Uchwała nr 130 Rady Ministrów z dnia 9 czerwca 2026 r. w sprawie przyjęcia strategii dotyczącej informatyzacji państwa

W skrócie

Niniejsza uchwała Rady Ministrów przyjmuje "Strategię Cyfryzacji Państwa", która jest pierwszą kompleksową strategią cyfryzacji Polski, mającą na celu poprawę jakości życia obywateli do 2035 roku poprzez cyfryzację.

Co reguluje

Przyjęcie "Strategii Cyfryzacji Państwa" jako załącznika do uchwały.
Określa nadrzędny cel poprawy jakości życia obywateli przez cyfryzację do 2035 r.
Wskazuje na horyzontalny charakter cyfryzacji, oddziałujący na społeczeństwo, państwo i gospodarkę.
Opisuje system wdrażania, finansowania i monitorowania Strategii.

Kogo dotyczy

Rada Ministrów i minister właściwy do spraw informatyzacji.
Obywatele i przedsiębiorcy, których jakość życia i funkcjonowania ma zostać poprawiona przez cyfryzację.

Kluczowe punkty

Strategia Cyfryzacji Państwa jest pierwszym w historii Polski kompleksowym dokumentem w tej dziedzinie.
Nadrzędnym celem jest poprawa jakości życia obywateli przez cyfryzację do 2035 r.
Strategia obejmuje 23 obszary pogrupowane w 3 płaszczyzny: państwo, ludzie oraz gospodarka i technologie.
Wdrażanie Strategii będzie monitorowane przez ministra właściwego do spraw informatyzacji, z regularną ewaluacją i aktualizacją.

Tekst ustawy

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 18 czerwca 2026 r. Poz. 620 UCHWAŁA NR 130 RADY MINISTRÓW z dnia 9 czerwca 2026 r. w sprawie przyjęcia strategii dotyczącej informatyzacji państwa Na podstawie art. 12aa ust. 1 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2025 r. poz. 1703 oraz z 2026 r. poz. 160) Rada Ministrów uchwala, co następuje: §

Przyjmuje się strategię dotyczącą informatyzacji państwa, zwaną „Strategią Cyfryzacji Państwa”, stanowiącą załącznik do niniejszej uchwały. §
Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: D. Tusk Monitor Polski –2– Poz. 620 Załącznik do uchwały nr 130 Rady Ministrów z dnia 9 czerwca 2026 r. (M.P. poz. 620) Strategia Cyfryzacji Państwa Monitor Polski –3– Poz. 620 Spis treści I. Wstęp ................................................................................................................................................ 4 II. Wizja.................................................................................................................................................. 8 III. Diagnoza ........................................................................................................................................... 9 IV. Wyzwania i trendy ..........................................................................................................................20 V. Analiza SWOT ................................................................................................................................25 VI. Cele i czynniki umożliwiające ich realizację ..................................................................................38
Obszary horyzontalne ...............................................................................................41
VII. 1.1 Komunikacja elektroniczna ................................................................................41 1.2 Kompetencje przyszłości ...................................................................................48 1.3 Cyberbezpieczeństwo .......................................................................................59 1.4 Koordynacja cyfrowej transformacji kraju ..........................................................68 Państwo ....................................................................................................................75 2.1 E-usługi publiczne .............................................................................................75 2.2 Cyfryzacja procesów administracyjnych i postępowań sądowych ......................83 2.3 Publiczne systemy teleinformatyczne i rejestry publiczne..................................90 2.4 Cyfrowa tożsamość ...........................................................................................95 2.5 Chmura obliczeniowa ......................................................................................102 2.6 Otwarte dane i wymiana danych .....................................................................107 Ludzie ..................................................................................................................... 113 3.1 Bezpieczna przestrzeń cyfrowa .......................................................................113 3.2 Cyfrowe zdrowie..............................................................................................122 3.3 Branże kreatywne ...........................................................................................131 3.4 Cyfrowy dostęp do wiedzy i kultury..................................................................137 3.5 Cyfrowa akademia ..........................................................................................141 Gospodarka i technologie .......................................................................................145 4.1 Cyfrowa transformacja przedsiębiorstw ...........................................................145 4.2 Sztuczna inteligencja ......................................................................................154 4.3 Inne technologie przełomowe ..........................................................................161 4.4 Technologie kosmiczne ...................................................................................169 4.5 Finansowanie i wsparcie innowacji ..................................................................173 4.6 Open source ...................................................................................................179 4.7 Cyfrowa i zielona transformacja ......................................................................182 4.8 Cyfrowa modernizacja rolnictwa ......................................................................188 System wdrażania ........................................................................................................................194 2 Monitor Polski –4– Poz. 620 VIII. Finansowanie................................................................................................................................212 IX. Słownik ..........................................................................................................................................215 3 Monitor Polski –5– Poz. 620 I. Wstęp Strategia Cyfryzacji Państwa, zwana dalej „Strategią”, stanowi pierwszą w historii Polski kompleksową strategię cyfryzacji kraju. W ostatnich latach cyfryzacja stopniowo przestaje być postrzegana jako odrębny obszar działalności państwa czy wręcz sektor gospodarki podobny do wielu innych. Coraz częściej jest dostrzegany jej horyzontalny charakter, oddziałujący na niemal wszystkie obszary funkcjonowania społeczeństwa, państwa i gospodarki. Sfera technologii cyfrowych jest kluczowym polem nasilającej się rywalizacji geopolitycznej, a inwestycje w tej dziedzinie pośrednio (za sprawą technologii podwójnego zastosowania) lub bezpośrednio przekładają się na poziom bezpieczeństwa państwa. Przed Polską realizacja kluczowych celów na najbliższą dekadę. Cele te muszą uwzględniać między innymi zmieniający się krajobraz bezpieczeństwa państwa i środowiska międzynarodowego, aktualne trendy i wyzwania w obszarze technologii i jej regulacji, a także specyfikę polskiego społeczeństwa i gospodarki. Polskie ambicje i działania wpisują się w kontekst zauważalnego w ostatnich latach wzrostu znaczenia cyfryzacji na liście priorytetów Unii Europejskiej. Niniejsza Strategia stanowi ponadsektorowy dokument strategiczny w dziedzinie informatyzacji państwa, określający nadrzędny cel, jakim jest poprawa jakości życia obywateli przez cyfryzację do 2035 r. Jego realizacja jest możliwa tylko dzięki interwencji w szereg obszarów, wykraczających poza tradycyjnie definiowany dział administracji rządowej – informatyzacja
Cele zaplanowane do realizacji obejmują szerokie spektrum zagadnień, począwszy od kwestii horyzontalnych, przez płaszczyznę państwa i jego obywateli, na gospodarce i rozwoju technologii kończąc. Takie podejście pozwoliło na stworzenie nowoczesnej, przekrojowej i odpowiadającej na aktualne wyzwania wizji rozwoju cyfrowego, bazującej na aktualnych trendach europejskich i globalnych, wynikającej z diagnozy aktualnego stanu informatyzacji państwa oraz odpowiadającej na formułowane oczekiwania społeczne. W początkowych rozdziałach Strategii zawarte zostały: diagnoza stanu informatyzacji opracowana na postawie wyników międzynarodowych wskaźników i badań, wyzwania i trendy, które miały wpływ na określanie kierunków interwencji, analiza silnych i słabych stron, a także szans i zagrożeń dla cyfryzacji Polski oraz ambitna wizja transformacji cyfrowej do 2035 r. wraz prezentacją nadrzędnego celu Strategii i uwarunkowań niezbędnych do jego realizacji. Dalsza część dokumentu obejmuje obszary horyzontalne, które, ze względu na rangę i znaczenie, istotnie wpływają na efektywność działań w innych obszarach i stanowią punkt wyjścia dla transformacji cyfrowej wielu dziedzin życia społeczno-gospodarczego. Do takich obszarów zaliczono: komunikację elektroniczną, kompetencje przyszłości, cyberbezpieczeństwo oraz koordynację transformacji cyfrowej. Pozostałe cele Strategii zostały pogrupowane w 23 obszary, podzielone na 3 płaszczyzny: państwo, ludzie oraz gospodarka i technologie. Cele w ramach płaszczyzny „państwo” 1 Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1275, z późn. zm.). 4 Monitor Polski –6– Poz. 620 koncentrują się na zwiększeniu i poprawie jakości świadczenia e-usług publicznych, cyfryzacji procesów administracyjnych i postępowań sądowych, optymalizacji funkcjonowania systemów i rejestrów, rozwoju cyfrowej tożsamości, wykorzystaniu chmury obliczeniowej oraz wzmocnieniu otwartości danych i wymiany danych. Cele w ramach płaszczyzny „ludzie” dotyczą nie tylko bezpieczeństwa przestrzeni cyfrowej, ale zgodnie ze zdefiniowanymi wyzwaniami i potrzebami, obejmują również działania w zakresie cyfrowego zdrowia, rozwoju branż kreatywnych, digitalizacji zasobów kultury i nauki oraz rozwoju akademii i nauki w odniesieniu do sektora cyfrowego. Cele w ramach najbardziej przekrojowej płaszczyzny „gospodarka i technologie” koncentrują się na: zagadnieniach cyfrowej transformacji przedsiębiorstw, w tym działaniach wspierających ten proces oraz dotyczących rozwoju e-usług dla przedsiębiorców, priorytetach w zakresie rozwoju sztucznej inteligencji i innych technologii przełomowych, rozwoju technologii kosmicznych, a także finansowaniu i wsparciu innowacji oraz open source. W tej części również zostały określone wyzwania, cele i działania w obszarach cyfrowej i zielonej transformacji oraz przemian cyfrowych w rolnictwie. Struktura wszystkich obszarów została ujednolicona i zawiera szczegółową diagnozę (jak jest?) pogłębioną w stosunku do szerszego spojrzenia z obszarów wstępnych, cele odpowiadające sformułowanym problemom i deficytom (jak powinno być?) oraz konkretne środki i działania, które pozwolą na osiągnięcie pożądanego stanu (co umożliwi realizację celu?). W Strategii można znaleźć również odnotowane wymierne i realne korzyści, jakie obywatel czy przedsiębiorca uzyska po skutecznym wdrożeniu zaplanowanych działań i realizacji zamierzonych celów. Stanowią one przykłady, w jaki sposób podniesie się jakość życia, tj. nadrzędny cel Strategii. W ostatnim rozdziale został opisany system wdrażania Strategii, odnoszący się do sposobu i zasad współpracy podmiotów, których dotyczy proces informatyzacji, oraz jej koordynacji, jak również możliwości finansowania działań. Szczególna rola w tym zakresie została przypisana pełnomocnikom do spraw informatyzacji oraz Komitetowi do spraw Cyfryzacji, który zastąpił Komitet Rady Ministrów do Spraw Cyfryzacji. Zaplanowano także opracowanie, cyklicznie aktualizowanego, planu wdrożeniowego. Realizacja ambitnej wizji Strategii wymaga wdrożenia spójnych, zharmonizowanych i konsekwentnych działań, przy ścisłej współpracy interesariuszy. Monitorowanie Strategii będzie obejmowało mierzenie postępów w realizacji określonych celów, w całym cyklu życia Strategii, oraz z wykorzystaniem wskaźników efektywności ujętych w zestawieniu w rozdziale VII Strategii. Zadanie to zostanie powierzone ministrowi właściwemu do spraw informatyzacji, przy zaangażowaniu pozostałych członków Rady Ministrów. Biorąc pod uwagę zasady zarządzania strategicznego oraz tempo rozwoju technologicznego, jest planowana również regularna ewaluacja i aktualizacja Strategii. Wdrażanie Strategii nie może odbywać się w oderwaniu od otoczenia strategicznego, zarówno krajowego, jak i unijnego. Sformułowane w Strategii cele znajdują odzwierciedlenie w horyzontalnym dokumencie odnoszącym się do polityki rozwoju państwa, zarysowującym wizję rozwoju kraju w długookresowej perspektywie - Koncepcji Rozwoju Kraju
Natomiast cele te zostały uszczegółowione (lub zostaną w nowych wersjach) w szeregu dokumentów z obszaru cyfryzacji, takich jak Strategia Cyberbezpieczeństwa 5 Monitor Polski –7– Poz. 620 Rzeczypospolitej Polskiej2, Narodowy Plan Szerokopasmowy3 (aktualizacja w 2026 r.), Program Rozwoju Kompetencji Cyfrowych4 (aktualizacja w 2026 r.), Program Otwierania Danych5 (obecnie obowiązujący na lata 2021-27), Polityka Rozwoju Sztucznej Inteligencji6 (obecnie obowiązująca od 2020 r., planowana aktualizacja w 2026 r.). Na sposób sformułowania Strategii przekładają się też wnioski z realizacji Programu Zintegrowanej Informatyzacji Państwa7 (PZIP). Realizowany w latach 2014-2024 PZIP był do niedawna głównym dokumentem strategicznym warunkującym cyfrowy rozwój państwa. Przewidziane w PZIP działania przyczyniły się do corocznego postępu w zwiększaniu jakości i zakresu komunikacji między obywatelami a państwem, wzmocnieniu dojrzałości organizacyjnej jednostek administracji publicznej oraz podniesieniu kompetencji cyfrowych obywateli, specjalistów IT i pracowników administracji. Jednak na przestrzeni lat obowiązywania, aktualizacja PZIP nie obejmowała wyznaczenia nowych kierunków transformacji oraz określenia nowych wskaźników (część z nich stała się bowiem nieaktualna w świetle zmian metodologii czy odstąpienia GUS od ich badania). Utrudniona była również aktualizacja planu działań będącego częścią PZIP, ze względu na konieczność przeprowadzenia procesu legislacyjnego. W otoczeniu strategicznym PZIP nastąpiły istotne zmiany determinujące konieczność określenia na nowo kierunków transformacji cyfrowej kraju oraz wyznaczenia ambitnych celów i wskaźników odpowiadających aktualnym wyzwaniom w obszarze cyfryzacji, w szczególności w zakresie efektywnego świadczenia dojrzałych e-usług oraz współpracy i koordynacji działań, a także skutecznego zarządzania procesem cyfryzacji na poziomie całego państwa. Co więcej, z uwagi na przekrojowy i ponadsektorowy charakter Strategii, zawarte w niej kierunki transformacji cyfrowej należy rozpatrywać w kontekście innych sektorowych dokumentów strategicznych, w tym np. Polityki Cyfrowej Transformacji Edukacji8, Strategii Produktywności 20309, Polityki Energetycznej Polski do 2040 r.10, Strategii Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030 roku11, Strategii migracyjnej na lata 2025-3012 czy Strategii na 2 Uchwała nr 92 Rady Ministrów z dnia 10 marca 2026 r. w sprawie Strategii Cyberbezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. poz. 309). 3 Uchwała nr 2/2014 Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia programu rozwoju „Narodowy Plan Szerokopasmowy”, zmieniona uchwałą nr 27/2020 Rady Ministrów z dnia 10 marca 2020 r. (niepublikowana). 4 Uchwała nr 24 Rady Ministrów z dnia 21 lutego 2023 r. w sprawie ustanowienia programu rządowego pod nazwą „Program Rozwoju Kompetencji Cyfrowych” (M.P. poz. 318). 5 Uchwała nr 28 Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2021 r. w sprawie Programu otwierania danych na lata 2021– 2027 (M.P. poz. 290). 6 Uchwała nr 196 Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia „Polityki dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020” (M.P. z 2021 r. poz. 23). 7 Uchwała nr 1/2014 Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia programu rozwoju „Program Zintegrowanej Informatyzacji Państwa”, zmieniona uchwałą nr 117/2016 Rady Ministrów z dnia 27 września 2016 r., uchwałą nr 109/2019 Rady Ministrów z dnia 24 września 2019 r., uchwałą nr 255/2022 Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2022 r. oraz uchwałą nr 232/2023 Rady Ministrów z dnia 23 listopada 2023 r. (niepublikowana). 8 Uchwała nr 98 Rady Ministrów z dnia 12 września 2024 r. w sprawie przyjęcia polityki publicznej pod nazwą „Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji” (M.P. poz. 812). 9 Uchwała nr 154 Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie przyjęcia „Strategii Produktywności 2030” (M.P. poz. 926). 10 Uchwała nr 22/2021 Rady Ministrów z dnia 2 lutego 2021 r. w sprawie „Polityki energetycznej Polski do 2040 r.” (niepublikowana). 11 Uchwała nr 105 Rady Ministrów z dnia 24 września 2019 r. w sprawie przyjęcia „Strategii Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030 roku” (M.P. poz. 1054). 12 Uchwała nr 120 Rady Ministrów z dnia 15 października 2024 r. w sprawie przyjęcia dokumentu „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo. Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna Polski na lata 2025– 2030 ” (niepublikowana). 6 Monitor Polski –8– Poz. 620 rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-
Odnosząc się do europejskich ram strategicznych transformacji cyfrowej, dokument uwzględnia i poszerza cele zarysowane w ramach programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie do 2030 r.”
