Rozporządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 kwietnia 1995 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistyczne

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Nr 67 Warszawa, dnia 19 czerwca 1995 r. TREŚĆ : Poz.: ROZPORZĄDZENIE 342 - Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 kwietnia 1995 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych 1817 342 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRZEMYSŁU I HANDLU z dnia 14 kwietnia 1995 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych. Na podstawie art. 78 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96) zarządza się, co następuje : DZIAŁ I Przepisy ogólne § 1. 1. Rozporządzenie obowiązuje przedsiębiorców oraz pracowników zatrudnionych w ruchu podziemnych zakładów górniczych, zwanych dalej "zakładami górniczymi". 2. Rozporządzenie ma odpowiednie zastosowanie do osób nie wymienionych w ust. 1, jeżeli wykonują one prace lub przebywają w zakładzie górniczym. § 2. Za prawidłową organizację i prowadzenie ruchu zakładu górniczego odpowiedzialny jest kierownik ruchu zakładu górniczego. § 3. 1. Kierownik ruchu zakładu górniczego wykonuje swoje obowiązki przy pomocy podległych mu osób kierownictwa ruchu oraz osób dozoru ruchu . 2. Kierownik ruchu zakładu górniczego obowiązany jest ustalić zakresy działania poszczególnych działów ruchu oraz służb specjalistycznych zakładu górniczego. 3. W zakresach działania należy określić sposób koordynacji robót wykonywanych przez poszczególne działy ruchu i służby specjalistyczne oraz robót wykonywanych przez inne podmioty gospodarcze, a także sposób używania maszyn i innych urządzeń zakładu górniczego oraz nadzoru nad tymi robotami. § 4. 1. Każda osoba kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego zobowiązana jest do przestrzegania ustalonego dla niej i zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego zakresu czynności, szczegółowo okreś­ lającego jej obowiązki, uprawnienia i zakres odpowiedzialności . 2. Kierownik ruchu zakładu górniczego obowiązany jest spowodować doręczenie zakresów czynności za pokwitowaniem odbioru . § 5. Osoby kierownictwa i dozoru ruchu obowiązane są tak prowadzić i organizować pracę, aby zapewnione było bezpieczeństwo ludzi i ruchu zakładu górniczego, oraz są obowiązane pouczać pracowników o zasadach bezpiecznego wykonywania pracy. § 6. 1. W zakładzie górniczym powinna być zorganizowana i wyposażona w odpowiednie środki techniczne dyspozytorska służba ruchu, zobowiązana do bieżącej kontroli ruchu i stanu bezpieczeństwa . 2. Szczegółowy zakres działania dyspozytorskiej służby ruchu oraz jej organizację ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. § 7 . Rozkład pracy i dyżurów osób kierownictwa i dozoru ruchu należy tak ustalić , aby ruch zakładu górniczego prowadzony był przy niezbędnej liczbie osób kierownictwa i dozoru ruchu odpowiednich specjalności technicznych. § 8. 1. Kierownik ruchu zakładu górniczego obowiąza­ ny jest wyznaczyć pisemnie na każdą zmianę, również w dni wolne od pracy, osobę kierownictwa ruchu lub osobę wyższego dozoru górniczego do nadzoru nad prowadzeniem ruchu zakładu górniczego na danej zmianie. Osoba ta powinna być obecna w zakładzie górniczym . 2. Niezależnie od postanowień ust. 1, dla każdej zmiany, również w dni wolne od pracy, należy ustalić dyżury kierownika ruchu zakładu górniczego lub jego zastępców, którzy - jeżeli przebywają poza zakładem górniczym - będą mogli stawić się niezwłocznie w zakładzie górniczym. 3. Dyspozytor ruchu powinien osób, o których mowa w ust. 1 i 2. znać miejsce pobytu 4. W dniach wolnych od pracy stan wyrobisk oraz obiektów i urządzeń zakładu górniczego powinien być kontrolowany w zakresie i na zasadach ustalonych przez kierownika ruchu zakładu górniczego. - Dziennik Ustaw Nr 67 1818 § 9. 1. Kierownik ruchu zakładu górniczego powinien stanowiska i miejsca pracy, dla których należy opracować instrukcje bezpiecznego wykonywania pracy, oraz zatwierdzić te instrukcje. określić 2. W instrukcjach należy określić sposoby wykonywania pracy, z uwzględnieniem zagrożeń występujących przy wykonywaniu poszczególnych prac. 3. Kierownicy działów ruchu zakładu górniczego obosą spowodować zapoznanie z treścią instrukcji pracowników przystępujących do wykonywania pracy na stanowiskach lub w miejscach pracy określonych w tych instrukcjach. wiązani § 10. 1. Przed przystąpieniem do wykonywania robót w ruchu zakładu górniczego przez inny podmiot gospodarczy kierownik ruchu zakładu górniczego powinien szczegółowo określić obowiązki w celu zapewnienia bezpiecznych warunków pracy i koordynacji robót. 2. Wykonując przepisy ust. 1, należy w szczególności uwzględnić : 1) współpracę osób kierownictwa i dozoru ruchu , 2) sposób przeszkolenia pracowników wykonujących roboty w zakresie obowiązujących w zakładzie górniczym porządku i dyscypliny pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz bezpieczeństwa pożarowego, występujących zagrożeń , zasad łączności i alarmowania, znajomości rejonu robót oraz zgłaszania wypadków i zagrożeń , 3) ustalenie zasad i warunków dostawy materiałów , urzą­ dzeń, sprzętu i dokumentów kartograficznych . § 11 . Przedsiębiorca powinien zapewnić przeprowadzenie analiz i badań niezbędnych do bezpiecznego prowadzenia ruchu zakładu górniczego. . § 12. 1. W zakładzie górniczym należy sporządzać i uzupełniać niezbędną dokumentację prowadzenia ruchu. 2. Rodzaje dokumentacji oraz ich zakres i wzory określa załącznik nr 1 do rozporządzenia . § 13. 1. W ruchu zakładu górniczego zatrudnieni mogą być wyłącznie pracownicy spełniający wymagania określone dla osób wykonujących danego rodzaju roboty i czynności. 2. Dopuszczenie pracownika do wykonywania w ruchu zakładu górniczego czynności wymagających szczególnych kwalifikacji dozwolone jest jedynie po uprzednim sprawdzeniu posiadania tych kwalifikacji. 3. Przepis ust. 2 stosuje kierownictwa i dozoru ruchu . się odpowiednio do osób § 14. W zakładzie górniczym wolno zatrudniać osoby, które zostały uznane w wyniku badań lekarskich oraz innych wymaganych badań za zdolne do wykonywania danego rodzaju pracy. § 15. 1. Osoby przyjęte do pracy mogą być dopuszczone do pracy w ruchu zakładu górniczego wyłącznie po wstępnym przeszkoleniu teoretycznym i praktycznym w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz bezpieczeństwa pożarowego , a także po przygotowaniu do wykonywania danego rodzaju pracy i wykazaniu praktycznych umiejętności wykonywania danej pracy. 2. Zatrudnienie pracowników na nowym stanowisku Poz. 342 - pracy może nastąpić tylko po odpowiednim ich przeszkoleniu przez osoby dozoru ruchu w zakresie prawidłowego wykonywania danego rodzaju pracy. 3. Jeżel i przepis szczególny nie stanowi inaczej, pracownicy powracający do pracy po nieobecności dłuższej niż 6 miesięcy powinni być przeszkoleni i wykazać się praktycznymi umiejętnościami wykonywania określonych prac. 4. Sprawdzenia umiejętności wykonywania określo­ nych prac powinny dokonać osoby dozoru ruchu wyznaczone przez kierownika ruchu zakładu górniczego. 5. Przepisy ust. 3 i 4 stosuje się odpowiednio do pracowników, o których mowa w § 13 ust. 2. § 16. W zakładzie górniczym należy prowadzić ewiden cję osób przebywających w poszczególnych rejonach wyro- bisk, stosując odpowiedni system ewidencjonowania, po zwalający na ustalenie liczby osób znajdujących się w tych rejonach oraz umożliwiający identyfikację tych osób. § 17. 1. Każda osoba przebywająca w wyrobisku powinna posiadać przy sobie znaczek kontrolny lub inny identyfikator. 