznie ze wszystkimi odpowiednimi rezolucjami Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych oraz rezolucjami Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych;
20. b)poprzez wymianę informacji o grupach terrorystycznych oraz ich sieciach wsparcia zgodnie z prawem międzynarodowym i krajowym;
21. c)poprzez współpracę dotyczącą środków i metod stosowanych w celu zwalczania terroryzmu, w tym w dziedzinie szkoleń i technologii, oraz wymianę doświadczeń związanych z zapobieganiem terroryzmowi oraz z obszarem ochronnym w walce z terroryzmem;
22. d)poprzez wymianę opinii w sprawie ram prawnych i najlepszych praktyk oraz pomoc techniczną i administracyjną;
23. e)poprzez wymianę informacji zgodnie z ich odpowiednim prawodawstwem;
24. f)poprzez pomoc techniczną i szkolenia dotyczące metod prowadzenia dochodzeń, technologię informacyjną, schematy protokołów dotyczących zapobiegania, alarmy i skuteczną odpowiedź na zagrożenia lub działania terrorystyczne; oraz
25. g)poprzez wymianę opinii w sprawie modeli zapobiegania dotyczących innych nielegalnych działań związanych z terroryzmem, takich jak między innymi pranie pieniędzy, nielegalny handel bronią palną, fałszowanie dokumentów tożsamości i handel ludźmi. Artykuł 17 Poważne przestępstwa wzbudzające zaniepokojenie społeczności międzynarodowej 1. Strony ponownie potwierdzają, że najpoważniejsze przestępstwa wzbudzające zaniepokojenie całej społeczności międzynarodowej nie powinny pozostawać bezkarne, a ich ściganie zapewnia się poprzez odpowiednie środki albo na poziomie krajowym, albo międzynarodowym, w tym poprzez Międzynarodowy Trybunał Kamy. 2. Strony uznają, że ustanowienie i skuteczne funkcjonowanie Międzynarodowego Trybunału Karnego stanowi istotne osiągnięcie dla pokoju i sprawiedliwości na świecie, a Trybunał umożliwia skuteczne prowadzenie dochodzeń i ściganie sprawców najpoważniejszych przestępstw wzbudzających zaniepokojenie całej wspólnoty międzynarodowej, w przypadku gdy sądy krajowe nie chcą lub nie mogą tego uczynić, biorąc pod uwagę komplementarność Międzynarodowego Trybunału Karnego wobec krajowej jurysdykcji karnej. 3. Strony postanawiają współpracować, aby promować powszechne przestrzeganie statutu rzymskiego poprzez:
26. a)podejmowanie dalszych kroków w celu wdrożenia statutu rzymskiego oraz ratyfikacji i wdrożenia powiązanych z nim instrumentów (takich jak Umowa o przywilejach i immunitetach Międzynarodowego Trybunału Karnego);
27. b)wymianę doświadczeń z partnerami regionalnymi w przyjmowaniu dostosowań prawnych wymaganych w celu ratyfikacji i wdrożenia statutu rzymskiego; oraz
28. c)wprowadzanie środków w celu zachowania integralności statutu rzymskiego. 4. Każde państwo suwerennie decyduje o najwłaściwszym momencie przystąpienia do statutu rzymskiego. Artykuł 18 Finansowanie na rzecz rozwoju 1. Strony zgadzają się wspierać międzynarodowe wysiłki na rzecz promowania polityki i przepisów w zakresie finansowania rozwoju i wzmacniania współpracy, aby osiągnąć uzgodnione na szczeblu międzynarodowym cele rozwoju, w tym milenijne cele rozwoju oraz zobowiązania porozumienia z Monterrey oraz innych odpowiednich forów. 2. W tym celu i zmierzając do promowania społeczeństwa sprzyjającego w większym stopniu integracji społecznej Strony uznają potrzebę rozwoju nowych i innowacyjnych mechanizmów finansowania. Artykuł 19 Migracja 1. Strony potwierdzają znaczenie, jakie przywiązują do wspólnego zarządzania przepływem migracji między ich terytoriami. Uznając, że ubóstwo jest jedną z podstawowych przyczyn migracji i w celu zacieśnienia współpracy, Strony prowadzą kompleksowy dialog, obejmujący wszystkie zagadnienia związane z migracją, w tym nielegalną migrację, przepływy uchodźców, przemyt i handel ludźmi jak również uwzględnienie zagadnień migracji, w tym drenażu mózgów, w krajowych strategiach rozwoju gospodarczego i społecznego obszarów, z których pochodzą migranci, mając na uwadze także historyczne i kulturowe więzi między oboma regionami. 2. Strony zgadzają się zapewnić skuteczne korzystanie z praw człowieka, ochronę i promowanie tych praw dla wszystkich migrantów oraz zasady sprawiedliwości i przejrzystości przy równym traktowaniu migrantów i podkreślają znaczenie walki z rasizmem, dyskryminacją, ksenofobią i innymi formami nietolerancji. Artykuł 20 Środowisko 1. Strony wspierają dialog w obszarach środowiska i zrównoważonego rozwoju poprzez wymianę informacji i popieranie inicjatyw w zakresie lokalnych i globalnych problemów środowiskowych, uznając zasadę wspólnej, lecz zróżnicowanej odpowiedzialności określoną w Deklaracji z Rio w sprawie środowiska i rozwoju z 1992 r. 2. Celem tego dialogu jest między innymi walka z zagrożeniem zmianą klimatu, zachowanie różnorodności biologicznej, ochrona lasów i zrównoważona gospodarka leśna, aby między innymi zmniejszyć emisje spowodowane wylesianiem i degradację lasów, ochrona zasobów wodnych i morskich, zlewisk i terenów podmokłych, badania nad paliwami alternatywnymi i technologiami w zakresie energii odnawialnej oraz ich rozwój, a także reforma zarządzania środowiskiem w celu zwiększenia jego skuteczności. Artykuł 21 Bezpieczeństwo obywateli Strony prowadzą dialog dotyczący bezpieczeństwa obywateli, który ma zasadnicze znaczenie dla wspierania rozwoju ludzkiego, demokracji, dobrych rządów oraz poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności. Uznają one, że bezpieczeństwo obywateli wykracza poza granice państw i regionów, a w związku z tym wymaga szerszego dialogu i współpracy w tej dziedzinie. Artykuł 22 Dobre rządy w dziedzinie opodatkowania W celu umacniania i rozwijania działalności gospodarczej uwzględniając przy tym konieczność opracowania odpowiednich ram regulacyjnych Strony uznają i zobowiązują się do wdrażania wspólnych i uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym zasad dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania. Artykuł 23 Wspólny Kredytowy Fundusz Gospodarczy i Finansowy 1. Strony są zgodne co do znaczenia wzmożenia wysiłków na rzecz ograniczenia ubóstwa i wspierania rozwoju Ameryki Środkowej, w szczególności jej najbiedniejszych obszarów i populacji. 2. Strony postanawiają zatem podjąć negocjacje w sprawie utworzenia wspólnego mechanizmu gospodarczego i finansowego, obejmującego między innymi interwencję Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI), instrumentu inwestycyjnego dla Ameryki Łacińskiej (LAIF) oraz pomoc techniczną regionalnego programu współpracy Ameryki Środkowej. Mechanizm ten pomaga zmniejszyć ubóstwo, wspiera rozwój i ogólny dobrobyt Ameryki Środkowej, a także daje impuls do wzrostu społeczno-gospodarczego oraz pogłębienia zrównoważonych stosunków między oboma regionami. 3. W tym celu powołano grupę roboczą dla obu regionów. Mandat tej grupy obejmuje zbadanie możliwości utworzenia takiego mechanizmu oraz sposób jego funkcjonowania. Część III WSPÓŁPRACA Artykuł 24 Cele 1. Ogólnym celem współpracy jest wsparcie wdrożenia niniejszej Umowy w celu wprowadzenia skutecznego partnerstwa między oboma regionami poprzez sprzyjające temu zamierzeniu zasoby, mechanizmy, narzędzia i procedury. 2. Pierwszeństwo przyznaje się następującym celom, szerzej omówionym w tytułach I-IX niniejszej części:
29. a)wzmacnianie pokoju i bezpieczeństwa;
30. b)przyczynianie się do umocnienia instytucji demokratycznych, dobrych rządów i pełnego obowiązywania zasady państwa prawa, równouprawnienia płci, wszystkich form niedyskryminacji, różnorodności kulturowej, pluralizmu, promowania i poszanowania praw człowieka, podstawowych wolności, przejrzystości oraz uczestnictwa obywateli;
31. c)przyczynianie się do spójności społecznej poprzez zmniejszanie ubóstwa, nierówności, wykluczenia społecznego i wszystkich form dyskryminacji, aby poprawić jakość życia obywateli Ameryki Środkowej i Unii Europejskiej;
32. d)promowanie wzrostu gospodarczego, aby wesprzeć zrównoważony rozwój, zmniejszyć dysproporcje pomiędzy Stronami i na ich terytorium oraz rozwijanie synergii między oboma regionami;
33. e)pogłębienie procesu integracji regionalnej w Ameryce Środkowej poprzez wzmocnienie potencjału wdrożenia niniejszej Umowy i uzyskiwania z niej korzyści, przyczyniając się w ten sposób do rozwoju gospodarczego, społecznego i politycznego całego regionu Ameryki Środkowej;
34. f)wzmacnianie mocy produkcyjnych i zdolności w zakresie zarządzania oraz poprawa konkurencyjności otwierające możliwości handlowe i inwestycyjne dla wszystkich podmiotów gospodarczych i społecznych w obydwu regionach. 3. Strony realizują politykę i wprowadzają środki zmierzając do osiągnięcia określonych powyżej celów. Środki te mogą obejmować innowacyjne mechanizmy finansowania, które mają się przyczynić się do osiągnięcia milenijnych celów rozwoju i innych uzgodnionych na forum międzynarodowym celów rozwoju, zgodnie ze zobowiązaniami podjętymi w ramach porozumienia z Monterrey i kolejnych forów. Artykuł 25 Zasady Współpraca między Stronami opiera się na następujących zasadach:
35. a)współpraca wspiera i uzupełnia wysiłki stowarzyszonych państw i regionów w realizacji priorytetów określonych przez ich własną politykę i strategie rozwoju, bez uszczerbku dla działań prowadzonych przez ich społeczeństwo obywatelskie;
36. b)współpraca jest wynikiem dialogu między stowarzyszonymi państwami i regionami;
37. c)Strony wspierają udział społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych w swojej polityce rozwoju i współpracy;
38. d)działania w ramach współpracy prowadzone są na poziomie regionalnym i krajowym i uzupełniają się, aby sprzyjać osiągnięciu celów ogólnych i szczegółowych określonych w niniejszej Umowie;
39. e)współpraca obejmuje zagadnienia przekrojowe, takie jak demokracja i prawa człowieka, dobre rządy, ludy tubylcze, płeć, środowisko (łącznie z klęskami żywiołowymi) oraz integrację regionalną;
40. f)Strony zwiększają skuteczność swojej współpracy, działając we wspólnie uzgodnionych ramach. Zachęcają do harmonizacji, ujednolicenia i koordynacji pomiędzy donatorami oraz wypełniania wzajemnych zobowiązań związanych z realizacją działań w zakresie współpracy;
41. g)współpraca obejmuje pomoc techniczną i finansową, która przyczynia się do osiągania celów niniejszej Umowy;
42. h)Strony są zgodne co do znaczenia uwzględnienia ich różnego poziomu rozwoju w przygotowaniu działań w zakresie współpracy;
43. i)Strony są zgodne co do znaczenia dalszego wspierania państw o średnim dochodzie w ich polityce i strategiach ograniczania ubóstwa, ze szczególnym uwzględnieniem państw o niższym średnim dochodzie;
44. j)współpraca w ramach niniejszej Umowy nie ma wpływu na uczestnictwo republik Strony AS, jako państw rozwijających się, w działaniach Strony UE w dziedzinie badań naukowych na rzecz rozwoju lub w innych programach Unii Europejskiej dotyczących współpracy na rzecz rozwoju skierowanych do państw trzecich, z zastrzeżeniem zasad i procedur tych programów. Artykuł 26 Procedury i metody 1. W celu realizacji działań w zakresie współpracy Strony uzgadniają, że:
45. a)instrumenty mogą obejmować szeroki zakres działań dwustronnych, horyzontalnych lub regionalnych, takich jak programy i projekty, obejmując projekty w zakresie infrastruktury, wsparcie budżetowe, dialog w sprawie polityki sektorowej, wymianę i transfer sprzętu, badania, ocenę skutków, statystykę i bazy danych, wymianę doświadczeń i ekspertów, szkolenia, kampanie informacyjne i uświadamiające, seminaria i publikacje;