Strategia obejmuje jednak obszary nieuwzględnione w unijnych celach, ma też bardziej odległy, sięgający 2035 r., horyzont czasowy. Strategię opracowano w Ministerstwie Cyfryzacji we współpracy z innymi urzędami administracji rządowej oraz z uwzględnieniem postulatów interesariuszy społecznych i środowisk biznesowych. Zastąpi Program Zintegrowanej Informatyzacji Państwa i będzie stanowić podstawę strategiczną dla wydatkowania europejskich funduszy przeznaczonych na cyfryzację, a tym samym będzie wyznaczała kierunek negocjacji obejmujących nadchodzącą perspektywę finansową. Wyzwania stojące przed Polską w obszarach konkurencyjności gospodarki, demografii, bezpieczeństwa państwa i jego obywateli czy zdrowia sprawiają, że intensywne inwestowanie w cyfryzację w wielu obszarach, a także zwiększenie poziomu suwerenności cyfrowej, przestaje być kwestią wyboru. Staje się koniecznością, bez której pozycja naszego kraju wyraźnie osłabnie. Jeżeli jednak cyfryzacji zostanie nadany odpowiadający jej znaczeniu priorytet, zyskają nie tylko poszczególni obywatele i obywatelki – których jakość życia poprawi się – ale i Polska jako całość. 13 Uchwała nr 27 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Strategia na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030 (M.P. poz. 218). 14 Uchwała nr 125 Rady Ministrów z dnia 22 października 2024 r. w sprawie Krajowego planu działania do programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r. (M.P. poz. 989). 7 Monitor Polski –9– Poz. 620 II. Wizja Nieustannie przyspieszający rozwój technologiczny sprawia, że planowanie działań w obszarze cyfryzacji w perspektywie kolejnej dekady jest zadaniem niezwykle trudnym. Tym trudniejszym, że technologie cyfrowe przenikają niemal każdy aspekt ludzkiego życia, a co za tym idzie – wymagają bliskiej współpracy całej administracji. Ta współpraca jest możliwa, gdy kieruje nią wspólna wizja. Niniejszy dokument zarysowuje taką wizję dla całego państwa, a także działania prowadzące do jej realizacji. Wizja na 2035 r. koncentruje się na człowieku i tym, jak najskuteczniej poprawić jakość życia obywateli. Za dziesięć lat wizyta w urzędzie będzie czymś wyjątkowym – wszystkie kluczowe usługi będą dostępne przez telefon, z każdego miejsca. Państwowe systemy same wykryją, że jakieś działanie powinno być podjęte i zaproponują rozwiązanie. Obywatel czy przedsiębiorca nigdy nie będzie musiał dwa razy podawać tych samych danych – urzędy same się nimi wymienią dzięki pełnej interoperacyjności systemów teleinformatycznych i rejestrów publicznych. Dzięki planowanej poprawie koordynacji między różnymi częściami administracji unikniemy dublowania rozwiązań i niespójności, a tym samym marnowania publicznych pieniędzy. Intensywny rozwój cyfrowej administracji wymaga inwestycji – w infrastrukturę, w kompetencje urzędników, i w zapewnienie najwyższego poziomu bezpieczeństwa systemów państwowych oraz innych systemów mających dla państwa istotne znaczenie. To szczególnie ważne wobec poważnego pogorszenia międzynarodowej sytuacji bezpieczeństwa i wzrostu cyberprzestępczości. Ale bezpieczeństwo postrzegamy znacznie szerzej – również w kontekście zdrowia psychicznego czy ochrony obywateli przed szkodliwymi treściami. Dlatego wiemy, że polscy obywatele muszą mieć nie tylko wysokie kompetencje w korzystaniu z technologii cyfrowych, ale też świadomość, jak korzystać z nich w zdrowy i racjonalny sposób, a czasem – kiedy warto się po prostu odłączyć. Rozwój sfery cyfrowej musi być zrównoważony – z perspektywy psychologicznej, pracowniczej i klimatycznej. Jednocześnie należy docenić rolę odgrywaną w tym obszarze przez sektor prywatny i podkreślić dążenie do wzmocnienia polskiej gospodarki cyfrowej. Na harmonijny rozwój cyfrowy kraju składają się bowiem zarówno działania państwa, jak i biznesu. Z tak postrzeganym upowszechnianiem technologii wiąże się ogrom szans na poprawę jakości życia, rozwój polskiej gospodarki i pozycji międzynarodowej. Aby to się udało, będziemy stymulować adopcję technologii – przede wszystkim sztucznej inteligencji – w administracji i wśród przedsiębiorstw z różnych branż, a także wzmocnimy konkurencyjność polskich firm technologicznych oraz eksport usług cyfrowych Zapewnimy lepsze ramy do rozwoju technologii na uczelniach i w gospodarce, a także będziemy stymulować procesy wymiany wiedzy i kadr między biznesem a nauką. Poprawimy ponadto jakość pracy w akademii i rozwiniemy infrastrukturę dla polskiej nauki. Polska cyfryzacja ma wiele obszarów, z których możemy być dumni, ale nie jesteśmy jeszcze liderem Europy ani tym bardziej świata. Uspójnienie wizji, realizacja przewidzianych w niej działań i znaczne zwiększenie środków przeznaczanych na cyfryzację pozwoli zmienić ten stan rzeczy. Za dziesięć lat Polska będzie prawdziwym cyfrowym liderem. 8 Monitor Polski – 10 – Poz. 620 III. Diagnoza Cyfrowe państwo DESI (ang. Digital Economy and Society Index, Indeks gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego) Wyniki indeksu DESI z lat 2017-2022 wskazują, że każdego roku Polska zajmowała
miejsce wśród 27 państw członkowskich UE. Luka cyfrowa jest widoczna we wszystkich badanych obszarach, takich jak kompetencje cyfrowe, telekomunikacja, transformacja cyfrowa przedsiębiorstw i cyfrowe usługi publiczne. Jednak postęp w dziedzinie cyfryzacji staje się coraz bardziej widoczny. Na przestrzeni 5 lat Polska poprawiła swój wynik z 25 pkt w 2017 r. do 41 pkt w 2022 r., będąc tym samym w czołówce państw najintensywniej nadrabiających dystans do liderów. Zgodnie z analizą Polskiego Instytutu Ekonomicznego15 punktacja Polski w indeksie DESI w tym okresie wzrosła z 52,1% do 58,3% punktacji lidera. Jednocześnie niepokoi fakt, że dystans dzielący Polskę od średniej unijnej sukcesywnie rośnie. DESI 2017-2022 55 52 50 46 45 42 39 40 35 34 41 37 36 33 30 30 25 27 25 20 2017 2018 2019 2020 Polska Średnia UE 2021 2022 Wykres
DESI 2017-2022, źródło: opracowanie własne na podstawie raportów DESI 2017-2022 15 https://pie.net.pl/polska-wsrod-unijnych-liderow-postepu-w-rozwoju-cyfryzacji/. 9 Monitor Polski – 11 – Poz. 620 Od 2023 r., zgodnie z założeniami unijnego programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r., DESI jest włączany do sprawozdania na temat stanu realizacji programu
Komisja Europejska zrezygnowała z tworzenia rankingu państw członkowskich, udostępniając jednocześnie narzędzie17 do porównywania wyników państw względem siebie i średniej UE w poszczególnych wskaźnikach. W 2024 r. Polska osiągnęła wyższe wyniki niż średnia UE w 8 na 31 wskaźników: przedsiębiorstwa oferujące szkolenia w zakresie ICT, łączność szerokopasmowa, wykorzystywanie stałych łączy szerokopasmowych o prędkości co najmniej 100Mb/s, zasięg stałych sieci o bardzo dużej przepływności, zasięg technologii „światłowód do lokalu” (FTTP, ang. Fibre to the premises), przedsiębiorstwa korzystające z chmury, przejrzystość przy świadczeniu usług, projektowaniu i danych osobowych oraz dostęp do e-dokumentacji medycznej. W ostatnim sprawozdaniu z realizacji programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r.18 odnotowano znaczne postępy w obszarze łączności gigabitowej. W przypadku wskaźnika zasięgu sieci o bardzo wysokiej przepustowości Polska z wynikiem 83,8% objętych gospodarstw domowych przekracza średnią UE (wynoszącą 82,5%) i jest na dobrej drodze do osiągnięcia 100% zasięgu do 2030 r. Wskaźniki KPI dotyczące cyfryzacji przedsiębiorstw są poniżej średniej unijnej, wartość wskaźnika wykorzystania sztucznej inteligencji w przedsiębiorstwach wzrosła z 3,7% do 5,9%, osiągając tempo wzrostu zbliżone do średniej UE. Utrzymywanie się wyzwań w obszarze transformacji cyfrowej przedsiębiorstw jest spowodowane niedoborem specjalistów, wysokimi kosztami, brakiem odpowiedniego finansowania, czy brakiem motywacji wśród przedsiębiorców do wdrażania rozwiązań cyfrowych w połączeniu z niską świadomością potencjalnych korzyści. Ponadto w sprawozdaniu zauważono, że Polska czyni postępy w takich obszarach jak obliczenia kwantowe – instalacja pierwszego komputera kwantowego – i sztuczna inteligencja, gdzie w 2025 r. został udostępniony pierwszy polski duży model językowy PLLuM, a kraj jest częścią konsorcjum, które zostało gospodarzem fabryki sztucznej inteligencji
Komisja Europejska odnotowała również priorytetowe znaczenie cyberbezpieczeństwa dla polskiej administracji, która wdraża środki mające na celu zwiększenie bezpieczeństwa zarówno w wymiarze technicznym, jak i kompetencyjnym. Polska osiąga wciąż niezadowalające wyniki w zakresie umiejętności cyfrowych i wdrażania zaawansowanych technologii. Rezultat Polski w unijnym sprawozdaniu we wskaźniku co najmniej podstawowe umiejętności cyfrowe wynosi 44,3%, co jest poniżej średniej UE, równej 55,6%. Polska osiąga wartość poniżej średniej UE także we wskaźnikach takich jak ponadpodstawowe umiejętności cyfrowe (PL 20%, UE 27%) i co najmniej podstawowe umiejętności tworzenia treści cyfrowych (PL 60%, UE 68%). Raport w kontekście europejskim zwraca uwagę na poczynione dotychczas postępy oraz wzrost znaczenia strategicznego myślenia w całej UE. Pilnej uwagi wymagają zagrożenia związane z bezpieczeństwem i suwerennością, niewystarczające umiejętności cyfrowe, czy luki w infrastrukturze. Wyzwania te osłabiają tempo i odporność transformacji cyfrowej. 16https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/digital-decade-2025-country-reports. 17 https://digital-decade-desi.digital-strategy.ec.europa.eu/datasets/desi/charts/desiindicators?period=desi_2024&indicator=desi_dsk_dcc_bab&breakdown=ind_total&unit=pc_ind&country=AT,BE,B G,HR,CY,CZ,DK,EE,EU,FI,FR,DE,EL,HU,IE,IT,LV,LT,LU,MT,NL,PL,PT,RO,SK. 18 https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/factpages/poland-2024-digital-decade-country-report. 19 Dane pochodzą ze sprawozdania opublikowanego w 2025 r. Aktualnie Polska jest gospodarzem dwóch fabryk sztucznej inteligencji. 10 Monitor Polski – 12 – Poz. 620 W 2025 r. Komisja Europejska rozpoczęła prace nad przeglądem programu polityki „Droga ku Cyfrowej Dekadzie” do 2030 r. eGovernment Benchmark eGovernment Benchmark20 jest corocznym badaniem, monitorującym wdrożenie cyfrowych usług publicznych we wszystkich krajach europejskich. W 2025 r. wynik Polski wzrósł do 73,7 pkt; zbliżone wyniki osiągają państwa takie jak Belgia, Słowenia, Czechy, Węgry czy Irlandia. Polska mocno zbliżyła się do średniej UE, dystans obecnie wynosi 0,8 pkt. eGovernment Benchmark 2018-2025 80 76 75 75 70 68 70 68 69 74 66 63 65 62 61 60 58 55 55 50 55 52 49 45 2018 2019 2020 2021 Średnia UE 2022 2023 2024 2025 Polska Wykres
Wyniki eGovernment Benchmark 2018-2025, źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania 2018-2025 Wskaźniki e-administracji są zogniskowane wokół trzech wymiarów: dostarczanie usług online, wskaźniki interoperacyjności oraz portale przyjazne dla użytkownika. W raporcie z 2025 r. Polska odnotowuje wyniki na poziomie średniej europejskiej lub powyżej niej w 14 z 27 wskaźników. Najwyższe wyniki prezentują wskaźniki: dostępność online, przyjazność dla urządzeń mobilnych, transgraniczne ePłatności, transgraniczne dostarczanie rezultatów usług, wsparcie użytkownika i przejrzystość projektowania usług. Największy wzrost 20 https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/digital-decade-2025-egovernment-benchmark-
11 Monitor Polski – 13 – Poz. 620 odnotowano we wskaźnikach: transgraniczna identyfikacja elektroniczna, przejrzystość projektowania usług oraz transgraniczne wsparcie użytkownika. Stosunkowo najwyższe wyniki Polska osiągnęła w kategorii dotyczącej wskaźników interoperacyjności, a także portali przyjaznych dla użytkownika. Pod względem klasyfikacji w odniesieniu do tzw. zdarzeń życiowych, największy wzrost punktowy w 2025 r. odnotowano w zdarzeniu życiowym transport (wzrost o 19,1 pkt) i przeprowadzka (wzrost o 17 pkt). Mimo rosnących wyników Polski w większości zdarzeń życiowych, nadal pozostaje przestrzeń do poprawy, szczególnie w zdarzeniach życiowych sprawiedliwość i edukacja, gdzie wyniki są poniżej średniej unijnej. Wnioski z raportu sugerują, że kluczowe w osiągnięciu celów transformacji cyfrowej UE jest działanie na rzecz wyrównania dysproporcji między krajami, grupami użytkowników i szczeblami rządowymi w zakresie integracji i wydajności świadczenia usług cyfrowych. Ponadto państwa europejskie powinny dążyć do ich proaktywnego świadczenia, co oznacza, że obywatel uzyskuje efekt usługi w wyniku automatycznego działania administracji. DPA (ang. Digital Public Administration Factsheet) Digital Public Administration Factsheet21 to unijny raport przedstawiający stan transformacji cyfrowej administracji publicznej ze szczególnym uwzględnieniem aspektów interoperacyjności. Raport jest publikowany corocznie i bazuje na danych przekazywanych przez państwa UE, wskaźnikach Eurostatu, eGoverment Benchmark oraz wynikach uzyskanych w ramach mechanizmu monitorowania Europejskich Ram Interoperacyjności (EIF, ang. European Interoperability Framework). Na przestrzeni lat 2018-2022 nastąpił stopniowy wzrost we wszystkich wskaźnikach dotyczących cyfrowej administracji publicznej w Polsce. Największy, blisko dwukrotny wzrost (z 21% w 2018 r. do 40% w 2022 r.) dotyczył odsetka osób korzystających z internetu do wysyłania wypełnionych formularzy w kontaktach z administracją publiczną. Zarazem najniższy poziom osiągnął wskaźnik odsetka osób korzystających z internetu w celu pobierania oficjalnych formularzy od administracji publicznej. W 2022 r. zanotowano wzrost jedynie o 7 pkt w stosunku do 2018 r., kiedy odsetek ten wynosił 20%. 21 https://interoperable-europe.ec.europa.eu/collection/nifo-national-interoperability-framework-observatory/digital- public-administration-factsheets-
12 Monitor Polski – 14 – Poz. 620 Zasady interoperacyjności Zasada 12 - Ocena skuteczności i wydajności Zasada 1 - Pomocniczość i proporcjonalność 4 3,5 Zasada 2 - Otwartość 3 2,5 Zasada 11 - Ochrona informacji 2 Zasada 3 - Przejrzystość 1,5 1 0,5 Zasada 10 - Uproszczenia administracyjne 0 Zasada 5 - Nautralność technologiczna i możliwość przenoszenia danych Zasada 9 -Wielojęzyczność Zasada 6 - Zorientowanie na użytkownika Zasada 8 - Bezpieczeństwo i ochrona prywatności Polska 2022 Zasada 4 - Możliwość ponownego wykorzystania Zasada 7 - Włączenie i dostępność Polska 2023 Średnia UE 2023 Wykres