2. Pracownicy zakładu górniczego, a także pracownicy spoza zakładu górniczego obowiązani są okazywać znaczki kontrolne lub inne identyfikatory na żądanie osób kierownictwa i dozoru ruchu lub osób uprawnionych do przeprowadzania kontroli. 3. Na lampie górniczej i pochłaniaczu ochronnym każ­ dej osoby przebywającej w wyrobisku powinien być umieszczony widoczny numer, zgodny z numerem znaczka kontrolnego lub innego identyfikatora . § 18. Osoby dozoru ruchu oddziału obowiązane są po zakończeniu zmiany potwierdzić do systemu ewidencjono- wania załogi informację o liczbie pracowników, którzy wyjechali na powierzchnię , oraz informację o pracownikach, którzy pozostali w wyrobiskach , podając ich nazwiska, numery identyfikacyjne, miejsce zatrudnienia oraz przewidziany czas wyjazdu . § 19. Osoby nie zatrudnione w ruchu zakładu górniczego mogą przebywać w wyrobiskach tylko za zezwoleniem kierownika ruchu zakładu górniczego w towarzystwie wyznaczonego pracownika zakładu górniczego. Obowiązek uzyskania zezwolenia nie dotyczy osób uprawnionych do przeprowadzania kontroli . § 20. Pracownicy spoza danego oddziału ruchu oraz pracownicy spoza zakładu górniczego wykonujący jakiekolwiek roboty w tym oddziale obowiązani są zgłosić swoje przyjście i wyjście osobie dozoru ruchu oddziału . § 21. 1. W miejscach, w których powstało zagrożenie bezpieczeństwa pracowników lub ruchu , wolno wykonywać tylko prace związane z usuwaniem zagrożenia . 2. Prace związane z usuwaniem zagrożeń lub prowadzone w innych niebezpiecznych warunkach mogą być wykonywane tylko pod stałym , bezpośrednim nadzorem osoby dozoru ruchu . Prace takie mogą wykonywać tylko doświadczeni pracownicy. 3. Podjęcie pracy w miejscach, o których mowa w ust. 1, może nastąpić dopiero po stwierdzeniu przez osobę dozoru ruchu, że zagrożenie zostało usunięte . § 22. Zbędne wyrobiska i otwory wiertnicze należy tak Dziennik Ustaw Nr 67 - 1819 zabezpieczyć , - Poz. 342 aby nie stanowiły zagrożenia . Zabezpieczyć do wyrobisk, których stan zagraża bezpieczeństwu ludzi . 11) główne składy paliw w wyrobiskach , § 23. Nie wolno usuwać urządzeń i instalacji ochronnych, a także używać ich niezgodnie z przeznaczeniem ani samowolnie wyłączać . W razie uszkodzenia tych urządzeń i instalacji, należy niezwłocznie doprowadzić je do właś­ ciwego stanu, stosując do tego czasu inne odpowiednie zabezpieczenia . 2 obiekt lub urządzenie stanowi wyposażenie lub część należy również dostęp 12) główne urządzenia podsadzki suchej w wyrobiskach . 3. Przepisu ust. 1 nie stosuje się , gdy wymieniony w ust. § 24. W zespole złożonym co najmniej z dwóch pracowników powinien być wyznaczony spośród nich przodowy zespołu . § 25. 1. Przodowym zespołu przy wykonywaniu pracy w wyrobiskach znacznie oddalonych od innych miejsc pracy może być wyłącznie doświadczony pracownik. 2. W wyrobiskach, o których mowa w ust. 1, mogą być zatrudnione pojedyncze doświadczone osoby, które zobowiązane są do utrzymywania łączności z dyspozytorską służbą ruchu . § 26 . 1. Zakład górniczy powinien posiadać : 1) system łączności umożliwiający porozumiewanie w wyrobiskach oraz z powierzchnią, się 2) system alarmowania pracowników zatrudnionych w wyrobiskach na wypadek zagrożenia wymagającego wycofania ludzi z poszczególnych miejsc pracy, 3) system i urządzenia do kontroli stanu zagrożeń. 2. Pracownicy zatrudnieni w wyrobiskach powinni być zaznajomieni ze znaczeniem sygnałów alarmowych oraz ze sposobem ich nadawania. § 27. Zabrania się stosowania w zakładzie górniczym maszyn, urządzeń i materiałów, które nie odpowiadają wymaganiom określonym w rozporządzeniu. § 28. 1. Podstawowe obiekty i urządzenia zakładu górniczego wymagają uzyskania zezwolenia na oddanie do ruchu, wydanego przez właściwy organ państwowego nadzoru górniczego. 2. Do podstawowych obiektów i górniczego zalicza się : urządzeń 1) szyby i szybiki, 3) stacje wentylatorów głównych , 4) stacje odmetanowania, wraz z główną siecią rurocią­ gów, 5) stacje elektroenergetyczne wysokiego i średniego napięcia oraz główne urządzenia i sieci rozdzielcze wysokiego i średniego napięcia, 6) centrale telefoniczne i dyspozytornie, wraz z systemami łączności, bezpieczeństwa i alarmowania oraz z magistralnymi sieciami transmisyjnymi, 7) urządzenia i układy transportu ludzi w wyrobiskach poziomych oraz pochyłych o nachyleniu do 45°, 8) główne stacje sprężarek powietrza, 9) centralne stacje klimatyczne, § 29 . 1. Zezwolenie, o którym mowa w § 28 ust. 1, wydaje się na wniosek kierownika ruchu zakładu górniczego. 2. Do wniosku należy dołączyć protokół odbioru technicznego dokonanego przez komisję , którą powołuje kierownik ruchu zakładu górniczego, oraz dokumentację techniczną · 3. Protokół powinien w szczególności zawierać stwierdzenie, że przewidziany do oddania do ruchu obiekt lub urządzenie zostały wykonane zgodnie z dokumentacją techniczną , a wyniki dokonanych pomiarów i prób zgodne są z wymaganiami przepisów i norm wprowadzonych do obowiązkowego stosowania. § 30. Właściwy organ państwowego nadzoru górniczego może przed wydaniem zezwolenia, o którym mowa w § 28 ust. 1, zarządzić przeprowadzenie próbnego ruchu oraz określić jego zakres i sposób kontroli oraz uzależnić wydanie zezwolenia od uzyskanych wyników. § 31 . 1. Zezwolenie, o którym mowa w § 28 ust. 1, wydaje się po stwierdzeniu, że uzyskane zostały zezwolenia i dopuszczenia wymagane przepisami szczególnymi oraz że dany obiekt lub urządzenie spełnia wymagania przepisów pod względem bezpieczeństwa i higieny pracy oraz bezpieczeństwa pożarowego . 2. W zezwoleniu mogą być ustalone szczególne warunki prowadzenia ruchu . § 32. Zezwolenie, o którym mowa w § 28 ust. 1, wymagane jest również w razie wprowadzenia w obiekcie lub urządzeniu istotnych zmian konstrukcyjnych lub zmian warunków prowadzenia ruchu . § 33. Szczególne wymagania, jakie powinny być speł­ nione w odniesieniu do obiektów i urządzeń wymienionych w § 28 ust. 2 pkt 2, 5 i 6 określają postanowienia § 514-517, § 718 i 719. DZIAŁ zakładu 2) górnicze wyciągi szybowe w szybach i szybikach, 10) urządzenia i układy głównego odwadniania, składową obiektu budowlanego zakładu górniczego. II Prace miernicze i geologiczne § 34. 1. Służba mierniczo-geologiczna zakładu górniczego obowiązana jest wykonywać prace miernicze i geologiczne w celu rozpoznawania i dokumentowania warunków geologiczno-górniczych, parametrów złoża oraz przedstawiania sytuacji wyrobisk górniczych. 2. W zakresie prac mierniczych należy w szczególności : 1) wykonywać geodezyjne pomiary sytuacyjno - wysokościowe wyrobisk, 2) sporządzać i uzupełniać mapy podstawowe, przeglądo­ we i specjalne, 3) wykonywać pomiary realizacyjne przy budowie obiektów budowlanych zakładu górniczego i prowadzeniu wyrobisk, a także pomiary kontrolne dla odbioru robót górniczych oraz zbrojenia szybowego 'i górniczych wyciągów szybowych, 4) wyznaczać granice filarów ochronnych, granicznych, bezpieczeństwa i oporowych, Dziennik Ustaw Nr 67 - 1820 5) wykonywać pomiary orientacyjne zakładu górniczego, 6) uzupełniać mapy aktualną sytuacją górniczo -geologiczną sąsiednich zakładów górniczych, 7) aktualizować mapy sytuacyjno - wysokościowe powierzchni w związku z działalnością górniczą, 8) wykonywać obserwacje deformacji terenu i obiektów budowlanych objętych wpływami eksploatacji górniczej . 