46. b)podmioty wdrażające mogą obejmować władze lokalne, krajowe i regionalne, społeczeństwo obywatelskie i organizacje międzynarodowe;
47. c)zapewniają one odpowiednie zasoby administracyjne i finansowe konieczne do realizacji działań w zakresie współpracy, które podmioty te uzgodnią zgodnie z własnymi prawami, przepisami i procedurami;
48. d)wszystkie podmioty biorące udział we współpracy zarządzają zasobami w sposób przejrzysty i odpowiedzialny;
49. e)promują one innowacyjne procedury i instrumenty dotyczące współpracy i finansowania, aby poprawić efektywność współpracy; oraz najlepiej wykorzystać niniejszą Umowę;
50. f)w ramach współpracy między Stronami określa się i rozwija innowacyjne programy współpracy dla republik Strony AS;
51. g)programy te promują i ułatwiają finansowanie prywatne oraz bezpośrednie inwestycje zagraniczne, w szczególności poprzez finansowanie z Europejskiego Banku Inwestycyjnego w Ameryce Środkowej zgodnie z jego własnymi procedurami i kryteriami finansowymi;
52. h)udział każdej ze Stron jako partnera stowarzyszonego w programach ramowych, programach szczegółowych i innego rodzaju działalności drugiej Strony jest wspierany zgodnie z własnymi zasadami i procedurami;
53. i)wspiera się uczestnictwo republik Strony AS w tematycznych i horyzontalnych programach współpracy dla Ameryki Łacińskiej organizowanych przez Stronę UE, także za pomocą ewentualnych specjalnych punktów kontaktowych;
54. j)Strony, zgodnie z właściwymi zasadami i procedurami, wspierają współpracę trójstronną w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania obu regionów i państw trzecich;
55. k)Strony powinny wspólnie badać wszystkie praktyczne możliwości współpracy we wspólnym interesie. 2. Strony postanawiają rozwijać współpracę między instytucjami finansowymi, w zależności od swoich potrzeb i w ramach swoich odpowiednich programów i ustawodawstwa. Artykuł 27 Klauzula rozwoju 1. Fakt, że obszaru lub działania w zakresie współpracy nie włączono do niniejszej Umowy nie może być interpretowany jako przeszkoda w podjęciu przez Strony decyzji, zgodnie z ich prawodawstwem, o współpracy w tym obszarze lub działaniach. 2. Nie wyklucza się wstępnie żadnych możliwości współpracy. Strony mogą powierzyć Komitetowi Stowarzyszenia zbadanie praktycznych możliwości współpracy, leżących w ich wspólnym interesie. 3. W odniesieniu do wdrażania niniejszej Umowy, Strony mogą przedstawiać sugestie dotyczące rozszerzenia współpracy we wszystkich dziedzinach, z uwzględnieniem doświadczenia nabytego w trakcie jej wdrażania. Artykuł 28 Współpraca w dziedzinie statystyki 1. Strony postanawiają współpracować w celu wypracowania lepszych metod i programów statystycznych, zgodnie z przyjętymi normami międzynarodowymi, w tym w celu gromadzenia, przetwarzania, kontroli jakości i rozpowszechniania danych statystycznych, dostarczających lepiej porównywalnych wskaźników, aby umożliwić Stronom wzajemne wykorzystywanie danych statystycznych dotyczących handlu towarami i usługami, bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz, bardziej ogólnie, jakiejkolwiek dziedziny objętej niniejszą Umową, w odniesieniu do której mogą być sporządzane dane statystyczne. Strony potwierdzają przydatność współpracy dwustronnej do osiągnięcia tych celów. 2. Współpraca w tej dziedzinie ma również na celu:
56. a)rozwój regionalnego systemu statystycznego dla wsparcia uzgodnionych przez Strony priorytetów w dziedzinie integracji regionalnej;
57. b)współpracę w dziedzinie statystyki dotyczącą nauki, technologii i innowacji. 3. Współpraca ta może obejmować między innymi: wymiany techniczne między urzędami statystycznymi w republikach Strony AŚ oraz w państwach członkowskich Unii Europejskiej i Eurostatem, łącznie z wymianą naukowców; rozwój ulepszonych, a w stosownych przypadkach spójnych metod gromadzenia, dezagregacji, analizy i interpretacji danych; oraz organizację seminariów, grup roboczych lub programów szkoleniowych w dziedzinie statystyki. Tytuł I DEMOKRACJA, PRAWA CZŁOWIEKA I DOBRE RZĄDY Artykuł 29 Demokracja i prawa człowieka 1. Strony współpracują dla osiągnięcia pełnej zgodności ze standardami ochrony praw człowieka i podstawowych wolności, które są uniwersalne, niepodzielne, powiązane i wzajemnie zależne, a także w celu budowania i pogłębiania demokracji. 2. Współpraca ta może obejmować między innymi:
58. a)skuteczne wdrożenie międzynarodowych instrumentów dotyczących praw człowieka oraz zaleceń organów traktatowych i procedur specjalnych;
59. b)włączenie wspierania i ochrony praw człowieka do polityki krajowej i planów rozwoju;
60. c)wzmocnienie zdolności do stosowania zasad i praktyk demokratycznych;
61. d)opracowywanie i realizację planów działania w dziedzinie demokracji i praw człowieka;
62. e)podnoszenie świadomości oraz edukację w zakresie praw człowieka, demokracji i kultury pokoju;
63. f)wzmocnienie instytucji demokratycznych oraz działających na rzecz praw człowieka, a także ram prawnych i instytucjonalnych w zakresie wspierania i ochrony praw człowieka;
64. g)rozwój wspólnych inicjatyw będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w ramach właściwych forów wielostronnych. Artykuł 30 Dobre rządy Strony postanawiają, że współpraca w tej dziedzinie aktywnie wspiera rządy poprzez działania mające na celu w szczególności:
65. a)przestrzeganie praworządności;
66. b)gwarantowanie rozdziału władz;
67. c)gwarantowanie niezależności i skuteczności wymiaru sprawiedliwości;
68. d)wspieranie przejrzystych, odpowiedzialnych, skutecznych, stabilnych i demokratycznych instytucji;
69. e)wspieranie polityki gwarantującej rozliczalność i przejrzyste zarządzanie;
70. f)walkę z korupcją;
71. g)wzmacnianie dobrego i przejrzystego rządzenia na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym;
72. h)wprowadzanie i utrzymywanie jasnych procedur podejmowania decyzji przez władze publiczne na wszystkich szczeblach;
73. i)wspieranie udziału społeczeństwa obywatelskiego. Artykuł 31 Modernizacja państwa i administracji publicznej, w tym decentralizacja 1. Strony postanawiają, że celem współpracy w tej dziedzinie jest poprawa ich ram prawnych i instytucjonalnych szczególnie w oparciu o najlepsze praktyki. Obejmuje to reformę i modernizację administracji publicznej, także poprzez budowanie potencjału, w celu wsparcia i wzmocnienia procesu decentralizacji i zmian organizacyjnych wynikających z integracji regionalnej, ze zwróceniem szczególnej uwagi na skuteczność organizacyjną i świadczenie usług dla obywateli, a także należyte i przejrzyste zarządzanie zasobami publicznymi i rozliczalność. 2. Współpraca ta może obejmować krajowe i regionalne programy i projekty mające na celu rozwijanie zdolności w zakresie kształtowania polityki oraz realizacji i oceny polityk publicznych, a także wzmacnianie systemu sądownictwa przy jednoczesnym wspieraniu uczestnictwa społeczeństwa. Artykuł 32 Zapobieganie konfliktom i ich rozwiązywanie 1. Strony zgadzają się, aby współpraca w tej dziedzinie wspierała i utrzymywała kompleksową politykę pokojową, obejmującą zapobieganie konfliktom i ich rozwiązywanie. Fundamentem takiej polityki jest zaangażowanie i udział społeczeństwa, a koncentruje się ona przede wszystkim na rozwoju zdolności regionalnych, subregionalnych i krajowych. Polityka ta zapewnia wszystkim grupom społecznym równe szanse polityczne, gospodarcze, społeczne i kulturowe, wzmacnia legitymację demokratyczną, promuje spójność społeczną i skuteczne mechanizmy umożliwiające pokojowe godzenie interesów różnych grup oraz wspiera aktywne i zorganizowane społeczeństwo obywatelskie, opierając się zwłaszcza na istniejących instytucjach regionalnych. 2. Współpraca wzmacnia zdolności do rozwiązywania konfliktów i może obejmować między innymi zapewnienie wsparcia procesów mediacji, negocjacji i pojednania; strategii wspierających pokój; wysiłków wzmacniających budowę zaufania i bezpieczeństwa na poziomie regionalnym; działań na rzecz dzieci, kobiet i osób starszych oraz działań w zakresie zwalczania min przeciwpiechotnych. Artykuł 33 Wzmocnienie instytucji i państwa prawa Strony zwracają szczególną uwagę na konsolidację zasad praworządności oraz wzmocnienie instytucji na wszystkich szczeblach w obszarze egzekwowania prawa, a zwłaszcza wymiaru sprawiedliwości. Współpraca ma na celu w szczególności wzmocnienie niezawisłości sądownictwa i zwiększenie jego skuteczności. Tytuł II SPRAWIEDLIWOŚĆ WOLNOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO Artykuł 34 Ochrona danych osobowych 1. Strony postanawiają współpracować na rzecz poprawy poziomu ochrony danych osobowych i dostosowania go do najwyższych norm międzynarodowych, takich jak wytyczne w sprawie skomputeryzowanych archiwów danych osobowych, zmienione przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 14 grudnia 1990 r., i dążyć do zagwarantowania swobodnego przepływu danych osobowych między Stronami, przy należytym uwzględnieniu ustawodawstwa wewnętrznego Stron. 2. Współpraca w zakresie ochrony danych osobowych może obejmować między innymi pomoc techniczną w formie wymiany informacji i wiedzy fachowej, przy uwzględnieniu przepisów ustawowych i wykonawczych Stron. Artykuł 35 Narkotyki 1. Strony współpracują w celu zapewnienia kompleksowego, zintegrowanego i zrównoważonego podejścia poprzez skuteczne działania i koordynację działań właściwych organów, również w sektorze zdrowia, edukacji, egzekwowania prawa, służb celnych, społecznym, wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, w celu jak największego zmniejszenia podaży i popytu na narkotyki oraz wpływu narkotyków na osoby je zażywające i na ogół społeczeństwa, jak również w celu kontrolowania i skuteczniejszego zapobiegania wykorzystywaniu prekursorów chemicznych do nielegalnej produkcji narkotyków i substancji psychotropowych, w tym nielegalnemu wykorzystywaniu środków odurzających i substancji psychotropowych przeznaczonych do celów medycznych i naukowych. 2. Współpraca opiera się na zasadzie współodpowiedzialności, odpowiednich konwencjach międzynarodowych, a także deklaracji politycznej oraz deklaracji specjalnej w sprawie wytycznych dotyczących zmniejszenia popytu na narkotyki i innych głównych dokumentach przyjętych przez dwudziestą specjalną sesję Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych w sprawie narkotyków w czerwcu 1998 r. 3. Współpraca ma na celu koordynowanie i intensyfikację wspólnych starań zmierzających do rozwiązania problemu narkotyków. Bez uszczerbku dla innych mechanizmów współpracy, Strony postanawiają, że na poziomie międzyregionalnym wykorzystuje się w tym celu mechanizm koordynacji i współpracy w zakresie narkotyków między Unią Europejską i Ameryką Łacińską i Karaibami oraz postanawiają współpracować w celu zwiększenia jego skuteczności. 4. Strony postanawiają również współpracować na rzecz przeciwdziałania przestępczości związanej z handlem narkotykami poprzez zwiększenie koordynacji z odpowiednimi organami i instancjami międzynarodowymi. 5. Strony współpracują w celu zapewnienia kompleksowego i zrównoważonego podejścia poprzez skuteczne działania i koordynację działań właściwych organów, również w sektorze społecznym, wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, aby:
74. a)wymieniać poglądy na temat systemów prawnych i najlepszych praktyk;
75. b)walczyć z podażą, popytem oraz handlem środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi;
76. c)wzmocnić współpracę sądową i policyjną, w celu zwalczania nielegalnego handlu;
77. d)wzmocnić współpracę morską, w celu skutecznej walki z nielegalnym handlem;
78. e)utworzyć ośrodki informacji i monitorowania;
79. f)określić i stosować środki mające na celu ograniczenie nielegalnego handlu narkotykami, wystawiania recept (na środki odurzające i substancje psychotropowe) oraz wykorzystywania prekursorów chemicznych;
80. g)ustanowić wspólne programy i projekty badawcze, a także wzajemną pomoc sądowniczą;
81. h)pobudzać rozwój alternatywny, w szczególności promować prowadzenie legalnych upraw przez drobnych producentów;
82. i)ułatwiać kształcenie i szkolenie zasobów ludzkich w celu zapobiegania handlowi narkotykami i zażywaniu narkotyków oraz wzmocnienia systemów kontroli administracyjnej;
83. j)wspierać programy prewencyjne skierowane do młodzieży oraz edukację szkolną i pozaszkolną;
84. k)wzmocnić prewencję oraz leczenie, rehabilitację oraz reintegrację osób uzależnionych od narkotyków obejmującą szereg metod, łącznie z łagodzeniem szkód związanych z nadużywaniem narkotyków. Artykuł 36 Pranie pieniędzy, łącznie z finansowaniem terroryzmu 1. Strony postanawiają współpracować w celu zapobiegania wykorzystywaniu ich systemów finansowych i przedsiębiorstw do prania zysków pochodzących z działalności przestępczej, a w szczególności z przestępczości związanej z nielegalnymi narkotykami i substancjami psychotropowymi oraz związanej z aktami terrorystycznymi. 2. Współpraca taka, w stosownych okolicznościach, zgodne ze standardami określonymi przez Grupę Specjalną ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy, obejmuje udzielanie wsparcia administracyjnego i technicznego w celu rozwoju i wdrażania uregulowań prawnych oraz skutecznego stosowania właściwych norm i mechanizmów. W szczególności współpraca umożliwia wymianę istotnych informacji oraz przyjęcie właściwych standardów, pozwalających zwalczać proceder prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, zgodnie ze standardami przyjętymi przez organy międzynarodowe działające w tym obszarze oraz z najlepszymi praktykami stosowanymi w kontekście międzynarodowym. Artykuł 37 Przestępczość zorganizowana i bezpieczeństwo obywateli 1. Strony postanawiają współpracować w celu zapobiegania przestępczości zorganizowanej i finansowej oraz ich zwalczania. W tym celu wspierają one i wymieniają dobre praktyki oraz wdrażają odpowiednie uzgodnione normy i instrumenty międzynarodowe, takie jak Konwencja Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej i protokoły do niej oraz Konwencja Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji. Strony zachęcają w szczególności do wspierania programów ochrony świadków. 2. Ponadto Strony zgadzają się współpracować dla poprawy bezpieczeństwa obywateli, zwłaszcza poprzez wsparcie polityk i strategii dotyczących bezpieczeństwa. Współpraca ta powinna się przyczynić do zapobiegania przestępczości i może obejmować takie działania, jak projekty współpracy regionalnej między policją i organami sądowymi, programy szkoleń, wymianę najlepszych praktyk w zakresie ustalania profilu przestępczego. Obejmuje ona również między innymi wymianę opinii w sprawie ram prawnych oraz pomoc techniczną i administracyjną mającą na celu poprawę zdolności instytucjonalnych i operacyjnych organów ścigania. Artykuł 38 Walka z korupcją 1. Strony uznają znaczenie zapobiegania i zwalczania korupcji w prywatnym i publicznym sektorze i potwierdzają swoje zaniepokojenie stwarzanymi przez korupcję zagrożeniami dla stabilności i bezpieczeństwa instytucji demokratycznych. W tym celu Strony współpracują dążąc do wdrożenia i promowania odpowiednich międzynarodowych standardów i aktów, takich jak Konwencja Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji. 2. Strony w szczególności współpracują w zakresie:
85. a)poprawy skuteczności organizacyjnej i zapewnienia przejrzystego zarządzania środkami publicznymi oraz rozliczalności;
86. b)wzmocnienia odpowiednich instytucji, łącznie z organami ścigania i sądownictwem;
87. c)zapobiegania korupcji i przekupstwu w transakcjach międzynarodowych;
88. d)monitorowania i oceny polityki zwalczania korupcji na poziomie lokalnym, regionalnym, krajowym i międzynarodowym;
89. e)wspierania działań promujących wartości kultury przejrzystości, legalności i zmiany podejścia do praktyk korupcyjnych;
90. f)dalszego rozwoju współpracy dla ułatwianie działań zmierzających do odzyskania aktywów, promowania dobrych praktyk oraz budowania potencjału. Artykuł 39 Nielegalny handel bronią strzelecką i lekką 1. Strony współpracują w celu zapobiegania nielegalnemu handlowi bronią strzelecką i lekką łącznie z amunicją do niej i zwalczania takiego handlu. Dążą one do koordynowania działań mających na celu zacieśnienie współpracy prawnej i instytucjonalnej, jak również gromadzenie i niszczenie nielegalnej broni strzeleckiej i lekkiej, łącznie z amunicją do niej, znajdującej się w rękach cywilów. 2. Strony współpracują w celu wspierania wspólnych inicjatyw dotyczących zwalczania nielegalnego handlu bronią strzelecką i lekką oraz amunicją do niej. Strony w szczególności współpracują w sprawie wspólnych inicjatyw, które mają na celu wdrażanie krajowych, regionalnych i międzynarodowych programów oraz konwencji w tej dziedzinie, zarówno w ramach systemu wielostronnego jak i międzyregionalnego. Artykuł 40 Walka z terroryzmem przy pełnym poszanowaniu praw człowieka 1. Współpraca w dziedzinie zwalczania terroryzmu zapewni wdrożenie ram i standardów uzgodnionych w art. 16 części II. 2. Strony współpracują również w celu zagwarantowania, że każda osoba, która uczestniczy w finansowaniu, planowaniu, przygotowaniu lub dokonywaniu aktów terrorystycznych lub we wspieraniu aktów terrorystycznych, zostanie postawiona przed sądem. Strony uzgadniają, że walka z terroryzmem odbywa się przy zachowaniu pełnej zgodności z wszystkimi odpowiednimi rezolucjami Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych przy poszanowaniu suwerenności państw, a także sprawiedliwości proceduralnej, praw człowieka i podstawowych wolności. 3. Strony postanawiają współpracować w celu zapobiegania aktom terroryzmu i ich wyeliminowania poprzez współpracę policyjną i sądową. Tytuł III ROZWÓJ SPOŁECZNY I SPÓJNOŚĆ SPOŁECZNA Artykuł 41 Spójność społeczna, w tym walka z ubóstwem, nierównością i wykluczeniem społecznym 1. Strony, uznając że rozwojowi społecznemu musi towarzyszyć rozwój gospodarczy, zgadzają się, iż współpraca ma na celu zwiększenie spójności społecznej poprzez zmniejszanie ubóstwa, niesprawiedliwości, nierówności i wykluczenia społecznego, w szczególności mając na celu osiągnięcie milenijnych celów rozwoju i uzgodnionego na forum międzynarodowym celu wspierania sprawiedliwej globalizacji oraz godnej pracy dla wszystkich. Osiągnięcie tych celów mobilizuje znaczne środki finansowe z zasobów związanych ze współpracą oraz zasobów krajowych. 2. W tym celu Strony współpracują, aby promować i wspierać realizację:
91. a)polityki gospodarczej o społecznej wizji zmierzającej do społeczeństwa sprzyjającego w większym stopniu integracji społecznej, przy lepszym podziale dochodu, aby zmniejszyć nierówność i niesprawiedliwość;
92. b)polityki handlowej i inwestycyjnej, mając na uwadze związek między handlem a zrównoważonym rozwojem, uczciwy handel, rozwój wiejskich i miejskich mikroprzedsiębiorstw, małych i średnich przedsiębiorstw oraz reprezentujących je organizacji, a także społeczną odpowiedzialność przedsiębiorstw;
93. c)sprawiedliwej i rozważnej polityki budżetowej, umożliwiającej lepszy podział dóbr, zapewniającej wydatki socjalne na odpowiednim poziomie i zmniejszającej skalę gospodarki nieformalnej;
94. d)skutecznych wydatków publicznych związanych z jasno określonymi celami społecznymi, zmierzających do podejścia ukierunkowanego na wyniki;
95. e)skutecznej polityki społecznej i sprawiedliwego dostępu do usług społecznych dla wszystkich w różnych obszarach, takich jak sektor zdrowia, edukacji, żywnościowy, sanitarny, mieszkaniowy, wymiaru sprawiedliwości i zabezpieczenia społecznego;
96. f)polityki zatrudnienia mającej na celu zapewnienie godnej pracy dla wszystkich oraz stworzenie możliwości gospodarczych, ze szczególnym naciskiem na najuboższe i najsłabsze grupy społeczne oraz regiony w najbardziej niekorzystnym położeniu, a także konkretne środki promujące tolerancję dla różnorodności kulturowej w miejscu pracy;
97. g)systemów opieki społecznej w obszarze między innymi emerytur i rent, zdrowia, wypadków i bezrobocia, opartych na zasadzie solidarności i powszechnie dostępnych;
98. h)strategii i polityki zwalczania ksenofobii i dyskryminacji, w szczególności ze względu na płeć, rasę, światopogląd lub pochodzenie etniczne;
99. i)specjalnych strategii i programów skierowanych do młodzieży. 3. Strony postanawiają pobudzać wymianę informacji dotyczących aspektów planów lub strategii krajowych związanych ze spójnością społeczną oraz doświadczeń związanych z sukcesami i porażkami w ich tworzeniu i realizacji, 4. Strony podejmują również wysiłki, żeby wspólnie ocenić wpływ wdrożenia niniejszej Umowy na zwiększanie spójności społecznej. Artykuł 42 Zatrudnienie i ochrona socjalna 1. Strony postanawiają współpracować w celu wspierania zatrudnienia i ochrony socjalnej, poprzez działania i programy mające na celu w szczególności:
100. a)zapewnienie godnej pracy dla wszystkich;
101. b)stworzenie dobrze funkcjonującego i sprzyjającego w większym stopniu integracji społecznej rynku pracy;
102. c)rozszerzenie zakresu ochrony społecznej;
103. d)wymianę informacji o najlepszych praktykach w dziedzinie mobilności pracowników i przenoszenia praw emerytalno-rentowych;
104. e)wspieranie dialogu społecznego;
105. f)zapewnienie poszanowania podstawowych zasad i praw pracowniczych określonych w konwencjach Międzynarodowej Organizacji Pracy, tzw. podstawowych standardów pracy, w szczególności w odniesieniu do wolności zrzeszania się, prawa do rokowań zbiorowych i niedyskryminacji, zniesienia pracy przymusowej i pracy dzieci oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn;
106. g)uregulowanie kwestii dotyczących gospodarki nieformalnej;
107. h)poświęcenie szczególnej uwagi grupom w niekorzystnej sytuacji oraz walce z dyskryminacją;
108. i)rozwój jakości zasobów ludzkich poprzez doskonalenie edukacji i szkoleń, łącznie ze skutecznym kształceniem zawodowym;
109. j)poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy, zwłaszcza poprzez wzmocnienie inspekcji pracy;
110. k)pobudzanie przedsiębiorczości i tworzenia miejsc pracy poprzez wzmacnianie ram instytucjonalnych koniecznych do tworzenia małych i średnich przedsiębiorstw i ułatwiających dostęp do kredytów i mikrofinansowania. 2. Działania mogą być przeprowadzane na poziomie krajowym, regionalnym i międzyregionalnym, także poprzez tworzenie sieci, wzajemne uczenie się oraz określanie i rozpowszechnianie dobrych praktyk, wymianę informacji na podstawie porównywalnych narzędzi statystycznych i wskaźników, a także kontakty między organizacjami partnerów społecznych. Artykuł 43 Kształcenie i szkolenie 1. Strony postanawiają, że współpraca ma na celu:
111. a)wspieranie sprawiedliwego dostępu do edukacji dla wszystkich, także młodzieży, kobiet, osób starszych, ludów tubylczych i grup mniejszościowych, zwracając szczególną uwagę na najbardziej narażone i zmarginalizowane grupy społeczne;
112. b)poprawę jakości edukacji, uznając za priorytet kształcenie podstawowe;
113. c)zwiększenie liczby osób kończących naukę na poziomie podstawowym i zmniejszenie liczby osób przedwcześnie przerywających obowiązkową naukę na poziomie ponadpodstawowym;
114. d)poprawę uczenia się „pozaformalnego”;
115. e)poprawę infrastruktury i wyposażenia istniejących ośrodków edukacyjnych;
116. f)wspieranie edukacji ludności tubylczej, w tym dwujęzycznej edukacji międzykulturowej;
117. g)wspieranie szkolnictwa wyższego oraz szkolenia zawodowego i uczenia się przez całe życie. 2. Strony postanawiają również wspierać:
118. a)współpracę między instytucjami szkolnictwa wyższego Stron oraz wymianę studentów, badaczy i pracowników naukowych w ramach istniejących programów;
119. b)synergię między instytucjami szkolnictwa wyższego a sektorem publicznym i prywatnym w uzgodnionych obszarach, w celu ułatwienia wejścia na rynek pracy. 3. Strony postanawiają poświęcać szczególną uwagę dalszemu rozwojowi obszaru wiedzy UE - Ameryka Łacińska i Karaiby oraz inicjatywom takim jak wspólny obszar szkolnictwa wyższego UE - Ameryka Łacińska i Karaiby, w szczególności w celu wsparcia tworzenia wspólnej puli doświadczeń i zasobów technicznych oraz ich wymiany. Artykuł 44 Zdrowie publiczne 1. Strony postanawiają współpracować w zakresie rozwoju skutecznych systemów opieki zdrowotnej, zapewnienia odpowiedniej liczby kompetentnych pracowników służby zdrowia, sprawiedliwych mechanizmów finansowych i systemów opieki społecznej. 2. Szczególną uwagę zwraca się na reformy sektorowe i zapewnienie sprawiedliwego dostępu do usług zdrowotnych o wysokiej jakości, bezpieczeństwa żywności i żywienia, zwłaszcza dla grup szczególnie narażonych, takich jak osoby niepełnosprawne, osoby starsze, kobiety, dzieci oraz ludność tubylcza. 3. Ponadto Strony zamierzają współpracować w celu promowania podstawowej opieki zdrowotnej i prewencji poprzez zintegrowane podejście i działania, uwzględniające inne obszary polityki, w szczególności aby walczyć z HIV/AIDS, malarią, gruźlicą, denga, chorobą Chagasa oraz innymi priorytetowymi chorobami zakaźnymi i niezakaźnymi, a także chorobami przewlekłymi; zmniejszyć umieralność dzieci; poprawić opiekę zdrowotną nad matkami i zająć się obszarami priorytetowymi, takimi jak zdrowie reprodukcyjne i seksualne oraz zapobieganie chorobom przenoszonym drogą płciową i niechcianym ciążom, pod warunkiem, że takie cele nie naruszają krajowych ram prawnych. Ponadto Strony współpracują w dziedzinach takich jak edukacja, uzdatnianie wody oraz kwestie sanitarne. 4. Współpraca może stanowić dalszą zachętę do rozwoju, wdrożenia i promowania międzynarodowego prawa ochrony zdrowia, w tym międzynarodowych regulacji dotyczących zdrowia oraz Ramowej Konwencji Antytytoniowej Światowej Organizacji Zdrowia. 5. Strony starają się tworzyć związki poza publicznym systemem opieki zdrowotnej poprzez strategiczne partnerstwa ze społeczeństwem obywatelskim i innymi podmiotami, przyznając pierwszeństwo zapobieganiu chorobom i promocji zdrowia. Artykuł 45 Ludy tubylcze i inne grupy etniczne 1. Strony, przestrzegając swoich krajowych, regionalnych i międzynarodowych zobowiązań oraz promując je, postanawiają, że działania w zakresie współpracy wzmacniają ochronę i wsparcie dla praw i podstawowych wolności ludów tubylczych, uznanych w Deklaracji praw ludów tubylczych przyjętej przez Organizację Narodów Zjednoczonych. Ponadto działania w ramach współpracy umacniają i promują prawa człowieka i podstawowe wolności osób należących do mniejszości i grup etnicznych. 2. Szczególną uwagę zwraca się na ograniczanie ubóstwa oraz walkę z nierównością, wykluczeniem i dyskryminacją. Odpowiednie międzynarodowe dokumenty i instrumenty dotyczące praw ludów tubylczych, takie jak rezolucja Organizacji Narodów Zjednoczonych nr 59/174 na Drugą Międzynarodową Dekadę Ludności Tubylczej na Świecie i ratyfikowana Konwencja Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 169 dotycząca ludności tubylczej i plemiennej w suwerennych państwach, powinny stanowić podstawę rozwoju działań w ramach współpracy, zgodnie z krajowymi i międzynarodowymi zobowiązaniami Stron. 3. Strony postanawiają również, że w działaniach w ramach współpracy systematycznie uwzględnia się społeczną, gospodarczą i kulturalną tożsamość tych ludów i zapewnia się ich rzeczywisty udział w tych działaniach, w szczególności w obszarach najbardziej dla nich istotnych, zwłaszcza zrównoważonego gospodarowania gruntami i zasobami naturalnymi oraz ich wykorzystania, środowiska, edukacji, zdrowia, dziedzictwa i tożsamości kulturowej. 4. Współpraca przyczynia się do wspierania rozwoju ludów tubylczych. Współpraca przyczynia się również do wspierania rozwoju osób należących do organizacji mniejszości i grup etnicznych. Taka współpraca wzmacnia również ich zdolności negocjacyjne, administracyjne i zdolności w zakresie zarządzania. Artykuł 46 Grupy znajdujące się w trudnej sytuacji 1. Strony postanawiają, że priorytetem współpracy na rzecz grup znajdujących się w trudnej sytuacji są środki, w tym innowacyjne polityki i projekty, dotyczące grup znajdujących się w trudnej sytuacji. Ich celem powinno być wspieranie ludzkiego rozwoju, ograniczanie ubóstwa i walka z wykluczeniem społecznym. 2. Współpraca obejmuje ochronę praw człowieka i promowanie równych szans dla grup znajdujących się w trudnej sytuacji, tworzenie możliwości gospodarczych dla najbiedniejszych, a także konkretne polityki społeczne mające na celu rozwój potencjału ludzkiego poprzez kształcenie i szkolenie, dostęp do podstawowych usług społecznych, siatek bezpieczeństwa socjalnego i do wymiaru sprawiedliwości, ze szczególnym uwzględnieniem między innymi osób niepełnosprawnych i ich rodzin, dzieci, kobiet i osób starszych. Artykuł 47 Płeć 1. Strony postanawiają, że współpraca przyczynia się do umacniania polityk, programów i mechanizmów, których celem jest poprawa, gwarantowanie i wzmacnianie równego udziału kobiet i mężczyzn we wszystkich dziedzinach życia politycznego, gospodarczego, społecznego i kulturalnego, zwłaszcza w celu skutecznego wdrożenia Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet. W stosownych przypadkach przewiduje się działania pozytywne na rzecz kobiet. 2. Współpraca ma na celu wspieranie włączenia perspektywy płci do wszystkich istotnych obszarów współpracy, w tym polityk publicznych, strategii rozwoju oraz działań i wskaźników umożliwiających zmierzenie ich wpływu. 3. Współpraca ułatwia również równy dostęp mężczyzn i kobiet do wszystkich usług i zasobów umożliwiając im pełne korzystanie z ich praw podstawowych, na przykład w dziedzinie edukacji, zdrowia, szkolenia zawodowego, możliwości zatrudnienia, podejmowania decyzji politycznych, struktur zarządzania i przedsiębiorstw prywatnych, 4. Szczególną uwagę zwraca się na programy dotyczące przemocy w stosunku do kobiet, w szczególności poprzez prewencję. Artykuł 48 Młodzież 1. Współpraca między Stronami obejmuje wsparcie wszystkich odpowiednich obszarów polityki sektorowej dotyczących młodzieży, mając na celu zapobieganie dziedziczeniu ubóstwa i marginalizacji. Uwzględnia ona wsparcie dla polityki rodzinnej i edukacji oraz tworzenie miejsc pracy dla młodzieży, zwłaszcza na ubogich obszarach, oraz wspieranie programów społecznych i związanych z wymiarem sprawiedliwości dotyczących zapobiegania przestępczości nieletnich i ich ponownego włączenia do życia gospodarczego i społecznego. 2. Strony postanawiają wspierać aktywny udział młodzieży w życiu społecznym, także w kształtowaniu polityki, która wpływa na ich życie. Tytuł IV MIGRACJA Artykuł 49 Migracja 1. Współpraca opiera się na dokonanej w ramach wzajemnych konsultacji Stron ocenie specyficznych potrzeb i odbywa się zgodnie z obowiązującymi przepisami Unii Europejskiej i krajowymi. Będzie się ona skupiać w szczególności na następujących kwestiach:
120. a)podstawowe przyczyny migracji;
121. b)opracowywanie oraz wdrażanie ustawodawstwa krajowego i praktyk krajowych z zakresu ochrony międzynarodowej, w celu zastosowania się do postanowień Konwencji genewskiej z 1951 r. dotyczącej statusu uchodźców oraz załączonego do niej protokołu z 1967 r., jak również innych właściwych instrumentów międzynarodowych, oraz w celu zagwarantowania przestrzegania zasady non-refoulement;
122. c)zasady przyjmowania oraz prawa i status osób przyjętych, sprawiedliwe traktowanie oraz integracja społeczna osób legalnie przebywających, edukacja i szkolenia legalnych migrantów oraz środki zwalczania rasizmu i ksenofobii, a także wszystkie stosowne przepisy dotyczące praw człowieka w odniesieniu do migrantów;
123. d)opracowywanie skutecznej polityki mającej na celu ułatwianie transferu przekazów pieniężnych migrantów;
124. e)migracja czasowa i cyrkulacyjna, w tym zapobieganie drenażowi mózgów;
125. f)opracowywanie skutecznej i kompleksowej polityki w dziedzinie imigracji, przemytu ludzi i handlu ludźmi, w tym sposobów zwalczania sieci i organizacji przestępczych, skupiających przemytników i handlarzy oraz ochrony i pomocy dla ofiar tego typu handlu; a także każdej innej formy migracji niezgodnej z ramami prawnymi państwa przeznaczenia;
126. g)powrót osób nieposiadających prawa legalnego pobytu, w godnych, bezpiecznych i humanitarnych warunkach, przy pełnym poszanowaniu praw człowieka, oraz ich readmisja zgodnie z ust. 2;
127. h)wymiana najlepszych praktyk dotyczących integracji w odniesieniu do migracji między Unią Europejską i republikami Strony AS;
128. i)środki wsparcia mające na celu trwałą reintegrację osób powracających. 2. W ramach współpracy mającej na celu zapobieganie i kontrolę imigracji naruszającej ramy prawne państwa przeznaczenia Strony zgadzają się również na readmisję swoich obywateli, których pobyt na terytorium drugiej Strony narusza jej ramy prawne. W tym celu:
129. a)każda republika Strony AS dokonuje readmisji swoich obywateli, których pobyt na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej narusza jego ramy prawne, na jego wniosek i bez dalszych formalności, dostarcza swoim obywatelom odpowiednie dokumenty tożsamości i zapewnia im niezbędne w tym celu udogodnienia administracyjne; oraz