Europejskie Ramy Interoperacyjności, Tablica wyników 1 - Zasady interoperacyjności, źródło: opracowanie własne na podstawie Digital Public Administration Factsheet 2024 Według raportu Digital Public Administration Factsheet 2024, Polska poczyniła znaczne postępy w zakresie transformacji cyfrowej administracji publicznej. Wzrost jest widoczny we wszystkich badanych obszarach. W zakresie zasad interoperacyjności Polska osiągnęła wyniki na poziomie średniej unijnej z wyjątkiem zasady 3 przejrzystość, zasady 9 wielojęzyczność, oraz zasady 12 ocena skuteczności i wydajności. Zawarte w raporcie rekomendacje wskazują, że Polska powinna przeznaczać więcej wysiłków na zapewnienie interoperacyjności systemów teleinformatycznych i infrastrukturę techniczną oraz uwzględniać wielojęzyczność przy ustanawianiu europejskich usług użyteczności publicznej. Należy zauważyć, że w 2023 r. zarekomendowano Polsce implementację nowych rozwiązań cyfrowych i optymalizację procesów administracyjnych, a w 2024 r. wynik Polski we wskaźniku uproszczenia administracyjne (zasada 10) wzrósł do maksymalnego możliwego poziomu. 13 Monitor Polski – 15 – Poz. 620 Interoperacyjność transgraniczna Zasada 2 - Otwartość Bezpieczeństwo i ochrona prywatności Otwarte dane Rejestry podstawowe Wewnętrzne źródła informacji i usługi Interoperacyjność techniczna 4 3 Zasada 4 - Możliwość ponownego wykorzystania Zasada 5 - Neutralność technologiczna i możliwość przenoszenia danych Zasada 6 - Zorientowanie na użytkownika 2 1 Zasada 7 - Włączenie i dostępność 0 Zasada 8 - Bezpieczeństwo i ochrona prywatności Interoperacyjność semantyczna Zasada 9 - Wielojęzyczność Zasada 10 - Uproszczenia administracyjne Interoperacyjność organizacyjna Interoperacyjność prawna Zintegrowane zarządzanie usługami publicznymi Polska 2022 Zasada 11 - Ochrona informacji Zarządzanie interoperacyjnością Polska 2023 Średnia UE 2023 Wykres
Europejskie Ramy Interoperacyjności, Tablica wyników 4 - Interoperacyjność transgraniczna, źródło: opracowanie własne na postawie Digital Public Administration Factsheet 2024 W zakresie interoperacyjności transgranicznej Polska powinna poprawić wyniki we wskaźnikach związanych ze zintegrowanym zarządzaniem usługami publicznymi, a także interoperacyjnością semantyczną, które w obu przypadkach uzyskały wyniki poniżej średniej UE. DGI (Digital Government Index) W raporcie OECD (Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, ang. Organisation for Economic Cooperation and Development) Digital Government Index z 2023 r.22, oceniającym postępy transformacji cyfrowej sektora publicznego za lata 2020-2022, Polska uplasowała się na
miejscu wśród 33 państw członkowskich Organizacji. Wynik wyniósł 57,1%, przy średniej OECD na poziomie 60,5%. Najlepszy wynik, 11 pozycję, Polska osiągnęła w kategorii rząd jako platforma, w której mierzone jest funkcjonowanie wspólnych elementów takich jak wytyczne, narzędzia, dane, tożsamość cyfrowa i oprogramowanie, które umożliwią transformację procesów i usług publicznych. Obszarem, w którym Polska osiągnęła najsłabszy wynik,
miejsce, jest proaktywność, definiowana jako zdolność rządów do przewidywania potrzeb użytkowników i dostawców w celu świadczenia usług publicznych. Deklaracja Berlińska Deklaracja Berlińska w sprawie społeczeństwa cyfrowego i administracji cyfrowej opartej na wartościach określa szereg kluczowych zasad i towarzyszących im obszarów polityki wskazanych, aby zapewnić zgodność transformacji cyfrowej ze wspólnymi europejskimi prawami podstawowymi oraz wartościami. Raport z monitoringu Deklaracji Berlińskiej23 to narzędzie dokumentujące postępy w realizacji działań w ramach deklaracji dla państw 22 https://www.oecd.org/en/publications/2023-oecd-digital-government-index_1a89ed5e-en.html. 23 https://joinup.ec.europa.eu/sites/default/files/inline-files/BDM_Report_2023_vFinal_rev.pdf. 14 Monitor Polski – 16 – Poz. 620 sygnatariuszy. Mechanizm monitorowania opiera się na kluczowych wskaźnikach efektywności, do ewaluacji których wykorzystano dane zapewnione przez państwa członkowskie, eGovernment Benchmark, EIF oraz DESI. Poziom realizacji obszarów polityki Obszar polityki 1 - Ważność i poszanowanie praw podstawowych oraz wartości demokratycznych 89% Obszar polityki 7 - Kształtowanie odpornego i zrównoważonego 83% społeczeństwa cyfrowego Obszar polityki 2 - Rola partycypacji społecznej i integracji cyfrowej w 69% kształtowaniu cyfrowego świata 75% Obszar polityki 6 - Systemy zorientowane na człowieka i innowacyjne technologie w sektorze publicznym 86% Obszar polityki 3 - Kompetencje i umiejętności cyfrowe 81% Obszar polityki 5 - Cyfrowa suwerenność i interoperacyjność Obszar polityki 4 - Zaufanie i bezpieczeństwo w interakcjach 100% z administracją cyfrową Polska 2022 Polska 2023 Średnia UE 2023 Wykres
Monitoring Deklaracji Berlińskiej 2023, Poziom realizacji obszarów polityki - Polska w porównaniu ze średnią UE, źródło: opracowanie własne na podstawie Raportu z monitorowania Deklaracji Berlińskiej 2024 W raporcie wydanym w 2024 r. zauważono, że wynik Polski wykazał stabilność. Wystąpiły tylko niewielkie wahania względem podsumowania z poprzedniego roku. Największy wzrost, o 9 pp., odnotowano w obszarze pierwszym ważność i poszanowanie praw podstawowych oraz wartości demokratycznych. Na kolejnym miejscu usytuował się obszar czwarty, zaufanie i bezpieczeństwo w interakcjach z administracją cyfrową, w którym wynik wzrósł o 4 pp. Niewielki spadek, o 2 pp., odnotowano w obszarze drugim rola partycypacji społecznej i integracji cyfrowej w kształtowaniu cyfrowego świata. Polska uzyskała wynik wyższy od średniej UE w czterech z siedmiu obszarów. Największą różnicę, o 13 pp., odnotowano w obszarze szóstym systemy zorientowane na człowieka i innowacyjne technologie w sektorze publicznym. Następnie o 10 i 9 pp. w obszarze czwartym i obszarze siódmym kształtowanie odpornego i zrównoważonego społeczeństwa cyfrowego. Obszarami, w których Polska wypada poniżej średniej UE, jest obszar trzeci kompetencje i umiejętności cyfrowe, w którym różnica wynosi 6 pp., a także obszar piąty cyfrowa suwerenność i interoperacyjność z różnicą wynoszącą 4 pp. Polska została wyróżniona na tle UE w obszarze siódmym odporność i zrównoważony rozwój za inicjatywy na rzecz rozwoju cyfrowych usług zdrowotnych, takich jak Internetowe Konto Pacjenta, aplikacja mojeIKP, e-recepta czy uruchomienie na portalu pacjent.gov.pl 15 Monitor Polski – 17 – Poz. 620 chatbota informującego pacjentów o e-usługach w systemie ochrony zdrowia. W obszarze czwartym zaufanie poprzez bezpieczeństwo w sferze cyfrowej dobrze oceniono rozwój mobilnej aplikacji mObywatel, a w obszarze szóstym systemy sztucznej inteligencji oparte na wartościach i zorientowane na człowieka efektywną koordynację działań związanych z rozwojem polskiego ekosystemu AI (m.in. strategiczne działania w Komitecie Rady Ministrów do spraw Cyfryzacji). Specjalne badanie Eurobarometru: obywatele europejscy i cyfrowa dekada Na potrzeby wsparcia monitoringu programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r. oraz założeń Europejskiej Deklaracji Praw i Zasad Cyfrowych na zlecenie Komisji Europejskiej przeprowadzono badanie sprawdzające, czy i w jakim stopniu ewoluują postawy obywateli UE wobec technologii cyfrowych. Wnioski z wydanego w 2025 r. raportu24 wskazują na to, że prawie trzy czwarte Europejczyków (73%) uważa, że cyfryzacja codziennych usług publicznych i prywatnych ułatwia im życie, w tym 17% twierdzi, że „znacznie ułatwia”. Nieco mniej niż jedna czwarta (23%) twierdzi, że cyfryzacja codziennych usług publicznych i prywatnych utrudnia im życie. Przedstawione wyniki wskazują na to, iż na ogół postawy i postrzeganie technologii cyfrowych przez Polaków jest pozytywne i oceniane na tym samym poziomie lub wyższym niż średnio wśród obywateli Unii. W zakresie wyobrażeń dotyczących przyszłości technologii cyfrowych aż 78% (o 2 pp. mniej względem 2024 r.) Polaków myśli, że do 2030 r. technologie cyfrowe będą istotne w dostępie do usług opieki zdrowotnej lub korzystania z nich, tego samego zdania jest 80% obywateli UE. W porównaniu do 73% Europejczyków - 78% Polaków uważa, że cyfryzacja codziennych usług publicznych i prywatnych ułatwia im życie. 24 https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/digital-decade-2025-special-eurobarometer. 16 Monitor Polski – 18 – Poz. 620 Jak dobrze Twoim zdaniem UE chroni Twoje prawa w środowisku cyfrowym? Polska 57% UE27 29% 44% 0% 10% 20% Ogółem "Dobrze" 41% 30% 40% 50% Ogółem "Niedobrze" 60% 70% 80% Nie korzystam z internetu 3% 11% 3% 12% 90% 100% Nie wiem Wykres
Specjalne badanie Eurobarometru 551, pytanie QC7, źródło: opracowanie własne na podstawie Arkusza informacyjnego dla Polski Jedynie 44% obywateli UE sądzi, że Unia dobrze chroni ich prawa w środowisku cyfrowym, podczas gdy tego samego zdania jest 57% obywateli Polski. W zakresie postrzegania stosowania zasad cyfrowych w kraju najniższy wynik dotyczy zapewnienia bezpiecznego środowiska cyfrowego i treści dla dzieci i młodzieży (56% Polaków sądzi, że są one zapewniane ogólnie dobrze, natomiast 35%, że ogólnie niezbyt dobrze; średnia UE wynosi 42% - ogółem dobrze, 48% - ogółem niezbyt dobrze) oraz uzyskania kontroli nad swoim cyfrowym dorobkiem (np. decydowanie o tym, co się stanie z osobistymi kontami i informacjami po śmierci). Gospodarka cyfrowa Jak już podkreślono, kluczowymi komponentami transformacji cyfrowej kraju są działania sektora prywatnego i rozwój cyfrowej gospodarki. Ta gałąź opiera się na technologiach i innowacjach, a jej główne komponenty25 to wykorzystanie ICT do wymiany danych, automatyzacji procesów kontaktów biznesowych, udostępnianie usług cyfrowych, handel elektroniczny oraz płatności bezgotówkowe, wspierane przez infrastrukturę obliczeniową. W 2022 r. wartość dodana sektora ICT26 w UE stanowiła równowartość 5,5% całkowitej wartości dodanej brutto, co odpowiadało 791 mld EUR. W latach 2012–2022 udział usług ICT w wartości dodanej brutto27 w UE wzrósł o 24,8%, natomiast w Polsce o 28,7%. 25https://www.mckinsey.com/pl/~/media/mckinsey/locations/europe%20and%20middle%20east/polska/raporty/digi tal%20challengers%203/mckinsey_digital%20challengers%20report%202022.pdf. 26 https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/isoc_bde15ag/default/table?lang=en. 27 https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=ICT_sector__value_added,_employment_and_R%26D&oldid=
17 Monitor Polski – 19 – Poz. 620 Procentowy udział sektora ICT w wartości dodanej brutto w wybranych państwach UE

(2022)34,8 3,0 3,2 4,0 4,1 4,4 4,5 4,8 4,9 5,5 5,5 6,0 6,2 7,4 10,1 Wykres 7. Procentowy udział sektora ICT w wartości dodanej brutto w wybranych państwach Unii Europejskiej w 2022 r., źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostatu Polska z wynikiem 4,0% znajduje się znacznie poniżej średniej UE wynoszącej 5,5%. Radzi sobie jednak lepiej niż Grecja (3,0%), czy Włochy (3,2%), a jej wynik jest zbliżony do wyniku Belgii (4,1%). W 2022 r. największy w UE udział sektora ICT w wartości dodanej brutto zaprezentowały Irlandia (34,8%) i Malta (10,1%). W 2023 r. na zlecenie Komisji Europejskiej Bank Światowy przygotował raport28 odpowiadający na pojawiające się nowe wyzwania w zakresie tworzenia polityk cyfryzacji w Unii Europejskiej. Zwrócono w nim uwagę na fakt, że podstawą europejskiej gospodarki są mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), które stanowią ponad 95% firm w UE. Odpowiadają za więcej niż połowę PKB brutto i za zatrudnienie ponad 100 mln osób. Tempo adaptacji nowych technologii w MŚP warunkuje więc rozwój gospodarki cyfrowej. W 2024 r. wskaźnik intensywności cyfrowej dla przedsiębiorstw zatrudniających od 10 do 249 osób wyniósł dla Polski 68,9% wobec średniej UE 72,9%29 (Polska znalazła się na 19. miejscu w UE). Państwa, które osiągnęły najwyższy wynik to m.in. Finlandia (92,5%), Dania (90,4%) i Szwecja (86,5%). Z kolei państwa prezentujące najniższe wyniki to Bułgaria (49,9%) i Grecja (53,4%). Rozwój gospodarki cyfrowej to również działalność badawczo-rozwojowa, a wydatki na B+R zyskują coraz większe znaczenie30. W latach 2000–2023 średnie europejskie wydatki na ten obszar wzrosły z 1,8% PKB do 2,2% PKB. Spośród państw członkowskich w latach 2013202331 największy wzrost nakładów na badania i rozwój odnotowano w Belgii (+1 pp.), Polsce (+0,68 pp.), Grecji (+0,67 pp.), czy Chorwacji (+0,60 pp.). W 2023 r. liderem w 28 Raport The Missing Element of Firm Digitalization – Lessons for the EU Member States: Best practices for enhancing MSMEs Digitalization and Managerial Capacity Building (Brakujący Element Cyfryzacji Firm – Wnioski dla Państw Członkowskich UE: Najlepsze praktyki wspierające rozwój MMŚP I budowanie potencjału menedżerskiego), http://documents.worldbank.org/curated/en/099110723083021800. 29 https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/isoc_e_dii/default/table?lang=en. 30 https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/SDG_09_10/default/table. 31 https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=R%26D_expenditure. 18 Monitor Polski – 20 – Poz. 620 Europie była Szwecja, która przeznacza na B+R 3,6% PKB, następnie Belgia i Austria (po 3,3% PKB). Polska na innowacje wydaje 1,6% PKB, więc dzieli ją duży dystans do liderów. Chociaż wynik Polski w Europejskim Indeksie Innowacji (EIS, ang. European Innovation Scoreboard)32, czyli prowadzonym od 2017 r. badaniu porównawczym poziomu innowacyjności państw członkowskich UE - systematycznie rośnie, to nadal wyzwaniem pozostaje nadrobienie luki wobec średniej unijnej (110 pkt) oraz liderów rankingu. Wśród wskaźników EIS znajdują się m.in. zasoby ludzkie dla nauki i techniki, edukacja, patenty, czy nakłady na działalności innowacyjną i efekty tej działalności. W 2024 r. wynik Polski wyniósł 72,5 pkt; to ok. połowa wyniku liderów, którymi są Dania (149,3 pkt), Szwecja (146,2 pkt) i Finlandia (140,6 pkt). W porównaniu z rokiem poprzednim wskaźnik dla Polski wzrósł o 3 pkt, co stanowi jeden z najwyższych wzrostów w Europie. Podobny wzrost odnotowano na Litwie (+3,7 pkt) i na Cyprze (+3;3 pkt). W zestawieniu EIS Polska wraz z Chorwacją, Słowacją, Litwą, Bułgarią i Rumunią została zakwalifikowana do najniższej kategorii państw określonych jako „wschodzący innowatorzy”. 