3. W zakresie prac geologicznych należy w szczególno ści : 1) prowadzić profilowan'ie wyrobisk, 2) wykonywać w wyrobiskach pomiary zaburzeń geologi cznych oraz parametrów złoża , 3) określać parametry geomechaniczne złoża i skał otacza jących, 4) prowadzić badania hydrogeologiczne wyprzedzające roboty górnicze, 5) wykonywać opróbowan ie złoża i wód kopalnianych . - Poz. 342 4) oznaczenie granic występowania poszczególnych rodzajów zagrożeń naturalnych oraz ich stopni, 5) oznaczenie granic filarów ochronnych, oporowych, bezpieczeństwa i granicznych . 3. Terminy sporządzania i uzupełniania map ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. § 36. 1. Osoby dozoru ruchu , wyznaczone przez kierownika ruchu zakładu górniczego, powinny sporządzać w okresach miesięcznych szkice sztygarskie, na podstawie których służba mierniczo -geologiczna wykonuje pomiary uzupełniające i aktualizuje mapy wyrobisk. 2. W razie nagłego odcięcia dostępu do wyrobisk i niewykonania pomiarów uzupełniających, mapy wyrobisk należy uzupełnić na podstawie szkiców sztygarskich . możliwości § 37. Kierownik służby mierniczo-geologicznej powinien niezwłocznie informować kierownika ruchu zakładu górniczego o: 6) prowadzić ewidencję zasobów i strat w zasobach złóż kopalin oraz prowadzić okresowe analizy gospodarki złożem w procesie ich wydobywania . 1) prowadzeniu robót górniczych niezgodnie z planem ruchu zakładu górniczego lub inną zatwierdzoną doku- 4. W zakładzie górniczym powinna znajdować się odpowiednia składnica dla przechowywania dokumentacji mierniczo-geologicznej. wyposażona i prowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami. 2) zbliżaniu się z robotami górniczymi do granic filarów ochronnych, oporowych, bezpieczeństwa i granicznych, zrobów, wodonośnych uskoków, zawodnionych warstw nadkładu lub do miejsc występowania innych 5. Za zgodą właściwego organu państwowego nadzoru górniczego dokumentacja mierniczo - geologiczna może być przechowywana poza zakładem górniczym, w siedzibie 3) stwierdzonych istotnych zmianach warunków geologicznych, hydrogeologicznych i geotechnicznych, przedsiębiorcy . 4) § 35. 1. Służba mierniczo-geologiczna powinna przygotowywać i wydawać na potrzeby osób kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego następujące mapy specjalne wyrobisk: 1) dla kierownika ruchu zakładu górniczego, w skali 1 :2000 lub 1 :5000, wraz z głównymi przekrojami geologicznymi; przy eksploatacji wielowarstwowej można sporzą­ dzać mapy w skali 1:1000, 2) dla osób kierownictwa ruchu zakładu górniczego, wska zanych przez kierownika ruchu zakładu górniczego, w skali 1 :2000 lub w razie prowadzenia eksploatacji wielowarstwowej w skali 1:1000, mentacją, zagrożeń , nieprawidłowościach w gospodarowaniu zasobami zło­ ża w procesie ich wydobywania. § 38. 1. Roboty górnicze w odległości mniejszej niż 1 00 m od granic filara bezpieczeństwa, a jeżeli nie ustanowiono filara bezpieczeństwa - od zbiorników wodnych, uskoków wodonośnych, miejsc występowania wody z luźnym materiałem lub pól pożarowych, mogą być prowadzone tylko pod szczególnym nadzorem służby mierniczo-geologicznej . 2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio przy prowadzeniu robót górniczych na zbicie. 3. Kierownik służby mierniczo -geologicznej powinien informować kierownika działu robót górniczych o każdym przypadku prowadzenia robót górniczych określonych w ust. 3) dla kierownika działu wentylacji i kierownika kopal nianej stacji ratownictwa górniczego - mapy wentylacyjne w skali 1 :2000, 1 i 2. 4) dla osób średniego dozoru górniczego w skali 1:1000 lub 1 :2000 (mapy oddziałowe) oraz w skali 1 :5000 przy dużych odległościach pomiędzy robotami górniczymi prowadzonymi przez oddział. cje wymienione w § 37 pkt 1-4 w książce uwag. 2. Na mapach określonych w ust. 1 służba mierniczo -geologiczna powinna przedstawiać : 1) aktualne usytuowanie wyrobisk, 4. Służba mierniczo-geologiczna zakładu górniczego przedkłada kierownikowi ruchu zakładu górniczego informa- DZIAŁ III Roboty górnicze Rozdział 1 Postanowienia ogólne 2) aktualny stan rozpoznania geologicznego, w szczegól ności w zakresie struktury i parametrów zalegania pokładów, zaburzeń tektonicznych i sedymentacyjnych, § 39. 1. Roboty górnicze należy prowadzić na podstawie dokumentacji przedstawiającej szczegółowo sytuację geologiczną i górniczą . 3) oznaczenie źródeł zagrożeń naturalnych, w tym krawę­ dzi eksploatacyjnych w niżej i wyżej zalegających po - 2. Złoże kopaliny powinno być przygotowane i wybierane planowo, w sposób uwzględniający wpływ prowadzonych robót górniczych na inne roboty oraz na powierzchnię . kładach, Dziennik Ustaw Nr 67 1821 § 40. 1. Dla każdego jeszcze nie eksploatowanego zło­ lub jego części przed rozpoczęciem robót górniczych powinien być opracowany projekt techniczny eksploatacji, który zatwierdza kierownik ruchu zakładu górniczego. ża (pokładu) 2. Projekt techniczny powinien zawierać w szczególności : 1) charakterystykę złoża (pokładu). wraz z niezbędnymi mapami i przekrojami, 2) sposoby udostępniania i przygotowania złoża (pokładu) do wybierania, 3) projektowany podział złoża na warstwy i systemy wybie rania złoża, wraz z określeniem sposobów obudowy wyrobisk i likwidacji przestrzeni wybranej, 4) dane dotyczące i urządzenia, wyposażenia Poz. 342 2. Kierownik ruchu zakładu górniczego określi sposób okresowego odbioru robót górniczych przez służbę mierniczo-geologiczną · § 44. Osoby średniego dozoru ruchu prowadzące roboty górnicze na danej zmianie powinny: 1) posiadać w czasie pracy mapę wyrobisk, o której mowa w § 35 ust. 1, i uzupełniać ją na bieżąco danymi o sytuacji prowadzonych wyrobisk, z oznaczeniem napotkanych zagrożeń , 2) zgłaszać niezwłocznie służbie mierniczo-geologicznej zmiany warunków geologicznych, wodnych i gazowych napotkane w czasie prowadzenia robót górniczych, 3) wyrobisk w maszyny 5) sposób przewietrzania, 6) sposoby zabezpieczenia przed występującymi zagroże ­ niami, dostosowane do rodzajów i stopnia nasilenia zagrożeń , 7) schematy odstawy urobku i transportu materiałów oraz stosowane urządzenia transportowe, 8) sposób odwadniania, 9) rodzaj i zapotrzebowanie na energię, urządzenia do zasilania i sterowania maszyn i innych urządzeń oraz układ rurociągów wodnych, przeciwpożarowych, sprę­ żonego powietrza i innych, 10) określenie sposobu doprowadzania energii, w szczegól ności elektrycznej. wraz z rozplanowaniem sieci i podstawowych urządzeń elektrycznych, 11) przewidywany zakres automatyzacji, 12) systemy łączności oraz sygnalizacji alarmowych . § 41 . 1. Dla wyrobisk przed rozpoczęciem ich drążenia i eksploatacją, w celu przebudowy i innych robót górniczych, oraz dla robót wiertniczych powinny być opracowane proje kty techniczne, wraz z technologią wykonywania robót, zatwierdzone przez kierownika ruchu zakładu górniczego. informować służbę mierniczo - geologiczną o zamierzonej likwidacji wyrobiska lub powstałym braku dostępu do wyrobiska. § 45. Osoba wykonująca roboty górnicze (górnik przodowy lub strzałowy , operator maszyn górniczych) jest obowiązana : 1) przed rozpoczęc i em pracy na danej zmianie, po każdej dłuższej przerwie w pracy, po każdym wstrząsie oraz po robotach strzałowych zbadać strop i ociosy wyrobiska, oberwać z miejsca bezpiecznego bryły górotworu stwarzające zagrożenie , a te, które nie mogą być oberwane, odpowiednio zabezpieczyć obudową, 2) obserwować zachowanie stropu , spągu i ociosów wyro- biska, 3) w razie powstania zawału w wyrobisku, podjąć działania mające na celu usunięcie jego skutków lub wyłączenie wyrobiska z ruchu . § 46 . 1. Przez zawał w wyrobisku należy rozumieć niezamierzone, grawitacyjne przemieszczenie się do wyrobiska mas skalnych lub kopaliny ze stropu, albo ociosu w stopniu powodującym niemożność przywrócenia pierwotnej funkcji wyrobiska w okresie nie krótszym niż 8 godzin . 