130. b)każde państwo członkowskie Unii Europejskiej dokonuje readmisji swoich obywateli, których pobyt na terytorium republiki Strony AS narusza jej ramy prawne, na jego wniosek i bez dalszych formalności, dostarcza swoim obywatelom odpowiednie dokumenty tożsamości i zapewnia im niezbędne w tym celu udogodnienia administracyjne. 3. Jeżeli osoba, która ma zostać poddana readmisji, nie posiada żadnych dokumentów lub innych dowodów potwierdzających jej obywatelstwo, właściwe przedstawicielstwo dyplomatyczne lub konsularne zainteresowanego państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub zainteresowanej republiki Strony AŚ podejmuje - na wniosek zainteresowanej republiki Strony AS lub zainteresowanego państwa członkowskiego Unii Europejskiej - odpowiednie kroki w celu przeprowadzenia rozmowy z daną osobą w celu ustalenia jej obywatelstwa. 4. Strony postanawiają zawrzeć umowę regulującą specyficzne obowiązki państw członkowskich Unii Europejskiej oraz republik Strony AS w zakresie readmisji, jeśli z takim wnioskiem wystąpi jedna ze Stron i tak szybko, jak to możliwe. Niniejsza Umowa ta dotyczy również readmisji obywateli innych państw oraz bezpaństwowców. Tytuł V ŚRODOWISKO, KLĘSKI ŻYWIOŁOWE I ZMIANA KLIMATU Artykuł 50 Współpraca w dziedzinie środowiska 1. Strony postanawiają współpracować na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska na poziomie lokalnym, regionalnym i światowym, w celu osiągnięcia zrównoważonego rozwoju, zgodnie z Deklaracją z Rio z 1992 r. w sprawie środowiska i rozwoju. 2. Biorąc pod uwagę zasadę wspólnej, lecz zróżnicowanej odpowiedzialności, priorytety i krajowe strategie rozwoju, Strony poświęcają należytą uwagę relacji między ubóstwem i środowiskiem oraz wpływowi działalności gospodarczej na środowisko, w tym także potencjalnemu wpływowi niniejszej Umowy. 3. Współpraca w szczególności obejmuje:
131. a)ochronę zasobów naturalnych i ekosystemów, łącznie z lasami i zasobami rybnymi, oraz zrównoważone gospodarowanie nimi;
132. b)walkę z zanieczyszczeniem wód słodkich i morskich, powietrza i gleby, w tym poprzez właściwą gospodarkę odpadami, ściekami, chemikaliami i innymi niebezpiecznymi substancjami i materiałami;
133. c)kwestie globalne, takie jak zmiana klimatu, niszczenie warstwy ozonowej, pustynnienie, wylesianie, zachowanie różnorodności biologicznej i bezpieczeństwa biologicznego;
134. d)w tym kontekście celem współpracy jest ułatwienie wspólnych inicjatyw w dziedzinie przeciwdziałania zmianie klimatu i przystosowania się do jej niekorzystnych skutków, łącznie ze wzmocnieniem mechanizmu rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla. 4. Współpraca może obejmować środki, takie jak:
135. a)promowanie dialogu w sprawie polityki i wymiana najlepszych doświadczeń i praktyk w dziedzinie środowiska oraz budowanie potencjału, łącznie ze wzmocnieniem instytucjonalnym;
136. b)transfer i wykorzystanie technologii i know-how zgodnych z zasadami zrównoważonego rozwoju, w tym tworzenie zachęt i mechanizmów wspomagających innowacje i ochronę środowiska;
137. c)uwzględnianie aspektów związanych ze środowiskiem w innych obszarach polityki, łącznie z gospodarką gruntami;
138. d)promowanie wzorców zrównoważonej produkcji i konsumpcji również poprzez zrównoważone wykorzystanie ekosystemów, usług i towarów;
139. e)promowanie wiedzy i edukacji o środowisku oraz zwiększanie udziału społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza społeczności lokalnych, w ochronie środowiska oraz w podejmowaniu wysiłków na rzecz zrównoważonego rozwoju;
140. f)wspieranie i promowanie współpracy regionalnej w dziedzinie ochrony środowiska;
141. g)pomoc we wdrażaniu i stosowaniu wielostronnych umów środowiskowych zawartych przez Strony;
142. h)wzmocnienie zarządzania środowiskiem oraz systemów monitorowania i kontroli. Artykuł 51 Zarządzanie w sytuacji klęsk żywiołowych 1. Strony postanawiają, że celem współpracy w tej dziedzinie jest ograniczanie podatności regionu Ameryki Środkowej na klęski żywiołowe poprzez wspieranie działań krajowych oraz regionalnych ram w zakresie ograniczania podatności na klęski żywiołowe i reagowania na nie, wzmacnianie regionalnych zdolności w zakresie badań, upowszechnianie najlepszych praktyk, korzystanie z doświadczeń uzyskanych w ramach zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi, przygotowanie, planowanie, monitorowanie, zapobieganie, przeciwdziałanie, reagowanie i odbudowa. Współpraca obejmuje również wsparcie działań na rzecz harmonizacji ram prawnych zgodnie ze standardami międzynarodowymi i ulepszanie koordynacji instytucjonalnej oraz wsparcia rządowego. 2. Strony popierają strategie ograniczające narażenie społeczne i środowiskowe i wzmacniają zdolność społeczności lokalnych i instytucji do zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi. 3. Strony zwracają szczególną uwagę na skuteczniejsze zmniejszanie ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi we wszystkich swoich politykach, łącznie z zarządzaniem terytorialnym i odbudową. Tytuł VI ROZWÓJ GOSPODARCZY I ROZWÓJ HANDLU Artykuł 52 Współpraca i pomoc techniczna w dziedzinie polityki konkurencji Pomoc techniczna ma się koncentrować m.in. na budowaniu potencjału instytucjonalnego i szkoleniu kadr organów do spraw konkurencji, przy uwzględnieniu wymiaru regionalnego, w celu wsparcia ich w umacnianiu i skutecznym egzekwowaniu prawa konkurencji w dziedzinie przepisów antymonopolowych i dotyczących połączeń przedsiębiorstw, co obejmuje również promowanie warunków sprzyjających konkurencji. Artykuł 53 Współpraca celna i wzajemna pomoc 1. Strony promują i ułatwiają współpracę pomiędzy swoimi służbami celnymi dla zagwarantowania realizacji celów określonych w części IV tytuł II rozdział 3 (Ułatwienia celne i handlowe) niniejszej Umowy, w szczególności dla zagwarantowania uproszczenia procedur celnych i ułatwienia legalnego handlu przy zachowaniu ich zdolności kontroli. 2. Współpraca stanowi podstawę między innymi do:
143. a)wymiany informacji dotyczących przepisów i procedur celnych, szczególnie w następujących obszarach: (
144. i)uproszczenie i modernizacja procedur celnych; (
145. ii)ułatwienie przemieszczeń w ramach tranzytu; (iii) egzekwowanie praw własności intelektualnej przez organy celne; (
146. iv)związki ze środowiskiem biznesowym; (
147. v)swobodny obrót towarów i integracja regionalna;
148. b)rozwoju wspólnych inicjatyw we wspólnie uzgodnionych obszarach;
149. c)promocji koordynacji pomiędzy wszystkimi powiązanymi organami granicznymi, zarówno na poziomie krajowym, jak i ponadgranicznym. 3. Strony udzielają sobie wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych zgodnie z postanowieniami załącznika III do części IV niniejszej Umowy. Artykuł 54 Współpraca i pomoc techniczna w zakresie ułatwień celnych i handlowych Strony uznają znaczenie pomocy technicznej w obszarze ułatwień celnych i handlowych dla realizacji środków określonych w części IV tytuł II rozdział 3 (Ułatwienia celne i handlowe) niniejszej Umowy. Strony postanawiają współpracować m.in. w następujących obszarach:
150. a)rozwijanie współpracy instytucjonalnej w celu umocnienia procesu integracji regionalnej;
151. b)oferowanie właściwym organom specjalistycznej wiedzy i budowanie potencjału w kwestiach celnych (m.in. potwierdzania i weryfikacji pochodzenia) oraz w kwestiach technicznych w celu egzekwowania regionalnych procedur celnych;
152. c)stosowanie mechanizmów i nowoczesnych technik celnych, w tym oceny ryzyka, wcześniejszych wiążących interpretacji, uproszczonych procedur wprowadzenia i zwolnienia towarów, kontroli celnych i metod kontroli przedsiębiorstw;
153. d)wprowadzanie procedur i praktyk, które odzwierciedlają w największym możliwym stopniu międzynarodowe instrumenty i standardy obowiązujące w dziedzinie ceł i handlu, w tym zasady WTO oraz instrumenty i normy Światowej Organizacji Celnej (dalej zwanej „WCO”), między innymi zmienioną Międzynarodową konwencję dotyczącą uproszczenia i harmonizacji postępowania celnego (zmienioną konwencję z Kioto) oraz Ramy standardów WCO na rzecz zabezpieczenia i uproszczenia handlu globalnego; oraz
154. e)systemy informacyjne i automatyzacja procedur celnych i innych procedur handlowych. Artykuł 55 Współpraca i pomoc techniczna w zakresie własności intelektualnej i transferu technologii 1. Strony uznają znaczenie współpracy i pomocy technicznej w dziedzinie własności intelektualnej oraz postanawiają współpracować m.in. w następujących obszarach:
155. a)rozwijanie współpracy instytucjonalnej (np. między urzędami ochrony własności intelektualnej w republikach Strony AS), a przez to ułatwianie wymiany informacji o ramach prawnych dotyczących praw własności intelektualnej i innych odpowiednich przepisów dotyczących ochrony i egzekwowania;
156. b)stymulowanie i ułatwianie rozwoju kontaktów i współpracy w dziedzinie własności intelektualnej, w tym promocji i rozpowszechniania informacji w kręgach biznesowych, społeczeństwie obywatelskim, wśród konsumentów i instytucji edukacyjnych oraz pomiędzy tymi grupami;
157. c)budowanie potencjału i oferowanie szkoleń (np. dla sędziów, prokuratorów, funkcjonariuszy służb celnych i policji) w zakresie egzekwowania praw własności intelektualnej;
158. d)współpraca w zakresie rozwoju i doskonalenia elektronicznych systemów urzędów ds. własności intelektualnej w republikach Strony AS;
159. e)współpraca w zakresie wymiany informacji oraz oferowania specjalistycznej wiedzy i pomocy technicznej w zakresie integracji regionalnej w dziedzinie praw własności intelektualnej. 2. Strony uznają znaczenie współpracy w kwestiach celnych i z tego względu zobowiązują się do promowania i ułatwiania współpracy mającej na celu stosowanie środków granicznych w odniesieniu do praw własności intelektualnej, a konkretnie do zwiększenia wymiany informacji i koordynacji pomiędzy odpowiednimi administracjami celnymi. Współpraca ta ma prowadzić do udoskonalenia i modernizacji działań administracji celnych republik Strony AS. 3. Strony uznają również znaczenie współpracy i pomocy technicznej w dziedzinie transferu technologii w celu udoskonalenia własności intelektualnej oraz postanawiają współpracować m.in. w ramach następujących działań:
160. a)Strony promują transfer technologii, który jest realizowany poprzez programy wymiany naukowej, zawodowej lub biznesowej ukierunkowane na przekazywanie wiedzy przez Stronę UE republikom Strony AS;
161. b)Strony uznają znaczenie tworzenia mechanizmów umacniających i promujących zagraniczne inwestycje bezpośrednie w republikach Strony AS, zwłaszcza w sektorach innowacyjnych i zaawansowanych technologii. Strona UE dokłada wszelkich starań, by oferować instytucjom i przedsiębiorstwom na swoim terytorium zachęty w celu promowania transferu technologii do instytucji i przedsiębiorstw republik Strony AS oraz sprzyjania takiemu transferowi, w taki sposób, aby umożliwić tym państwom stworzenie trwałej bazy technologicznej;
162. c)podobnie Strona UE ułatwia i promuje programy mające na celu podejmowanie działań badawczo-rozwojowych w Ameryce Środkowej z myślą o realizacji potrzeb regionu m.in. w zakresie dostępu do leków, infrastruktury i rozwoju technologii koniecznych dla rozwoju tamtejszych społeczeństw. Artykuł 56 Współpraca w zakresie zakładania przedsiębiorstw, handlu usługami oraz handlu elektronicznego 1. Strony uznają znaczenie współpracy i pomocy technicznej służącej ułatwieniu wypełniania zobowiązań i maksymalizacji możliwości stworzonych w ramach części IV tytuł III (Zakładanie przedsiębiorstw, handel usługami i handel elektroniczny), a także osiągnięciu celów niniejszej Umowy. 2. Współpraca obejmuje wsparcie pomocy technicznej, szkoleń i budowania potencjału, między innymi w następujących dziedzinach:
163. a)zwiększanie zdolności usługodawców pochodzących z republik Strony AŚ do uzyskiwania informacji na temat przepisów i norm Strony UE na poziomie Unii Europejskiej oraz na poziomach krajowym i niższym, oraz do przestrzegania tych przepisów i norm;
164. b)zwiększenie potencjału eksportowego usługodawców pochodzących z republik Strony AS, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb małych i średnich przedsiębiorstw;