32 https://projects.research-and-innovation.ec.europa.eu/en/statistics/performance-indicators/europeaninnovation-scoreboard/eis-2024#/eis. 19 Monitor Polski – 21 – Poz. 620 IV. Wyzwania i trendy W ostatnich kilkunastu latach – częściowo w wyniku pandemii – Polska odnotowała istotny postęp w dziedzinie cyfryzacji, zmniejszając szybko dystans dzielący ją od unijnych liderów. Szczególnie wyraźne były postępy w zakresie cyfrowych usług publicznych i otwartych danych. Z drugiej strony, w wielu obszarach różnica względem liderów pozostaje znacząca; zwłaszcza jeśli chodzi o poziom kompetencji cyfrowych obywateli oraz wykorzystanie technologii cyfrowych w sektorze przedsiębiorstw. Projektując cyfrowy rozwój kraju na kolejne lata nie wystarczy jednak analizować jedynie pozycji Polski w międzynarodowych wskaźnikach. Konieczna jest analiza i przygotowanie odpowiedzi na kluczowe trendy i wyzwania przekładające się na sferę cyfrową. Wśród najważniejszych z nich warto wymienić: Multipolaryzację świata. Narastająca rywalizacja między światowymi mocarstwami coraz wyraźniej obejmuje również obszar technologii. Przedmiotem współczesnych napięć geopolitycznych rywalizacji stają się kluczowe technologie, takie jak: półprzewodniki, 5G i 6G, AI, technologie kwantowe czy technologie pozyskiwania energii. Mocarstwa konkurują także o zasoby służące do ich rozwoju – dane i surowce krytyczne. W wyniku pandemii, kurczących się zasobów oraz niestabilności gospodarczej, dotychczasowe globalne łańcuchy dostaw ulegają istotnemu skróceniu. Zjawisko to stanowi zarówno wyzwanie, jak i szansę dla Polski. Nacisk na suwerenność technologiczną. Postępująca globalna rywalizacja przekłada się na dążenie do odbudowy unijnej i krajowej produkcji kluczowych komponentów technologicznych oraz upraszczania i dywersyfikacji łańcuchów dostaw. Suwerenność technologiczna zyskuje na znaczeniu jako warunek dalszego rozwoju, w tym utrzymania zdolności produkcyjnych w UE. Równolegle jednak UE towarzyszy pogłębiająca się współpraca z państwami spoza Europy, które podzielają podobne wartości i podejście do rozwoju cyfrowego (tzw. like-minded). Coraz wyraźniej widoczna jest konwergencja technologiczna i regulacyjna między tymi ośrodkami na świecie. Splinternet. Jednym z istotnych wyzwań towarzyszących geopolitycznej rywalizacji i zmianom w zakresie suwerenności cyfrowej jest zjawisko splinternetu, tj. fragmentaryzacji otwartego internetu na rozdrobnione sieci pod kontrolą rządów czy korporacji. Taka fragmentaryzacja podważa uniwersalność społeczną i gospodarczą internetu. Dodatkowo ogranicza swobodny dostęp do informacji oraz powoduje ryzyko technologicznej i regulacyjnej separacji, co w dłuższej perspektywie może osłabić globalną współpracę cyfrową. 20 Monitor Polski – 22 – Poz. 620 Wzrost znaczenia cyberbezpieczeństwa. Nasilająca się rywalizacja międzynarodowa (w tym w obszarze technologii) oraz upowszechnienie technologii przekładają się na konieczność zwiększenia nacisku na kwestie cyberbezpieczeństwa, zwłaszcza w odniesieniu do sektorów o znaczeniu krytycznym. Cyberbezpieczeństwo zyskuje również na znaczeniu z perspektywy obywateli i instytucji, które coraz częściej stają się celem cyberataków i padają ofiarą profesjonalizacji grup cyberprzestępczych. Zagrożenia te z jednej strony przybierają postać prób oszustw w internecie, co przybrało masowy charakter i stanowi bezpośrednie zagrożenia dla obywateli i ich majątku. Z drugiej strony mamy do czynienia z wyrafinowaną wrogą aktywnością grup hakerskich powiązanych z nieprzyjaznymi państwami, która jest wymierzona w instytucje państwa i infrastrukturę krytyczną, co stanowi istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Hiperłączność. Trend ten odnosi się zarówno do interakcji międzyludzkiej realizowanej za pośrednictwem technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT), jak i interakcji człowiek-maszyna i maszyna-maszyna (internet rzeczy). Rosnąca liczba cyfrowych połączeń i zaangażowania w nie przekłada się bezpośrednio na rosnące znaczenie danych i obciążenie sieci telekomunikacyjnych. Rosnącą platformizację. To jeden z istotniejszych trendów współczesnej gospodarki i relacji społecznych. W obszarze gospodarki przekłada się to w wielu przypadkach na zwiększenie efektywności i obniżkę cen, jednak kosztem szeregu efektów zewnętrznych – zaburzeń tradycyjnych sektorów gospodarki czy prekaryzacji siły roboczej. W wymiarze społecznym powszechne wykorzystanie platform społecznościowych, w szczególności mediów społecznościowych, powoduje konieczność reagowania państwa na zagrożenia dla zdrowia psychicznego obywateli oraz dla stabilności ładu informacyjnego. Zaburzenia konkurencji. Dominacja dużych platform technologicznych prowadzi do zaburzeń konkurencji oraz ogranicza skuteczność kontroli rządów i stanowi istotne wyzwanie z perspektywy regulacyjnej. Wyzwanie to jest szczególnie istotne, ponieważ, wiele z najistotniejszych platform (społecznościowych czy handlowych) ma pochodzenie pozaunijne. W związku z tym państwo musi angażować się w działania na rzecz zapewniania równego pola gry dla wszystkich uczestników rynku. Rosnące koszty psychospołeczne związane ze sferą cyfrową. Modele biznesowe oparte na uzależnianiu użytkowników od treści i na algorytmach śledzących, upowszechnianie nierealistycznych standardów urody, dostęp nieletnich do szkodliwych treści, hejt, szerząca się dezinformacja – wszystkie te czynniki mają negatywny 21 Monitor Polski – 23 – Poz. 620 wpływ na zdrowie psychiczne dzieci i dorosłych, osłabienie więzi społecznych czy polaryzację debaty publicznej i wymagają kompleksowej odpowiedzi. „Bliźniaczą przemianę”. Oznacza to bezpośrednie powiązanie transformacji cyfrowej z transformacją energetyczną, również w zakresie decyzji inwestycyjnych. Rośnie świadomość konieczności poszukiwania synergii między tymi procesami – wykorzystania zielonej energii do zaspokajania rosnących potrzeb związanych z tworzeniem i wykorzystywaniem ICT, a jednocześnie oparcia ekologicznej energetyki na technologiach cyfrowych. Rozpowszechnianie się i szybki rozwój sztucznej inteligencji (AI). AI może stać się fundamentem przemian w sektorze cyfrowym w najbliższych latach. Wdrażanie AI oznacza nowe możliwości m.in. w obszarze badań, tworzenia treści czy usług, ale wiąże się też z zagrożeniami, które wymagają skoordynowanej odpowiedzi instytucji państwa oraz przygotowania obywateli na nowe wyzwania i możliwości. Oddalenie infrastruktury i usług cyfrowych od użytkownika. Elastyczność i skalowalność rozwiązań chmurowych sprawiają, że coraz częściej przechowywanie i prowadzenie operacji na danych odbywa się nie przy wykorzystaniu lokalnej infrastruktury, a właśnie w chmurze. Rośnie popularność rozwiązań dostarczanych w modelu subskrypcyjnym – infrastruktury, platform czy usług. Automatyzację i robotyzację gospodarki. Jest ona owocem dążenia do zwiększenia efektywności przedsiębiorstw i wynikiem trudności w znalezieniu odpowiednio wykwalifikowanej siły roboczej. Jednocześnie, stanowi zarazem szansę na poprawę wyników gospodarczych, jak i zagrożenie wypchnięciem z rynku pracy niektórych grup pracowników. Szybkie starzenie się polskiego społeczeństwa. Jest ono nie tylko obciążeniem dla systemu świadczeń społecznych i wyzwaniem z perspektywy konieczności rozwoju srebrnej gospodarki, lecz także przełoży się na konieczność zwiększenia zastosowania technologii w gospodarce i dostosowania systemu rozwoju kompetencji przyszłości do zmienionej struktury demograficznej. 22 Monitor Polski – 24 – Poz. 620 Niezakończony proces tworzenia jednolitego unijnego rynku cyfrowego. Ponadto też trudności z dostępem do kapitału (w tym kapitału wysokiego ryzyka), stanowią istotne bariery, które utrudniają skalowanie przedsiębiorstw działających w obszarze ICT. Większość z wymienionych trendów i wyzwań ma wymiar globalny lub przynajmniej unijny. Tym samym, wymagają one odpowiedzi również na poziomie wspólnotowym – ze względu na konieczność harmonizacji rozwiązań w ramach wspólnego rynku czy większą siłę regulacyjną UE w relacjach z największymi firmami. Jednocześnie, dostrzec należy fakt podjęcia w samej UE refleksji nad zbalansowaniem dotychczasowego modelu rozwoju bloku, w dużej mierze skupionego na regulacjach. Ilustruje to m.in. raport Mario Draghiego „Przyszłość europejskiej konkurencyjności” 33, zwracający uwagę na problemy Europy z utrzymaniem konkurencyjności oraz finansowaniem inwestycji i innowacji. Zdaniem Draghiego, remedium na te problemy ma być m.in. ograniczenie biurokracji, usprawnienie współpracy na unijnym rynku oraz sposobu zarządzania wspólnotą. Z drugiej strony, na poziomie unijnym (przykładowo, w głośnym raporcie EuroStack34) coraz częściej zwraca się także uwagę na kwestie suwerenności cyfrowej, konieczności przenoszenia produkcji kluczowych komponentów stosu technologicznego do Europy i zwiększenia niezależności szeroko pojętej cyfrowej infrastruktury od największych graczy. Jednak efektywne projektowanie cyfrowego rozwoju Polski musi uwzględniać także krajowe oraz regionalne wyzwania i specyfiki. Tempo rozwoju technologicznego wymaga też, aby analiza ta nie odbywała się incydentalnie, przy okazji tworzenia kolejnych strategii, lecz na bieżąco. Tym samym konieczne jest systemowe pogłębienie wiedzy i jej międzyinstytucjonalna wymiana, bez których znacząco utrudniona będzie właściwa alokacja ograniczonych zasobów i osiągnięcie efektu mnożnikowego czy wprowadzanie rozwiązań technicznych i legislacyjnych umożliwiających pogłębianie współpracy w ramach administracji. Polska administracja musi posiadać też możliwość samodzielnej analizy trendów rynkowych i technologicznych, w celu odróżnienia tych, które mają realny wpływ na gospodarkę i społeczeństwo od tych, które są przede wszystkim tymczasowym medialnym trendem. Efektywna implementacja wniosków z takich analiz będzie wymagała zaś wzmacniania kompetencji cyfrowych urzędników i szkolenia kadr w zakresie polityk publicznych 33 https://commission.europa.eu/topics/eu-competitiveness/draghi-report_en#paragraph_47059. 34 https://www.euro-stack.info/. 23 Monitor Polski – 25 – Poz. 620 odnoszących się do cyfryzacji. Nie uda się też bez uspójnienia procesów polskiego rozwoju cyfrowego. Ze względu na horyzontalność cyfryzacji, trapiąca wciąż administrację silosowość jest bowiem w tym obszarze szczególnie szkodliwa. Należy budować świadomość konieczności bliskiej współpracy między instytucjami odpowiedzialnymi za budowę cyfrowego państwa, również z sektorów dzielących „wspólną granicę” z cyfryzacją w sensie ścisłym. 24 Monitor Polski – 26 – V. Analiza SWOT W celu wyznaczenia priorytetów w obszarze cyfryzacji państwa na kolejną dekadę, było konieczne przeprowadzenie pogłębionej analizy sytuacji w zakresach właściwości poszczególnych ministerstw, a także państwa jako całości. Wspartą materiałami diagnostycznymi innych resortów analizę silnych i słabych stron polskiej cyfryzacji, a także szans i zagrożeń dla niej, wykonał na zlecenie Ministerstwa Cyfryzacji (MC) Polski Instytut Ekonomiczny (PIE). Analiza została przeprowadzona dla pięciu strategicznych obszarów ściśle powiązanych z działalnością MC. infrastruktury telekomunikacyjnej; kompetencji przyszłości 35; cyberbezpieczeństwa; cyfrowego państwa; gospodarki cyfrowej. Obszary te zostały wybrane ze względu na ich kluczowe znaczenie dla rozwoju kraju i potencjalną możliwość osiągnięcia efektu mnożnikowego przez rozwój w ich ramach. Analiza PIE została uzupełniona i zmodyfikowana w efekcie konsultacji społecznych. Zawarte w niej aspekty są także uszczegółowiane w podrozdziałach tematycznych w dalszej części Strategii i przekładają się na zawarte w nich cele. 35 Cele i działania opisane w Strategii dotyczą kompetencji przyszłości, w zakresie w jakim warunkują one rozwój cyfrowy. 25 Poz. 620 Monitor Polski – 27 – Infrastruktura telekomunikacyjna Infrastruktura telekomunikacyjna jest przykładem sukcesu wydatkowania środków unijnych, regulacji i zaangażowania przedsiębiorstw prywatnych. Należy mieć na uwadze, że Polska już teraz ma szeroki dostęp do nowoczesnych sieci oraz niezwykle konkurencyjny rynek, dający bardzo dobre warunki konsumentom. Pojawiają się jednak nowe wyzwania – potencjalne wykorzystanie alternatywnych technologii dostępowych (ze względu na bardzo wysokie koszty pokrycia całego kraju światłowodem); konieczność stymulacji popytu na dostęp do internetu i zapewnianie utrzymania sieci wobec rosnących kosztów; tworzenie nowych „infrastruktur” – centrów przetwarzania danych, komputerów kwantowych czy sieci prywatnych w przedsiębiorstwach. Istotnym zjawiskiem zmieniającym charakter rynku telekomunikacyjnego w ostatniej dekadzie jest stagnacja jego wartości, przy jednoczesnym wzroście dochodów dostawców treści, platform i usług cyfrowych (serwityzacja). Kondycja rynku powinna być uważnie monitorowana pod kątem ewentualnych interwencji wraz ze spełnianiem wymogów dla sieci mobilnych nałożonych w aukcjach częstotliwości 5G oraz wyłanianiem się potencjalnych, danochłonnych aplikacji. Silną stroną polskiego rynku telekomunikacyjnego jest jego elastyczność, uwidoczniona m.in. przez trend oddzielania infrastruktury od usług (w Polsce widoczny zarówno w sieciach ruchomych jak i stacjonarnych), który umożliwił części operatorów telekomunikacyjnych zwiększenie środków na inwestycje, a tym samym poszerzenie pola działalności. Przedsiębiorcy telekomunikacyjni mają jednak ograniczone umiejętności wchodzenia w nowe obszary biznesowe, a niski poziom cyfryzacji firm nie sprzyja ekspansji w tym kierunku. Z ryzykiem może się wiązać również propozycja konsolidacji operatorów sieci mobilnych w UE – dla polskiego rynku mogłoby to raczej oznaczać wzrost cen, przy wątpliwym pozytywnym wpływie na jakość dostępnej infrastruktury sieci mobilnych. 26 Poz. 620 Monitor Polski – 28 – Poz. 620 Silne strony Słabe strony

a)duża konkurencja i dobra oferta dla konsumentów,
a)opóźnione postępowania na częstotliwości dla sieci 5G,
b)relatywnie szeroki dostęp do światłowodów oraz dobry zasięg usług mobilnych,
b)brak uwzględnienia alternatywnych technologii przy zapewnianiu dostępu,
c)wysoki poziom inwestycji w sieci telekomunikacyjne, znaczące środki prywatne i publiczne oraz duże doświadczenie w zakresie dysponowania nimi,
d)rosnący popyt na usługi przetwarzania danych,
e)elastyczność rynku, sygnalizowana m.in. przez trend rozdzielania infrastruktury od usług i rozwinięty model dostępu hurtowego.
c)brak udziału w międzynarodowych projektach wdrażania 5G,
d)marginalny udział polskich przedsiębiorstw i nauki w międzynarodowych inicjatywach rozwijających 6G,
e)niewielki sektor nowoczesnych centrów przetwarzania danych,
f)Szanse występowanie barier (prawnych, administracyjnych, finansowych i technicznych) utrudniających i wydłużających realizację inwestycji. Zagrożenia
a)zwiększona dostępność do usług satelitarnych o coraz lepszych parametrach jakościowych,
a)nierównomierny dostęp do infrastruktury powodujący występowanie obszarów wykluczonych,
b)rozwijanie przez telekomy nowych modeli biznesowych,
b)niewielki popyt na łącza o najwyższych przepływnościach,
c)planowane działania stymulujące popyt na łącza o wysokich przepływnościach,
c)znaczna emisyjność gospodarki i związane z nią koszty energii i koszty regulacyjne, mogące zmniejszać atrakcyjność inwestycji w infrastrukturę centrów przetwarzania danych,
d)oparcie nowej infrastruktury centrów przetwarzania danych o obiekty budowane od podstaw z myślą o najnowszych technologiach,
e)upraszczanie ram regulacyjnych i usuwanie barier inwestycyjnych,
f)zwiększenie efektywności i przewidywalności gospodarki widmem radiowym i współdziałania państw członkowskich w celu eliminowania zakłóceń.
