Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 listopada 2005 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie metod przeprowadzania badań właściwości fizykochemicz

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 22 grudnia 2005 r. Nr 251 TREÂå: Poz.: ROZPORZÑDZENIE 2119 — Ministra Zdrowia z dnia 21 listopada 2005 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie metod przeprowadzania badaƒ w∏aÊciwoÊci fizykochemicznych, toksycznoÊci i ekotoksycznoÊci substancji i preparatów chemicznych . . . . . . . . . . . . 16357 2119 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 21 listopada 2005 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie metod przeprowadzania badaƒ w∏aÊciwoÊci fizykochemicznych, toksycznoÊci i ekotoksycznoÊci substancji i preparatów chemicznych2) Na podstawie art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych (Dz. U. Nr 11, poz. 84, z póên. zm.3)) zarzàdza si´, co nast´puje: § 1. W rozporzàdzeniu Ministra Zdrowia z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie metod przeprowadzania badaƒ w∏aÊciwoÊci fizykochemicznych, toksycznoÊci i ekotoksycznoÊci substancji i preparatów chemicznych (Dz. U. Nr 232, poz. 2343) wprowadza si´ nast´pujàce zmiany w za∏àczniku do rozporzàdzenia: 1) „Spis metod” otrzymuje brzmienie okreÊlone w za∏àczniku nr 1 do niniejszego rozporzàdzenia; 2) w cz´Êci A po pozycji „A.20 Rozpuszczanie/ekstrakcja polimerów w wodzie” dodaje si´ pozycj´ ——————— 1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 31 paêdziernika 2005 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U. Nr 220, poz. 1901). 2) Niniejsze rozporzàdzenie dokonuje w zakresie swojej regulacji wdro˝enia dyrektywy 2004/73/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. dostosowujàcej po raz 29 do post´pu technicznego dyrektyw´ 67/548/EWG w sprawie zbli˝enia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszàcych si´ do klasyfikacji, pakowania i etykietowania substancji niebezpiecznych (Dz. Urz. WE L 152 z 30.04.2004 r.). 3) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1085, Nr 123, poz. 1350 i Nr 125, poz. 1367, z 2002 r. Nr 135, poz. 1145 i Nr 142, poz. 1187, z 2003 r. Nr 189, poz. 1852, z 2004 r. Nr 96, poz. 959 i Nr 121, poz. 1263 oraz z 2005 r. Nr 179, poz. 1485. „A.21. W∏aÊciwoÊci utleniajàce (ciecze)” w brzmieniu okreÊlonym w za∏àczniku nr 2 do niniejszego rozporzàdzenia; 3) w cz´Êci B: a) pozycja B.1.BIS. otrzymuje brzmienie okreÊlone w za∏àczniku nr 3 do niniejszego rozporzàdzenia, b) pozycja B.1.TRIS. otrzymuje brzmienie okreÊlone w za∏àczniku nr 4 do niniejszego rozporzàdzenia, c) pozycja B.4. otrzymuje brzmienie okreÊlone w za∏àczniku nr 5 do niniejszego rozporzàdzenia, d) pozycja B.5. otrzymuje brzmienie okreÊlone w za∏àczniku nr 6 do niniejszego rozporzàdzenia, e) pozycja B.31. otrzymuje brzmienie okreÊlone w za∏àczniku nr 7 do niniejszego rozporzàdzenia, f) pozycja B.35. otrzymuje brzmienie okreÊlone w za∏àczniku nr 8 do niniejszego rozporzàdzenia, g) po pozycji „B.41. FototoksycznoÊç in vitro — test wychwytu czerwieni oboj´tnej 3T3” dodaje si´ pozycje: — „B.42. Uczulanie skóry: próba na miejscowym w´êle ch∏onnym” w brzmieniu okreÊlonym w za∏àczniku nr 9 do niniejszego rozporzàdzenia, Dziennik Ustaw Nr 251 — 16358 — Poz. 2119 — „B.43 Badanie neurotoksycznoÊci na gryzoniach” w brzmieniu okreÊlonym w za∏àczniku nr 10 do niniejszego rozporzàdzenia; c) „C.23. Przemiany tlenowe i beztlenowe w glebie” — w brzmieniu okreÊlonym w za∏àczniku nr 13 do niniejszego rozporzàdzenia, 4) w cz´Êci C po pozycji „C.20. Rozmna˝anie rozwielitki (Daphnia magna sp.)” dodaje si´ pozycje: d) „C.24. Przemiany tlenowe i beztlenowe w osadach wodnych” — w brzmieniu okreÊlonym w za∏àczniku nr 14 do niniejszego rozporzàdzenia. a) „C.21. Mikroorganizmy glebowe: Badanie przemian azotu” — w brzmieniu okreÊlonym w za∏àczniku nr 11 do niniejszego rozporzàdzenia, b) „C.22. Mikroorganizmy glebowe: Badanie przemian w´gla” — w brzmieniu okreÊlonym w za∏àczniku nr 12 do niniejszego rozporzàdzenia, § 2. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia. Minister Zdrowia: Z. Religa Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 listopada 2005 r. (poz. 2119) Za∏àcznik nr 1 SPIS METOD Cz´Êç A. Metody przeprowadzania badaƒ w∏aÊciwoÊci fizykochemicznych A.1. A.2. A.3. A.4. A.5. A.6. A.8. A.9. A.10. A.11. A.12. A.13. A.14. A.15. A.16. A.17. A.18. A.19. A.20. A.21. Temperatura topnienia/krzepni´cia Temperatura wrzenia G´stoÊç wzgl´dna Pr´˝noÊç par Napi´cie powierzchniowe RozpuszczalnoÊç w wodzie Wspó∏czynnik podzia∏u Temperatura zap∏onu PalnoÊç (substancje i preparaty chemiczne sta∏e) PalnoÊç (gazy) PalnoÊç (w kontakcie z wodà) W∏aÊciwoÊci piroforyczne cia∏ sta∏ych i cieczy W∏aÊciwoÊci wybuchowe Temperatura samozap∏onu (ciecze i gazy) Wzgl´dna temperatura samozapalenia substancji/preparatów chemicznych sta∏ych W∏aÊciwoÊci utleniajàce (substancje/preparaty chemiczne sta∏e) Liczbowo Êrednia masa czàsteczkowa i rozk∏ad masy czàsteczkowej polimerów ZawartoÊç polimerów o ma∏ej masie czàsteczkowej Rozpuszczanie/ekstrakcja polimerów w wodzie W∏aÊciwoÊci utleniajàce (ciecze) Cz´Êç B. Metody oznaczania toksycznoÊci i innych skutków zdrowotnych B.1.BIS. ToksycznoÊç ostra (podanie drogà pokarmowà) — Metoda Ustalonej Dawki B.1.TRIS. ToksycznoÊç ostra (podanie drogà pokarmowà) — Metoda Klas ToksycznoÊci Ostrej B.2. ToksycznoÊç ostra (inhalacyjna) B.3. ToksycznoÊç ostra (nara˝enie przez skór´) B.4. ToksycznoÊç ostra: dzia∏anie dra˝niàce/˝ràce na skór´ B.5. ToksycznoÊç ostra: dzia∏anie dra˝niàce/˝ràce na oko B.6. ToksycznoÊç ostra (uczulenie skóry) B.7. ToksycznoÊç dawki powtarzanej (28 dni, droga pokarmowa) B.8. ToksycznoÊç dawki powtarzanej (28 dni, droga inhalacyjna) B.9. ToksycznoÊç dawki powtarzanej (28 dni, po podaniu na skór´) B.10. MutagennoÊç (test aberracji chromosomowych in vitro na komórkach ssaków) B.11. MutagennoÊç (test aberracji chromosomowych na komórkach szpiku kostnego ssaków) B.12. MutagennoÊç (test mikrojàdrowy na erytrocytach ssaków in vivo) B.13/14. MutagennoÊç (test rewersji mutacji na bakteriach) B.15. MutagennoÊç (test mutacji genowych na komórkach Saccharomyces cerevisiae) B.16. MutagennoÊç (test rekombinacji mitotycznych na komórkach Saccharomyces cerevisiae) B.17. MutagennoÊç (test mutacji genowych na komórkach ssaków) Dziennik Ustaw Nr 251 B.18. B.19. B.20. B.21. B.22. B.23. B.24. B.25. B.26. B.27. B.28. B.29. B.30. B.31. B.32. B.33. B.34. B.35. B.36. B.37. B.38. B.39. B.40. B.41. B.42. B.43. — 16359 — Poz. 2119 Uszkodzenie i naprawa DNA — Nieplanowa synteza DNA — Badanie na komórkach ssaków in vitro Test wymiany chromatyd siostrzanych in vitro Recesywne mutacje letalne zwiàzane z p∏cià u Drosophila melanogaster Transformacja komórek ssaków in vitro Dominujàce mutacje letalne u gryzoni Aberracje chromosomowe spermatogoniów ssaków Test plamkowy u myszy Test dziedzicznych translokacji u myszy ToksycznoÊç podchroniczna (90-dniowe powtarzane nara˝enie gryzoni drogà pokarmowà) ToksycznoÊç podchroniczna (90-dniowe powtarzane nara˝enie drogà pokarmowà zwierzàt z gatunków innych ni˝ gryzonie) ToksycznoÊç podprzewlek∏a — nara˝enie przez skór´ (90-dniowe powtarzane nara˝enie na skór´ u gryzoni) ToksycznoÊç podprzewlek∏a — nara˝enie inhalacyjne (90-dniowe powtarzane nara˝enie inhalacyjne u gryzoni) ToksycznoÊç przewlek∏a Badanie toksycznoÊci w rozwoju przedporodowym Dzia∏anie rakotwórcze ToksycznoÊç przewlek∏a/dzia∏anie rakotwórcze Dzia∏anie toksyczne na rozrodczoÊç w warunkach testu jednopokoleniowego Dzia∏anie