165. c)ułatwienie współdziałania i dialogu pomiędzy usługodawcami pochodzącymi ze Strony UE i z republik Strony AS;
166. d)działanie w kierunku realizacji potrzeb w zakresie kwalifikacji i norm w sektorach, w których podjęto zobowiązania na mocy niniejszej Umowy;
167. e)promowanie w stosownych przypadkach wymiany informacji i doświadczeń oraz świadczenie pomocy technicznej w zakresie opracowywania i wdrażania przepisów na poziomie krajowym lub regionalnym;
168. f)ustanawianie mechanizmów dla propagowania inwestycji pomiędzy Stroną UE a republikami Strony AS oraz zwiększanie potencjału agencji promowania inwestycji w republikach Strony AS. Artykuł 57 Współpraca i pomoc techniczna w dziedzinie barier technicznych w handlu Strony uznają znaczenie współpracy i pomocy technicznej w dziedzinie barier technicznych w handlu oraz postanawiają współpracować m.in. w następujących obszarach:
169. a)oferowanie specjalistycznej wiedzy, budowanie potencjału, w tym rozwój i doskonalenie odpowiedniej infrastruktury, a także szkolenie i pomoc techniczna w dziedzinach przepisów technicznych, normalizacji, oceny zgodności, akredytacji i metrologii. Może to obejmować działania ułatwiające rozumienie i przestrzeganie wymogów Unii Europejskiej, szczególnie wśród małych i średnich przedsiębiorstw;
170. b)wspieranie harmonizacji prawodawstwa i procedur w zakresie barier technicznych w handlu w Ameryce Środkowej i ułatwianie przepływu towarów w tym regionie;
171. c)promowanie aktywnego uczestnictwa przedstawicieli republik Strony AŚ w pracach odpowiednich organizacji międzynarodowych w celu zwiększenia stosowania norm międzynarodowych;
172. d)wymiana informacji, doświadczeń i dobrych praktyk w celu ułatwienia wdrażania części IV tytuł II rozdział 4 (Bariery techniczne w handlu) niniejszej Umowy. Może to obejmować programy ułatwiania handlu w dziedzinach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, objętych zakresem rozdziału 4. Artykuł 58 Współpraca i pomoc techniczna w zakresie zamówień publicznych Strony uznają znaczenie współpracy i pomocy technicznej w dziedzinie zamówień publicznych oraz postanawiają współpracować poprzez;
173. a)rozwijanie - za zgodą zaangażowanych Stron - współpracy instytucjonalnej i ułatwianie wymiany informacji o ramach prawnych dotyczących zamówień publicznych z uwzględnieniem możliwości uruchomienia mechanizmu dialogu;
174. b)na wniosek Strony - oferowanie budowania potencjału oraz szkoleń, w tym szkoleń na rzecz sektora prywatnego w zakresie innowacyjnych środków konkurencyjnego udzielania zamówień publicznych;
175. c)wspieranie kampanii publicznych w republikach Strony AS, dotyczących przepisów części IV tytuł V (Zamówienia publiczne) niniejszej Umowy, skierowanych do sektora publicznego, sektora prywatnego i społeczeństwa obywatelskiego, w odniesieniu do systemów zamówień Unii Europejskiej oraz ewentualnych możliwości dostawców pochodzących z Ameryki Środkowej w Unii Europejskiej;
176. d)wspieranie rozwoju, tworzenia i funkcjonowania pojedynczego punktu dostępu do informacji o zamówieniach publicznych dla całego regionu Ameryki Środkowej. Sposób funkcjonowania pojedynczego punktu dostępu określono w części IV tytuł V (Zamówienia publiczne) art. 212 ust. 1 lit. d), art. 213, art. 215 ust. 4 oraz art. 223 ust. 2 niniejszej Umowy;
177. e)poprawę potencjału technicznego publicznych podmiotów udzielających zamówień na szczeblu centralnym, podcentralnym lub innych. Artykuł 59 Współpraca i pomoc techniczna w dziedzinie rybołówstwa i akwakultury 1. Strony uznają znaczenie współpracy gospodarczej, technicznej i naukowej w celu zrównoważonego rozwoju sektora rybołówstwa i akwakultury. Główne cele tej współpracy powinny być następujące:
178. a)promowanie zrównoważonego wykorzystania zasobów rybołówstwa i zarządzania nimi;
179. b)propagowanie najlepszych praktyk zarządzania rybołówstwem;
180. c)poprawa w zakresie gromadzenia danych dla uwzględnienia najlepszych dostępnych informacji naukowych w celu oceny zasobów i zarządzania nimi;
181. d)udoskonalenie systemu monitorowania, kontroli i nadzoru;
182. e)zwalczanie nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych (NNN) połowów. 2. Współpraca ta może obejmować między innymi:
183. a)oferowanie specjalistycznej wiedzy technicznej i wsparcia oraz budowanie potencjału zrównoważonego gospodarowania zasobami iybołówstwa, w tym rozwijanie rybołówstwa alternatywnego;
184. b)wymianę informacji i doświadczeń oraz budowanie potencjału zrównoważonego rozwoju społecznego i gospodarczego sektora rybołówstwa i akwakultury. Szczególną uwagę zwraca się na odpowiedzialny rozwój tradycyjnego (łodziowego) rybołówstwa przybrzeżnego oraz drobnego rybołówstwa i akwakultury, a także na dywersyfikację produktów i działalności w tym zakresie, z uwzględnieniem takich obszarów jak przemysł przetwórczy;
185. c)wsparcie współpracy instytucjonalnej i ułatwianie wymiany informacji na temat ram prawnych regulujących rybołówstwo i akwakulturę, w tym odnośnych instrumentów międzynarodowych;
186. d)intensyfikację współpracy w ramach organizacji międzynarodowych oraz z krajowymi i regionalnymi organizacjami zajmującymi się gospodarką rybacką poprzez pomoc techniczną w postaci warsztatów i badań, w celu doprowadzenia do lepszego zrozumienia wartości dodanej międzynarodowych instrumentów prawnych w dążeniu do właściwego gospodarowania zasobami morskimi. Artykuł 60 Współpraca i pomoc techniczna w zakresie towarów rzemieślniczych Strony uznają znaczenie programów współpracy promujących działania umożliwiające towarom rzemieślniczym produkowanym w republikach Strony AS odnoszenie korzyści z niniejszej Umowy. W konkretnym wymiarze współpraca mogłaby koncentrować się na następujących obszarach:
187. a)rozwijanie potencjału zwiększającego możliwości dostępu rynkowego towarów rzemieślniczych z Ameryki Środkowej;
188. b)budowanie potencjału podmiotów z Ameryki Środkowej odpowiedzialnych za promocję wywozu - w szczególności wspierających mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (dalej zwane „MMŚP”) z obszarów miejskich i wiejskich - niezbędnego do produkcji i wywozu towarów rzemieślniczych, w tym w zakresie procedur celnych oraz wymogów technicznych ustanowionych na rynku Unii Europejskiej;
189. c)propagowanie zachowania tych produktów kulturowych;
190. d)wsparcie rozwoju infrastruktury koniecznej do wsparcia MMŚP uczestniczących w produkcji towarów rzemieślniczych;
191. e)budowanie potencjału w celu poprawy wyników działalności producentów towarów rzemieślniczych poprzez programy szkoleń. Artykuł 61 Współpraca i pomoc techniczna w zakresie produktów ekologicznych Strony uznają znaczenie programów współpracy dla maksymalizacji korzyści, jakie niniejsza Umowa może przynieść produktom ekologicznym wytwarzanym w republikach Strony AŚ. W konkretnym wymiarze współpraca może koncentrować się m.in. na następujących obszarach:
192. a)rozwijanie potencjału zwiększającego możliwości dostępu rynkowego produktów ekologicznych z Ameryki Środkowej;
193. b)budowanie niezbędnego potencjału podmiotów z Ameryki Środkowej odpowiedzialnych za promocję wywozu, w szczególności wspierających MMŚP z obszarów miejskich i wiejskich, na potrzeby produkcji i wywozu produktów ekologicznych, w tym w zakresie procedur celnych, przepisów technicznych i norm jakości wymaganych na rynku Unii Europejskiej;
194. c)wsparcie rozwoju infrastruktury koniecznej do wspierania MMŚP uczestniczących w produkcji produktów ekologicznych;
195. d)budowanie potencjału w celu poprawy wyników działalności producentów produktów ekologicznych poprzez programy szkoleń;
196. e)współpraca w zakresie rozwoju sieci dystrybucyjnych na rynku Unii Europejskiej. Artykuł 62 Współpraca i pomoc techniczna w kwestiach sanitarnych, fitosanitarnych, bezpieczeństwa żywności oraz dobrostanu zwierząt 1. Współpraca w tej dziedzinie nastawiona jest na zwiększenie potencjału Stron w kwestiach sanitarnych i fitosanitarnych oraz dobrostanu zwierząt w celu poprawy dostępu do rynku drugiej Strony przy jednoczesnym zapewnieniu poziomu ochrony ludzi, zwierząt i roślin oraz dobrostanu zwierząt. 2. Współpraca ta może obejmować między innymi:
197. a)wspieranie harmonizacji prawodawstwa i procedur w kwestiach sanitarnych i fitosanitarnych w Ameryce Środkowej i ułatwianie przepływu towarów w tym regionie;
198. b)oferowanie specjalistycznej wiedzy na temat potencjału prawodawczego i technicznego w zakresie tworzenia i egzekwowania prawa oraz rozwoju systemów kontroli sanitarnej i fitosanitarnej (w tym programów zwalczania chorób, systemów bezpieczeństwa żywności i szybkiego powiadamiania), a także na temat dobrostanu zwierząt;
199. c)wsparcie rozwoju i wzmacniania potencjału instytucjonalnego i administracyjnego w Ameryce Środkowej na poziomie regionalnym i krajowym w celu poprawy jej stanu sanitarnego i fitosanitarnego;
200. d)rozwinięcie we wszystkich poszczególnych republikach Strony AŚ potencjału w zakresie wypełniania wymogów sanitarnych i fitosanitarnych w celu poprawy dostępu do rynku drugiej Strony przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniego poziomu ochrony;
201. e)oferowanie porad i pomocy technicznej na temat systemu regulacyjnego Unii Europejskiej w kwestiach sanitarnych i fitosanitarnych oraz wdrażania norm wymaganych na rynku Unii Europejskiej. 3. Podkomitet ds. Kwestii Sanitarnych i Fitosanitarnych, ustanowiony w części IV tytuł II (Handel towarami) rozdział 5 (Środki sanitarne i fitosanitarne) niniejszej Umowy, przedstawia propozycje potrzeb w zakresie współpracy w celu stworzenia programu prac. 4. Komitet Stowarzyszenia monitoruje postępy współpracy ustanowionej w niniejszym artykule i przedstawia wyniki tych działań Podkomitetowi ds. Kwestii Sanitarnych i Fitosanitarnych. Artykuł 63 Współpraca i pomoc techniczna w dziedzinie handlu i zrównoważonego rozwoju 1. Strony uznają znaczenie współpracy i pomocy technicznej w zakresie powiązań handlu z rynkiem pracy i z ochroną środowiska w osiąganiu celów części IV tytuł VIII (Handel i zrównoważony rozwój) niniejszej Umowy. 2. W celu uzupełnienia działań wymienionych w części III tytuł III (Rozwój społeczny i spójność społeczna) i tytuł V (Środowisko, klęski żywiołowe i zmiana klimatu) niniejszej Umowy Strony uzgadniają, że będą współpracować, w tym wspierać pomoc techniczną, szkolenie i rozwijanie potencjału, między innymi w następujących dziedzinach:
202. a)wspieranie rozwoju zachęt sprzyjających ochronie środowiska i zapewnianiu godziwych warunków pracy, w szczególności poprzez promowanie legalnego i zrównoważonego handlu, np. poprzez systemy sprawiedliwego i etycznego handlu, w tym uwzględniające odpowiedzialność i rozliczalność społeczną przedsiębiorstw, a także związane z tymi działaniami inicjatywy w zakresie etykietowania i marketingu;
203. b)promowanie uzgodnionych przez Strony mechanizmów współpracy powiązanych z handlem w celu wsparcia wdrożenia międzynarodowego reżimu obecnych i przyszłych działań w obliczu zmian klimatu;
204. c)promowanie handlu produktami uzyskanymi z zasobów naturalnych zarządzanych zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, w tym poprzez stosowanie skutecznych środków w odniesieniu do dzikiej fauny i rybołówstwa oraz poprzez certyfikację drewna produkowanego legalnie i w sposób zrównoważony. Szczególną uwagę zwraca się na dobrowolne i elastyczne mechanizmy oraz inicjatywy w zakresie marketingu, zmierzające do promowania systemów produkcyjnych zrównoważonych ekologicznie;