2. Przez zawał należy rozumieć również przemieszczenie się mas skalnych do wyrobiska spowodowane tąp­ nięciem , jeżeli powoduje ono skutki jak w ust. 1. 2. Projekt techniczny powinien zawierać w szczególno - Rozdział 2 ści : Roboty wiertnicze 1) mapę wyrobisk górniczych z naniesieniem przewidywanych robót górniczych i planowanych strat w zasobach , 2) 1 . Postanowienia wstępne niezbędne przekroje i dane mierniczo-geologiczne, 3) charakterystykę zagrożeń naturalnych, spodziewanych zaburzeń geologicznych oraz wynikających z dotych czas prowadzonych robót górniczych, 4) sposoby zabezpieczenia przed zagrożeniami , 5) rodzaj urządzeń stosowanych w wyrobisku, § 42 . W razie zbliżania się wyrobiska do metanowej partii złoża (pokładu) lub do miejsca, w którym spodziewane jest nagromadzenie gazów wybuchowych lub szkodliwych dla zdrowia, jak również do nieczynnych wyrobisk, postęp przodka należy wyprzedzać odpowiednimi przedwiertami oraz zastosować inne odpowiednie środki dla zapewnienia § 47 . 1. Podczas wykonywania otworu wiertniczego należy dokumentować wynik wiercenia oraz na rejestrować objawy wypływów gazu lub wody . bieżąco 2. Wykonywanie otworów wiertniczych powinno odpod nadzorem geologa górniczego oraz osób dozoru ruchu wyznaczonych przez kierownika ruchu zakładu górniczego. bywać się 3. W czasie wiercenia wiertacz obowiązany jest prowadzić obserwacje: 1) przepływu płuczki przez otwór, 2) zwiercin wynoszonych przez płuczkę , wypływu gazu lub wody z otworu . bezpieczeństwa. 3) § 43. 1. Każde wyrobisko powinno być przydzielone odpowiedniemu oddziałowi ruchu dla kontroli oraz utrzymania w stanie bezpiecznym i funkcjonalnym . mogą stanowić zagrożenie, należy wyznaczyć § 48. 1. Dla otworów wiertniczych, które stanowią lub filary bezpieczeństwa o promieniu co najmniej 20 m. Dziennik Ustaw Nr 67 - Poz. 342 1822 2. Filar bezpieczeństwa wyznacza kierownik ruchu zakładu górniczego. § 49 . 1. Przy wykonywaniu otworów wiertniczych z wyrobisk górniczych, w razie spodziewanego wypływu gazu lub wody pod ciśnieniem , należy stosować niezbędne zabezpieczenia przed ich wypływem do wyrobisk. 2. Likwidację otworów badawczych należy przeprowadzać w taki sposób, aby nie naruszyć naturalnych stosunków wodnych, nie spowodować powstania zagrożeń gazowych oraz aby nie zachodziło niebezpieczeństwo wdarcia się wody. 3. Otwory mrożeniowe 2. W razie stwierdzenia silnego wypływu gazów, wody, wyrzucenia płuczki lub zaniku płuczki należy wstrzymać wiercenie, otwór zamknąć oraz zawiadomić osobę dozoru ruchu . § 57. Rodzaj i własno ś c i f izyczne płuczki oraz inne parametry wiercenia należy tak dostosować do rodzaju przewiercanych skał , aby nie powstały pustki. § 50. Otwory wiertnicze należy likwidować zgodnie z projektem technicznym , o którym mowa w § 41. należy sprawdzać kierunek otworu i wielkość odchylenia. 2. Otwory badawcze dla głębienia szybów 2. Pomiary pionowości należy wykonywać w odstę­ pach nie większych niż 10m, a wyniki nanosić na tarcze mrożeniowe w przedziałach głębokościowych co 50 m. § 51 . 1. W celu rozeznania warunków hydrogeologicznych, geotechnicznych i gazowych na potrzeby głębienia szybu powinien być odwiercony otwór badawczy na całą projektowaną głębokość szybu . W razie trudnych warunków geologicznych, należy odwiercać większą liczbę otworów badawczych dla dokładn i ejszego rozeznania górotworu . 2. Szyb może być głębiony bez otworu badawczego, jeżeli warunki hydrogeologiczne, geotechniczne i gazowe są dokładnie rozpoznane na podstawie otworów wiertniczych lub wyrobisk istniejących w bezpośrednim sąsiedztwie pro- § 58. 1. W czasie wiercenia otworów mrożeniowych § 59. 1. Kręgi otworów mrożeniowych powinny zamykać się na każdej tarczy wyznaczonych przedziałów głęboko­ ściowych . 2. W wypadku niezamykania się kręgu otworów mroże­ niowych należy odwiercać otwory dodatkowe. § 60. Proces zamrażania górotworu powinien być kontrolowany przynajmniej jednym otworem kontrolnym zewnę­ trznym. jektowanego szybu . 3. Przy wierceniu otworu badawczego należy określać : 1) głębokość zalegania złoża (strop i spąg) oraz rodzaj przewiercanych warstw skalnych górotworu, 2) wykształcenie litologiczne przewiercanych warstw, 3) właściwości geotechniczne skał, ilość i głębokość występujących horyzontów wodnych oraz ciśnienie hydrostatyczne i wielkość dopływu wody, 5) występowanie horyzontów gazowych oraz ciśnienie i wielkość dopływu gazu, 4) 6) zachowanie s i ę otworu w czasie wiercenia , 7) dopływy wody lub gazu . § 52. W czasie wiercenia, oprócz normalnych prób wiertniczych , należy pobierać próby skał o strukturze nienaruszonej. celem określenia kąta tarcia wewnętrznego , kohezji , ciężaru objętościowego , porowatości , wilgotności naturalnej i granicy płynności oraz plastyczności . § 53 . Każdy nawiercony horyzont wodny powinien być zbadany dla określenia : głębokości występowania , grubości warstwy wodonośnej, poziomu hydrostatycznego, wielkości dopływu i ciśnienia wody, temperatury wody, zachowania się ścian otworu, chemizmu i aktywności wody w stosunku do cementu . § 54. Każdy nawiercony horyzont gazowy powinien być zbadany dla określenia: głębokości , strefy występowania, ciśnienia, dopływu i składu chemicznego gazów. § 55. Po zakończeniu badań horyzontu wodnego lub gazowego należy go szczelnie odizolować od otworu rurami wiertniczymi, iłowaniem , cementacją , chemicznie lub w inny sposób. § 56. 1. Otwór badawczy należy zlikwidować , jeżeli nie jest wykorzystany dla celów zamrożenia górotworu lub innych celów. § 61. W razie zamrażania górotworu w wyrobisku poziomym, otwory mrożeniowe należy wiercić poprzez rury prowadnicze, zawory lub tamy. 4. O t w o r y w i e I koś r e d n i c o w e § 62. 1. Otwór wielkośrednicowy o średnicy większej niż 500 mm powinien posiadać obudowę dostosowaną do warunków geologiczno -górniczych i jego przeznaczenia . 2. Obudowa otworu wiertniczego powinna wykazywać współczynnik bezpieczeństwa nie mniejszy niż 2, w stosunku do przewidywanego ciśnienia zgniatającego . 3. Przestrzeń między obudową otworu a górotworem powinna być wypełniona , a w wypadkach koniecznych - uszczelniona. 4. W uzasadnionych wypadkach kierownik ruchu zagórniczego może zezwolić na pozostawienie otworu bez obudowy. kładu § 63. Wlot i wylot otworu wielkośrednicowego powinien być odpowiednio zabezpieczony. 5. O t w o r y z w y r o b i s k gór n i c z Y c h § 64. Przy prowadzeniu wyrobisk w nie zbadanych częściach złoża należy wykonywać otwory badawcze: 1) przy zbliżaniu się do stref zagrożeń wodnych - w odległości nie mniejszej niż 25 m, 2) w warstwach karbońsk i ch - w odległości mniejszej niż 50 m od nadkładu, w odstępach nie większych niż 50 m, przy czym długość otworów powinna być równa co najmniej 8-krotnej wysokości wyrobiska, lecz nie mniejsza niż 25 m. § 65. Z wykonanego otworu badawczego należy sporządzić profil geologiczny. Dziennik Ustaw Nr 67 - 1823 § 66. 1. Otwory badawcze, o których mowa w § 64, należy wykonywać przez rurę obsadową, wyposażoną w urządzenie zamykające i króciec z manometrem . 2. Szczelność rury obsadowej, wraz z urządzeniem zamykającym , oraz szczelność jej obsadzen ia należy badać pod ciśnieniem o 50 % wyższym od ciśnienia hydrostatycznego, przewidzianego dla danego otworu . § 67 . Instalacja elektryczna dla napędu urządzeń wiertniczych oraz oświetlenie wyrobiska powinny być wykonane za pomocą urządzeń budowy przeciwwybuchowej . § 68. Pozostawione w wyrobiskach otwory badawcze powinny być zabezpieczone przed wdarciem się wody lub gazów do wyrobisk. 