toksyczne na rozrodczoÊç w warunkach testu dwupokoleniowego Toksykokinetyka Opóêniona neurotoksycznoÊç zwiàzków fosforoorganicznych po nara˝eniu ostrym Opóêniona neurotoksycznoÊç zwiàzków fosforoorganicznych po dawce powtarzanej — 28-dniowej Nieplanowana synteza DNA na komórkach wàtroby ssaków Dzia∏anie ˝ràce na skór´ FototoksycznoÊç in vitro — test wychwytu czerwieni oboj´tnej 3T3 Uczulanie skóry: próba na miejscowym w´êle ch∏onnym Badanie neurotoksycznoÊci na gryzoniach Cz´Êç C. Metody przeprowadzenia badaƒ ekotoksycznoÊci C.1. C.2. C.3. C.4. C.4.I. C.4.II. C.4.III. C.4.IV. C.4.V. C.4.VI. C.4.VII. C.5. C.6. C.7. C.8. C.9. C.10. C.11. C.12. C.13. C.14. C.15. C.16. C.17. C.18. C.19. C.20. C.21. C.22. C.23. C.24. ToksycznoÊç ostra (dla ryb) ToksycznoÊç ostra (dla rozwielitek — Daphnia sp.) Hamowanie wzrostu glonów PodatnoÊç na biodegradacj´ Uwagi ogólne Zanikanie RWO (Metoda C.4—A) Zmodyfikowane badanie przesiewowe wg OECD (Metoda C.4—B) Wydzielanie CO2 (Metoda C.4—C) Metoda respirometrii manometrycznej (Metoda C.4—D) Metoda naczynia zamkni´tego (Metoda C.4—E) Metoda M.I.T.I. (Metoda C.4—F) Degradacja — biochemiczne zapotrzebowanie na tlen Degradacja — chemiczne zapotrzebowanie na tlen Degradacja — abiotyczny rozk∏ad przez hydroliz´ w zale˝noÊci od pH ToksycznoÊç dla d˝d˝ownic. Badanie w sztucznej glebie Biodegradacja. Test Zahn-Wellensa Biodegradacja. Badania symulacyjne osadu czynnego Biodegradacja. Badania stopnia hamowania oddychania osadu czynnego Biodegradacja. Zmodyfikowany test SCAS Biokoncentracja. Badanie przep∏ywowe na rybach Badanie wzrostu narybku Krótkoterminowa toksycznoÊç na zarodkach ryb i stadiach narybku Badanie toksycznoÊci ostrej drogà pokarmowà na pszczo∏ach miodnych Badanie toksycznoÊci ostrej kontaktowej na pszczo∏ach miodnych Adsorpcja/desorpcja metodà wyznaczania stanu równowagi Wyznaczanie wspó∏czynnika adsorpcji (KOC) na glebie i osadzie Êciekowym za pomocà chromatografii cieczowej (HPLC) Rozmna˝anie rozwielitki (Daphnia magna sp.) Mikroorganizmy glebowe: badanie przemian azotu Mikroorganizmy glebowe: badanie przemian w´gla Przemiany tlenowe i beztlenowe w glebie Przemiany tlenowe i beztlenowe w osadach wodnych Dziennik Ustaw Nr 251 — 16360 — Poz. 2119 Za∏àcznik nr 2 A.21. W¸AÂCIWOÂCI UTLENIAJÑCE (CIECZE) 1. METODA 1.4. Zasada metody badawczej 1.1. Wst´p Badanà ciecz miesza si´ w stosunku 1:1 (masowo), z w∏óknami celulozy i umieszcza si´ w naczyniu ciÊnieniowym. Je˝eli podczas mieszania lub nape∏niania naczynia nastàpi samozapalenie, to dalsze prowadzenie badania nie jest konieczne. Niniejsza metoda badania jest przewidziana do pomiaru zdolnoÊci cieczy do zwi´kszenia szybkoÊci spalania lub intensywnoÊci spalania materia∏ów palnych lub do tworzenia mieszanin z materia∏ami palnymi, które ulegajà samozapaleniu, je˝eli takie dwa sk∏adniki zostanà dok∏adnie zmieszane. Opiera si´ ona na metodzie ONZ przewidzianej dla cieczy utleniajàcych (zobacz pozycja 1 piÊmiennictwa) i jest z nià równowa˝na. Jednak˝e, metoda ta jako A.21 przewidziana jest przede wszystkim do spe∏nienia wymagaƒ dyrektywy 67/548; wymagane jest porównanie tylko z jednà substancjà kontrolnà. Badanie i porównanie z dodatkowà substancjà kontrolnà mo˝e byç konieczne, je˝eli przewiduje si´ zastosowanie wyników badaƒ do innych celów1. Badania nie trzeba wykonywaç, je˝eli z budowy strukturalnej substancji mo˝na wnioskowaç o tym, ˝e substancja nie reaguje egzotermicznie z materia∏em palnym. Przed wykonaniem badania wskazane jest poznanie informacji o w∏aÊciwoÊciach wybuchowych substancji/preparatów chemicznych. Metody nie nale˝y stosowaç do badaƒ substancji/preparatów chemicznych sta∏ych, gazowych, wybuchowych, wysoce ∏atwopalnych oraz nadtlenków organicznych. Niniejsze badanie nie musi byç przeprowadzane, je˝eli dost´pne sà wyniki badania cieczy wed∏ug metody ONZ dla cieczy utleniajàcych (zobacz pozycja 1 piÊmiennictwa). 1.2. Definicje i jednostki Âredni czas narastania ciÊnienia jest Êrednià ze zmierzonych czasów narastania ciÊnienia dla mieszanin podatnych w warunkach oznaczenia do powodowania wzrostu ciÊnienia od 690 kPa do 2070 kPa powy˝ej ciÊnienia atmosferycznego. 1.3. Substancje kontrolne Alternatywnie, je˝eli badajàcy przewiduje, ˝e wyniki takiego badania mogà byç wykorzystane do innych celów1, to mo˝e uznaç za zasadne przeprowadzenie badania z dodatkowà substancjà kontrolnà3. ——————— 1 Np. w ramach przepisów transportowych ONZ. 2 Przed badaniem kwas powinien byç zmiareczkowany w ce- lu potwierdzenia st´˝enia. nadchlorowy i 40 % (w/w) chloran sodu. 1.5. Kryteria wiarygodnoÊci badaƒ W serii pi´ciu prób dla jednej substancji nie powinno byç wyników ró˝niàcych si´ o wi´cej ni˝ 30 % od Êredniej arytmetycznej. Wyniki ró˝niàce si´ o wi´cej ni˝ 30 % od Êredniej arytmetycznej powinny byç odrzucone, a procedury mieszania i nape∏niania powinny zostaç skorygowane, a badanie powtórzone. 1.6. Opis metody badawczej 1.6.1. CzynnoÊci przygotowawcze 1.6.1.1. Materia∏ palny Jako materia∏ palny stosuje si´ wysuszone w∏ókna celulozy o d∏ugoÊci w∏ókna pomi´dzy 50 i 250 µm oraz przeci´tnej Êrednicy 25 µm4. Powinny byç one wysuszone do sta∏ej wagi w warstwie nie grubszej ni˝ 25 mm w 105 °C przez 4 godz. i przechowywane w eksykatorze, ze Êrodkiem suszàcym, a˝ do och∏odzenia i osiàgni´cia stanu wymaganego do stosowania. ZawartoÊç wody w wysuszonej celulozie powinna byç ni˝sza ni˝ 0,5 % (masowo) w przeliczeniu na suchà mas´5. Je˝eli to konieczne, czas suszenia powinien byç przed∏u˝ony a˝ do osiàgni´cia tej wartoÊci6. Ta sama partia celulozy powinna byç stosowana podczas ca∏ego badania. 1.6.1.2. Aparatura Jako substancj´2 kontrolnà stosuje si´ 65 % (masowo) roztwór wodny kwasu azotowego (czystoÊç analityczna). 3 Wed∏ug odsy∏acza1 stosowane sà np.: 50 Je˝eli samozapalenie nie nastàpi∏o, to powinno byç przeprowadzone pe∏ne badanie. Mieszanin´ ogrzewa si´ w naczyniu ciÊnieniowym i oznacza si´ Êredni czas narastania ciÊnienia od 690 kPa do 2070 kPa powy˝ej ciÊnienia atmosferycznego. Uzyskany czas porównuje si´ ze Êrednim czasem narastania ciÊnienia dla mieszaniny 1:1 (masowo) substancji kontrolnej(ych) i celulozy. % (w/w) kwas 1.6.1.2.1. Naczynie ciÊnieniowe Wymagane jest naczynie ciÊnieniowe. Aparat sk∏ada si´ z cylindrycznego stalowego naczynia ciÊnieniowego o d∏ugoÊci 89 mm i Êrednicy zewn´trznej 60 mm ——————— 4 Np. Whatman Column Chromatographic Cellulose Powder CF 11, katalog nr 4021 050. np. za pomocà miareczkowania metodà Karl-Fisher’a. 6 Alternatywnie, wskazana zawartoÊç wody mo˝e byç równie˝ osiàgana np. przez ogrzewanie w 105 °C pod obni˝onym ciÊnieniem przez 24 h. 5 Potwierdzone Dziennik Ustaw Nr 251 — 16361 — (patrz rysunek A.21.1). Na przeciwnych stronach znajdujà si´ dwie p∏aszczyzny (zmniejszajàce przekrój naczynia do 50 mm) w celu u∏atwienia trzymania podczas zak∏adania g∏owiczki zapalajàcej i odpowietrznika. Naczynie, które ma wywiercony otwór o Êrednicy 20 mm, z jednego koƒca nagwintowany do g∏´bokoÊci 19 mm gwintem 1„zgodnie z normà British Standard Pipe (BSP) lub jego odpowiednikiem metrycznym. Odprowadzenie ciÊnienia, w postaci bocznego ramienia, jest wkr´cane w zakrzywionà powierzchni´ naczynia ciÊnieniowego 35 mm od jednego koƒca i pod kàtem 90° do powierzchni uchwytowych. Na koƒcu ramienia bocznego jest wywiercone gniazdo na g∏´bokoÊç 12 mm i nagwintowane gwintem 1/2”, zgodnie z BSP lub jego odpowiednikiem metrycznym. Je˝eli jest to konieczne, uszczelnienie wewn´trzne zawiera uszczelk´ gazoszczelnà. Rami´ boczne wchodzi 55 mm w g∏àb korpusu naczynia ciÊnieniowego i ma otwór o Êrednicy 6 