205. d)wzmocnienie ram instytucjonalnych, rozwój i realizacja polityki i programów w zakresie wdrażania i egzekwowania wielostronnych umów o ochronie środowiska i przepisów w tej dziedzinie, w zakresie uzgodnionym przez Strony, oraz opracowywanie środków zwalczania nielegalnego handlu mającego znaczenie dla środowiska, m.in. poprzez działania w zakresie egzekwowania oraz współpracę celną;
206. e)wzmocnienie ram instytucjonalnych, rozwój i wdrażanie polityki i programów w zakresie podstawowych zasad i praw w pracy (wolność zrzeszania się i rokowań zbiorowych, kwestie pracy przymusowej, pracy dzieci, przeciwdziałanie dyskryminacji w zakresie zatrudnienia) oraz wdrażanie i egzekwowanie konwencji i przepisów Międzynarodowej Organizacji Pracy (dalej zwanej „MOP”) dotyczących pracy, w zakresie uzgodnionym przez Strony;
207. f)sprzyjanie wymianie poglądów dotyczących opracowywania metod i wskaźników na potrzeby przeglądu w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz wspieranie inicjatyw w zakresie wspólnych przeglądów, monitorowania i oceny wkładu części IV niniejszej Umowy w zrównoważony rozwój;
208. g)wzmocnienie potencjału instytucjonalnego w kwestiach handlu i zrównoważonego rozwoju oraz wspieranie organizacji i usprawniania uzgodnionych ram dialogu dotyczącego tych kwestii ze społeczeństwem obywatelskim. Artykuł 64 Współpraca przemysłowa 1. Strony postanawiają, że celem współpracy przemysłowej jest promowanie modernizacji i restrukturyzacji przemysłu Ameryki Środkowej i poszczególnych jego sektorów, jak również współpracy przemysłowej podmiotów gospodarczych, w celu wzmocnienia sektora prywatnego w sposób promujący ochronę środowiska. 2. Inicjatywy w zakresie współpracy przemysłowej odzwierciedlają priorytety określone przez Strony. Uwzględniają one regionalne aspekty rozwoju przemysłowego, promując w razie potrzeby partnerstwa transgraniczne. Celem inicjatyw jest przede wszystkim stworzenie odpowiednich ram umożliwiających poprawę know-how w dziedzinie zarządzania i promowanie przejrzystości w odniesieniu do rynków i warunków prowadzenia działalności gospodarczej. Artykuł 65 Energia (w tym energia odnawialna) 1. Strony postanawiają, że ich wspólnym celem będzie wspieranie współpracy w dziedzinie energii, w szczególności zrównoważonych, przyjaznych środowisku i odnawialnych źródeł energii, efektywności energetycznej, technologii energooszczędnych, elektryfikacji obszarów wiejskich i integracji regionalnych rynków energii, oraz w innych kwestiach, zgodnie z ustaleniami Stron i ich prawodawstwem wewnętrznym. 2. Współpraca może obejmować między innymi następujące działania:
209. a)formułowanie i planowanie polityki energetycznej, w tym międzysystemowej infrastruktury o znaczeniu regionalnym, poprawa i dywersyfikacja źródeł energii oraz usprawnienie rynków energii, w tym ułatwienia tranzytu, przesyłu i dystrybucji w obrębie republik Strony AS;
210. b)zarządzanie i szkolenie na potrzeby sektora energii oraz transfer technologii i know-how, w tym stałe prace nad normami w zakresie emisji pochodzących z produkcji energii oraz efektywności energetycznej;
211. c)promowanie oszczędności energii, efektywności energetycznej, energii odnawialnej oraz badania oddziaływania produkcji i zużycia energii na środowisko, w szczególności na zmiany bioróżnorodności, gospodarki leśnej i użytkowania gruntów;
212. d)promowanie zastosowania mechanizmów czystego rozwoju do wspierania inicjatyw odnoszących się do zmiany klimatu oraz zmienności tych mechanizmów. Artykuł 66 Współpraca w dziedzinie przemysłu wydobywczego Strony zgadzają się współpracować w dziedzinie przemysłu wydobywczego z uwzględnieniem własnych prawodawstw i procedur wewnętrznych, a także aspektów zrównoważonego rozwoju i kwestii ochrony środowiska, za pośrednictwem takich inicjatyw jak promowanie wymiany informacji, doświadczeń i ekspertów oraz opracowywanie i transfer technologii. Artykuł 67 Sprawiedliwa i zrównoważona turystyka 1. Strony uznają znaczenie sektora turystyki dla zmniejszania ubóstwa poprzez rozwój społeczny i gospodarczy lokalnych społeczności oraz wielki potencjał gospodarczy obu regionów w zakresie rozwoju działalności gospodarczej w tej dziedzinie. 2. W tym kontekście Strony zgadzają się promować sprawiedliwą i zrównoważoną turystykę, a w szczególności wspierać:
213. a)opracowywanie polityki w celu maksymalizacji korzyści społeczno-gospodarczych z turystyki;
214. b)tworzenie i konsolidację produktów turystycznych poprzez świadczenie usług niefinansowych, szkoleń oraz pomocy i usług technicznych;
215. c)uwzględnianie kwestii kulturowych, społecznych i związanych ze środowiskiem, w tym ochrony i propagowania dziedzictwa kultury i zasobów naturalnych, w rozwoju sektora turystyki;
216. d)zaangażowanie lokalnych społeczności w proces rozwoju turystyki, szczególnie turystyki wiejskiej, lokalnej i ekologicznej;
217. e)strategie marketingu i promocji, rozwój potencjału instytucjonalnego i zasobów ludzkich, promowanie międzynarodowych standardów;
218. f)promowanie współpracy i stowarzyszeń między sektorem publicznym i prywatnym;
219. g)opracowywanie planów zarządzania rozwojem turystyki w skali krajowej i regionalnej;
220. h)promowanie technologii informacyjnych w dziedzinie turystyki. Artykuł 68 Współpraca w dziedzinie transportu 1. Strony zgadzają się, aby współpraca w tej dziedzinie skupiała się na restrukturyzacji i modernizacji systemu transportowego i powiązanych systemów infrastruktury, w tym przejść granicznych, usprawnianiu przepływu pasażerów i towarów oraz ułatwieniu dostępu do tynków transportu miejskiego, lotniczego, morskiego, wodnego śródlądowego, kolejowego i drogowego, poprzez udoskonalenie zarządzania transportem z operacyjnego i administracyjnego punktu widzenia oraz poprzez promocję wysokich standardów eksploatacji. 2. Współpraca może obejmować następujące elementy:
221. a)wymianę informacji w sprawie polityki Stron, w szczególności dotyczącej transportu miejskiego oraz powiązań i interoperacyjności sieci transportu multimodalnego i innych zagadnień, będących przedmiotem wspólnego zainteresowania;
222. b)zarządzanie śródlądowymi drogami wodnymi, drogami, liniami kolejowymi, portami i lotniskami, w tym odpowiednia współpraca między właściwymi organami;
223. c)projekty transferu technologii europejskiej w ramach globalnego systemu nawigacji satelitarnej i w centrach miejskiego transportu publicznego;
224. d)poprawa norm w zakresie bezpieczeństwa i zapobiegania zanieczyszczeniom, w tym współpraca w ramach odpowiednich forów międzynarodowych w celu zapewnienia lepszego egzekwowania norm międzynarodowych;
225. e)działania promujące rozwój transportu lotniczego i morskiego. Artykuł 69 Dobre rządy w dziedzinie opodatkowania Zgodnie ze swoimi kompetencjami Strony będą doskonaliły współpracę międzynarodową w dziedzinie opodatkowania w celu usprawnienia poboru należnych podatków i rozwoju środków pozwalających na skuteczne wdrażanie uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym zasad dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania, o których mowa w części II w artykule 22 niniejszej Umowy. Artykuł 70 Mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa Strony zgadzają się promować konkurencyjność MMŚP wiejskich i miejskich i organizacji je reprezentujących oraz ich obecność na rynkach międzynarodowych, uznając ich rolę w dążeniu do spójności społecznej poprzez zmniejszanie ubóstwa i tworzenie miejsc pracy; obejmuje to świadczenie usług niefinansowych, szkoleń oraz pomocy technicznej w postaci realizacji m.in. następujących działań w zakresie współpracy:
226. a)pomoc techniczna i inne usługi na rzecz rozwoju przedsiębiorczości;
227. b)wzmacnianie lokalnych i regionalnych ram instytucjonalnych w zakresie tworzenia i działalności MMŚP;
228. c)wsparcie MMŚP dla umożliwienia ich uczestnictwa w rynku towarów i usług na szczeblu lokalnym i międzynarodowym poprzez uczestnictwo w targach i misjach handlowych oraz inne mechanizmy promocji;
229. d)promowanie tworzenia powiązań sprzyjających wydajności;
230. e)promowanie wymiany doświadczeń i najlepszych praktyk;
231. f)propagowanie wspólnych inwestycji, partnerstw i sieci biznesowych;
232. g)identyfikowanie i eliminowanie przeszkód w dostępie MMŚP do źródeł finansowania oraz tworzenie nowych mechanizmów finansowania;
233. h)promowanie transferu technologii i wiedzy;
234. i)wsparcie innowacji, badań i rozwoju;
235. j)wsparcie wykorzystywania systemów zarządzania jakością. Artykuł 71 Współpraca w zakresie mikrokredytów i mikrofinansowania Strony są zgodne co do tego, że mikrofinansowanie, w tym programy mikrokredytów, sprzyjają zmniejszaniu nierówności dochodów poprzez tworzenie niezależnych miejsc pracy i stanowią skuteczne narzędzie ograniczania ubóstwa i podatności na kryzysy gospodarcze, pozwalając na powszechniejsze uczestnictwo w gospodarce. Współpraca w tym zakresie obejmuje następujące elementy:
236. a)wymiana doświadczeń i specjalistycznej wiedzy w dziedzinie bankowości etycznej oraz samorządnej bankowości społecznej służącej głównie społecznościom lokalnym, a także umocnienie zrównoważonych programów mikrofinansowania, w tym programów certyfikacji, monitorowania i walidacji;
237. b)dostępność mikrokredytów poprzez ułatwianie dostępu do usług finansowych świadczonych przez banki i instytucje finansowe dzięki zachętom i programom zarządzania ryzykiem;
238. c)wymiana doświadczeń w zakresie polityki i alternatywnego prawodawstwa sprzyjającego tworzeniu bankowości ludowej i etycznej. Tytuł VII INTEGRACJA REGIONALNA Artykuł 72 Współpraca w dziedzinie integracji regionalnej 1. Strony są zgodne, że współpraca w tej dziedzinie ma umacniać proces integracji regionalnej w Ameryce Środkowej we wszystkich jego aspektach, w szczególności w zakresie rozwoju i wdrażania wspólnego rynku w tym regionie w celu stopniowego tworzenia unii gospodarczej. 2. Współpraca obejmuje wsparcie działań związanych z procesem integracji Ameryki Środkowej, w szczególności rozwój i udoskonalanie wspólnych instytucji w celu zwiększenia ich efektywności, przejrzystości i możliwości ich kontrolowania, a także ich relacji międzyinstytucjonalnych. 3. Współpraca ma sprzyjać uczestnictwu społeczeństwa obywatelskiego w procesie integracji w ramach warunków określonych przez Strony oraz obejmować wsparcie mechanizmów konsultacji i kampanii informacyjnych. 4. W ramach współpracy promuje się rozwój wspólnej polityki i harmonizację ram prawnych w zakresie, w jakim dziedziny te są objęte instrumentami integracji Ameryki Środkowej, w tym polityki gospodarczej w dziedzinach takich jak handel, cła, rolnictwo, energia, transport, komunikacja i konkurencja, jak również koordynację polityki makroekonomicznej w dziedzinach takich jak polityka monetarna, polityka fiskalna i finanse publiczne. Współpraca może również obejmować promocję koordynacji polityk sektorowych w takich dziedzinach, jak ochrona konsumentów, ochrona środowiska, spójność społeczna, bezpieczeństwo oraz zapobieganie zagrożeniom naturalnym i klęskom żywiołowym i reagowanie na nie. Szczególną uwagę zwraca się na kwestie związane z płcią. 