6. Otwory metanowe 2. Otworem metanowym jest również otwór wykonany w innym celu , z którego metan odprowadzany jest do rurociągów metanowych . § 70. 1. Otwór metanowy wiercony w nie rozpoznanym górotworze, dłuższy niż 10m, powin ien być wykonywany przez rurę obsadową , wyposażoną w urządzenie zamykające. urządzeniem zamykającym oraz jej obsadzeniem, powinna być badana: 1) w partiach nie rozpoznanych otworami badawczymi lub wyprzedzającymi ciśnieniem nie mniejszym niż ciśnienie słupa wody o wysokości liczonej od głębokości wyrobiska, z którego wiercony jest otwór, do stropu karbonu , 2) w partiach rozpoznanych ciśnieniem nie mniejszym n i ż największe ciśnienie gazu lub wody, stwierdzone w tej partii górotworu . 3. Próbę szczelności należy prowadzić wodą przy wytworzeniu ciśnienia odpowiednio do wartości określonych w ust. 2 pkt 1 i 2 przez okres 1 godziny. 4. Długość i średnicę rury obsadowej oraz sposób jej uszczelnienia w górotworze określa kierownik służby odmetanowania. § 71 . Jeżeli w trakcie wiercenia otworu wypływa metan, dalsze wiercenie może być prowadzone po uprzednim ujęciu metanu . § 72. 1. Każdy zbędny otwór metanowy powinien być zlikwidowany cementowaniem lub iłowaniem oraz zaślepio­ ny. 2. Otwór metanowy znajdujący s i ę w sferze zawałowej lub odprężonej można zaślepić bez cementowania lub iłowa ­ nia. Rozdział 3 Szyby i szybiki § 73 . Czynne wyrobiska posiadające bezpośrednie połączenia z głębionym lub pogłębianym szybem § 74. 1. Załoga pracująca w szybie (szybiku) powinna być zabezpieczona przed wpadnięciem przedmiotów. 2. Wylot głębionego szybu powinien być zakryty szczel nym pomostem z klapami , otwieranym i wyłącznie podczas przejazdu naczyn ia wydobywczego . § 75. Roboty w szybie (szybiku) powinny być wykony wane z pomostów roboczych lub naczyń wydobywczych , z zastrzeżeniem przepisów § 612. § 76. 1. Pomosty robocze powinny wykazywać co najmniej 6 -krotny współczynnik bezpieczeństwa w stosunku do największego przew idzianego obciążenia statycznego. 2. Liny nośne poma;tów wiszących powinny przy nało ­ żeniu wykazywać co naimniej 7-krotny współczynnik bezpieczeństwa , a ich zacski 10- krotny współczynnik bezpieczeństwa w stosunku do największego przewidzianego obciążenia statycznego. § 69 . 1. Dla ujęcia i odprowadzenia metanu z górotworu powinny być wykonywane otwory metanowe. 2. Szczelność rury obsadowej. wraz z Poz. 342 (szybikiem) powinny być odgrodzone od szybu (szybiku) oraz odpowie dnio oznakowane. § 77 . Rozbieranie lul przekładanie pomostów stałych, przemieszczanie pomostólV wiszących oraz transport urzą­ dzeń w szybie (szybiku) rrogą być wykonywane dopiero po wyprowadzeniu załogi zn~dującej się pod pomostami. § 78. Do odwadnian i agłębionego szybu (szybiku) powinny być zainstalowane w najmniej dwie pompy podłączone do jednego rurocią~u tłocznego . § 79. 1. Przy każdej korrorze pomp powinien być zabu dowany pomost. umożliwiajcpy obsłudze pompy wsiadanie do kubła i wysiadanie z niego oraz ładowanie i wyładowanie urządzeń . 2. Wlot komory pomp do,zybu (szybiku) powinien być zabezpieczony barierą oraz progiem. § 80. Przy głębieniu szybu (szybiku) metodą mrożenio­ wą należy : 1) instalację mrożeniową wy')osażyć w urządzenia syg- nalizujące i blokujące nagł\, wypływ roztworu zamraża­ jącego , 2) w środku przekroju szybu w ozeniu zamrażanego górotworu wykonać otwór odprę~ający odwadniający . § 81 . Przy wykonaniu szybu (szybiku) metodą obudo wy opuszczanej stopa obudowy powinna być posadowiona w skałach plastycznych, wodonie;mepuszczalnych na głę­ bokość co najmniej 1 m. § 82. W czasie głębienia lub pogłębiania szybu (szybi ku) z zastosowaniem otworu wielk o średnicowego należy : 1) stosować zabezpieczenia wykluczające możliwość wpadnięcia ludzi do otworu, 2) wyrobisko pod otworem wielkośrednicowym tak zabez pieczyć , aby wykluczyć zagrożenie załogi . § 83 . 1. W szybie (szybiku), w którym za obudową i zawodnione, elementy zbrojenia należy umocować do obudowy wyłącznie metodą kotwienia . Długość kotew umocowanych do obudowy nie może prze kraczać 2/ 3 grubości obudowy. występują skały luźne 2. Przepisy ust. 1 nie dotyczą odcinków szybu wobudowie tubingowej i stalowej . § 84. 1. Szyb (szybik) wykonywany metodą nadsięw­ łomu o wysokości powyżej 20 m powinien być wyposażony w szczelne pomosty: - Dziennik Ustaw Nr 67 1) roboczy - 2) 1824 w przodku nadsięwłomu , bezpieczeństwa - w odłegłości 2 - 3 m pod pomostem roboczym, 3) ochronny - zabudowany nie wyżej niż 6 m nad pozio mem podszybia. 2. Otwory w pomoście ochronnym i bezpieczeństwa przeznaczone dla ruchu wyciągu i przejścia ludzi powinny być zabezpieczone klapami otwieranymi tylko na czas przeja zdu lub przejścia. § 85. 1. Szyb (szybik) wykonywany metodą nadsięw­ łomu powinien być wyposażony : Poz. 342 2. W uzasadn ionych wypadkach szybik może być lik widowany przez zamknięcie na zrębie podwójnymi stałymi pomostami, a we wszystkich wyrobiskach łączących się z szyb ikiem - szcze lnym i, odpow iednio wytrzymałymi tama mi wykonanymi z mate r iałów niepalnych. 3. Wykon anie tam, o których mowa w ust. 2, obowiązu ­ je również przy likwidacji szybu. 4. Wylot zli kw idowanego szybu na powierzchni powi nien być zabezpieczony . 5. Zlikw idowany szyb (szybik) należy oznaczyć na ma pach górniczych. 1) przy wysokości nadsięwłomu od 8 m do 20 m - w prze dział zsypny i drabinowy, 2) przy wysokości nasięwłomu powyżej 20 m dział zsypny, drabinowy i w\' ciągowy. w prze- 2. Przedział zsypny powinen być stale wypełniony urobkiem do wysokości pomosU bezpieczeństwa . § 86. Droga dojścia załogi ~o przodka przedziałem dra binowym w szybach (szybika1h) wykonywanych metodą nadsięwłomu nie może przekrcczać 50 m. § 87 . 1. Metodą nadsięVlłomu, bez poszerzania, wolno wykonywać szyb (szybik) • przekroju poprzecznym nie większym niż 12 m 2 . 2. Poszerzenie nadsięwbmu powinno być prowadzone w kierunku z góry na dół. 3. Przepisy ust. 1 nie dHycZą nadsięwłomów wykony wanych w złożach soli ora2 rud metali . Rozdział 4 Wyrobiska korytarzowe i komorowe § 94. 1. M iejsce r o z poczęc i a oraz kierunek drążonego wyrob iska pow inny być wyznaczone przez służbę mierniczo - geo l ogiczną. 2. Kierun ek d r ąż o ne go wyrobiska i jego nachylenie powinny być kontrolowane: 1) przez przodoweg o lub operatora wiertnicy - w czasie wykonywania poszczególnych odrzwi obudowy albo przed kolejnym zabiorem, 2) przez osoby dozoru ruchu - z częstotliwością ustaloną przez kierownika działu robót górniczych . § 95. 1. Wysokość wyrobiska korytarzowego powinna wynosić co najmni ej 1,8 m, z wyjątkiem przecinki ścianowej w pokładzie o mniejszej grubości . 2. Właściwy organ państwowego nadzoru górniczego § 88. W razie przebijaria nadsięwłomu do istniejącego wyrobiska, na ostatnich 6 n powinien być wykonany otwór badawczy do tego wyrobiska. -górniczych zezwolić na zmniejszenie wysokości wyrobiska korytarzowego do 1,3 m. § 89. Załoga przodka nadsięwłomu powinna być każ ­ dorazowo powiadomiona o przechodzen iu ludzi przedziałem drabinowym. § 96 . 1. Wyrobisko o nachyleniu większym niż 12° powinno być wyposażone w schody i poręcze dla przejścia ludzi. § 90. W skałach sypkich lub zaburzonych tektonicznie zabrania się wykonywana szybu (szybiku) metodą nadsięw ­ wykonać osobny przedział drabinowy z pomostami spoczyn- łomu. kowymi dla przejścia ludzi . § 91. Wykonywanie szybu (szybiku) metodą nadsięw­ łomu w polu metanowym powinno być poprzedzone od wierceniem otworu wentylacyjnego . niż 25° powinno być wyposażone : § 92. 