d)propozycja paneuropejskiej konsolidacji operatorów sieci mobilnych,
e)spadająca (w ujęciu realnym) wartość rynku sektora telekomunikacyjnego, przekładająca się na ograniczenie zdolności inwestycyjnych,
f)dezinformacja i manipulacje w przestrzeni informacyjnej skutkujące wywołaniem lub wzmocnieniem sprzeciwu społecznego dla rozwoju infrastruktury telekomunikacyjnej, w szczególności mobilnej oraz centrów danych,
g)rozwój cyberprzestępczości zagrażający bezpieczeństwu, integralności i 27 Monitor Polski – 29 – Poz. 620 nienaruszalności transmisji danych w sieciach szerokopasmowych,
h)silna koncentracja rynku usług satelitarnych może tworzyć zależności od kilku dostawców. 28 Monitor Polski – 30 – Poz. 620 Kompetencje przyszłości W dzisiejszych czasach posiadanie kompetencji cyfrowych jest potrzebne zarówno do rozwoju osobistego, aktywności społecznej i obywatelskiej, jak i funkcjonowania na rynku pracy. Choć ich rozwój był w ostatnich latach przedmiotem wsparcia w ramach wielu inicjatyw, dystans do poziomu średniej unijnej pozostaje znaczący – zaledwie 50% polskich obywateli posiada przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe przy średniej UE wynoszącej 60%36. Silne strony są ograniczone, a część ekspertów wskazuje na utrzymywanie się tych samych barier i wyzwań w dziedzinie kompetencji cyfrowych od wielu lat. Odpowiedź na problemy zdiagnozowane w tym zakresie miał stanowić Program Rozwoju Kompetencji Cyfrowych, którego opracowanie i uchwalenie zajęło ponad 4 lata, w związku z czym na jego efekty trzeba będzie jeszcze poczekać. W perspektywie kolejnych lat rysują się bardzo istotne wyzwania z obszaru demografii, a także niepokojący trend spadającego odsetka absolwentów kierunków STEM (ang. science, technology, engineering, mathematics, czyli nauka, technologia, inżynieria, matematyka). Z drugiej strony, absolwentów kierunków ICT jest coraz więcej. Niekorzystny wpływ mają również inne czynniki, np. niski poziom cyfryzacji firm i wypływanie za granicę talentów wykształconych w polskich podmiotach systemu nauki i szkolnictwa wyższego. Z drugiej strony, jako niewątpliwą szansę należy traktować łatwą dostępność przykładów dobrych praktyk stosowanych przez inne kraje oraz wysoki poziom wiedzy eksperckiej zgromadzony m.in. w organizacjach społecznych zaangażowanych w rozwijanie kompetencji cyfrowych w Polsce. Upowszechnianie się automatyzacji procesów i zastosowania sztucznej inteligencji ma dwa oblicza – z jednej strony stanowi szansę na ograniczenie deficytów kadrowych, z drugiej – zagrożenie koniecznością pilnego dostosowania kompetencji pracowników do nowych technologii. 36https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/isoc_sk_dskl_i21/default/bar?lang=en&category=isoc.isoc_sk.is oc_sku. 29 Monitor Polski – 31 – Poz. 620 Silne strony Słabe strony
a)wysoki poziom kształcenia technicznego na uczelniach,
a)niski poziom umiejętności cyfrowych obywateli we wszystkich kategoriach wiekowych, nawet wśród tzw. cyfrowych tubylców - osób młodych w wieku 16-19 lat,
b)relatywnie wysoki (na tle Europy Środkowo-Wschodniej) poziom cyfryzacji w szkołach, w tym wyposażenie ich w szerokopasmowy dostęp do internetu,
c)wysoki poziom wiedzy eksperckiej zgromadzony m.in. w instytucjach zaangażowanych w rozwijanie kompetencji cyfrowych w Polsce.
b)stosunkowo mały zasób specjalistów ICT i udział kobiet w zawodach ICT,
c)niewystarczająca jakość edukacji cyfrowej,
d)odsetek absolwentów kierunków STEM poniżej średniej unijnej,
e)niska w porównaniu z innymi krajami UE aktywność edukacyjna osób dorosłych w Polsce,
f)zbyt mały nacisk na rozwój miękkich kompetencji przyszłości. Szanse Zagrożenia
a)wzrost świadomości wśród decydentów oraz w społeczeństwie znaczenia kompetencji cyfrowych dla jakości życia obywateli i kondycji gospodarki,
a)szybko zmieniający się zakres kompetencji cyfrowych wymagających uzupełniania przez całe życie,
b)dostępność przykładów dobrych praktyk stosowanych przez inne kraje,
c)wzrost efektywności i ograniczenie deficytów kadrowych przez automatyzację procesów, współpracę ludzi z maszynami i sztuczną inteligencję.
b)starzenie się społeczeństwa i wykluczenie cyfrowe seniorów,
c)drenaż talentów,
d)brak stabilności wsparcia rozwoju kompetencji cyfrowych,
e)kryzys zdrowia psychicznego i inne ryzyka związane z ekspozycją na media elektroniczne,
f)30 konieczność dostosowania kompetencji pracowników do skutków automatyzacji i wykorzystania sztucznej inteligencji. Monitor Polski – 32 – Poz. 620 Cyberbezpieczeństwo Obszar cyberbezpieczeństwa jest powiązany ze wszystkimi innymi obszarami, a silne i słabe strony, szanse i zagrożenia współgrają z tymi wskazanymi w innych częściach. Polska dysponuje istotnym zasobem kapitału ludzkiego – ekspertów w instytucjach zapewniających cyberbezpieczeństwo na poziomie krajowym, czy startupów zajmujących się cyberbezpieczeństwem. Jednocześnie jednak, niski poziom kompetencji cyfrowych (w tym w przedsiębiorstwach) oraz relatywnie niewielkie znaczenie przywiązywane wciąż do cyberbezpieczeństwa mogą przekładać się na narastające ryzyka i dużą liczbę „słabych ogniw”. W wielu aspektach kluczowy dla cyberbezpieczeństwa jest wymiar międzynarodowy. Bliskość pełnoskalowej wojny w Ukrainie oraz agresywna postawa Federacji Rosyjskiej i innych aktorów międzynarodowych zwiększa liczbę cyberataków, ale zarazem pozwala rozwijać kompetencje w konfrontacji z realnym zagrożeniem. Korzystnym czynnikiem dla zwiększenia poziomu cyberbezpieczeństwa jest także rozwijający się rynek – zarówno rodzimych firm, jak i obecność światowych potentatów, która pozwala na korzystanie z ich wiedzy, doświadczeń i infrastruktury. Koordynację działań w obszarze cyberbezpieczeństwa może utrudniać rozproszenie odpowiedzialnych za niego instytucji oraz brak „jednego okienka” dla podmiotów krajowego systemu cyberbezpieczeństwa (KSC) i obywateli. Kwestie prawne natomiast są zarówno problemem, jak i szansą – z jednej strony niekorzystne są bowiem opóźnienia w tworzeniu niektórych aktów prawnych oraz ich coraz większa liczba komplikująca system prawny, z drugiej jednak wciąż istnieje możliwość przyjęcia dobrych przepisów oraz poszerzenie debaty na poziomie europejskim. 31 Monitor Polski – 33 – Poz. 620 Silne strony Słabe strony
a)niskie wykorzystanie chmury obliczeniowej,
a)zespoły CSIRT (ang. Computer Security Incident Response Team - Zespoły Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa) poziomu krajowego i inne instytucje odpowiedzialne za zapewnianie cyberbezpieczeństwa na poziomie krajowym,
b)niski poziom umiejętności cyfrowych, braki kompetencyjne w administracji publicznej,
b)duży zasób specjalistów w sektorze publicznym i prywatnym,
d)rozproszenie instytucji odpowiedzialnych za cyberbezpieczeństwo,
c)inicjatywy zwiększające cyberbezpieczeństwa na poziomie krajowym (w tym AntyDDoS, ARAKISGOV, ARTEMIS, SKR-Z, S46, CTI),
e)bliskość pełnoskalowej wojny w Ukrainie, narażenie na cyberataki ze strony Federacji Rosyjskiej,
c)niska świadomość dotycząca zagrożeń w społeczeństwie i administracji,
f)
d)duża liczba kierunków studiów związanych z cyberbezpieczeństwem, trudności w utrzymaniu specjalistów w sektorze publicznym; braki kadrowe w IT wśród MŚP,
e)członkostwo w NATO (współpraca sojusznicza i kolektywna obrona) oraz członkostwo w UE (mechanizmy współpracy i regulacje).
g)niski priorytet cyberbezpieczeństwa w polskich firmach oraz w administracji. Szanse Zagrożenia
a)rosnąca świadomość dotycząca ochrony danych i prywatności,
a)popularyzacja smart-urządzeń IoT (ang. Internet of Things - internet rzeczy) i rozwój przemysłu 4.0,
b)wzrost znaczenia bezpieczeństwa w dyskusjach o kierunku rozwoju, przekładająca się na szanse wzrostu finansowania.
b)popularyzacja pracy zdalnej,
c)wykorzystanie generatywnej AI przy szkodliwej działalności w cyberprzestrzeni,
d)rozwój technologii kwantowych jako zagrożenie dla bezpieczeństwa informacji,
e)nasilająca się rywalizacja geopolityczna,
f)wzrost liczby cyberataków,
g)stosowanie rozwiązań technologicznych od niezaufanych dostawców. 32 Monitor Polski – 34 – Poz. 620 Cyfrowe państwo Rozwój cyfrowych usług publicznych (i prywatnych) to jeden z obszarów w którym Polska radzi sobie relatywnie dobrze. Mimo odległego miejsca w zestawieniach rankingowych DESI, dystans do liderów jest mniejszy niż w innych obszarach, a niektóre krajowe rozwiązania (np. mObywatel) są dobrym przykładem dla innych państw. Ponieważ dla rozwoju usług cyfrowych kluczowe jest zaufanie społeczne do zastosowanych technologii, należy podkreślić, że w ostatnich latach nie było większych incydentów naruszających takie zaufanie. Według badań PIE37, polscy obywatele mają pozytywne nastawienie do e-usług: 92,5% respondentów deklaruje, że cyfrowe usługi publiczne ułatwiają im załatwianie spraw urzędowych; 66,7% badanych jest zdania, że państwo powinno inwestować więcej w cyfrowe usługi publiczne, jednak tylko 27,2% jest gotowych sfinansować te inwestycje przez podwyżkę podatków. Jednocześnie 60,4% ankietowanych uważa, że państwo powinno wykorzystać sztuczną inteligencję przy tworzeniu cyfrowych usług publicznych. Istotną trudnością jest znaczne rozproszenie tworzonych usług, w tym dublowanie się zamawianych przed administrację rozwiązań. Sugeruje to słabą koordynację działań w tym zakresie. Jednocześnie wiele usług ma braki na poziomie UX (ang. user experience doświadczenie użytkownika), podczas gdy w innych ośrodkach na ten aspekt stawia się duży nacisk – brakuje wypracowanych standardów czy przepływu najlepszych praktyk. Ważnym wyzwaniem jest też cyfryzacja prowadzona przez samorządy. Na tym poziomie często bowiem brak kompetencji do wprowadzania cyfrowych usług, pojawiają się trudności z zapewnieniem utrzymania systemów teleinformatycznych (ze względu na jeszcze większy niż na poziomie centralnym niedostatek specjalistów ICT); pojawiają się też obawy przed trwałą utratą pracy wskutek automatyzacji. 37 https://pie.net.pl/67-proc-polakow-jest-za-szerszym-stosowaniem-ai-w-administracji-publicznej/. 33 Monitor Polski – 35 – Silne strony Poz. 620 Słabe strony
a)szeroki wachlarz cyfrowych usług publicznych,
a)dług technologiczny (utrzymujące się stare systemy teleinformatyczne w administracji),
b)dostęp do funduszy strukturalnych,
b)braki kompetencyjne i obawy w administracji, zwłaszcza po stronie samorządów,
c)istniejące, dobrze funkcjonujące rozwiązania (mObywatel, Twój e-PIT),
d)otwartość na zmiany i aplikowanie nowych rozwiązań,
e)rozwinięty rynek komercyjnych rozwiązań w zakresie identyfikacji elektronicznej.
c)niski poziom zaufania do państwa,
d)niekonkurencyjne wynagrodzenia dla specjalistów ICT w administracji publicznej,
e)brak pełnej interoperacyjności systemów teleinformatycznych i rejestrów publicznych wykorzystywanych w administracji publicznej,
f)Szanse silosowość w administracji publicznej – dublowanie zamówień, brak koordynacji działań i wspólnych standardów. Zagrożenia
a)uzależnienie od rozwiązań dostarczanych przez zewnętrznych dostawców,
a)pozytywne nastawienie społeczne do cyfrowych usług publicznych oraz stosowania AI w administracji,
b)nakładanie się różnych mechanizmów i perspektyw czasowych w dokumentach strategicznych, w tym unijnych,
b)partnerstwo z biznesem i korzystanie z najlepszych rozwiązań rynkowych,
c)rywalizacja geopolityczna i zagrożenie uderzeniem w czułe punkty cyfrowej infrastruktury kraju,
c)rozwój lokalnego rynku ICT.
d)szybko zmieniające się otoczenie technologiczne; oddalanie się sektora prywatnego od publicznego w zakresie stosowanych technologii,
e)wysokie koszty budowy i utrzymania rozwiązań ICT,
f)34 niespójność ram regulacyjnych. Monitor Polski – 36 – Poz. 620 Gospodarka cyfrowa Polska gospodarka cyfrowa znajduje się w fazie intensywnego rozwoju, ale nadal istnieje duża przestrzeń do poprawy cyfryzacji firm, automatyzacji i robotyzacji produkcji. Robotyzacja jest na niskim poziomie w stosunku do krajów regionu, a tym bardziej w odniesieniu do europejskich liderów38. Wydaje się jednak, że trendy demograficzne, regulacyjne (m.in. wzrost płacy minimalnej) i rynkowe mogą przyspieszyć zmiany w tym obszarze w Polsce. Silną stroną są relatywnie wysokie wydatki sektora prywatnego na badania i rozwój (w porównaniu do wydatków budżetowych39) czy obecność regionów chmurowych największych globalnych dostawców chmury – a zatem ich bezpośrednie zaangażowanie w rozwijanie cyfrowej gospodarki. Trudnością są z kolei bariery mentalne (tj. brak motywacji przedsiębiorców do wdrażania nowych rozwiązań – zdecydowanie trudniejsze do przezwyciężenia niż np. bariery finansowe), „pułapka kraju średniej wielkości” (rynek krajowy wystarczająco duży do utrzymania firmy, brak zewnętrznych bodźców do rozwoju) czy wreszcie niewystarczająca dostępność krajowego kapitału (bariera wykraczająca poza sferę cyfrową). Innym ryzykiem, również wykraczającym poza tylko sferę cyfrową, jest struktura gospodarki, z dużą nadwyżką firm mikro- i małych (najprawdopodobniej niezależnie od dużego odsetka pozornie samozatrudnionych). W rezultacie może powstać dualna gospodarka, w której firmy z kapitałem zagranicznym, włączone w globalne łańcuchy dostaw czy eksportujące stosują nowoczesne rozwiązania technologiczne i cyfrowe, a druga część pozostaje w tyle. Takie zagrożenie sugerują wskaźniki rozwoju sektora ICT, w tym w odniesieniu do flagowego polskiego obszaru eksportowego – branży gamedev (tworzenie gier komputerowych, ang. game development). Ukazują one bardzo niską liczbę specjalistów ICT w całej gospodarce, wskazującą na niski priorytet cyfryzacji w większości firm. Istotnym kontekstem dla przyszłości polskiej gospodarki cyfrowej są też trendy demograficzne. Już w 2023 r. 25% osób pracujących (w wieku 18-64 lat) stanowiły osoby w wieku 50 lat lub wyższym40. Jak wynika z analizy PIE, do 2035 r. polski rynek pracy skurczy się o 2,1 mln pracowników, czyli 12,6% obecnego zatrudnienia. Najpoważniejsze skutki zmian demograficznych dotkną sektor edukacji (zmniejszenie bazy pracowników o nawet 29%) oraz opieki zdrowotnej (spadek o nawet 23%). Sektory przemysłowe (sekcje B-E Polskiej Klasyfikacji Działalności) mogą do 2035 r. stracić nawet 400 tys. pracowników (spadek o 11%). Jednym z potencjalnych rozwiązań niwelujących negatywne skutki spadku podaży pracy jest wykorzystanie nowoczesnych technologii. Automatyzacja, wykorzystanie robotów przemysłowych, systemów RPA (Robotic Process Automation) oraz sztucznej inteligencji mogą wspomagać ludzką pracę, zwiększać jej efektywność lub nawet całkowicie ją zastępować41. Dzięki takim rozwiązaniom można zautomatyzować część etatów lub 38 https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/isoc_eb_p3d/default/table?lang=en. 39 https://ec.europa.eu/eurostat/statisticsexplained/index.php?title=R%26D_expenditure#R.26D_expenditure_by_source_of_funds. 40 https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2024/10/Podaz-pracy.pdf. 41 https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2024/10/Podaz-pracy.pdf. 35 Monitor Polski – 37 – Poz. 620 zmniejszyć zapotrzebowanie na pracę w sektorach zmagających się z niedoborami siły roboczej – tych, w których nie przyniesie to nadmiernych negatywnych kosztów społecznych. Pomimo obecnie obserwowanego w Polsce niskiego poziomu adaptacji nowych technologii, można zakładać, że spadająca podaż pracowników, a co za tym idzie wzrost kosztów pracy, przełożą się na potrzebę innowacyjnych inwestycji na rzecz automatyzacji w polskich przedsiębiorstwach42. W polskim przemyśle istnieje nadal duży potencjał automatyzacji, ponieważ obecna gęstość robotyzacji należy do najniższych w UE43. Również sztuczna inteligencja jako technologia, która jest jednocześnie komplementarna oraz substytucyjna wobec pracowników wysoko wykwalifikowanych, daje duży potencjał na przejmowanie niektórych zadań od ludzi, a jednocześnie zwiększenie efektywności wykonywania pozostałych zadań, co może pomóc zniwelować negatywne skutki zmian demograficznych44. Jednocześnie jest niezbędne zapewnienie, aby zastosowanie sztucznej inteligencji w wykonywaniu zadań nie prowadziło do nadużyć względem pracowników. 42 https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2024/10/Podaz-pracy.pdf. 43 https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2024/07/Robotyzacja-w-Polsce-w-2023.pdf. 44 https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2024/03/ERP-2024.pdf. 36 Monitor Polski – 38 – Poz. 620 Silne strony Słabe strony
a)dostępność technologii największych globalnych graczy,
b)wysoki eksport ICT (szczególnie usług),
c)relatywnie wysokie nakłady polskich dużych firm na B+R (badania i rozwój, ang. Research and Development),
d)rozwinięty rynek polskich komercyjnych rozwiązań w zakresie identyfikacji elektronicznej oraz usług zaufanych ukierunkowanych na wzrost cyberbezpieczeństwa.