mm. Koniec ramienia bocznego jest nagwintowany w celu unieruchomienia czujnika ciÊnienia. Do pomiaru ciÊnienia mo˝e byç u˝yte dowolne urzàdzenie, pod warunkiem ˝e nie jest wra˝liwe na goràce gazy lub produkty rozk∏adu i jest odpowiednie do odczytu szybkoÊci narastania ciÊnienia w przedziale 690—2070 kPa, w okresie nie d∏u˝szym ni˝ 5 ms. Najdalszy od ramienia bocznego koniec naczynia ciÊnieniowego jest zamykany g∏owiczkà zapalajàcà, wyposa˝onà w dwie elektrody, jedna odizolowana od korpusu, a druga uziemiajàca jest z nim po∏àczona. Drugi koniec naczynia ciÊnieniowego jest zamykany aluminiowà membranà rozrywajàcà o gruboÊci 0,2 mm (ciÊnienie rozrywajàce wynosi ok. 2200 kPa) zamocowanà w gnieêdzie za pomocà korka z otworem 20 mm. Je˝eli to konieczne, pod g∏owiczkà zapalajàcà stosuje si´ oboj´tne uszczelnienie w celu zapewnienia hermetycznoÊci. Urzàdzenie podtrzymujàce (rysunek A.21.2) umo˝liwia w∏aÊciwà pozycj´ zestawu podczas badania. Zwykle sk∏ada si´ ono z p∏ytki z mi´kkiej stali o wymiarach 235 mm x 184 mm x 6 mm z przymocowanym do niej wspornikiem o d∏ugoÊci 185 mm i wyprofilowanym kwadratowo zag∏´bieniem na naczynie ciÊnieniowe o wymiarach 70 mm x 70 mm x 4 mm. Âciany boczne wyprofilowanego kwadratowo wspornika sà naci´te na dwóch przeciwleg∏ych stronach na jednym koƒcu jego d∏ugoÊci tak, ˝e konstrukcja ma dwie p∏askie boczne nogi wznoszàce si´ na wysokoÊç 86 mm ponad nienaruszony przekrój wspornika. Drugie koƒce tych p∏askich Êcian sà obci´te pod kàtem 60° do poziomu i przyspawane do p∏ytki podstawy. Po jednej stronie górnej cz´Êci podstawy przekroju wspornika wykonana jest szczelina o wymiarach 22 mm szerokoÊci i 46 mm g∏´bokoÊci tak, ˝e gdy zestaw naczynia ciÊnieniowego jest opuszczany w g∏àb wspornika, najpierw podparty jest we wsporniku zacisk zapalajàcy, a boczne rami´ umieszczone jest w tej szczelinie. Podk∏adka stalowa o d∏ugoÊci 30 mm i gruboÊci 6 mm jest dospawana do dolnej wewn´trznej cz´Êci przedniej wspornika, która dzia∏a jako przek∏adka dystansowa. Dwie Êruby 7 mm z p∏askim ∏bem (lub motylkowe) wkr´cone w Êcian´ przeciwleg∏à s∏u˝à do mocowania naczynia ciÊnieniowego w miejscu. Dwie 12 mm szerokoÊci taÊmy stalowe o gruboÊci 6 mm, przyspawane do cz´Êci bocznych, stykajà si´ z podstawà wspornika, podpierajàc naczynie ciÊnieniowe od do∏u. Poz. 2119 1.6.1.2.2. Uk∏ad zapalajàcy Uk∏ad zapalajàcy zawiera drut Ni/Cr o d∏ugoÊci 25 cm, Êrednicy 0,6 mm i opornoÊci 3,85 ohm/m. Drut zwija si´, za pomocà pr´ta o Êrednicy 5 mm w spiral´ i przymocowuje si´ do elektrod g∏owiczki zapalajàcej. Spirala powinna mieç jednà z form pokazanych na rysunku A.21.3. Odleg∏oÊç pomi´dzy dnem naczynia a dolnà cz´Êcià spirali powinna wynosiç 20 mm. Je˝eli elektrody nie sà nastawialne, to koƒce drutu zapalajàcego pomi´dzy spiralà a dnem naczynia powinny byç odizolowane za pomocà ceramicznej gilzy. Drut rozgrzewa si´ wskutek przep∏ywu pràdu sta∏ego o nat´˝eniu co najmniej 10 A. 1.6.2. Wykonanie badania7 Urzàdzenie, zestawione razem z czujnikiem ciÊnienia i uk∏adem grzewczym, ale bez membrany rozrywajàcej umieszczonej na miejscu, jest podtrzymywane od do∏u przez g∏owiczk´ zapalajàcà. Badanà ciecz w iloÊci 2,5 g miesza si´ z 2,5 g wysuszonej celulozy w szklanej zlewce za pomocà szklanej bagietki8. Ze wzgl´dów bezpieczeƒstwa, mieszanie powinno byç przeprowadzone spoza os∏ony pomi´dzy wykonawcà a mieszaninà. Je˝eli mieszanina zapali si´ podczas mieszania lub nape∏niania, dalsze wykonywanie badania nie jest konieczne. Mieszanin´ dodaje si´, ma∏ymi porcjami przez zawór, do naczynia ciÊnieniowego w sposób gwarantujàcy, ˝e mieszanina zosta∏a u∏o˝ona wokó∏ spirali zapalajàcej i jest z nià w dobrym kontakcie. Wa˝ne jest, aby spirala nie zosta∏a zniekszta∏cona podczas operacji nape∏niania, co mo˝e mieç wp∏yw na uzyskanie b∏´dnych wyników9. Membran´ rozrywajàcà umieszcza si´ na miejscu i zabezpiecza si´ jà, wkr´cajàc korek w celu uszczelnienia. Za∏adowane naczynie z membranà rozrywajàcà umieszczonà do góry przenosi si´ na miejsce (podstaw´), w którym b´dzie wykonywany zap∏on, umieszczone w odpowiednim opancerzonym wyciàgu lub komorze do spalania. Koƒcówki zasilania powinny zostaç pod∏àczone do zewn´trznych koƒcówek g∏owiczki zapalajàcej i powinien zostaç w∏àczony pràd o nat´˝eniu 10 A. Czas pomi´dzy poczàtkiem mieszania i w∏àczeniem zasilania nie powinien przekraczaç 10 minut. Sygna∏ wytwarzany przez czujnik ciÊnienia rejestruje si´ przez odpowiedni uk∏ad, który umo˝liwia ocen´ i rejestrowanie sta∏ego zapisu czasu narastania ciÊnienia (np. przekaênik po∏àczony jest z rejestratorem). Mieszanin´ ogrzewa si´ a˝ do p´kni´cia membrany rozrywajàcej lub przez co najmniej 60 s. Je˝eli membrana rozrywajàca nie p´k∏a, to mieszanin´ nale——————— 7 Mieszaniny utleniacza z celulozà powinny byç traktowane jako potencjalnie wybuchowe i wszelkie czynnoÊci powinny byç wykonywane ostro˝nie. 8 W praktyce, mo˝e to byç uzyskiwane poprzez przygotowanie mieszaniny 1:1 (masowo) mieszaniny cieczy badanej i celulozy w iloÊci wi´kszej ni˝ potrzebna do próby i do przeniesienia 5 ± 0,1g do naczynia ciÊnieniowego. Do ka˝dej próby mieszanina powinna byç Êwie˝o przygotowana. 9 W szczególnoÊci nie nale˝y dopuÊciç do kontaktu pomi´dzy sàsiadujàcymi zwojami spirali. Dziennik Ustaw Nr 251 — 16362 — ˝y pozostawiç do och∏odzenia przed ostro˝nym rozebraniem urzàdzenia, stosujàc zabezpieczenia przed dzia∏aniem nadciÊnienia, które mo˝e w nim wyst´powaç. Wykonuje si´ pi´ç prób z cieczà badanà i substancjà(ami) kontrolnà(ymi). Zapisuje si´ czas narastania ciÊnienia od 690 kPa do 2070 kPa powy˝ej ciÊnienia atmosferycznego. Potem oblicza si´ Êredni czas narastania ciÊnienia. W pewnych przypadkach ciecze mogà powodowaç wzrost ciÊnienia (zbyt wysoki lub zbyt niski), spowodowany przez reakcje chemiczne nieb´dàce charakterystycznymi dla w∏aÊciwoÊci utleniajàcych. W takich przypadkach mo˝e byç konieczne powtórzenie badania z materia∏em oboj´tnym, np. diatomitem (ziemià okrzemkowà), zast´pujàcym celuloz´ w celu wyjaÊnienia rodzaju reakcji. Poz. 2119 2. WYNIKI Czas narastania ciÊnienia zarówno dla substancji badanej i substancji kontrolnej(ych). Czas narastania ciÊnienia z badaƒ z materia∏em oboj´tnym, o ile zosta∏y przeprowadzone. 2.1. Opracowanie wyników Oblicza si´ Êredni czas narastania ciÊnienia dla cieczy badanej i substancji kontrolnej(ych). Oblicza si´ Êredni czas narastania ciÊnienia z badaƒ z materia∏em oboj´tnym (o ile zosta∏y przeprowadzone). Niektóre przyk∏ady wyników podano w tabeli A.21.1. Tabela A.21.1. Przyk∏ady wynikówd) a) Ârednia wartoÊç z porównawczych prób mi´dzylaboratoryjnych. b) Maksymalnego ciÊnienia 2070 kPa nie uzyskano. c) Roztwory nasycone powinny byç przygotowywane w 20 °C. d) Zobacz pozycja 1 piÊmiennictwa dotyczàca klasyfikacji wed∏ug algorytmu ONZ dla transportu. 3. SPRAWOZDANIE 3.1. Sprawozdanie z badaƒ Sprawozdanie z badaƒ musi zawieraç nast´pujàce informacje: — identyfikacj´, sk∏ad, czystoÊç badanej substancji itp., — st´˝enie substancji badanej, — zastosowanà procedur´ suszenia celulozy, — obliczone Êrednie czasy narastania ciÊnienia, — odst´pstwa od niniejszej metody i ich przyczyny, — wszystkie informacje dodatkowe lub uwagi dotyczàce interpretacji wyników. 