5. Współpraca może obejmować promowanie inwestycji we wspólną infrastrukturę i sieci, szczególnie na granicach republik Strony AŚ. Artykuł 73 Współpraca regionalna Strony zgadzają się wykorzystywać wszystkie istniejące instrumenty współpracy w celu promowania działań służących rozwojowi aktywnej współpracy pomiędzy Stroną UE a republikami Strony AŚ w sposób niepowodujący osłabienia współpracy pomiędzy nimi ani też pomiędzy republikami Strony AŚ a innymi państwami lub regionami Ameryki Łacińskiej i regionu Karaibów we wszystkich obszarach współpracy objętych zakresem niniejszej Umowy. Dążyć do tego, aby działania regionalne i dwustronne w ramach współpracy wzajemnie się uzupełniały. Tytuł VIII WSPÓŁPRACA KULTURALNA I AUDIOWIZUALNA Artykuł 74 Współpraca kulturalna i audiowizualna 1. Strony zobowiązują się promować współpracę kulturalną w celu zwiększania wzajemnego zrozumienia i sprzyjania zrównoważonej wymianie kulturalnej, obiegowi działań, produktów i usług kulturalnych oraz mobilności artystów i pracowników sektora kultury, z uwzględnieniem innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego ze Strony UE oraz republik Strony AŚ, zgodnie z ich odpowiednim prawodawstwem. 2. Strony zachęcają do dialogu międzykulturowego między osobami fizycznymi, instytucjami kultury oraz organizacjami reprezentującymi społeczeństwo obywatelskie, pochodzącymi ze Strony UE i z republik Strony AŚ. 3. Strony zachęcają do koordynacji w kontekście UNESCO, dążąc do promowania różnorodności kulturowej, m.in. w ramach konsultacji dotyczących ratyfikacji i wdrożenia Konwencji UNESCO w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego przez Stronę UE i republiki Strony AS. Współpraca obejmuje również promowanie różnorodności kulturowej, w tym różnorodności ludów tubylczych oraz praktyk kulturowych innych konkretnych grup, w tym edukację w językach autochtonicznych. 4. Strony postanawiają promować współpracę w sektorze audiowizualnym i sektorze mediów, w tym prasy i radia, poprzez wspólne inicjatywy w dziedzinie szkoleń oraz rozwoju, produkcji i dystrybucji audiowizualnej, w tym w dziedzinie edukacji i kultury. 5. Współpraca odbywa się zgodnie z odnośnymi krajowymi przepisami dotyczącymi praw autorskich i postanowieniami stosownych umów międzynarodowych. 6. Współpraca w tej dziedzinie obejmuje również m.in. ochronę i promowanie materialnego i niematerialnego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, w tym zapobieganie i przeciwdziałanie nielegalnemu handlowi zabytkami kultury, zgodnie z odpowiednimi instrumentami międzynarodowymi. 7. Protokół o współpracy kulturalnej, mający znaczenie dla niniejszego tytułu, stanowi załącznik do niniejszej Umowy. Tytuł IX SPOŁECZEŃSTWO WIEDZY Artykuł 75 Społeczeństwo informacyjne 1. Strony są zgodne, że technologie informacyjne i komunikacyjne są kluczowymi sektorami nowoczesnego społeczeństwa, mającymi szczególne znaczenie dla rozwoju gospodarczego i społecznego oraz płynnego przejścia do społeczeństwa informacyjnego. Współpraca w tej dziedzinie ma przyczynić się do ustanowienia solidnych ram regulacyjnych i technicznych, sprzyjać rozwojowi tych technologii oraz rozwojowi polityki pozwalającej na zmniejszenie przepaści cyfrowej i rozwój potencjału ludzkiego, a także umożliwiać sprawiedliwy i powszechny dostęp do technologii informacyjnych i maksymalne stosowanie tych technologii w celu świadczenia usług. W tym względzie współpraca ma również stanowić wsparcie dla wdrażania tej polityki i przyczyniać się do poprawy interoperacyjności elektronicznych usług komunikacyjnych. 2. Współpraca w tej dziedzinie ma na celu promocję następujących działań:
239. a)dialogu i wymiany doświadczeń w kwestiach regulacyjnych i w kwestiach polityki związanych ze społeczeństwem informacyjnym, np. stosowania technologii informacyjnych i komunikacyjnych takich jak e-administracja, e-zdrowie i e-learning, a także polityki zmierzającej do zmniejszenia przepaści cyfrowej;
240. b)wymiany doświadczeń i najlepszych praktyk związanych z opracowywaniem i wdrażaniem aplikacji e-administracji;
241. c)dialogu i wymiany doświadczeń w zakresie rozwoju handlu elektronicznego, a także podpisu elektronicznego i telepracy;
242. d)wymiany informacji na temat norm, oceny zgodności i homologacji typu;
243. e)wspólnych projektów badawczo-rozwojowych w zakresie technologii informacyjnych i komunikacyjnych;
244. f)rozwoju stosowania zaawansowanej sieci akademickiej, czyli poszukiwania trwałych rozwiązań zapewniających samowystarczalność REDClara. Artykuł 76 Współpraca naukowa i techniczna 1. Celem współpracy w tej dziedzinie jest rozwój potencjału naukowego, technicznego i innowacyjnego we wszystkich obszarach działalności objętych programami ramowymi w zakresie badań. W tym celu Strony wspierają dialog polityczny na szczeblu regionalnym, wymianę informacji oraz udział ich organów działających w obszarze badań i rozwoju technicznego w następujących działaniach w zakresie współpracy naukowo-technicznej, zgodnie z ich zasadami wewnętrznymi:
245. a)wspólne inicjatywy na rzecz podnoszenia świadomości o programach rozwoju potencjału naukowo-technicznego oraz o europejskich programach w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji;
246. b)inicjatywy propagujące uczestnictwo w programach ramowych i innych programach Unii Europejskiej w tej dziedzinie;
247. c)wspólne działania badawcze w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania;
248. d)wspólne konferencje naukowe sprzyjające wymianie informacji oraz mające na celu identyfikację obszarów dla celów wspólnych badań;
249. e)wspieranie zaawansowanych badań w zakresie nauki i techniki, przyczyniających się do długotrwałego i zrównoważonego rozwoju Stron;
250. f)rozwój kontaktów pomiędzy sektorem publicznym i prywatnym - ze szczególnym akcentem na wykorzystywanie wyników działań naukowo-technicznych w krajowych systemach produkcji i polityce społecznej oraz z uwzględnieniem aspektów ochrony środowiska i potrzeby stosowania czystszych technologii;
251. g)ocena współpracy naukowej i rozpowszechnianie wyników;
252. h)promocja, upowszechnianie i transfer technologii;
253. i)pomoc w stworzeniu krajowych systemów innowacji w celu rozwoju techniki i innowacji, m.in. dla ułatwienia odpowiedniego reagowania na zapotrzebowanie ze strony małych i średnich przedsiębiorstw, a także promowania lokalnej produkcji; ponadto pomoc w rozwoju ośrodków doskonałości i klastrów zaawansowanych technologii;
254. j)promowanie szkoleń, badań, rozwoju i zastosowań nauk i technologii jądrowych do celów medycznych, co ma umożliwiać transfer technologii do republik Strony AŚ w dziedzinach takich jak ochrona zdrowia, w szczególności radiologia i medycyna nuklearna w zakresie radiodiagnozy i radioterapii, a także w dziedzinach uzgodnionych przez Strony przy zachowaniu zgodności z obowiązującymi konwencjami międzynarodowymi i uregulowaniami oraz z podporządkowaniem się jurysdykcji Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej. 2. Szczególny nacisk należy położyć na rozwój potencjału ludzkiego jako trwałej podstawy doskonałości naukowej i technicznej oraz stworzenie trwałych powiązań pomiędzy środowiskami naukowymi i technicznymi Stron, zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym. W tym celu promuje się wymiany naukowców i najlepszych praktyk w zakresie projektów badawczych. 3. W stosownych przypadkach do współpracy należy włączyć ośrodki badawcze, instytucje szkolnictwa wyższego oraz inne zainteresowane podmioty, w tym MMŚP, zlokalizowane na terytorium Stron. 4. Strony zgadzają się stosować wszelkie mechanizmy w celu zwiększania liczebności i podnoszenia jakości wysoko wykwalifikowanych kadr, m.in. poprzez szkolenia, współpracę w zakresie badań, stypendia i wymiany. 5. Strony wspierają uczestnictwo swoich podmiotów we wzajemnych programach naukowych i technicznych w ramach dążenia do obustronnie korzystnej doskonałości naukowej, zgodnie z ich odpowiednimi przepisami regulującymi uczestnictwo osób prawnych z państw trzecich. Część IV HANDEL Tytuł I POSTANOWIENIA POCZĄTKOWE Artykuł 77 Ustanowienie strefy wolnego handlu i związek z Porozumieniem WTO 1. Strony niniejszej Umowy ustanawiają niniejszym strefę wolnego handlu, zgodnie z art. XXIV Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu z 1994 r. (zwanego dalej „GATT 1994”) i art. V Układu ogólnego w sprawie handlu usługami (zwanego dalej „GATS”). 2. Strony potwierdzają swoje istniejące (1a Sformułowanie „istniejące” oznacza, że ustęp ten odnosi się wyłącznie do wszelkich istniejących postanowień Porozumienia WTO, nic zaś do jakichkolwiek zmian lub postanowień uzgodnionych po finalizacji niniejszej Umowy.) wzajemne prawa i obowiązki wynikające z Porozumienia WTO. Artykuł 78 Cele Cele części IV niniejszej Umowy są następujące:
255. a)rozszerzenie i dywersyfikacja handlu towarami pomiędzy Stronami poprzez ograniczenie lub eliminację barier taryfowych i pozataryfowych w handlu;
256. b)ułatwienie handlu towarami poprzez, w szczególności, uzgodnione postanowienia dotyczące ułatwień celnych i handlowych, norm, przepisów technicznych i procedur oceny zgodności oraz środków sanitarnych i fitosanitarnych;
257. c)liberalizacja handlu usługami zgodnie z art. V GATS;
258. d)promowanie regionalnej integracji gospodarczej w obszarach procedur celnych, przepisów technicznych oraz środków sanitarnych i fitosanitarnych w celu ułatwienia przepływu towarów wewnątrz Stron i pomiędzy nimi;
259. e)stworzenie klimatu sprzyjającego wzrostowi przepływów inwestycyjnych, poprawa warunków zakładania przedsiębiorstw między Stronami w oparciu o zasadę niedyskryminacji oraz ułatwianie handlu i inwestycji pomiędzy Stronami poprzez płatności bieżące i przepływy kapitału związane z inwestycjami bezpośrednimi;
260. f)skuteczne, wzajemne i stopniowe otwarcie rynków zamówień publicznych Stron;
261. g)odpowiednia i skuteczna ochrona praw własności intelektualnej zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami istniejącymi pomiędzy Stronami, w celu zapewnienia równowagi pomiędzy posiadaczami praw własności intelektualnej a interesem publicznym, z uwzględnieniem różnic między Stronami oraz promocji transferu technologii między regionami;
262. h)promowanie wolnej, niezakłóconej konkurencji w stosunkach gospodarczych i handlowych pomiędzy Stronami;
263. i)ustanowienie skutecznego, sprawiedliwego i przewidywalnego mechanizmu rozstrzygania sporów; oraz
264. j)promowanie międzynarodowego handlu i inwestycji pomiędzy Stronami w sposób przyczyniający się do celów zrównoważonego wzrostu w drodze współpracy. Artykuł 79 Definicje o zastosowaniu ogólnym O ile nie określono inaczej, na potrzeby części IV niniejszej Umowy poniższe terminy mają następujące znaczenie: - „Ameryka Środkowa” oznacza Republikę Kostaryki, Republikę Salwadoru, Republikę Gwatemali, Republikę Hondurasu, Republikę Nikaragui i Republikę Panamy; - „należność celna” obejmuje wszelkiego rodzaju cła lub należności nakładane na przywóz towarów lub w związku z nim, włączając w to wszelkiego rodzaju podatki wyrównawcze lub opłaty dodatkowe nakładane na taki przywóz lub w związku z nim. „Należność celna” nie obejmuje:
265. a)należności odpowiadających podatkom wewnętrznym, nałożonych zgodnie z tytułem II rozdział 1 (Traktowanie narodowe i dostęp towarów do rynku) art. 85;
266. b)cła nałożonego n