a)relatywnie niski poziom robotyzacji,
b)brak strategii przemysłowej,
c)niski poziom kompetencji cyfrowych,
d)niska motywacja pracodawców do wdrażania innowacyjnych/cyfrowych rozwiązań,
e)niski odsetek specjalistów ICT zatrudnionych w gospodarce,
f)niska dostępność krajowego kapitału,
g)niska innowacyjność gospodarki,
h)uzależnienie od rozwiązań dostarczanych przez zewnętrznych dostawców, w tym szczególnie kontrolowanych kapitałowo przez podmioty spoza UE. Szanse Zagrożenia
a)zmniejszanie się zasobu siły roboczej jako potencjalny impuls do automatyzacji/cyfryzacji,
b)szybkie tempo rozwoju gospodarki,
c)duże doświadczenie krajowe we wdrażaniu e-usług prywatnych,
d)wzrost cyberodporności polskiej gospodarki oraz minimalizacja strat wynikających z cyberataków w konsekwencji wzmocnienia bezpieczeństwa procesów identyfikacji elektronicznej. 37
a)brak silnego ekosystemu inwestycji w startupy,
b)mały w stosunku do potrzeb dopływ specjalistów ICT, zagrożenia wynikające z kryzysu demograficznego,
c)wysokie koszty zatrudnienia specjalistów ICT,
d)"luka cyfrowa" wśród przedsiębiorców – firmy o wysokim poziomie automatyzacji są przeważnie duże, eksportujące, będące w posiadaniu zagranicznego kapitału,
e)zwiększająca się niestabilność geopolityczna, przekładająca się na ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej. Monitor Polski – 39 – Poz. 620 VI. Cele i czynniki umożliwiające ich realizację Powyżej zarysowane uwarunkowania – obok doświadczeń z dotychczasowego funkcjonowania MC, rekomendacji z licznych raportów z administracji i rynku oraz ciał doradczych, a także ewaluacji realizacji dotychczas obowiązujących dokumentów strategicznych – były drogowskazem w opracowaniu założeń niniejszej Strategii. Za jej główne dążenie - biorąc pod uwagę horyzontalność procesów cyfryzacji i jej silny wpływ na wiele aspektów ludzkiego życia – uznajemy podnoszenie jakości życia dzięki cyfryzacji. Do realizacji tego dążenia przyczynią się cele i działania zarysowane w poszczególnych obszarach tematycznych. Kluczowe znaczenie będzie miała zaś realizacja celów podstawowych, warunkujących powodzenie pozostałych. Są to: 1) zagwarantowanie odpowiedniej jakości sieci telekomunikacyjnej na obszarze kraju poprzez jej rozwój i utrzymanie; 2) wsparcie rozwoju kompetencji koniecznych do poruszania się w świecie cyfrowym; 3) dostarczenie przez państwo szerokiego pakietu e-usług o wysokim poziomie dojrzałości; 4) zapewnienie szeroko pojętego bezpieczeństwa sfery cyfrowej; 5) wsparcie rozwoju innowacyjnej cyfrowej gospodarki. Aby powyższe cele mogły być skutecznie realizowane, jest konieczne:
a)zwiększenie koordynacji prac między podmiotami administracji publicznej – zarówno centralnej, jak i samorządowej – a także wsparcia innych instytucji publicznych. Brak jednego ośrodka odpowiedzialnego za cyfryzację kraju we wszystkich obszarach wymaga poprawy mechanizmów koordynacji między różnymi podmiotami działającymi w tym zakresie. Poruszanie się w szybko zmieniającej się sferze technologii wymaga też zwiększenia elastyczności funkcjonowania państwa w tym obszarze,
b)przeznaczenie wystarczających zasobów finansowych, kadrowych i organizacyjnych na rozwój cyfrowego państwa, społeczeństwa i gospodarki opartej na danych. Inwestycje w obszar cyfrowy – zapewnianie cyberbezpieczeństwa, unowocześnianie procesów w administracji, usprawnianie e-usług, podniesienie liczby wdrożeń opartych o sztuczną inteligencję czy wsparcie tworzenia innowacji – są 38 Monitor Polski – 40 – Poz. 620 kluczowe, ale kosztują i wymagają zaangażowania odpowiednio wynagradzanych i kompetentnych kadr,
c)długofalowe projektowanie cyfrowego rozwoju kraju. Choć precyzyjne przewidzenie kierunków rozwoju technologii jest często niemożliwe, za istotne należy uznać zwiększenie kompetencji analitycznych ośrodków odpowiedzialnych za tworzenie polityki cyfrowej w Polsce – pozwoli to bowiem na wczesnym etapie identyfikować trendy, których uwzględnienie może być korzystne dla kraju. Należy mieć także na względzie zapewnianie neutralności technologicznej rozwiązań stosowanych przez państwo, co umożliwi uniknięcie długofalowego uzależnienia od jednego dostawcy,
d)wsparcie sprawiedliwej transformacji cyfrowej, w ramach której zagwarantowany zostanie zrównoważony rozwój oraz zwiększenie konkurencyjności gospodarki (w tym w powiązaniu z transformacją energetyczną oraz prawami pracowniczymi), włączenie społeczne, dostępność cyfrowa (w szczególności dla osób z niepełnosprawnościami) oraz realizacja praw i zasad cyfrowych, zawartych m.in. w Europejskiej Deklaracji Praw i Zasad Cyfrowych w Cyfrowej Dekadzie. Odpowiednio zaprojektowana transformacja cyfrowa musi uwzględniać m.in. powiązania z transformacją energetyczną, zagwarantowanie praw pracowniczych i wsparcie przekwalifikowania osób, których miejsca pracy są zagrożone przez zmiany technologiczne oraz uwarunkowania demograficzne,
e)projektowanie cyfrowych przemian w duchu technorealizmu – uznanie, że rozwój technologii nie jest odpowiedzią na wszystkie problemy. Jakkolwiek ma on potencjał do realnej poprawy jakości życia, wiąże się też z zagrożeniami, w tym z przypadkami naruszenia prawa, na które państwo musi reagować i im zapobiegać. Niezbędne jest pragmatyczne podejście, opierające się na świadomości, że technologia nie jest celem samym w sobie, i wykorzystaniu jej w tych obszarach, gdzie faktycznie przyniesie korzyści,
f)przyjęcie założenia, że wprowadzanie przez państwo nowych rozwiązań cyfrowych powinno być poddawane dogłębnej weryfikacji na etapie projektowania i mitygacji zagrożeń, w celu zapewnienia bezpieczeństwa, w tym gwarancji ochrony danych osobowych – rozumianego zarówno w odniesieniu do obszaru cyberbezpieczeństwa, jak i praw podstawowych obywateli, ich dobrostanu psychicznego i spójności społecznej,
g)zapewnienie partnerskiej współpracy międzynarodowej, a także między państwem a biznesem, w tym sektorem MŚP. Gospodarka cyfrowa jest globalna, a istotna część polskiego prawa cyfrowego bierze swój początek w UE. Tym samym bez dobrej współpracy międzynarodowej rozwój cyfrowego państwa i gospodarki będzie napotykał na istotne przeszkody. Konieczne jest też zapewnienie uczciwych i partnerskich relacji z firmami z sektora ICT. Na szczególną uwagę zasługują relację z największymi globalnymi firmami technologicznymi. Choć funkcjonowanie bez ich produktów często jest niemożliwe, to zarazem muszą one uczciwie kontrybuować do rozwoju państwa, również w obszarze podatkowym. W budowaniu tych relacji jest konieczne utrzymanie suwerenności w kluczowych aspektach dotyczących cyfryzacji. Niezwykle ważną kwestią będzie również współpraca z sektorem pozarządowym oraz w ramach partnerstw publiczno-społecznych. Na potrzeby usystematyzowania kierunków interwencji określone zostały 4 obszary horyzontalne, które w największym stopniu realizują podstawowe cele Strategii, a ze względu na rangę i znaczenie, istotnie wpływają na efektywność działań w innych obszarach i stanowią punkt wyjścia dla transformacji cyfrowej wielu dziedzin życia społeczno39 Monitor Polski – 41 – gospodarczego. Są to: komunikacja elektroniczna, kompetencje przyszłości, cyberbezpieczeństwo oraz koordynacja transformacji cyfrowej. 40 Poz. 620 Monitor Polski – 42 – Poz. 620 1. Obszary horyzontalne 1.1 Komunikacja elektroniczna Diagnoza – jak jest? W Polsce odsetek gospodarstw domowych w zasięgu dostępu do internetu o przepustowości dosyłowej łącza wynoszącej co najmniej 100 Mb/s, z możliwością jej zwiększenia do przepustowości mierzonej w gigabitach, wyniósł na dzień 31 grudnia 2024 r. 83,6%45. Wskazuje to na znaczący postęp dokonany w ostatnich latach, który został osiągnięty za sprawą znaczących inwestycji finansowanych ze środków publicznych i prywatnych. Jednocześnie jest niezbędne kontynuowanie inwestycji zmierzających - zgodnie z celami Cyfrowej Dekady UE - do zapewnienia powszechnego dostępu do sieci gigabitowych. Wraz z poprawą sytuacji w zakresie zwiększenia obszaru objętego zasięgiem internetu szerokopasmowego coraz bardziej istotną kwestią staje się pobudzenie popytu na usługi dostępu do internetu (z usług stacjonarnego dostępu do internetu w 2024 r. korzystało 67,5% gospodarstw domowych46). Za sprawą inwestycji operatorów mobilnych, którzy na skutek przeprowadzonych w 2023 r. i 2025 r. aukcji uzyskali możliwość korzystania z pasm pionierskich dla technologii 5G (3,6 GH i 700 MHz), nastąpiła znacząca poprawa zasięgu usług w tej technologii. W 2025 r. według danych UKE, ponad 90% gospodarstw domowych w Polsce znajduje się w zasięgu sieci 5G47. Zapewnienie powszechnego dostępu do bardzo szybkiego internetu wszystkim obywatelom jest jednym z determinantów rewolucji cyfrowej, bowiem umożliwia budowę kapitału cyfrowego społeczeństwa, upowszechnienie kwalifikacji cyfrowych, wspieranie kompetencji cyfrowych wśród dzieci i młodzieży w procesie edukacji, czy też upowszechnienie cyfrowych usług publicznych. Proces ten nie może odbyć się bez współpracy państwa z przedsiębiorstwami telekomunikacyjnymi w zakresie zapewnienia bezpiecznej, wydajnej i zrównoważonej infrastruktury cyfrowej. Na tej płaszczyźnie coraz większym wyzwaniem staje się sukcesywna eliminacja tzw. białych plam NGA (ang. Nextgeneration access) ze względu na konieczność dotarcia z inwestycjami do najtrudniejszych – z punktu widzenia dostępności i ukształtowania terenu oraz gęstości zaludnienia – punktów adresowych, które generują konieczność znacznych nakładów finansowych. Ze względu na potencjalnie niską opłacalność dla przedsiębiorców telekomunikacyjnych inwestycje w tych obszarach muszą być finansowane przede wszystkim ze środków pochodzących ze źródeł publicznych. Konieczne jest również sformułowanie odpowiedzi na problem spadającej 45 Sprawozdanie z działalności Prezesa UKE za 2024 rok, https://bip.uke.gov.pl/sprawozdania/sprawozdania- prezesa-uke/sprawozdanie-prezesa-uke-z-dzialalnosci-prowadzonej-w-2024-r-,8.html. 46 Raport o stanie rynku telekomunikacyjnego w 2024 roku, https://www.uke.gov.pl/akt/raport-o-stanie-rynkutelekomunikacyjnego-w-2024-roku,590.html. 47 Raport o stanie rynku telekomunikacyjnego w 2024 roku, https://www.uke.gov.pl/akt/raport-o-stanie-rynkutelekomunikacyjnego-w-2024-roku,590.html. 41 Monitor Polski – 43 – Poz. 620 (w ujęciu realnym) wartości rynku, przekładający się na ograniczenie zdolności inwestycyjnych przedsiębiorstw telekomunikacyjnych. Aby temu zapobiec, w nowelizowanych przepisach Megaustawy48 zaproponowano działania mające na celu przyspieszenie, uproszczenie i obniżenie kosztów wdrażania stacjonarnych i bezprzedwodowych sieci o bardzo dużej przepustowości. Za uzupełnienie infrastruktury naziemnej służyć mogą technologie satelitarne, użyteczne szczególnie na obszarach o niskim zaludnieniu. Należy mieć również na uwadze widoczny trend w zakresie konwergencji sieci naziemnych z nienaziemnymi, w szczególności satelitarnymi. Zakłada się, że sieci komórkowe kolejnej generacji (6G) będą domyślnie zintegrowane z sieciami satelitarnymi. Trend ten jest już widoczny w obecnej generacji (5G). Obecnie coraz częściej dochodzi do współpracy operatorów komórkowych z operatorami satelitarnymi odnośnie do testowania możliwości odbioru sygnałów satelitarnych przez urządzenia mobilne. Po 2030 r. można spodziewać się w pełni zintegrowanych usług w urządzeniach końcowych. Oznacza to, że użytkownicy będą mieli możliwość dostępu do usług telekomunikacyjnych niezależnie od miejsca przebywania. Konwergencja sieci umożliwi również dalszy rozwój usług typu IoT oraz usług autonomicznych, w szczególności związanych z transportem. Należy przy tym zwrócić uwagę na zagrożenia związane z silną koncentracją na rynku usług satelitarnych. Łączność satelitarną należy też uznać za zasób podwójnego zastosowania (cywilny i wojskowy), który w przypadku potencjalnego zagrożenia umożliwia reakcję na trudne do przewidzenia sytuacje oraz dostarczenie informacji na czas. Zapewnienie prawidłowej komunikacji między podmiotami publicznymi oraz wykorzystywanymi przez nie systemami teleinformatycznymi i rejestrami publicznymi jest kluczowe w sytuacjach kryzysowych. Jednocześnie należy zauważyć, że obecnie najbardziej zaawansowane systemy satelitarne, takie jak konstelacje LEO oferujące globalną łączność o niskim opóźnieniu, powstają poza UE. Dlatego też, w perspektywie długofalowej, należy rozważyć budowanie i rozwijanie krajowych zdolności w obszarze łączności satelitarnej oraz – w miarę możliwości – szeroko uczestniczyć szczególnie w inicjatywach UE w zakresie budowy systemów łączności satelitarnej. Da to dalsze możliwości rozwoju bezpiecznej łączności państwowej, na potrzeby cywilne i militarne. 48 Ustawa z dnia 7 maja 2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 562). 42 Monitor Polski – 44 – Poz. 620 Cel 1.1.1: Wszyscy użytkownicy na terenie kraju mają dostęp do ultraszybkich usług telekomunikacyjnych – mobilnych i stacjonarnych Co umożliwi realizację celu:
a)kontynuacja wsparcia finansowego dla przedsiębiorców telekomunikacyjnych w zakresie rozwoju infrastruktury, szczególnie na obszarach tzw. białych plam – terenach problematycznych z punktu widzenia dostępności, ukształtowania terenu i gęstości zaludnienia,
b)wykorzystanie alternatywnych technologii do zapewnienia łączności w najtrudniejszych inwestycyjnie obszarach, gdzie nie ma możliwości uzyskania przepustowości gigabitowych za pomocą technologii przewodowych,
c)likwidowanie barier prawnych i systemowych dla rozwoju sieci telekomunikacyjnych przez nowelizację tzw. Megaustawy, która będzie obejmować zidentyfikowane zarówno przez resort cyfryzacji, jak i zgłaszane przez branżę telekomunikacyjną bariery inwestycyjne. Ponadto wdrożenie do polskiego porządku prawnego postanowień rozporządzenia unijnego Gigabit Infrastructure Act (GIA)49 w celu wsparcia rozwoju publicznych sieci telekomunikacyjnych przewidującego uruchomienie m.in. otwartego pojedynczego punktu informacyjnego („jedno okienko”), w którym każdy operator ma prawo składać, również w formacie elektronicznym, wnioski o udzielenie wszelkich niezbędnych zezwoleń inwestycyjnych, o odnowienie zezwoleń lub udzielenie prawa drogi, a następnie uzyskuje informacje o statusie swojego wniosku,