1. Przebudowę szybu (szybiku). naprawę jego obudowy lub remont wyposażenia należy wykonywać w kierunku z góry w dół. 2. Podczas wykonywania robót, o których mowa w ust. 1, wyciągi szybowe powinny być wykorzystane wyłącznie do celów związanych z wykonywaniem tych robót. 3. Roboty wymienione w ust. 1 oraz likwidacja szybu (szybiku) powinny być wykonywane zgodnie z projektem technicznym, o którym mowa w § 41 . § 93. 1. Likwidację szybu (szybiku) przez całkowite zasypanie. należy wykonać może w razie szczególnie trudnych warunków geologiczno- 2. W wyrobisku o nachyleniu większym niż 45 ' należy § 97 . Wykonywane wyrobisko o nachyleniu większym 1) w przedział odstawczy, 2) w przedział dla przejścia ludzi, zabezpieczony przed wpadnięciem do niego urobku lub innych materiałów, 3) w urządzenie porozumiewawcze pomiędzy wejściem do tego wyrob iska i przodkiem, w wyrobisku o długości w i ększej ni ż 20 m. § 98. Podczas przechodzenia ludzi wyrobiskiem drążo ­ nym po wzniosie większym niż 25° pracę w przodku tego wyrobiska należy przerwać . § 99. Wyrobiska komorowe przeznaczone dla głównych rozdzielni elektrycznych, składów materiałów wybuchowych i pomp głównego odwadniania powinny być wykonane tak, - Dziennik Ustaw Nr 67 1825 aby spąg tych wyrobisk znajdował się co najmniej 0,5 m powyżej spągu wyrobisk przyległych . § 100. Przep isy § 94 i 95 nie dotyczą wyrobisk wybierkowych . Rozdział 5 Systemy wybierania 1. Postanowienia wstępne § 101 . 1. Partia złoża lub pokład wyżej leżący powinny być wybierane przed pokładem leżącym niżej . 2. Określona w ust. 1 kolejność wybierania może być zmieniona, gdy: 1) zachodzi konieczność odprę że nia lub odgazowania po kładu , odległość i własności skał pomiędzy pokladami zabez- 2) pieczają pokład wyżej leżący przed skutkami eksp loatacji pokładu leżącego niżej , 3) wybieranie pokładu niżej stosowaniem podsadzki . leżącego odbywa się z za - § 102. 1. Przy jednoczesnej eksploatacj i sąsiedn ich pa rtii złóż lub pokładów fronty wybierania pow inny być usytuowane względem siebie w taki sposób, aby wykluczały wzajemne oddziaływanie na siebie w stopniu stwarzając ym zagrożenie. 2. W ścianie, o której mowa w ust. 1, dolne wnęki powinny wyprzedzać front ściany na odległość zabezpieczającą ludzi. § 108. 1. Urabianie całym frontem w ścianie prowadzonej po wzniosie, o nachyleniu poprzecznym powyżej 20°, można wykonywać tylko za zgodą właściwego organu państwowego nadzoru górniczego. 2. Ścianę o nachyleniu poprzecznym powyżej 10° moż­ na prowadzić na upad tylko na warunkach zatwierdzonych przez kierownika ruchu zakładu/górniczego . § 109. Ściana z zawałem stropu i obudową indywidualną powinna być tak prowadzona, aby odległość pomiędzy ociosem węglowym a linią pełnego zawału nie przekraczała 6 m, a we wnękach ścianowych odległość ta nie była większa niż 9 m. § 110. W ścianie o nachyleniu podłużnym powyżej 15° rabowanie obudowy indywidualnej należy prowadzić z dołu do góry. § 111 . 1. Niedopuszczalne jest rabowanie obudowy indywidualnej w miejscach, w których brak jest obudowy ostatecznej. oraz w odległości mniejszej niż 30 m od pracują­ cego kombajnu . 2. Kierownik ruchu zakładu górniczego może zezwolić na zmniejszenie odległości, o której mowa w ust. 1. § 112. 1. W ścianie z pasami podsadzki i obudową indywidualną odległość frontu ściany od pasów podsadz - 2. Usytuowanie frontów wybierania oraz wzajemne odległości pomiędzy nimi powinny być okre ś lone odpowiednio w projektach technicznych, o których mowa w § 40 i 41 . 2. S y s t e m y ś c i a n o w e § 103. Przy wybieraniu sąsiednich pokładów odległość pozioma pomiędzy przodkami wybierkowymi w poszczególnych pokładach powinna być większa niż dwukrotna odległość między nimi, przy czym nie mniejsza niż 30 m. § 104. 1. Przy wybieraniu pokładu warstwami poz ioma odległość pomiędzy przodkami wybierkowymi w poszczegó - lnych warstwach nie może być mniejsza niż 30 m. 2. Kierownik ruchu zakładu górniczego może zezwolić na zmniejszenie odległości , o której mowa w ust. 1. § 105. Każda ściana powinna mieć co najmniej dwa wyjścia do wyrobisk przyścianowych , którymi powinno być zapewnione przejście ludzi do czynnych wyrobisk. § 106. W razie zatrzymania ściany przez ponad dwie doby lub w okresie krótszym , gdy pogorszyły się warunki bezpieczeństwa, kierownik działu robót górniczych powinien ustalić sposób zabezpieczenia ściany na ten okres oraz warunki ponownego jej uruchom ienia . § 107. 1. W ścianie o nachyleniu podłużnym powyżej 18° powinny być stosowane zabezpieczenia ludzi przed staczającym się urobkiem lub innymi przedmiotami i materiałami . Poz. 342 kowych nie może przekraczać 6 m, a we wnękach ściano­ wych odległość ta nie może być większa niż 9 m. 2. Rabowanie ślepych chodników między pasami podsadzkowymi oraz urabianie kamienia do podsadzki powinno być wykonywane z opóźnieniem o szerokość jednego pola roboczego ściany w stosunku do układania pasów podsadzkowych . 3. W ścianie o nachyleniu podłużnym powyżej 15° pasy podsadzkowe powinny być zabezpieczone przed ich obsunięciem . § 113. W ścianie z podsadzką hydrauliczną odległość frontu ściany od linii szczelnej podsadzki nie może być większa niż 10m przy stosowaniu obudowy indywidualnej lub 12 m przy stosowaniu obudowy zmechanizowanej . § 114. 1. W ścianie z podsadzką suchą odległość frontu ściany od linii pełnej podsadzki nie może przekraczać : 1) 8 m w ścianach o wysokości do 1,5 m, 2) 6 m w pozostałych ścianach. 2. Wnęki ścianowe nie mogą wyprzedzać frontu ściany więcej niż o 3 m. 3. Przy stosowaniu obudowy zmechanizowanej odlego których mowa w ust. 1, mogą być zwiększone za zgodą właściwego organu państwowego nadzoru górniczego, jeżeli jest to uzasadnione rodzajem zastosowanej obudowy. łości, § 115. 1. Ściany z ugięciem stropu wolno prowadzić w pokładach o grubości nie większej niż 1,2 m. Dziennik Ustaw Nr 67 - 1826 2. Sciana z obudową indywidualną powinna być odpowiednio zabezpieczona obudową wzmacniającą od strony uginającego się stropu . 3. Odległość ociosu ściany od linii obudowy wzmacnie może przekraczać 6 m, a wnęki ścianowe nie mogą wyprzedzać frontu ściany więcej niż o 3 m. niającej 4. Z przestrzeni wybranej. spod uginającego się stropu, nie wolno usuwać obudowy drewnianej. z wyjątkiem obudowy wzmacniającej . Poz. 342 § 120. Przy wybieraniu systemem filarowo-zabierkowym szerokość zabierki nie może być większa niż 6 m, odl egłość ociosu zabierki od linii podsadzki przekraczać 10m, a wdzierki filarowe oraz drążone pochylnie zbiornikowe nie mogą mieć szerokości większej niż 4 m. 4. S y s t e m y w y b ie ra n i a zł ó ż m ied zi, cynku iołowiu § 121. 1. W złożach pokładowych i gniazdowych zblido typu pokładowego zalegających w filarach ochronnych oraz w rejonach poza filarami ochronnymi, gdy zachodzi konieczność utrzymywania warstw stropowych, należy stosować systemy wybierania z podsadzką. żonych § 116. Uruchomienie ściany prowadzonej w warunkach specjalnych, tj .: 1) wyposażonej w obudowę indywidualną i posiadającą nachylenie większe niż 35° lub wysokość większą niż 3 m, 2) prowadzonej z ugięciem stropu, 3) prowadzonej w warunkach zagrożenia : a) tąpaniami trzeciego stopnia, b) metanowego czwartej kategorii, c) wodnego trzeciego stopnia, d) wyrzutami gazów i skał, 4) zaprojektowanej z zastosowaniem systemu wybierania dotychczas nie stosowanego w danym zakładzie górniczym, 5) w strefie oddziaływania eksploatacji prowadzonej w są­ siednim zakładzie górniczym, 6) w sąsiedztwie pola pożarowego , 7) po powstaniu w ścianie zawału , tąpnięcia, pożaru , wybuchu pyłu węglowego, wybuchu metanu, wyrzutu gazów i skał oraz wdarcia wody, - wymaga zezwolenia właściwego organu państwowego nadzoru górniczego. 