3.2. Interpretacja wyników10 Wyniki badaƒ ocenia si´ na podstawie: — obserwacji, czy mieszanina cieczy badanej i celulozy zapala si´ samorzutnie, oraz — zawartoÊç wody w wysuszonej celulozie, — wyniki badaƒ, — wyniki badaƒ z materia∏em oboj´tnym, je˝eli by∏y wykonywane, ——————— 10 Zobacz pozycja 1 piÊmiennictwa; w celu interpretacji wy- ników na podstawie zaleceƒ ONZ dla transportu stosowanych dla ró˝nych substancji kontrolnych. Dziennik Ustaw Nr 251 — 16363 — — porównania Êredniego czasu przyj´tego dla narastania ciÊnienia od 690 kPa do 2070 kPa z substancjà(ami) kontrolnà(ymi). Ciecz uwa˝a si´ za utleniajàcà, je˝eli: Poz. 2119 W celu unikni´cia fa∏szywie pozytywnych wyników, je˝eli to konieczne, powinny byç równie˝ uwzgl´dnione przy ich interpretacji wyniki uzyskane podczas badania cieczy z materia∏em oboj´tnym. — mieszanina 1:1 (masowo), cieczy i celulozy zapala si´ samorzutnie lub 4. PIÂMIENNICTWO — mieszanina 1:1 (masowo) cieczy i celulozy wykazuje Êredni czas narastania ciÊnienia mniejszy lub równy Êredniemu czasowi narastania ciÊnienia dla mieszaniny 1:1 masowo, 65 % (masowo) wodnego roztworu kwasu azotowego i celulozy. 1) Recommendations on the Transport of Dangerous Goods, Manual of Tests and Criteria. 3rd revised edition. UN Publication No: ST/SG/AC.10/11/Rev. 3, 1999, page 342. Test O.2: Test for oxidizing liquids. Rysunek A.21.1. Naczynie ciÊnieniowe A Korpus naczynia ciÊnieniowego B Korek blokujàcy membran´ rozrywajàcà C G∏owiczka zapalajàca D Mi´kka podk∏adka o∏owiana E Membrana rozrywajàca F Rami´ boczne G G∏owica czujnika ciÊnienia H Podk∏adka J Elektroda zaizolowana K Elektroda uziemiona L Izolacja M Króciec stalowy N Wy˝∏obienie na odkszta∏cenie podk∏adki Dziennik Ustaw Nr 251 — 16364 — Rysunek A.21.2. Urzàdzenie podtrzymujàce Rysunek A.21.3. Uk∏ad zapalajàcy A Spirala zapalajàca B Izolacja C Elektrody D G∏owiczka zapalajàca Uwaga: mogà byç stosowane oba te ustawienia. Poz. 2119 Dziennik Ustaw Nr 251 — 16365 — Poz. 2119 Za∏àcznik nr 3 B.1.BIS. TOKSYCZNOÂå OSTRA (PODANIE DROGÑ POKARMOWÑ) — METODA USTALONEJ DAWKI 1. METODA Niniejsza metoda jest równowa˝na metodzie opisanej w Wytycznej OECD Nr 420 (2001). 1.1. Wst´p W tradycyjnych metodach szacowania ostrej toksycznoÊci poszukiwanym wskaênikiem si∏y dzia∏ania toksycznego jest padni´cie zwierzàt. W 1984 r. Brytyjskie Towarzystwo Toksykologiczne zaproponowa∏o nowe podejÊcie do badaƒ toksycznoÊci ostrej opierajàce si´ na kolejnym podawaniu dawek o ustalonej wielkoÊci (zobacz pozycja 1 piÊmiennictwa). PodejÊcie to umo˝liwia unikni´cie traktowania padni´cia zwierzàt jako kryterium oceny, gdy˝ polega na obserwacji wyraênych cech dzia∏ania toksycznego ujawniajàcych si´ po kolejnym podaniu dawki o ustalonej wielkoÊci. Po brytyjskich (zobacz pozycja 2 piÊmiennictwa) i mi´dzynarodowych (zobacz pozycja 3 piÊmiennictwa) badaniach walidacyjnych przeprowadzonych in vivo procedura zosta∏a przyj´ta w 1992 r. jako metoda badawcza. Nast´pnie w kolejnych badaniach (zobacz pozycje 4, 5 i 6 piÊmiennictwa) oszacowano wiarygodnoÊç Metody Ustalonej Dawki przy zastosowaniu statystycznych modeli matematycznych. Badania in vivo oraz matematyczne modelowania wykaza∏y, ˝e procedura jest powtarzalna, w porównaniu z metodami tradycyjnymi umo˝liwia zmniejszenie liczby stosowanych zwierzàt oraz pozwala uszeregowaç substancje w sposób zbli˝ony do innych nietradycyjnych metod badania toksycznoÊci ostrej. Wytyczne co do wyboru najbardziej w∏aÊciwej metody badawczej do oceny toksycznoÊci ostrej podane sà w Wytycznych do Badaƒ ToksycznoÊci Ostrej po Podaniu Drogà Pokarmowà (zobacz pozycja 7 piÊmiennictwa). Dokument ten zawiera tak˝e dodatkowe informacje, dotyczàce przeprowadzenia badaƒ Metodà B.1.bis i ich interpretacji. Zasadà metody jest, aby w badaniu g∏ównym stosowane by∏y tylko Êrednio toksyczne dawki; unikaç nale˝y podawania dawek, które prawdopodobnie b´dà powodowaç padni´cie zwierzàt. Nie nale˝y podawaç równie˝ substancji w dawkach, co do których jest pewnoÊç, ˝e powodujà znaczny ból i cierpienie z powodu ich ostrego dzia∏ania dra˝niàcego lub ˝ràcego. Zwierz´ta w agonii lub w widoczny sposób cierpiàce, bàdê te˝ wykazujàce oznaki silnego i trwa∏ego bólu, powinny byç w sposób humanitarny uÊmiercone, a w interpretacji wyników powinny zostaç traktowane tak samo, jak zwierz´ta, które pad∏y podczas badania. Kryteria podj´cia decyzji o uÊmierceniu zwierzàt w agonii lub cierpiàcych oraz wytyczne co do rozpoznawania przewidywanej lub nieuchronnej Êmierci sà przedmiotem osobnych Wytycznych (zobacz pozycja 8 piÊmiennictwa). Stosujàc t´ metod´, mo˝na uzyskaç informacje na temat niebezpiecznych w∏aÊciwoÊciach substancji oraz uszeregowaç je i sklasyfikowaç zgodnie z zasada- mi Âwiatowego Systemu Zharmonizowanego (GHS) dotyczàcymi klasyfikacji substancji chemicznych ze wzgl´du na toksycznoÊç ostrà (zobacz pozycja 9 piÊmiennictwa). Przed przystàpieniem do badania wykonujàcy je powinien wziàç pod uwag´ wszystkie dost´pne informacje na temat badanej substancji. Do takich informacji zalicza si´ to˝samoÊç i budow´ chemicznà substancji, jej w∏aÊciwoÊci fizykochemiczne, wyniki innych badaƒ toksykologicznych in vitro lub in vivo, dane toksykologiczne dla substancji o podobnej budowie chemicznej oraz przewidywane zastosowanie(a) tej substancji. Takie informacje sà konieczne w celu przekonania wszystkich zainteresowanych, ˝e badanie jest odpowiednie dla ochrony zdrowia ludzkiego i odpowiednie do w∏aÊciwego wyboru dawki poczàtkowej. 1.2. Definicje ToksycznoÊç ostra po podaniu drogà pokarmowà: oznacza wszystkie szkodliwe skutki, które wyst´pujà po podaniu substancji drogà pokarmowà w pojedynczej dawce lub w wielu dawkach, podanych w czasie 24 godzin. Padni´cie opóênione: oznacza, ˝e zwierz´ nie pada lub nie znajduje si´ w stanie agonii w czasie 48 godzin od podania badanej substancji, ale pada póêniej, w czasie 14-dniowego okresu obserwacji. Dawka: jest iloÊcià badanej substancji podanej zwierz´ciu. Dawk´ wyra˝a si´ jako mas´ badanej substancji przypadajàcà na jednostk´ masy cia∏a zwierz´cia (np.: mg/kg). ToksycznoÊç widoczna: jest ogólnym poj´ciem opisujàcym wyraêne oznaki zatrucia wyst´pujàce po podaniu badanej substancji (zobacz pozycja 3 piÊmiennictwa) takie, ˝e w nast´pnej najwy˝szej ustalonej dawce mogà wystàpiç trwa∏e objawy ostrego bólu i cierpienia, stan agonii (kryteria podano w Humane Endpoints Guidance Document (zobacz pozycja 8 piÊmiennictwa) lub prawdopodobne jest padni´cie wi´kszoÊci zwierzàt. GHS: Âwiatowy System Zharmonizowany. Wspólne przedsi´wzi´cie OECD (zdrowie i Êrodowisko), Komitetu Ekspertów ONZ ds. Transportu Towarów Niebezpiecznych (w∏aÊciwoÊci fizykochemiczne), ILO (informacja o zagro˝eniach) i koordynowane przez Mi´dzyorganizacyjny Program Zarzàdzania Chemikaliami (IOMC). Nieuchronne padni´cie: oznacza spodziewany stan agonii lub padni´cie po przed∏u˝eniu czasu obserwacji. Do objawów mogàcych wskazywaç na taki stan u gryzoni zalicza si´ konwulsje, po∏o˝enie boczne, pozycj´ le˝àcà i drgawki (bardziej szczegó∏owy opis mo˝na znaleêç w Humane Endpoints Guidance Document, zobacz pozycja 8 piÊmiennictwa). Dziennik Ustaw Nr 251 — 16366 — LD50 (medialna dawka Êmiertelna): jest statystycznie obliczonà pojedynczà dawkà substancji, która spowoduje Êmierç 50 % zwierzàt po podaniu drogà pokarmowà. WartoÊç LD50 jest wyra˝ana w postaci masy badanej substancji przypadajàcej na jednostk´ masy badanego zwierz´cia (mg/kg). Dawka graniczna: odnosi si´ do górnego ograniczenia dawki w badaniu (2000 lub 5000 mg/kg). Prognozowane padni´cie: wyst´powanie objawów klinicznych Êwiadczàcych o padni´ciu w przewidywalnym okresie w przysz∏oÊci przed up∏ywem zakoƒczenia doÊwiadczenia, np. niezdolnoÊç do picia wody lub spo˝ywania paszy (bardziej szczegó∏owy opis mo˝na znaleêç w Humane Endpoints Guidance Document, zobacz pozycja 8 piÊmiennictwa). 