d)zapewnienie jednostkom samorządu terytorialnego wsparcia merytorycznego w prowadzeniu procesów inwestycyjnych w obszarze telekomunikacji i wyznaczenie koordynatorów szerokopasmowych we wszystkich gminach i powiatach,
e)kontynuowanie projektów edukacyjno-informacyjnych dotyczących roli infrastruktury telekomunikacyjnej (stacjonarnej i mobilnej – w tym 5G i 6G) dla rozwoju społeczno-gospodarczego kraju wzmacniające odporność społeczną na dezinformację i manipulacje w przestrzeni informacyjnej obejmującej te zagadnienie,
f)utrzymanie i rozwój portalu internet.gov.pl (SIDUSIS) dostarczającego każdemu w łatwej i dostępnej formie informacji o ofercie usług dostępu do internetu w danym punkcie adresowym, 49 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1309 z dnia 29 kwietnia 2024 r. w sprawie środków mających na celu zmniejszenie kosztów wdrażania gigabitowych sieci łączności elektronicznej, zmieniające rozporządzenie (UE) 2015/2120 i uchylające dyrektywę 2014/61/UE (akt w sprawie infrastruktury gigabitowej) (Dz. Urz. UE L 2024/1309 z 08.05.2024 oraz Dz. Urz. UE L 2024/90315 z 24.05.2024), https://eurlex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32024R1309. 43 Monitor Polski – 45 –
g)utrzymanie i rozwój portalu SI2PEM, w tym także przez wprowadzanie funkcjonalności usprawniających proces inwestycyjny oraz wdrożenie na szeroką skalę monitoringu poziomów PEM w kraju, w celu zapewnienia dostępności wiedzy o poziomach PEM (pola elektromagnetycznego) oraz popularyzacji tej wiedzy w celu rozwoju sieci ruchomej oraz niwelowania obaw o wpływ infrastruktury sieci ruchomej na zdrowie i środowisko,
h)wspieranie rozwoju samorządowych i prywatnych sieci 5G – prowadzenie działań o charakterze informacyjnym oraz organizacja szkoleń dotyczących wdrażania technologii 5G oraz promowanie innowacji – startupów i firm pracujących nad rozwiązaniami wdrażającymi 5G,
i)zagwarantowanie odpowiedniej jakości sieci telekomunikacyjnych – wdrożenie narzędzi systemowych i technicznych w celu pomiaru parametrów usług telekomunikacyjnych, a także wdrożenie skutecznych mechanizmów interwencyjnych w celu poprawy jakości usług telekomunikacyjnych,
j)uruchomienie mechanizmów wsparcia finansowego inwestycji w poprawę odporności fizycznej sieci telekomunikacyjnych w zakresie przekraczającym możliwości komercyjne. [box] Co z tego wynika: Gdziekolwiek mieszkasz, będziesz mieć dostęp do szybkiego i taniego internetu i sieci komórkowej. 44 Poz. 620 Monitor Polski – 46 – Poz. 620 Cel 1.1.2: Bezpieczna łączność elektroniczna jest bezpłatna dla szczególnych grup użytkowników końcowych Co umożliwi realizację celu:
a)zapewnienie wydajnych, bezpiecznych i wysoce dostępnych usług łączności i infrastruktury dla administracji publicznej, w szczególności dla systemów teleinformatycznych i telekomunikacyjnych zapewniających interoperacyjność między systemami łączności i komunikacji na potrzeby cywilne i militarne,
b)zmodernizowanie Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej (OSE) – zapewnienie szkołom dostępu do sieci umożliwiającej obsługę ruchu o przepustowościach gigabitowych,
c)wdrożenie bezpłatnej dla użytkowników końcowych usługi Advanced Mobile Location (AML) umożliwiającej precyzyjne lokalizowanie osób dzwoniących na numery alarmowe w oparciu o dane pochodzące z telekomunikacyjnego urządzenia końcowego w sieci ruchomej i przekazywane do regionalnych centrów powiadamiania ratunkowego z wykorzystaniem publicznej sieci ruchomej. [box] Co z tego wynika: Dostęp do szybkiego internetu ułatwi działanie administracji publicznej oraz szkołom. 45 Monitor Polski – 47 – Cel 1.1.3: Usługi telekomunikacyjne są powszechnie wykorzystywane przez społeczeństwo, administrację i biznes Co umożliwi realizację celu:
a)wsparcie finansowe i organizacyjne podmiotów zaangażowanych we wdrażanie sieci nowej generacji. Zapewnienie środków na działania badawczo-rozwojowe dotyczące sieci komunikacyjnych, które będą prowadzone we współpracy instytucji publicznych z instytucjami naukowo-badawczymi i przemysłem w celu rozwoju zastosowań dla sieci telekomunikacyjnych (w szczególności mobilnych),
b)wspieranie ścisłej współpracy z dostawcami usług sieciowych umożliwiającej synchronizację działań, m.in. przez standaryzację, wspólne projekty rozwojowe, tworzenie jednolitego przekazu. 46 Poz. 620 Monitor Polski – 48 – Poz. 620 Cel 1.1.4: Cele transformacji cyfrowej państwa są wspierane przez bezpieczny system łączności satelitarnej Co umożliwi realizację celu:
a)opracowanie, budowa i wyniesienie satelity telekomunikacyjnego na orbitę geostacjonarną wraz z budową całego ekosystemu składającego się z segmentu naziemnego, użytkowników oraz ustanowienia Polskiego Operatora systemów łączności satelitarnej. Zdolności satelitarne powinny być w pełni programowalne, wyposażone w możliwości sterowania transmisją radiową w zakresie przepustowości i pokrycia oraz posiadać łączność laserową między sobą na różnych orbitach,
b)nowe inwestycje i innowacje dla rozwoju i rozbudowy krajowego potencjału w zakresie szybkiej telekomunikacji, opartej na satelitach i naziemnej infrastrukturze, w szczególności sieciach komórkowych nowych generacji (5G/6G) dla świadczenia przez operatorów efektywnych kosztowo wysokiej jakości telekomunikacyjnych usług szerokopasmowych,
c)opracowanie i budowa demonstratora technologii, w zakresie wykorzystania innowacyjnych możliwości technologicznych dla bezpiecznej transmisji i przechowywania danych w przestrzeni kosmicznej, w szczególności przy wykorzystaniu technologii kwantowych oraz świadczenia usług łączności satelitarnej dla administracji publicznej, służb odpowiedzialnych za zarządzanie kryzysowe i bezpieczeństwo,
d)zaangażowanie Polski w projekt IRiS2 – wieloorbitalnej konstelacji satelitów, która zapewni bezpieczne usługi łączności dla organów rządowych państw członkowskich UE oraz szybkie łącza szerokopasmowe dla przedsiębiorstw prywatnych i obywateli. 47 Monitor Polski – 49 – Poz. 620 1.2 Kompetencje przyszłości Diagnoza – jak jest? Szeroko pojęte kompetencje przyszłości50 mają fundamentalne znaczenie dla rozwoju sfery cyfrowej w państwie. Obywatele muszą nie tylko umieć korzystać z technologii cyfrowych, ale także robić to w zdrowy sposób, znać zasady higieny cyfrowej czy umieć rozpoznać dezinformację. Same zaś kompetencje cyfrowe są kluczowe dla efektywności, innowacyjności i konkurencyjności polskiej gospodarki. Dane Głównego Urzędu Statystycznego51, wskazują na to, że w 2025 r. odsetek Polaków posiadających co najmniej podstawowe umiejętności cyfrowe wzrósł do 50,4%, a w przypadku umiejętności ponadpodstawowych odsetek ten wzrósł do 23,5%. Szczegółowego porównania z innymi krajami dostarczają dane Eurostatu52, w 2025 r. w przypadku co najmniej podstawowych umiejętności cyfrowych średnia UE wyniosła 60,4%, a ponadpodstawowych umiejętności cyfrowych53 – 31,4%. Deficyt kompetencji cyfrowych jest przede wszystkim widoczny wśród osób starszych (w wieku 65-74 lat), gdzie 87,7% nie posiadało nawet podstawowych umiejętności cyfrowych (średnia UE – 67,0%) i w grupie wiekowej 55‒64 lat, w której takie osoby stanowiły 67,7% (średnia UE - 49,5%), podobnie jak wśród rolników (63,8%) i osób z niepełnosprawnościami - 71,5%54. Odnotowano także spore dysproporcje wśród osób zamieszkujących miasta i wsie: odsetek mieszkańców terenów wiejskich z co najmniej podstawowymi kompetencjami cyfrowymi wyniósł 40,9% (średnia UE - 52,8%), o 20 punktów procentowych mniej niż w przypadku osób zamieszkujących miasta. Kompetencje cyfrowe powinny umożliwić obywatelom zrozumienie i odnalezienie się w środowisku wykorzystującym technologie w niemal każdym aspekcie życia. Osoby o niskich umiejętnościach cyfrowych znacznie bardziej narażone są na dezinformację i nieumiejętne weryfikowanie informacji otrzymanych drogą cyfrową. W 2024 r. udział specjalistów ICT w ogólnej liczbie pracujących w Polsce wyniósł 4,5% (średnia UE – 5,0%)55. Wobec przewidywanego wzrostu popytu na tę kategorię pracowników oraz wyznaczonego celu dla UE w ramach Cyfrowej Dekady na 2030 r. – 10%, należy uznać, że stan ten jest niesatysfakcjonujący. 50 OECD definiuje kompetencje przyszłości jako zdolności kognitywne, społeczne i emocjonalne niezbędne do funkcjonowania w złożonym, szybko zmieniającym się świecie, zarówno zawodowo, jak i prywatnie. Należą do nich: kreatywność i krytyczne myślenie, odpowiedzialność i inicjatywa, umiejętność współpracy, umiejętności cyfrowe i medialne. Źródło: OECD Learning Compass 2030. 51 Wskaźnik poziomu umiejętności cyfrowych na poziomie krajowym mierzony jest przez Główny Urząd Statystyczny co roku. Wyniki na poziomie europejskim także mierzone przez GUS, są prezentowane w bazach Eurostatu z częstotliwością dwuletnią; raport GUS: https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/nauka-i-technika-spoleczenstwo-informacyjne/spoleczenstwoinformacyjne/spoleczenstwo-informacyjne-w-polsce-w-2025-r-,1,19.html. 52 Eurostat: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/isoc_sk_dskl_i21/default/table?lang=en&category=isoc.isoc_sk.is oc_sku. 53 Wprowadzone w dokumencie rozróżnienie poziomu umiejętności cyfrowych wynika z Europejskich Ram Kompetencji Cyfrowych DIGICOMP. Pełna definicja została przytoczona w słowniku. 54 https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/nauka-i-technika-spoleczenstwo-informacyjne/spoleczenstwoinformacyjne/wykorzystanie-technologii-informacyjno-komunikacyjnych-w-przedsiebiorstwach-i-gospodarstwachdomowych-w-2025-r-,3,25.html. 55 Eurostat: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/isoc_sks_itspt/default/table?lang=en&category=isoc.isoc_sk.isoc_ sks.isoc_skslf. 48 Monitor Polski – 50 – Poz. 620 Kobiety w Polsce, podobnie jak w UE, stanowiły 19% w grupie specjalistów ICT56. Ten brak równowagi działa na niekorzyść samych kobiet, jak też sektora ICT i gospodarki. Jak wynika z danych, polski system edukacji nie gwarantuje uzyskania przez absolwentów szkół średnich podstawowego poziomu kompetencji cyfrowych - w 2023 r. co najmniej podstawowe umiejętności cyfrowe posiadało tylko 57,8% osób w wieku 16-19 lat (średnia UE 66,4%), a w 2025 r. co najmniej podstawowe umiejętności cyfrowe posiadało 72,3% osób w wieku 16-19 lat (średnia UE 73,0%)57. Kształcenie na poziomie wyższym nie zapewnia stosownego do potrzeb dopływu specjalistów ICT - w 2022 r. tylko 4,3% wszystkich absolwentów kończyło naukę w dziedzinie ICT (średnia UE - 4,5%58. Udział kobiet wśród absolwentów ICT wyniósł 22% (średnia UE – 21%)59. W kontekście wsparcia innowacji cyfrowych przez absolwentów szkół wyższych należy również wziąć pod uwagę kształcenie w obszarach STEM, technologii przełomowych i na kierunkach wspierających ich rozwój. Skuteczna cyfryzacja państwa, obejmująca rozwój usług cyfrowych oraz transformację procesów administracyjnych, wymaga równoległego i systemowego rozwoju kompetencji cyfrowych pracowników administracji publicznej na wszystkich szczeblach. Kompetencje te stanowią warunek nie tylko wdrożenia, ale także utrzymania, rozwoju i bezpiecznego funkcjonowania rozwiązań cyfrowych. Brakuje systemowego rozwiązania dotyczącego podnoszenia kompetencji cyfrowych pracowników administracji publicznej, w tym pracowników jednostek samorządu terytorialnego oraz członków korpusu służby cywilnej, dzięki któremu podniósłby się poziom świadczenia usług e-administracji i poziom satysfakcji obywateli. Istotne jest również podnoszenie świadomości gestorów danych na temat potrzeby dbania o wysoką jakość (w tym cyfryzację) źródeł administracyjnych, w tym prowadzonych przez nich rejestrów i systemów, gdyż na nich opiera się rzetelne informowanie społeczeństwa o rozwoju. W działaniach wspierających należy zwrócić szczególną uwagę na samorządy, ze względu na ich zróżnicowany potencjał do świadczenia e-usług oraz specyficzne wyzwania, jakie przed nimi stoją. W jednostkach samorządu terytorialnego wciąż brakuje dziedzinowych kompetencji cyfrowych, w tym specjalistycznej wiedzy oraz zasobów kadrowych. Wynika to m.in. z niesatysfakcjonujących wynagrodzeń dla pracowników, braku planów ciągłego podnoszenia kompetencji, a także z obawy przed korzystaniem z rozwiązań cyfrowych oraz o miejsca pracy zagrożone automatyzacją. 56 Eurostat: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/isoc_sks_itsps/default/table?lang=en&category=isoc.isoc_sk.isoc _sks.isoc_skslf. 57 Eurostat: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/isoc_sk_dskl_i21__custom_19825455/default/table https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/educ_uoe_grad02__custom_12849024/default/table?lang=en. 58 Eurostat: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/educ_uoe_grad03__custom_12512661/default/table?lang=en 59 Eurostat: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/educ_uoe_grad03__custom_12512714/default/table?lang=en. 49 Monitor Polski – 51 – Poz. 620 Cel 1.2.1: Co najmniej 85% polskiego społeczeństwa posiada przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe, a 50% umiejętności ponadpodstawowe Co umożliwi realizację celu:
a)zapewnienie osobom dorosłym, zgodnie z ich potrzebami, możliwości rozwoju umiejętności cyfrowych w tworzonych w zainteresowanych gminach – również przy wykorzystaniu infrastruktury istniejących już instytucji – Klubach Rozwoju Cyfrowego (KRC). Każdy dorosły będzie mógł skorzystać z zajęć organizowanych w KRC oraz z porad edukatorów zatrudnionych w klubach,
b)inicjowanie działań wspierających osoby z niepełnosprawnościami i szczególnymi potrzebami, obejmujących: wsparcie finansowe w zakupie sprzętu niezbędnego do nabycia kompetencji cyfrowych, organizowanie przeznaczonych dla nich szkoleń, wsparcie organizacji non-profit w realizacji działań na rzecz podnoszenia kompetencji cyfrowych wśród osób z niepełnosprawnościami i szczególnymi potrzebami,
c)organizacja lokalnych i ogólnokrajowych kampanii motywujących społeczeństwo do rozwoju kompetencji cyfrowych przez całe życie, przez wskazywanie korzyści i możliwości, jakie daje ich posiadanie,
d)zapewnienie dostępu do szkoleń, także zakończonych ewaluacją zdobytych kompetencji np. w modelu mikropoświadczeń oraz materiałów edukacyjnych na portalu www.kompetencjecyfrowe.gov.pl, na którym zmapowane zostaną miejsca w sieci, wydarzenia oraz materiały do rozwijania kompetencji cyfrowych,