3. S y s t e m y z a b i er k o w e i f i I a r o w o - z a b i er k o w e § 117. 1. Przy wybieraniu pokładów węgla : 1) wysokość zabierki nie może być większa niż 4 m, 2) szerokość zabierki nie może być większa niż 6 m, a szerokość nogi pozostawionej pomiędzy zabierkami nie może być większa niż 4 m, 3) przed rozpoczęciem wybierania w nowej zabierce należy zlikwidować sąsiednią zabierkę . 2. Wymiary zabierki powinny być określone w projekcie technicznym, o którym mowa w § 41. § 118. Zabierka w partii złoża lub w pokładzie o na chyleniu większym niż 20° nie może być prowadzona po wzniosie . § 119. W zabierce prowadzonej po rozciągłości , w partii złoża lub w pokładzie o nachyleniu powyżej 8°, górny ocios należy odpowiednio zabezpieczyć przed obrywaniem się skał. 2. Stosowanie innych systemów wybierkowych w warunkach, o których mowa w ust. 1, jest możliwe przy zachowaniu warunków ochrony powierzchni, po uzyskaniu zgody właściwego organu państwowego nadzoru górniczego. § 122. 1. Przy eksploatacji złóż pokładowych lub gniazdowych zbliżonych do typu pokładowego cynku lub ołowiu, o grubości powyżej 6 m, a przy eksploatacji złóż rud miedzi powyżej 7 m należy stosować systemy wybierania z podsadzką· 2. Przy wybieraniu złóż o nieregularnych lub gniazdowych formach zalegania odstępstwa od zasady określonej w ust. 1 mogą być udzielone przez właściwy organ państ­ wowego nadzoru górniczego. § 123. Technologia likwidacji pustek poeksploatacyjnych przy wybieraniu złóż rud miedzi oraz cynku i ołowiu powinna być określona w projekcie technicznym, o którym mowa w § 41 . § 124. Wybieranie złóż rud cynku i ołowiu systemami komorowym i chodnikowo-podpółkowym jest dopuszczalne tylko w szczególnych wypadkach, gdy nie ma możliwości zastosowania innych systemów, za zgodą właściwego organu państwowego nadzoru górniczego. § 125. Szczegółowe zasady dotyczące poszczególnych systemów wybierania złóż rud miedzi, cynku i ołowiu określa załącznik nr 2 do rozporządzenia . 5. Wy b i e r a n i e zł ó ż s o I i k o m o r a m i m e t o d ą suchą § 126. Szerokość komór i filarów międzykomorowych powinna być tak dobrana, aby filary nie ulegały zniszczeniu i zapewniały utrzymanie stropu nad komorami na okres przewidywanego ich istnienia . § 127. 1. Osie filarów między komoram i poziomu niż­ szego powinny się pokrywać z osiami filarów poziomów wyższych . 2. Przepis ust. 1 nie dotyczy złoża bryłowego. § 128. Przy wybieraniu komór w układzie wielopięt­ rowym, w wysadowych złożach soli, powinna być zachowana kolejność wybierania komór od góry w dół . Dziennik Ustaw Nr 67 1827 6. Wybieranie złóż soli komorami metodą mokrą § 129. 1. Uzyskiwan ie urobku w komorach przy stosowaniu metody mokrej odbywa się przy pomocy ługowania . 2. Sposób wybierania , o którym mowa w ust. 1, może być stosowany: 1) w komorach ługowniczych otwartych z ługowaniem w zastoju , 2) w komorach ługowniczych otwartych z ługowaniem dynamicznym bocznym, 3) w komorach ługowniczych otwartych ługowanych natryskowo, 4) w komorach ługowniczych wykonywanych otworami wiertniczymi z wyrobisk podziemnych . § 130. Wysokość szybików wybierkowych dla komór ługowniczych nie może przekraczać 10m. § 131 . Przy wybieraniu metodą mokrą, za pomocą ługo­ wania, na najniższym poziomie powinien być wykonany zespół komór awaryjnych, wraz z systemem zapór uniemoż­ liwiających zalanie wyrobisk solanką z przeługowywanych komór na poz iomach wyższych . Rozdział 6 Wykonywanie robót strzałowych 1. Postanowienia wstępne Poz. 342 4. Przy stosowaniu pneumatycznego wprowadzania przybitki piaskowej do otworów strzałowych należy stosować zapalniki klasy co najmniej 0.45 A oraz sprzęt dopuszczony do stosowania w zakładach górniczych . § 136. 1. Jeżeli zawartość metanu przekroczy 1 % w powietrzu wyrobiska, roboty strzałowe powinny być wykonywane w obecności osoby dozoru górniczego: 2. Przepis ust. 1 stosuje się również : 1) gdy zawartość metanu przekracza 0,5% w powietrzu wyrobiska : a) w górnych wnękach ścianowych, b) w wyrobiskach korytarzowych o wzniosie powyżej 10°, c) przy wywoływaniu zawału stropu w ścianach i ubierkach oraz chodnikach przy użyciu materiałów wybuchowych metanowych i metanowych specjalnych, 2) przy wyV\oływaniu zawału stropu materiałami wybuchowymi węglowymi i skalnymi, 3) w strefam zaburzeń geologicznych w wyrobiskach eksploatacyjnych , 4) przy rozsa:lzaniu luźnych brył materiałem wybuchowym odpalanym w otworach strzałowych, 5) przy użycu ładunków wolno przyłożonych , 6) przy użycu lontów detonujących , 7) przy usuvaniu niewypałów, 8) przed maizynami urabiającymi , 9) w skaład o podwyższonej lub obniżonej temperaturze. § 132. 1. Nadzór nad gospodarką środkami strzałowy­ mi, sprzętem strzałowym i robotami strzałowymi sprawuje kierownik służby strzałowej . 2. Pr,ybitka otworów strzałowych 2. Roboty strzałowe w polach metanowych oraz w polach zagrożonych wyrzutami gazów i skał mogą wykonywać wyłącznie górnicy strzałowi pierwszego stopnia. § 137. 1. Do wykonywania przybitki otworów strzało­ wych wolno li:ywać gliny, gliny z dodatkiem piasku, piasku lub wody, a tlkże innych materiałów niepalnych za zgodą właściwego oganu państwowego nadzoru górniczego. § 133. 1. Środki strzałowe należy odpalać w uprzednio wykonanych otworach strzałowych . 2. Wykonywanie robót strzałowych wolno przyłożony­ mi ładunkami materiałów wybuchowych jest dozwolone dla rozsadzania luźnych brył i zestrzeliwania odspojeń , tylko za zgodą kierownika ruchu zakładu górniczego. § 134. 1. Średnica otworu strzałowego powinna być tak dobrana, aby można było umieszczać w nim środki strzałowe bez stosowania nacisku . 2. Środki strzałowe wolno wprowadzać do otworu strzałowego po uprzednim wyczyszczeniu go ze zwiercin . 3. Do wprowadzania środków strzałowych do otworu i wypełniania go przybitką należy stosować sprzęt strzałowy nie powodujący powstawania ładunków elektrostatycznych . strzałowego § 135. 1. Otwory strzałowe powinny być rozmieszczone zgodnie z metryką strzałową. 2. Przy v\ykonywaniu przybitki powinny być spełnione następujące V\arunki : 1) przybitka oowinna wypełniać szczelnie odcinek otworu strzałowe]o od materiału wybuchowego do wylotu otworu, 2) długość ~rzybitki nie może być mniejsza niż 30 cm, 3) w otwora::h strzałowych o głębokości do 1,5 m długość przybitki 30winna wynosić : a) przy s·osowaniu materiałów wybuchowych metanowych i węglowych nie mniej niż połowę długości otworu strzałowego , b) przy s:osowaniu materiałów wybuchowych metanowychspecjalnych nie mniej niż 1/ 3 długości otworu strzałowego , 4) w otworach o głębokości powyżej 1,5 m długość przybitki powinna wynosić nie mniej niż 1/3 długości otworu strzałowego , 3. W miejscu wykonywania robót strzałowych powinna 2. Odległość między sąsiednimi otworami strzałowymi nie powinna być mniejsza niż 40 cm . znajdować się odpow iednia ilość materiału używanego do 3. Przepisy ust. 2 nie dotyczą robót strzałowych, przy których wykonywaniu dozwolone jest użycie materiałów wybuchowych skalnych . § 138. 1. Glina oraz glina z piaskiem stosowana do przybitki otworów strzałowych powinna pos i adać odpowie- przybitki. dnią plastyczność . Dziennik Ustaw Nr 67 - 1828 Poz. 342 został 2. Pierwszą część przybitki nale ż y do s uną ć z niewielką stałe należy rozgniatać i ubijać tak, aby szczeln ie wy pełn ia ły otwór strzałowy . § 139. 