1.3. Zasada metody badawczej Grupy zwierzàt jednej p∏ci nara˝ane sà wed∏ug procedury etapowej przy zastosowaniu ustalonych dawek 5, 50, 300 i 2000 mg/kg (wyjàtkowo mo˝e byç brana pod uwag´ dodatkowa dawka 5000 mg/kg, zobacz pkt 1.6.2). Poziom dawki poczàtkowej jest wybierany na podstawie badania wst´pnego i jest to dawka, która powinna powodowaç wystàpienie pewnych objawów toksycznoÊci, jednak bez wystàpienia jej ostrych skutków lub ÊmiertelnoÊci. Objawy kliniczne i warunki powiàzane z wystàpieniem bólu, cierpienia i nieuchronnego padni´cia sà szczegó∏owo opisane w oddzielnych Wytycznych OECD (zobacz pozycja 8 piÊmiennictwa). Nast´pne grupy zwierzàt mogà byç nara˝ane na badanà substancj´ podawanà w wy˝szych lub ni˝szych ustalonych dawkach, w zale˝noÊci od wyst´powania lub niewyst´powania objawów toksycznoÊci lub ÊmiertelnoÊci. Procedura ta jest kontynuowana a˝ do podania substancji w dawce powodujàcej widoczne objawy toksycznoÊci lub do momentu, gdy stwierdzi si´ nie wi´cej ni˝ jeden przypadek padni´cia lub gdy w najwy˝szej dawce nie notuje si´ ˝adnych skutków, bàdê te˝ padni´cie wyst´puje w dawce najni˝szej. 1.4. Opis metody badawczej 1.4.1. Wybór gatunku zwierzàt Zalecanym gatunkiem gryzoni jest szczur, chocia˝ mogà byç równie˝ stosowane inne gatunki gryzoni. W badaniach zazwyczaj u˝ywa si´ samic (zobacz pozycja 7 piÊmiennictwa). Jest to uzasadnione opisanymi w literaturze wynikami konwencjonalnych badaƒ s∏u˝àcych do okreÊlenia wartoÊci LD50, które wykazujà, ˝e zazwyczaj istnieje niewielka ró˝nica we wra˝liwoÊci pomi´dzy samcami a samicami gryzoni; a w tych przypadkach, w których obserwowane sà ró˝nice, samice sà na ogó∏ nieco bardziej wra˝liwe (zobacz pozycja 10 piÊmiennictwa). Je˝eli wiedza o toksykologicznych lub toksykokinetycznych w∏aÊciwoÊciach strukturalnie podobnych substancji wskazuje na wi´ksze prawdopodobieƒstwo, ˝e samce mogà byç bardziej wra˝liwe, wówczas do badaƒ powinny byç u˝yte szczury tej p∏ci. Gdy badanie prowadzi si´ na samcach, nale˝y podaç wyraêne uzasadnienie. Poz. 2119 Stosowane powinny byç m∏ode, dojrza∏e, zdrowe osobniki powszechnie u˝ywanych ras laboratoryjnych. Samice powinny byç dziewicze i nieci´˝arne. Ka˝de zwierz´ na poczàtku doÊwiadczenia powinno byç w wieku 8 do 12 tygodni, a jego masa powinna zawieraç si´ w przedziale ±20 % Êredniej masy uprzednio nara˝anych zwierzàt. 1.4.2. Warunki przetrzymywania i karmienia zwierzàt Temperatura w pomieszczeniach doÊwiadczalnych powinna wynosiç 22±3 °C. WilgotnoÊç wzgl´dna powinna wynosiç 50—60 %, przy dopuszczalnych odchyleniach mi´dzy 30 % a 70 % (wy˝sza wartoÊç jedynie podczas czyszczenia pomieszczeƒ). Nale˝y stosowaç sztuczne oÊwietlenie: 12 godzin Êwiat∏a i 12 godzin ciemnoÊci. Do karmienia zwierzàt powinna byç stosowana typowa pasza laboratoryjna, nale˝y zapewniç nieograniczony dost´p do wody. Zwierz´ta mogà byç pogrupowane w klatkach wg otrzymywanej dawki, ale liczba zwierzàt przypadajàcych na klatk´ nie mo˝e zak∏ócaç dok∏adnych obserwacji ka˝dego zwierz´cia. 1.4.3. Przygotowanie zwierzàt Zwierz´ta sà wybierane losowo, znakowane dla umo˝liwienia identyfikacji ka˝dego osobnika i w celu aklimatyzacji do warunków laboratoryjnych przetrzymywane w klatkach przynajmniej 5 dni przed rozpocz´ciem podawania substancji. 1.4.4. Przygotowanie okreÊlonych dawek substancji i ich podawanie Zasadniczo substancje badane, niezale˝nie od dawki, powinny byç podawane w sta∏ej obj´toÊci poprzez zró˝nicowanie st´˝enia podawanego preparatu. Gdy bada si´ produkt koƒcowy w postaci ciek∏ej lub mieszanin´, wówczas zastosowanie nierozcieƒczonej badanej substancji, tj. w sta∏ym st´˝eniu, mo˝e byç bardziej odpowiednie i wymagane przez niektóre urz´dy dla nast´pujàcej w dalszej kolejnoÊci oceny ryzyka tej substancji. W ka˝dym z tych przypadków nie nale˝y przekraczaç maksymalnej obj´toÊci podawanej dawki. Maksymalna obj´toÊç cieczy, która mo˝e byç podana jednorazowo, zale˝y od rozmiarów zwierz´cia. U gryzoni obj´toÊç ta nie powinna przekraczaç 1 ml/100 g masy cia∏a, jednak˝e w przypadku roztworów wodnych mo˝na wziàç pod uwag´ obj´toÊç 2 ml/100 g masy cia∏a. O ile jest to tylko mo˝liwe, to w przypadku ró˝nych postaci (formulacji) podawanego preparatu zaleca si´ w pierwszej kolejnoÊci u˝ycie wodnych roztworów/zawiesin/emulsji, a w nast´pnej kolejnoÊci wskazane sà roztwory/zawiesiny/emulsje w oleju (np.: oleju kukurydzianym), a w ostatecznoÊci roztwory w innych rozpuszczalnikach. Powinny byç znane w∏asnoÊci toksykologiczne noÊników innych ni˝ woda. Podawane roztwory muszà byç przygotowane na krótko przed ich podaniem, chyba ˝e stabilnoÊç preparatu w okresie d∏u˝szym od okresu, w jakim przeprowadzono badanie, jest znana i akceptowalna. Dziennik Ustaw Nr 251 — 16367 — 1.5. Sposób post´powania 1.5.1. Podawanie substancji Badana substancja jest podawana jednorazowo w pojedynczej dawce za pomocà sondy do˝o∏àdkowej lub odpowiedniej kaniuli intubacyjnej. W przypadku gdy jednorazowe podanie ca∏ej dawki jest niemo˝liwe, mo˝e byç ona podana w porcjach, przy czym czas podania ca∏ej dawki nie mo˝e przekroczyç 24 godzin. Zwierz´ta przed podaniem badanej substancji powinny byç g∏odzone (np. w przypadku szczurów pozostawia si´ wod´, ale paszy nie podaje si´ w nocy; w przypadku myszy pozostawia si´ wod´, a paszy nie podaje si´ w okresie 3—4 godzin przed doÊwiadczeniem). Po okresie g∏odzenia nale˝y zwierz´ta zwa˝yç i podaç im badanà substancj´. Po podaniu substancji, w przypadku szczurów, pasz´ podaje si´ po up∏ywie 3—4 godzin, a w przypadku myszy po up∏ywie 1—2 godzin. Je˝eli substancje podaje si´ w porcjach w ciàgu pewnego okresu, wówczas w zale˝noÊci od d∏ugoÊci trwania tego okresu mo˝e okazaç si´ konieczne dostarczenie zwierz´tom wody i paszy. 1.5.2. Badanie wst´pne Celem badania wst´pnego jest ustalenie w∏aÊciwej dawki poczàtkowej stosowanej w badaniu w∏aÊciwym. Badana substancja jest podawana pojedynczym zwierz´tom w sposób sekwencyjny wed∏ug schematów zamieszczonych w Schemacie 1. Badanie wst´pne koƒczy si´, gdy mo˝na podjàç decyzj´ co do wyboru dawki poczàtkowej stosowanej w badaniu w∏aÊciwym lub gdy w najni˝szej ustalonej dawce obserwuje si´ padni´cie badanych zwierzàt. Dawka poczàtkowa do badania wst´pnego jest wybierana z ustalonych poziomów 5, 50, 300 i 2000 mg/kg jako dawka majàca spowodowaç widocznà toksycznoÊç, jeÊli mo˝na to przewidzieç na podstawie wyników badaƒ in vivo i in vitro tej samej substancji lub substancji podobnej strukturalnie. W przypadku braku takich informacji dawkà poczàtkowà b´dzie 300 mg/kg. Pomi´dzy nara˝aniem kolejnych zwierzàt powinien byç zachowany odst´p wynoszàcy przynajmniej 24 godziny. Wszystkie zwierz´ta powinny byç obserwowane przez przynajmniej 14 dni. W wyjàtkowych sytuacjach, usprawiedliwionych tylko szczególnymi wymaganiami prawnymi, mo˝na rozwa˝aç zastosowanie dodatkowej, wy˝szej dawki 5000 mg/kg (Kryteria Klasyfikacji). W celu zapobie˝enia nadmiernym cierpieniom zwierzàt nie jest zalecane badanie w zakresach Kategorii 5 wg GHS (dawki 2000 do 5000 mg/kg). Powinno byç ono brane pod uwag´ tylko wtedy, gdy istnieje du˝e prawdopodobieƒstwo, ˝e wyniki takiego badania b´dà mia∏y istotne znaczenie dla ochrony zdrowia ludzi i zwierzàt. W przypadkach gdy badane zwierz´ nara˝one w badaniu wst´pnym na substancj´ w najni˝szej ustalonej dawce (5 mg/kg) padnie, wskazanà procedurà Poz. 2119 jest zakoƒczenie badaƒ i przypisanie substancji do Kategorii 1 wg GHS (jak przedstawiono w Schemacie 1). Je˝eli wymagane jest dalsze potwierdzenie tej klasyfikacji, mo˝na przeprowadziç dodatkowà procedur´, nara˝ajàc drugie zwierz´ w dawce 5 mg/kg. Je˝eli i to zwierz´ padnie, wówczas potwierdza si´ zaklasyfikowanie substancji do Kategorii 1 wg GHS i natychmiast koƒczy badanie. Je˝eli drugie zwierz´ prze˝yje, wówczas nara˝ane sà maksymalnie trzy dodatkowe zwierz´ta w dawce 5 mg/kg. Ze wzgl´du na wysokie ryzyko ÊmiertelnoÊci, w celu zapobie˝enia zb´dnym cierpieniom, zwierz´ta powinny byç nara˝ane jedno po drugim. Odst´p czasowy pomi´dzy podawaniem substancji w kolejnych dawkach powinien byç wystarczajàcy do ustalenia, czy poprzednie zwierz´ mo˝e prze˝yç. Je˝eli padnie drugie zwierz´, natychmiast wstrzymuje si´ podawanie substancji w kolejnych dawkach, a badanie si´ koƒczy. Wystàpienie przypadku drugiego padni´cia (bez wzgl´du na liczb´ zwierzàt pozosta∏ych przy ˝yciu w momencie zakoƒczenia badania) powoduje zaklasyfikowanie substancji do wyniku A (2 lub wi´cej padni´ç), przestrzegana jest zasada klasyfikacji wg Schematu 2 w ustalonej dawce 5 mg/kg (Kategoria 1 — je˝eli wystàpi∏y 2 lub wi´cej przypadki padni´ç lub Kategoria 2 — je˝eli nie wystàpi∏ wi´cej ni˝ 1 przypadek padni´cia). Ponadto Schemat 3 przedstawia wytyczne co do klasyfikacji wed∏ug systemu UE obowiàzujàcego do czasu wdro˝enia systemu GHS. 1.5.3. Badanie w∏aÊciwe 1.5.3.1. Liczba zwierzàt i poziomy dawek Dzia∏ania, które nale˝y podjàç po badaniu wst´pnym, podane sà w Schemacie 2. Konieczne b´dzie dokonanie wyboru jednej z trzech mo˝liwoÊci: zaprzestanie badaƒ i przypisanie substancji do odpowiedniej klasy zagro˝enia, badanie w wy˝szej ustalonej dawce lub badanie w ni˝szej ustalonej dawce. Jednak˝e w celu oszcz´dzenia cierpieƒ zwierz´tom dawka powodujàca padni´cia w badaniu wst´pnym nie mo˝e byç powtarzana w badaniu w∏aÊciwym (zobacz Schemat 2). DoÊwiadczenie wykazuje, ˝e najbardziej prawdopodobnym wynikiem badania substancji w dawce poczàtkowej b´dzie mo˝liwoÊç sklasyfikowania jej i dalsze doÊwiadczenia nie b´dà konieczne. Dla ka˝dej badanej dawki nale˝y u˝yç pi´ciu zwierzàt jednej p∏ci. WÊród tych pi´ciu zwierzàt powinno znajdowaç si´ jedno zwierz´, któremu podawana by∏a substancja w odpowiednio ustalonej dawce w trakcie badania wst´pnego, oraz cztery dodatkowe zwierz´ta (z wyjàtkiem sytuacji, gdy dawka stosowana w badaniu g∏ównym nie by∏a stosowana w badaniu wst´pnym). Odst´p czasowy pomi´dzy podawaniem substancji w kolejnych dawkach jest okreÊlony przez pojawienie si´, czas trwania i nasilenie objawów toksycznoÊci. Badanie zwierzàt poprzez nara˝anie na substancj´ w kolejnej dawce powinno byç wstrzymane do czasu uzyskania pewnoÊci co do prze˝ycia uprzednio nara˝onych zwierzàt. Zalecany jest okres przerwy trwajàcy 3 do 4 dni pomi´dzy podawaniem substancji w kolej- Dziennik Ustaw Nr 251 — 16368 — nych dawkach, aby umo˝liwiç zaobserwowanie objawów opóênionej toksycznoÊci. Odst´p czasowy powinien byç w∏aÊciwie dostosowany np. w przypadku niedajàcych si´ wyjaÊniç reakcji. Gdy pod uwag´ bierze si´ zastosowanie najwy˝szej ustalonej dawki 5000 mg/kg, to powinna byç stosowana procedura podana w Kryteriach Klasyfikacji (zobacz tak˝e pkt 1.6.2.). 1.5.3.2. Badanie dawki granicznej Badanie dawek granicznych wykonywane jest w sytuacjach, gdy osoba przeprowadzajàca doÊwiadczenie posiada informacje, ˝e badany materia∏ jest prawdopodobnie nietoksyczny, tj. gdy przejawia on objawy toksycznoÊci w dawkach powy˝ej górnych, wymaganych przez prawo poziomów. Informacje o toksycznoÊci badanego materia∏u mogà pochodziç z badaƒ podobnych zwiàzków lub podobnych zarówno pod wzgl´dem to˝samoÊci sk∏adników, jak i sk∏adu procentowego produktów. W przypadku braku informacji o toksycznoÊci bàdê te˝ przypuszczeƒ, ˝e badany materia∏ jest toksyczny, nale˝y przeprowadziç badanie w∏aÊciwe. Stosujàc typowà procedur´ do badania wst´pnego z zastosowaniem dawki poczàtkowej 2000 mg/kg (lub wyjàtkowo 5000 mg/kg) i nast´pnie badanie z wykorzystaniem czterech zwierzàt nara˝anych na substancj´ w dawce na tym samym poziomie, spe∏nia si´ wymagania badania dawki granicznej zgodne z opisanà procedurà. 1.6. Obserwacje Obserwacje nale˝y prowadziç dla ka˝dego pojedynczego zwierz´cia, przynajmniej raz podczas pierwszych 30 minut po podaniu badanej substancji i okresowo podczas pierwszych 24 godzin, ze zwróceniem szczególnej uwagi podczas pierwszych 4 godzin. Obserwacj´ zwierzàt nale˝y przeprowadziç codziennie przez 14 dni, z wyjàtkiem przypadków, gdy muszà byç one usuwane z badania i w sposób humanitarny uÊmiercane lub gdy sà martwe. Okres obserwacji nie powinien byç jednak ustalony sztywno. Powinien byç okreÊlony przez objawy toksyczne, czas ich rozpocz´cia i d∏ugoÊç okresu powrotu do stanu normalnego i dlatego, gdy uzna si´ to za konieczne, mo˝e byç odpowiednio wyd∏u˝ony. Okresy pojawiania si´ i znikania objawów toksycznoÊci sà wa˝ne, szczególnie w przypadku istnienia tendencji do wystàpienia opóênienia objawów toksycznoÊci (zobacz pozycja 11 piÊmiennictwa). Wszystkie obserwacje nale˝y systematycznie zapisywaç, prowadzàc dla ka˝dego zwierz´cia osobne zapisy. Dodatkowe obserwacje b´dà konieczne, gdy zwierz´ta nadal przejawiajà objawy toksycznoÊci. Nale˝y obserwowaç zmiany na skórze i sierÊci, oczach i b∏onach Êluzowych, a tak˝e w uk∏adzie oddechowym, uk∏adzie krà˝enia, oÊrodkowym i autonomicznym uk∏adzie nerwowym oraz w aktywnoÊci somatomotorycznej i zachowaniu. Uwag´ nale˝y zwróciç na pojawienie si´ drgawek, konwulsji, Êlinotoku, biegunki, le- Poz. 2119 targu, snu i Êpiàczki. Pod uwag´ nale˝y braç zasady i kryteria podane w Humane Endpoints Guidance Document (zobacz pozycja 8 piÊmiennictwa). Zwierz´ta w agonii i wykazujàce objawy silnego cierpienia lub bólu powinny byç w sposób humanitarny uÊmiercone. Dla zwierzàt uÊmiercanych lub martwych nale˝y mo˝liwie dok∏adnie zanotowaç czas padni´cia. 1.6.1. Masa cia∏a Masy cia∏a poszczególnych osobników powinny byç okreÊlone na krótko przed rozpocz´ciem podawania badanej substancji i nast´pnie powinny byç okreÊlone przynajmniej raz w tygodniu. Zmiany masy cia∏a powinny byç obliczone i zapisywane. Pod koniec badania zwierz´ta, które prze˝y∏y, nale˝y ponownie zwa˝yç i nast´pnie w sposób humanitarny je uÊmierciç. 1.6.2. Badania patologiczne Wszystkie zwierz´ta powinny byç poddane badaniom makroskopowym podczas sekcji (tak˝e te, które padnà podczas badania lub sà uÊmiercane z powodów humanitarnych). Nale˝y zanotowaç wszystkie zmiany patologiczne, które wystàpi∏y u ka˝dego zwierz´cia. Nale˝y wziàç pod uwag´ badania mikroskopowe narzàdów wykazujàcych zmiany patologiczne u zwierzàt prze˝ywajàcych 24 lub wi´cej godzin od poczàtku podawania badanej substancji, poniewa˝ mogà one dostarczyç u˝ytecznych informacji. 2. WYNIKI Nale˝y dostarczyç dane pochodzàce od ka˝dego zwierz´cia indywidualnie. Dodatkowo wszystkie dane powinny byç zebrane w formie tabeli przedstawiajàcej dla ka˝dej badanej grupy: liczb´ u˝ytych zwierzàt, liczb´ zwierzàt przejawiajàcych objawy toksycznoÊci, liczb´ zwierzàt martwych i uÊmierconych podczas badania, czas padniecia poszczególnych zwierzàt, opis i czas wystàpienia objawów toksycznoÊci i odwracalnoÊci reakcji oraz wyniki sekcji. 