e)budowanie świadomości w zakresie bezpiecznego poruszania się w świecie cyfrowym. Będzie się ono opierać na profilaktyce cyberprzemocy i uzależnień, szerzeniu świadomości zagrożeń i umiejętności reagowania na nie, promowaniu świadomego korzystania z technologii cyfrowych (w tym AI), akcentowaniu konieczności krytycznego myślenia i stosowania zasad higieny cyfrowej, rozwiązywaniu kwestii etycznych pojawiających się wraz z rozwojem AI oraz wyposażaniu społeczeństwa w kompetencje odpowiednie do bezpiecznego i satysfakcjonującego funkcjonowania w świecie cyfrowym,
f)systemowe przeciwdziałanie dezinformacji połączone ze zwiększaniem świadomości obywateli o działaniu mechanizmów dezinformacji, rozwijanie kompetencji krytycznego myślenia, umiejętności weryfikacji informacji i korzystania z mediów na wszystkich poziomach kształcenia,
g)współpraca, mobilizowanie i aktywizowanie podmiotów tworzących ekosystem rozwoju kompetencji cyfrowych w Polsce, tj. organizacji non-profit, przedsiębiorstw, placówek edukacyjnych, kulturalnych, partnerów społecznych, administracji publicznej, w tym samorządów, itp. Promowanie i rozszerzenie 50 Monitor Polski – 52 – inicjatyw współpracy takich jak Porozumienie na rzecz rozwoju kompetencji cyfrowych PW eSkills,
h)zapewnienie uczniom takiego rozwoju kompetencji cyfrowych, aby każdy uczeń posiadał przynajmniej podstawowe, a najlepiej ponadpodstawowe umiejętności cyfrowe, zgodnie z Polityką Cyfrowej Transformacji Edukacji. System edukacji cyfrowej ma być wspierany dzięki odpowiednio przygotowanej kadrze pedagogicznej, przy uwzględnieniu tempa rozwoju cyfrowego i zmian w technologii, w szczególności dotyczących sztucznej inteligencji, informatyki z urządzeniami fizycznymi oraz interdyscyplinarnego zastosowania robotyki. [box] Co z tego wynika: W Twojej gminie będzie mógł powstać Klub Rozwoju Cyfrowego, a Twoi bliscy czy znajomi będą mogli w nim lepiej poznać cyfrowy świat. 51 Poz. 620 Monitor Polski – 53 – Poz. 620 Cel 1.2.2: Liczba specjalistek i specjalistów w sektorze ICT odpowiada zapotrzebowaniu polskiej gospodarki Co umożliwi realizację celu:
a)wspieranie uczniów, w szczególności dziewcząt, w rozwoju zainteresowań przedmiotami ścisłymi, w tym informatyką, inicjowanie programów wspierających rozwój kompetencji w nowych obszarach technologii przełomowych, pod kątem przygotowania zawodowego, m.in. AI i technologii kwantowych oraz rozszerzenie Programu Rozwoju Talentów Informatycznych na szkoły podstawowe i uzupełnienie go o komponent technologii przełomowych. Dodatkowym elementem będą działania promocyjne skierowane do rodziców, uczniów i nauczycieli,
b)niwelowanie barier ograniczających obecność kobiet w ICT, promowanie kierunków kształcenia i zawodów ICT, a także zwalczanie stereotypów hamujących dopływ kobiet do zawodów cyfrowych; prowadzenie kampanii informacyjnych przedstawiających możliwe ścieżki kariery w obszarze ICT,
c)stworzenie mechanizmu nowoczesnych szkoleń i szybkich ścieżek umożliwiających chętnym przebranżowienie do zawodu specjalisty ICT, dostępnego dla szerokiego grona zainteresowanych,
d)inicjowanie projektów wspierających rozwój zaawansowanych kompetencji w zakresie nowych technologii cyfrowych dla pracowników, w szczególności sektora MŚP, przemysłu i usług,
e)działania wspierające zwiększenie liczby absolwentów kierunków koniecznych dla rozwoju technologii przełomowych, w tym kierunków STEM, oraz liczby przeprowadzonych doktoratów w środowisku akademickim,
f)stworzenie systemu zachęt mających na celu zwiększenie liczby interdyscyplinarnych specjalistów oraz ekspertów w dziedzinach ICT/STEM, łączących te obszary z innymi kierunkami niezbędnymi dla rozwoju technologii przełomowych,
g)monitorowanie udziału kobiet w ICT, a także zmian świadomości i postaw związanych z wizerunkiem przedmiotów ścisłych, zawodów ICT i rolami płciowymi oraz rolą kobiet w ICT. 52 Monitor Polski – 54 – Poz. 620 Cel 1.2.3: Na wszystkich poziomach kształcenia dostępna jest efektywna i wysokiej jakości edukacja cyfrowa, uwzględniająca potrzeby osób z grup szczególnie wrażliwych Co umożliwi realizację celu:
a)podniesienie jakości kształtowania kompetencji cyfrowych młodego pokolenia przez rozwój dydaktyki cyfrowej, dostosowanie podstawy programowej do postępu technologicznego oraz metodycznego i występujących cyberzagrożeń. Przygotowanie nauczycieli do realizacji zajęć zgodnie z obowiązującą podstawą programową oraz metodyką wykorzystywania nowych technologii w nauczaniu i zapewnienie niezbędnego wyposażenia szkół,
b)podniesienie kwalifikacji cyfrowych oraz kompetencji w zakresie sztucznej inteligencji (AI) wśród wszystkich nauczycieli, wykładowców, pracowników akademickich i naukowych,
c)zamawianie studiów (także podyplomowych i dokształcających) w zakresie nauczania informatyki, kompetencji cyfrowych nauczycieli oraz wykorzystania nowoczesnych metod nauczania z zastosowaniem technologii cyfrowych,
d)wspieranie rozbudowy programów nauczania na uczelniach o moduły dotyczące nowoczesnych technologii oraz zwiększanie liczby miejsc na studiach o kierunkach informatycznych oraz pokrewnych,
e)wykorzystanie technologii cyfrowych w szkołach do podnoszenia jakości kształcenia, zerwania z podającą formą przekazywania wiedzy, do wspomagania pracy zespołowej, realizacji zespołowych projektów, grywalizacji oraz zapewnienia kontaktu z najnowocześniejszymi technologiami cyfrowymi jak np. AI, roboty, mikro-kontrolery, drukarki 3D, XR (wirtualnej/rozszerzonej rzeczywistości) itp.,
f)wprowadzenie do podstawy nauczania na wszystkich poziomach kształcenia oraz programów kształcenia i doszkalania kadry dydaktycznej: - rozwijania kompetencji miękkich związanych ze sferą cyfrową, takich jak myślenie krytyczne (rozpoznawanie dezinformacji, umiejętność korzystania z mediów i weryfikacji informacji), oraz z funkcjonowaniem w nowoczesnym społeczeństwie – kreatywność, umiejętność logicznego i krytycznego myślenia, komunikacja interpersonalna, zdolność uczenia się przez całe życie, - kształtowania umiejętności bezpiecznego korzystania z e-usług publicznych i prywatnych (z obszaru zdrowia, nauki, administracji, komunikacji, finansów, rolnictwa, zasobów kultury itp.) oraz tematów związanych ze sztuczną inteligencją – tłumaczenie jej funkcjonowania, programowanie, sposoby bezpiecznego, etycznego i odpowiedzialnego korzystania z tej technologii,
g)działanie na rzecz wprowadzenia do podstawy programowej na wszystkich poziomach kształcenia zagadnień związanych z dostępnością cyfrową, 53 Monitor Polski – 55 –
h)aktywizowanie uczniów do samodzielnego poszerzenia wiedzy w zakresie nowych technologii przez wsparcie organizacji konkursów, hackatonów i innych form rywalizacji indywidualnej i zespołowej opartej na wiedzy i umiejętnościach,
i)utworzenie bezpłatnego systemu dla wszystkich placówek oświatowych, który umożliwi rodzicom obserwowanie postępów edukacji uczniów i kontakt z pracownikami szkoły. [box] Co z tego wynika: Polska szkoła przygotuje uczniów do samodzielnego i bezpiecznego korzystania z technologii cyfrowych oraz będzie wspierała wykrywanie i rozwój talentów informatycznych. 54 Poz. 620 Monitor Polski – 56 – Poz. 620 Cel 1.2.4: Pracownicy administracji publicznej, w tym samorządowi, posiadają kompetencje cyfrowe niezbędne do efektywnego działania administracji Co umożliwi realizację celu:
a)zapewnienie pracownikom administracji publicznej, w tym samorządowym, dostępu do wysokiej jakości szkoleń, warsztatów praktycznych oraz pakietów kursów elearningowych zakończonych ewaluacją zdobytych kompetencji np. w modelu mikropoświadczeń, m.in. w obszarach świadczenia cyfrowych usług publicznych, identyfikacji elektronicznej, zarządzania cyfryzacją, elektronicznego zarządzania dokumentacją, cyfryzacji procesów, cyberbezpieczeństwa, sztucznej inteligencji, systemów chmurowych, zarządzania i analizy danych oraz otwierania danych, inteligentnych miast i wsi (smart city i smart village), open-source (otwarte oprogramowanie) w administracji, zarządzania dostępnością cyfrową i jej wdrażaniem itp.,
b)zwiększenie wynagrodzeń dla specjalistów i specjalistek ICT w administracji oraz wprowadzenie systemowego wsparcia dla jej pracowników chcących się przekwalifikować do zawodu specjalisty ICT,
c)wprowadzenie w administracji publicznej prymatu kształcenia własnych kadr w obszarach zdiagnozowanych potrzeb ICT (np. cyberbezpieczeństwo, sztuczna inteligencja). [box] Co z tego wynika: Dzięki zwiększeniu własnych kompetencji, urzędnicy skuteczniej pomogą rozwiązać Twoją sprawę. 55 Monitor Polski – 57 – Poz. 620 Cel 1.2.5: Kompleksowe wzmocnienie kompetencji cyfrowych pracowników jednostek samorządu terytorialnego odbywa się z uwzględnieniem specyficznych potrzeb regionalnych i lokalnych Co umożliwi realizację celu:
a)opracowanie i wdrożenie systemu podnoszenia poziomu kompetencji cyfrowych pracowników samorządowych, w tym skoordynowanie działań zapewniających kompleksowe wsparcie edukacyjne, eksperckie oraz finansowe,
b)wsparcie samorządów w tworzeniu lokalnych, regionalnych lub ponadregionalnych hubów usług i kompetencji cyfrowych zapewniających dostęp do specjalistycznej wiedzy i szkoleń, które będą lepiej dopasowane do potrzeb poszczególnych podmiotów samorządowych,
c)wdrożenie rozwiązań wspierających adekwatne do warunków rynkowych wynagradzanie pracowników zaangażowanych w transformację cyfrową, zatrudnianie ekspertów ICT oraz umożliwienie oddelegowywania pracowników pomiędzy jednostkami różnych szczebli administracji w celu realizacji zadań publicznych związanych z przedsięwzięciami informatycznymi o publicznym zastosowaniu,
d)rozwijanie międzynarodowej współpracy przez tworzenie wspólnych projektów edukacyjnych z unijnymi organizacjami w zakresie kompetencji cyfrowych administracji samorządowej oraz adaptację najlepszych praktyk z innych krajów UE w sposób zharmonizowany z polskimi potrzebami,
e)programy stażowe dla studentów połączone z późniejszym zatrudnieniem w jednostkach samorządu terytorialnego, podczas których mogliby uczestniczyć w procesie transformacji cyfrowej sektora publicznego oraz zdobywać doświadczenie w tym zakresie. 56 Monitor Polski – 58 – Poz. 620 Cel 1.2.6: Wiedza, umiejętności i świadomość polskiego społeczeństwa odpowiadają wyzwaniom i trendom towarzyszącym transformacji cyfrowej i zrównoważonemu rozwojowi Co umożliwi realizację celu:
a)uwzględnianie w programach kształcenia kwestii wpływu korzystania z usług ICT na środowisko oraz edukowanie na temat tego, jak korzystać z technologii w sposób bardziej zrównoważony. Prowadzenie kampanii społeczno-edukacyjnych podnoszących świadomość w tym zakresie,
b)zwiększanie poziomu edukacji społeczeństwa z zakresu technologii przełomowych, przez organizację szkoleń, warsztatów i edukację pozaformalną, w tym rozwijanie świadomości danych, obejmującej umiejętność pozyskiwania, interpretacji, krytycznej oceny oraz odpowiedzialnego wykorzystywania danych,
c)stworzenie planu komunikacji społecznej w mediach publicznych (w ramach misji publicznej) w celu rozwoju świadomości i wiedzy obywateli na temat zagadnień cyfrowych. 57 Monitor Polski – 59 – Poz. 620 Cel 1.2.7: Polskie przedsiębiorstwa posiadają kompetencje cyfrowe kluczowe do efektywnego prowadzenia biznesu, utrzymania pozycji konkurencyjnej na rynku i strategicznego rozwoju firmy przy wykorzystaniu rozwiązań cyfrowych Co umożliwi realizację celu:
a)wzmacnianie świadomości właścicieli i pracowników nowopowstających przedsiębiorstw na temat korzyści z wdrożeń technologii dostosowanych do specyfiki działalności, przez sprofilowane doradztwo eksperckie, dostęp do materiałów informacyjnych i edukacyjnych z zakresu transformacji cyfrowej oraz korzystanie z pakietu „Cyfrowego Startu dla Biznesu”,
b)podnoszenie kompetencji właścicieli i pracowników działających przedsiębiorstw w zakresie wykorzystania nowoczesnych technologii, umożliwienie automatycznej samooceny poziomu dojrzałości cyfrowej przedsiębiorstwa oraz zapewnienie dostępu do indywidualnie dopasowanego doradztwa ICT ukierunkowanego na wdrażanie rozwiązań technologicznych i wzmocnienie cyberbezpieczeństwa,
c)budowanie zaufania do technologii cyfrowych przez wzmacnianie wiedzy o bilansie kosztów, korzyści i ryzyk z wdrożenia rozwiązań cyfrowych, o cyberbezpieczeństwie oraz rozwój umiejętności krytycznej oceny jakości i wiarygodności źródeł informacji i identyfikacji dezinformacji,
d)niwelowanie obaw związanych z przestojami procesów w firmie i ryzykiem nietrafionych inwestycji w rozwiązania cyfrowe przez systemowe wsparcie obejmujące rzetelną diagnostykę, ocenę spodziewanych efektów i dobór najlepszych narzędzi do rozwoju cyfrowego firmy,
e)wspieranie programów podnoszenia kwalifikacji dla pracowników w celu zdobycia stosowanych umiejętności w zakresie wykorzystania nowoczesnych technologii w ich obszarach zawodowych. 58 Monitor Polski – 60 – Poz. 620 1.3 Cyberbezpieczeństwo Diagnoza – jak jest? Rosnący poziom zagrożeń w cyberprzestrzeni, nowe rodzaje zagrożeń i wzrost aktywności grup cyberprzestępczych, haktywistycznych i powiązanych z innymi państwami mają wpływ na codzienne funkcjonowanie obywateli, przedsiębiorstw i instytucji publicznych. Polska należy do krajów najczęściej atakowanych w cyberprzestrzeni, corocznie rośnie liczba cyberincydentów. Jest to związane m.in. rozprzestrzenianiem technologii (np. AI) umożliwiających dokonywanie cyberataków oraz coraz większe ucyfrowienie naszego codziennego życia oraz digitalizacja gospodarki i państw. Polska i inne państwa Zachodu są także celem ataków hybrydowych Rosji, Białorusi i innych państw, których duża część ma miejsce w cyberprzestrzeni. W wymiarze wojskowym cyberprzestrzeń stała się domeną operacyjną na równi z lądem, morzem, powietrzem i kosmosem. Cyberbezpieczeństwo naszego kraju ma też fundamentalne znacznie z uwagi na centralną rolę na wschodniej flance NATO. Wojna Rosji z Ukrainą, w której Polska stanowi hub logistyczny wsparcia dla broniącej się Ukrainy, wiązała się z licznymi cyberatakami m.in. na infrastrukturę transportową, co jest ważną lekcją w

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.