1. Piasek stosowany do przybitk i otworów strza łowych powinien być w ilgotny. 2. Piasek do otworów strzałowych należy wprowadzać w otoczkach papierowych lub przy pomocy sprę ż onego powietrza. 3. Przy zastosowaniu piasku w otoczkach pierwszy odcinek przybitki należy lekko docisnąć do kolumny ładunku materiału wybuchowego, a następnie silnie ubijać . Jeżeli otwory są skierowane w górę pod kątem powyżej 20°, przywylotową część otworu należy wypełnić gl i ną na odcin ku co najmniej 20 cm. 4. Do otworów strzałowych skierowanych stromo w dół piasek można wsypywać bezpośrednio . W tym wypadku ubijanie przybitki należy rozpocząć po przykryciu materiału wybuchowego warstwą piasku o grubośc i 3) cm . § 140. 1. Woda jako materiał przybitkcwy może być wprowadzana do otworów strzałowych prztz wypełnienie otworu wodą lub w pojemnikach. 2. Przybitkę przez wypełnienie otworóvr wodą można w otworach skierowanych w dół z aładowanych wodoodpornymi środkami strzałowymi . stosować 3. W głębionych szybach przybitkę wochą można stosować przez ich zalanie wodą na wysokość 10 najmniej 10 cm od dna szybu , lecz nie więcej niż 40 cm pmiżej dolnego pierścienia anten strzałowych . 4. Przy stosowaniu przybitki wodnej v pojemnikach przywylotowy odcinek otworu strzałowego la długości 30 cm powinien być wypełniony gliną . 5. Przybitki wodnej nie wolno stosowaćprzy strzelaniu zruszającym , wstrząsowym i zruszająco - odpnżającym w ca liźnie pokładów tąpiących oraz przy strzelanu wymuszają ­ cym zawał skał stropowych w wyrobiskacr eksploatacyj nych. 3. R o b o t Y s t r z a ł o w e p r z y u Ż y c i u 11 a t e r i a łów wybuchowych skalnych § 141 . Materiałem wybuchowym skalnyn można zała ­ dować tylko otwory strzałowe wykonane w skałach płon ­ nych lub w złożu niepalnym. 4. R o b o t Y s t r z a ł o wed I a w y w o ł a n i a z a wał u w stropie wyrobiska § 142. Strzelanie dla wywołania zawału V\ strop ie wyro biska przy użyciu materiałów wybuchowych V\ęglowych lub skalnych wymaga spełnienia następujących dodatkowych warunków: 1) usunięcia w promieniu 5 m od otworów strzałowych pyłu węglowego , 2) stosowania opylania pyłem kamiennym w promieniu 5 m od otworów strzałowych , jeżeli pył węglowy nie zmyty wodą lub zabezpieczony przez wilgoć natu r alną , siłą do kolumny ładunków materiału wybuchowego, a pozo - 3) kontroli stanu zabezpieczenia przed wybuchem pyłu węglowego w wyrobisku oraz w chodnikach przyległych do tego wyrobiska, wykonanej przez osobę dozoru służby pyłowej przed rozpoczęciem robót strzałowych oraz co najmniej co trzy dni w przypadku bieżącego wykonywania robót strzałowych . 5. Roboty strzałowe przy głębieniu szybów (s z yb i ków) oraz wykonywaniu nadsięwło­ mów § 143. Przy głębieniu szybów (szybików), w razie przechodzenia przez pokład węgla o grubości powyżej 10 cm, stosowanie środków strzałowych skalnych jest zabronione. § 144. W szybach (szybikach) głębionych metodą mrożeniową na odcinkach mrożonych wolno używać wyłącznie mate r iałów wybuchowych trudno zamarzalnych . § 145. Przy głębieniu szybu (szybiku) odpalanie ładun­ ków materiału wybuchowego może odbywać się tylko z powierzchni lub z poziomu pośredniego mającego połączenia z innym szybem. § 146. Naboje udarowe należy sporządzać w miejscu wyznaczonym przez kierownika służby strzałowej. § 147. Przy wykonywaniu robót strzałowych w szybie (szybiku) należy stosować : 1) inicjowanie od dna otworu przy stosowaniu materiałów wybuchowych skalnych, 2) zapalniki elektryczne zwłoczne milisekundowe o kolej nych stopniach zwłoki w poszczególnych kręgach otworów, przy czym w każdym z kręgów mogą być stosowane tylko zapalniki o tym samym stopniu zwłoki, 3) niskooporowy układ nych, 4) połączeń zapalników elektrycz - odrębne przewody (kable) strzałowe szybowe do od palania ładunków materiału wybuchowego, które nie mogą być używane do innych celów . § 148. Przed każdym rozpoczęciem robót strzałowych , przy których stosowane są zapalniki elektryczne w głębionym szybie (szyb iku). powinny być wykonane pomiary prądów błądzących . § 149. Przed przystąpieniem do przyłączenia zapalników elektrycznych do linii strzałowej wszystkie przewody elektryczne znajdujące się w szybie (szybiku) należy wyłą­ czyć spod napięcia . § 150. Przy wykonywaniu nadsięwłomów ładunki mawybuchowego można odpalić tylko wtedy, gdy na pomoście roboczym znajduje się urobek. teriału 6. R o b o t Y s t r z a ł o wed ł u g i m i o t w o r a m i § 151 . Inicjowanie ładunków materiału wybuchowego w długich otworach (ponad 6 m) powinno odbywać się przy użyciu lontu detonującego . - Dziennik Ustaw Nr 67 . 1829 § 152. Konstrukcja ładunku materiału wybuchowego w długich otworach strzałowych powinna być określona w dokumentacji strzałowej . § 153. Ładunki materiału wybuchowego w długich ot worach należy inicjować podwójną linią lontu detonującego. § 154. Do inicjowania lontu detonującego w długich otworach strzałowych należy używać co najmniej dwóch zapalników elektrycznych natychmiastowych lub mil isekun dowych jednego stopnia opóźnienia, przy czym zapalniki te powinny być połączone szeregowo lub równolegle w obwód strzałowy . § 155. 1. Do odpalania ładunków materiału wybuchowego w długich otworach strzałowych należy stosować wyłącznie zapalniki elektryczne, których oporność mieści się w granicach dopuszczalnych dla zapalników danej klasy, tego samego rodzaju przewodów zapalnikowych i tej samej długości . Poz. 342 § 161 . W składzie materiałów wybuchowych powinny znajdować się wykazy : 1) osób uprawnionych do wykonywania robót strzałowych z zastosowaniem lontów detonujących , 2) przodków, w których dozwolone jest wykonywanie robót strzałowych z zastosowaniem lontów detonują­ cych . 8. R o b o t Y s t r z a ł o we p r z e d m a s z y ~ a m i u r a b i a jącymi § 162. Wykonywanie robót strzałow~ch zruszających przed maszynami urabiającymi w ymaga spełnienia następujących dodatkowych warunków: caliznę 1) zapalniki elektryczne odpalane w jechej serii powinny posiadać jednakowe dopuszczalne \l\artości oporności, 2) 2. Natężenie prądu odpal ającego powinno być większe niż 1.4 wartości prądu odpalającego serię . ciągłość obwodu strzałowego powinna być sprawdzona dopuszczonym do tego celu przyrząeem kontrolno-pomiarowym, § 156. Przed odpaleniem dlugich otworów strzalowych należy zmierzyć ciągłość obwodu strzałowego przyrządem kontrolno-pomiarowym . 3) po odpaleniu każdej serii otworów strzałowych osoba wykonująca roboty strzałowe i osoba dozoru ruchu powinny sprawdzić, czy nastąpiło ołkowite odpalenie wszystkich ładunków . 7. Roboty strzałowe przy użyciu lontów deto - 9. Roboty strzałowe w polach metanowych nujących § 157. Lont detonujący należy stosować przy strzelaniu : 1) ładunkami rozdzielonymi - niezależnie od długości ich kolumny i długości otworów strzałowych , 2) urabiającym wzdłużnym (bocznym) - otworami przelotowymi i ślepymi, gdy ich głębokość przekracza 3 m, 3) zruszającym caliznę węglową przed maszynami urabiającymi - gdy długość kolumny ładunku przekracza 1,5 m, 4) wstrząsowym w caliźnie węglowej pokładów tąpiących lub torpedującym w otaczających je skałach , a także przy strzelaniu zruszająco-odgazowującym w pokładach zagrożonych wyrzutami gazów i skał, 5) wymuszającym zawał stropu wyrobisk eksploatacyjnych, niezależnie od rodzaju stosowanego materiału wybuchowego, gdy długość kolumny ładunku jest wię­ ksza niż 1,5 m - niezależnie od długości otworu . § 158. Odpalanie lontu detonującego na zewnątrz otworów strzałowych jest zabronione. § 159. Lont de …