3. SPRAWOZDANIE Sprawozdanie powinno zawieraç nast´pujàce informacje: Badana substancja: — stan skupienia, czystoÊç, gdy ma to znaczenie, tak˝e w∏aÊciwoÊci fizykochemiczne (w tym izomeryzacja), — dane identyfikacyjne, w tym numer CAS. NoÊnik (jeÊli jego u˝ycie by∏o konieczne): — uzasadnienie wyboru noÊnika, jeÊli nie by∏a nim woda. Badane zwierz´ta: — gatunek/szczep, Dziennik Ustaw Nr 251 — 16369 — — stan mikrobiologiczny zwierzàt, jeÊli jest znany, — liczba, wiek i p∏eç zwierzàt (w tym tak˝e uzasadnienie zastosowania samców zamiast samic), — êród∏o pochodzenia, warunki przetrzymywania, pasza itp. Warunki doÊwiadczenia: — szczegó∏owe dane dotyczàce postaci (formulacji) badanej substancji, w tym stan skupienia podanego materia∏u, — szczegó∏owe dane dotyczàce sposobu podawania badanej substancji, w tym podawane obj´toÊci i czas podawania, — szczegó∏owe dane dotyczàce paszy i jakoÊci wody, w tym typ i êród∏o paszy, êród∏o wody, — podstawy wyboru dawki poczàtkowej. Wyniki: — uj´te w tabeli dane dla ka˝dego zwierz´cia i poziomu dawki (tj. zwierz´ta wykazujàce objawy toksycznoÊci ∏àcznie ze ÊmiertelnoÊcià, nasilenie i czas trwania objawów), — uj´te w tabeli dane dotyczàce masy cia∏a i jej zmian, — masa cia∏a poszczególnych zwierzàt w dniu podawania badanej substancji i nast´pnie w odst´pach tygodniowych oraz w dniu padni´cia bàdê uÊmiercenia, — data i czas padni´cia, — czas pojawienia si´ objawów toksycznoÊci i informacje, czy by∏y one odwracalne dla ka˝dego zwierz´cia, — jeÊli sà dost´pne, wyniki sekcji i wyniki badaƒ histopatologicznych ka˝dego zwierz´cia. Dyskusja i interpretacja wyników. Wnioski. 4. PIÂMIENNICTWO 1) British Toxicology Society Working Party on Toxicity (1984). Special report: a new approach to the classification of substances and preparations on the basis of their acute toxicity. Human Toxicol., 3, 85—92. Poz. 2119 2) Van den Heuvel, M.J., Dayan, A.D. and Shillaker, R.O. (1987). Evaluation of the BTS approach to the testing of substances and preparations for their acute toxicity. Human Toxicol., 6, 279—291. 3) Van den Heuvel M.J., Clark, D.G., Fielder, R.J., Koundakjian, P.P., Oliver, G.J.A., Pelling, D., Tomlinson, N.J. and Walker, A.P. (1990). The international validation of the fixed — dose procedure as an alternative to the classical LD50 test. Fd. Chem. Toxicol., 28, 469—482. 4) Whithead and Curnow, R.N. (1992). Statistical evaluation of the fixed — dose procedure. Fd. Chem. Toxicol., 30, 313—324. 5) Stallard and Whitehead, A.(1995). Reducing the numbers in the fixed — dose procedure. Human Exptl. Toxicol., 14, 315—323. 6) Stallard, N., Whitehead, A. and Ridgeway, P. (2000). Statistical evaluation of modifications to the fixed — dose procedure (manuscript in preparation). 7) OECD (2001). Guidance Document on Acute Oral Toxicity Testing. Environmental Health and Safety Monograph Series on Testing and Assessment N. 24. Paris. 8) OECD (2000). Guidance Document on the Recognition, Assessment and Use of Clinical Signs as Humane Endpoints for Experimental Animals Used in Safety Evaluation. Environmental Health and Safety Monograph Series on Testing and Assesment N. 19. 9) OECD (1998). Harmonised Integrated Hazard Classification for Human Health and Environmental Effects of Chemical Substances as endorsed by the 28th Joint Meeting of the Chemicals Committee and the Working Party on Chemicals in November 1998, Part 2, p. 11 [http://webnet1.oecd.org/oecd/ pages/home/displaygeneral/0,3380,ENdocuments-521-14-no-24-no-0,FF.html]. 10) Lipnick, R.L., Cotruvo, J.A., Hill, R.N., Bruce, R.D., Stitzel, K.A., Walker, A.P., Chu, I., Goddard, M., Segal, L.,Springer, J.A. and Myers, R.C. (1995). Comparison of the Up—and—Down, Conventional LD50, and Fixed—Dose Acute Toxicity Procedures. Fd. Chem. Toxicol. 33, 223—231. 11) Chan P.K and A.W. Hayes (1994) Chapter 16 Acute Toxicity and Eye Irritation. In: Principles and Methods of Toxicology. 3 rd Edition. A.W. Hayes , Editor. Raven Press, Ltd. New York, USA. SCHEMAT 1: SCHEMAT BADANIA WST¢PNEGO Dziennik Ustaw Nr 251 — 16370 — Poz. 2119 SCHEMAT 1: SCHEMAT BADANIA WST¢PNEGO Dziennik Ustaw Nr 251 — 16371 — Poz. 2119 SCHEMAT 2: SCHEMAT BADANIA W¸AÂCIWEGO Dziennik Ustaw Nr 251 — 16372 — Poz. 2119 SCHEMAT 2: SCHEMAT BADANIA W¸AÂCIWEGO Dziennik Ustaw Nr 251 — 16373 — Poz. 2119 Dziennik Ustaw Nr 251 — 16374 — Poz. 2119 KRYTERIA KLASYFIKACJI KRYTERIA KLASYFIKACJI BADANYCH SUBSTANCJI ZE SPODZIEWANYMI WARTOÂCIAMI LD50 PRZEKRACZAJÑCYMI 2000 mg/kg BEZ POTRZEBY BADANIA Kryteria zagro˝enia Kategorii 5 sà przeznaczone dla identyfikacji substancji o stosunkowo niskiej toksycznoÊci ostrej, które w pewnych okolicznoÊciach mogà stanowiç zagro˝enie dla wra˝liwej populacji. Przewiduje si´, ˝e substancje te wykazujà wartoÊç LD50 po podaniu do˝o∏àdkowym lub naskórnym w zakresie 2000 do 5000 mg/kg lub równowa˝ne dawki poprzez inne drogi nara˝enia. Substancje badane mogà byç zaklasyfikowane do klasy zagro˝enia wed∏ug klasyfikacji zdefiniowanej przez: 2000 mg/kg<LD50<5000 mg/kg (Kategoria 5 w GHS) w nast´pujàcych przypadkach: a) je˝eli skierowane do tej kategorii przez schemat badawczy (Schemat 2) w oparciu o wyst´powanie ÊmiertelnoÊci, b) je˝eli istniejà wiarygodne dowody, które wykazujà ˝e wartoÊç LD50 b´dzie mieÊci∏a si´ w zakresie Kategorii 5; lub inne badania na zwierz´tach lub skutki toksyczne u ludzi wskazujà ostre dzia∏anie na zdrowie ludzkie, c) przez ekstrapolacj´, oszacowanie lub pomiar danych, je˝eli przypisanie do bardziej niebezpiecznej klasy nie jest gwarantowane i: — dost´pne sà wiarygodne informacje wskazujàce na znaczàce skutki toksyczne u ludzi lub — nie obserwuje si´ ÊmiertelnoÊci podczas badania a˝ do wartoÊci Kategorii 4 po podaniu drogà pokarmowà, lub — gdy opinia ekspertów potwierdza znaczàce objawy kliniczne toksycznoÊci, podczas badania a˝ do wartoÊci Kategorii 4, z wyjàtkiem biegunki, nastroszenia sierÊci lub nietypowego wyglàdu zewn´trznego, lub — gdy opinia ekspertów potwierdza wiarygodne informacje wskazujàce potencja∏ znaczàcych ostrych objawów w innych badaniach na zwierz´tach. BADANIE W DAWKACH POWY˚EJ 2000 mg/kg W wyjàtkowych sytuacjach, uzasadnionych tylko przez szczególne wymagania prawne, pod uwag´ brane mo˝e byç zastosowanie najwy˝szej ustalonej dawki 5000 mg/kg. Dla dobra zwierzàt badanie dawki 5000 mg/kg nie jest zalecane i powinno byç stosowane tylko wtedy, gdy istnieje du˝e prawdopodobieƒstwo, ˝e wyniki takich badaƒ b´dà mia∏y bezpoÊrednie znaczenie dla ochrony zdrowia ludzi i zwierzàt (zobacz pozycja 9 piÊmiennictwa). Badanie wst´pne Zasady rzàdzàce procedurà etapowà podane w Schemacie 1 sà rozszerzone do poziomu dawki 5000 mg/kg. Stàd, jeÊli w badaniu wst´pnym stosuje si´ dawk´ poczàtkowà 5000 mg/l, to wynik A (padni´cie) b´dzie wymaga∏ drugiego zwierz´cia do badaƒ w dawce 2000 mg/kg, wyniki B i C (widoczne objawy toksycznoÊci lub brak objawów toksycznoÊci) pozwoli na wybór dawki 5000 mg/kg do badania w∏aÊciwego. Podobnie, jeÊli stosuje si´ innà dawk´ poczàtkowà ni˝ 5000 mg/kg, to wtedy badanie podà˝y do 5000 mg/kg w przypadku wyników B lub C w 2000 mg/kg; wynik A b´dzie dyktowa∏ dawk´ 2000 mg/kg do badania w∏aÊciwego, a wyniki B i C dawk´ 5000 mg/kg jako poczàtkowà do badania w∏aÊciwego. Badania w∏aÊciwe Zasady rzàdzàce procedurà etapowà podane w Schemacie 2 sà rozszerzone do poziomu dawki 5000 mg/kg. Stàd, jeÊli w badaniu wst´pnym stosuje si´ dawk´ poczàtkowà 5000 mg/kg, to wynik A (≥ 2 padni´cia) b´dzie wymaga∏ drugiej grupy do badaƒ w dawce 2000 mg/kg; wynik B (toksycznoÊç widoczna i/lub ≤ 1 padni´cie) lub C (brak objawów dzia∏ania toksycznego) spowoduje brak klasyfikacji substancji wed∏ug GHS. Podobnie, jeÊli stosuje si´ dawk´ poczàtkowà innà ni˝ 5000 mg/kg, to badanie podà˝y do 5000 mg/kg w przypadku wyniku C w 2000 mg/kg; nast´pnie wynik A 5000 mg/kg spowoduje przypisanie substancji do Kategorii 5 GHS, a wyniki B lub C spowodujà brak klasyfikacji substancji. METODA BADAWCZA B.1.bis — Przewodnik do klasyfikacji wed∏ug schematu UE na okres przejÊciowy do pe∏nego wdro˝enia Âwiatowego Systemu Zharmonizowanego (GHS) (zobacz pozycja 8 piÊmiennictwa) SCHEMAT 3: Dziennik Ustaw Nr 251 — 16375 — Poz. 2119 METODA BADAWCZA B.1.bis — Przewodnik do klasyfikacji wed∏ug schematu UE na okres przejÊciowy do pe∏nego wdro˝enia Âwiatowego Systemu Zharmonizowanego (GHS) (zobacz pozycja 8 piÊmiennictwa) SCHEMAT 3: Dziennik Ustaw Nr 251 — 16376 — Poz. 2119 Dziennik Ustaw Nr 251 — 16377 — Poz. 2119 Za∏àcznik nr 4 B.1.TRIS. TOKSYCZNOÂå OSTRA (PODANIE DROGÑ POKARMOWÑ) — METODA KLAS TOKSYCZNOÂCI OSTREJ 1. METODA Niniejsza metoda jest równowa˝na metodzie opisanej w Wytycznej OECD nr 423 (2001). 1.1. Wst´p Metoda klas toksycznoÊci ostrej (zobacz pozycja 1 piÊmiennictwa) jest etapowà procedurà, w której wykorzystuje si´ na ka˝dym etapie 3 zwierz´ta jednej p∏ci. W zale˝noÊci od ÊmiertelnoÊci i/lub stanu agonii zwierzàt konieczne mogà byç Êrednio 2—4 etapy dla ustalenia ostrej toksycznoÊci badanej substancji. Procedura ta jest odtwarzalna, wykorzystuje si´ ma∏à iloÊç zwierzàt. Umo˝liwia ona uszeregowanie substancji w sposób podobny, jak inne metody badania toksycznoÊci ostrej. Metoda klasy toksycznoÊci ostrej opiera si´ na szacunkach biometrycznych (zobacz pozycje 2, 3, 4 i 5 piÊmiennictwa) w ustalonych, odpowiednio rozdzielonych dawkach tak, aby umo˝liwiç zaszeregowanie substancji do odpowiedniej klasy i oceniç zagro˝enia. Metoda przyj´ta w 1996 r. poddana zosta∏a procesom walidacji in vivo w stosunku do danych wartoÊci LD50 uzyskanych z piÊmiennictwa krajowego (zobacz pozycja 6 piÊmiennictwa) i mi´dzynarodowego (zobacz pozycja 7 piÊmiennictwa). Wytyczne, co do wyboru najbardziej w∏aÊciwej metody badawczej s∏u˝àcej temu celowi, podane sà w Wytycznych ToksycznoÊci Ostrej po Podaniu Drogà Pokarmowà (zobacz pozycja 7 piÊmiennictwa). Dokument ten zawiera tak˝e dodatkowe informacje, dotyczàce przeprowadzenia badaƒ i ich interpretacji Metodà B.1.tris. Zasadà metody jest, aby nie podawaç substancji w dawkach, w stosunku do których jest pewnoÊç, ˝e powodujà znaczny ból i cierpienie z powodu ich ostrego dzia∏ania dra˝niàcego lub ˝ràcego. Zwierz´ta w agonii lub w widoczny sposób cierpiàce bàdê te˝ wykazujàce oznaki silnego i trwa∏ego bólu powinny byç w humanitarny sposób uÊmiercone, a w interpretacji wyników powinny zostaç traktowane tak samo jak zwierz´ta, które pad∏y podczas badania. Kryteria podj´cia decyzji o uÊmierceniu zwierzàt w agonii lub cierpiàcych oraz wytyczne co do rozpoznawania przewidywanej lub nieuchronnej Êmierci sà przedmiotem osobnych Wytycznych (zobacz pozycja 9 piÊmiennictwa). Metoda opiera si´ na zastosowaniu wczeÊniej ustalonych dawek oraz pozwala na uszeregowanie i sklasyfikowanie substancji zgodnie z zasadami Âwiatowego Systemu Zharmonizowanego (GHS) w zakresie klasyfikacji substancji chemicznych powodujàcych zatrucie ostre (zobacz pozycja 10 piÊmiennictwa). W zasadzie metoda ta nie ma na celu wyznaczania dok∏adnych wartoÊci LD50, ale pozwala na okreÊlenie zdefiniowanych zakresów dawek, w których spodziewany jest Êmiertelny skutek z uwagi na fakt, ˝e padni´- cie cz´Êci zwierzàt wcià˝ jest podstawowym kryterium oceny tego badania. Metoda pozwala na wyznaczenie wartoÊci LD50 tylko wtedy, gdy przynajmniej dwie dawki powodujà ÊmiertelnoÊç wy˝szà ni˝ 0 % i ni˝szà ni˝ 100 %. Zastosowanie wczeÊniej ustalonych dawek, bez wzgl´du na badanà substancj´, z klasyfikacjà zwiàzanà wy∏àcznie z liczbà zwierzàt znajdujàcych si´ w ró˝nych stanach polepsza zgodnoÊç wyników uzyskanych w ró˝nych laboratoriach oraz ich powtarzalnoÊç. Przed przystàpieniem do badania wykonujàcy je powinien wziàç pod uwag´ wszystkie dost´pne informacje na temat badanej substancji. Do takich informacji zalicza si´ to˝samoÊç i budow´ chemicznà substancji, jej w∏aÊciwoÊci fizykochemiczne, wyniki innych badaƒ toksykologicznych in vitro lub in vivo, dane toksykologiczne dla substancji o podobnej budowie chemicznej oraz przewidywane zastosowanie(a) tej substancji. Takie informacje sà konieczne w celu przekonania wszystkich zainteresowanych, ˝e badanie jest odpowiednie dla ochrony zdrowia ludzkiego i odpowiednie do w∏aÊciwego wyboru dawki poczàtkowej. 1.2. Definicje ToksycznoÊç ostra po podaniu drogà pokarmowà: oznacza wszystkie szkodliwe skutki, które wyst´pujà po podaniu substancji drogà pokarmowà w pojedynczej dawce lub w wielu dawkach, podanych w czasie 24 godzin. Zgon opóêniony: oznacza, ˝e zwierz´ nie pada lub nie znajduje si´ w stanie agonii w czasie 48 godzin od podania badanej substancji, ale pada póêniej w czasie 14-dniowego okresu obserwacji. Dawka: jest iloÊcià badanej substancji podanej zwierz´ciu. Dawk´ wyra˝a si´ jako mas´ badanej substancji przypadajàcà na jednostk´ masy cia∏a zwierz´cia (np. mg/kg). GHS: Âwiatowy System Zharmonizowany. Wspólne przedsi´wzi´cie OECD (zdrowie i Êrodowisko), Komitetu Ekspertów ONZ ds. Transportu Towarów Niebezpiecznych (w∏aÊciwoÊci fizykochemiczne), ILO (informacja o zagro˝eniach) i koordynowane przez Mi´dzyorganizacyjny Program Zarzàdzania Chemikaliami (IOMC). Nieuchronny zgon: oznacza spodziewany stan agonii lub zgon po przed∏u˝eniu czasu obserwacji. Do objawów mogàcych wskazywaç na taki stan u gryzoni zalicza si´ konwulsje, po∏o˝enie boczne, pozycj´ le˝àcà i drgawki (bardziej szczegó∏owy opis mo˝na znaleêç w Human Endpoints Guidance Document, zobacz pozycja 9 piÊmiennictwa). LD50 (medialna dawka Êmiertelna): jest statystycznie obliczonà pojedynczà dawkà substancji, która spo- Dziennik Ustaw Nr 251 — 16378 — woduje zgon 50 % zwierzàt po podaniu drogà pokarmowà. WartoÊç LD50 jest wyra˝ana w postaci masy badanej substancji przypadajàcej na jednostk´ masy badanego zwierz´cia (mg/kg). Dawka graniczna: odnosi si´ do górnego ograniczenia dawki w badaniu (2000 lub 5000 mg/kg). Stan agonii: stan umierania lub niezdolnoÊci do prze˝ycia pomimo prowadzenia post´powania leczniczego (bardziej szczegó∏owy opis mo˝na znaleêç w Humane Endpoints Guidance Document, zobacz pozycja 9 pismiennictwa). Prognozowany zgon: wyst´powanie objawów klinicznych Êwiadczàcych o zgonie w przewidywalnym okresie w przysz∏oÊci przed up∏ywem zakoƒczenia doÊwiadczenia, np. niezdolnoÊç do picia wody lub spo˝ywania paszy (bardziej szczegó∏owy opis mo˝na znaleêç w Humane Endpoints Guidance Document, zobacz pozycja 9 piÊmiennictwa). 1.3. Zasada metody badawczej Zasadà badania zaplanowanego jako etapowe i w którym stosuje si´ minimalnà liczb´ zwierzat w poszczególnym etapach jest otrzymanie wystarczajàcej informacji o toksycznoÊci ostrej badanej substancji, która umo˝liwia klasyfikacj´ tej substancji. Substancj´, w iloÊci równej jednej z wybranych dawek, podaje si´ drogà pokarmowà grupie zwierzàt doÊwiadczalnych. Substancj´ bada si´ stopniowo, przy czym na ka˝dym poziomie doÊwiadczenia stosuje si´ 3 zwierz´ta tej samej p∏ci (zazwyczaj samice). Wystàpienie na którymkolwiek etapie zwiàzanym z nara˝eniem na danà substancj´ skutku Êmiertelnego lub jego brak warunkuje podj´cie dalszych badaƒ, np.: — nie ma potrzeby wykonywania dalszych badaƒ, — nale˝y podaç t´ samà dawk´ substancji trzem dodatkowym zwierz´tom, — nale˝y podaç nast´pnà wy˝szà lub poprzedzajàcà ni˝szà dawk´ substancji trzem dodatkowym zwierz´tom. Szczegó∏y procedury opisane sà w Schemacie 1. Metoda pozwala na zaklasyfikowanie badanej substancji do jednej z klas toksycznoÊci okreÊlonych przez ustalone wartoÊci graniczne LD50. 1.4. Opis metody badawczej 1.4.1. Wybór gatunku zwierzàt Zalecanym gatunkiem gryzoni jest szczur, chocia˝ mogà byç równie˝ stosowane inne gatunki gryzoni. W badaniach zazwyczaj u˝ywa si´ samic (zobacz pozycja 7 piÊmiennictwa). Jest to uzasadnione opisanymi w literaturze wynikami konwencjonalnych badaƒ s∏u˝àcych do okr …