📄 Tekst ustawy
Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowejz dnia 24 stycznia 2018 r.w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania
wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach
Spis treści
Treść rozporządzenia
Rozdział 1 - Przepisy ogólne
Rozdział 2 - Kierowanie do wojskowych komisji lekarskich
Rozdział 3 - Orzekanie o zdolności do czynnej służby wojskowej i do odbywania tej służby poza granicami
państwa oraz ustalanie związku choroby, ułomności i śmierci z czynną służbą wojskową
Rozdział 4 - Tryb orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej i do odbywania tej służby poza
granicami państwa oraz ustalania związku chorób, ułomności i śmierci z czynną służbą
wojskową
Rozdział 5 - Orzekanie o potrzebie udzielenia urlopu zdrowotnego
Rozdział 6 - Przepisy końcowe
Załącznik nr 1 - Skierowanie (wzór)
Załącznik nr 2 - Wykaz chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej
służby wojskowej oraz do pełnienia takiej służby poza granicami państwa
Rozdział I - BUDOWA CIAŁA
Rozdział II - SKÓRA, TKANKA PODSKÓRNA, NACZYNIA LIMFATYCZNE I WĘZŁY CHŁONNE
Rozdział III - CZASZKA
Rozdział IV - NARZĄD WZROKU
Rozdział V - NARZĄD SŁUCHU
Rozdział VI - JAMA USTNA
Rozdział VII - NOS, GARDŁO, KRTAŃ
Rozdział VIII - SZYJA, KLATKA PIERSIOWA, KRĘGOSŁUP
Rozdział IX - UKŁAD ODDECHOWY
Rozdział X - UKŁAD KRĄŻENIA
Rozdział XI - UKŁAD TRAWIENNY
Rozdział XII - UKŁAD MOCZOWO-PŁCIOWY
Rozdział XIII - GRUCZOŁY WYDZIELANIA WEWNĘTRZNEGO
Rozdział XIV - INNE CHOROBY WEWNĘTRZNE
Rozdział XV - UKŁAD NERWOWY
Rozdział XVI - STAN PSYCHICZNY
Rozdział XVII - KOŃCZYNY
Rozdział XVIII - NOWOTWORY
Rozdział XIX - NARZĄD RODNY
Załącznik nr 3 - Wykaz chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do służby w
powietrzu i do służby naziemnego zabezpieczenia lotów oraz do służby inżynieryjno-lotniczej
Rozdział I - BUDOWA CIAŁA
Rozdział II - SKÓRA, TKANKA PODSKÓRNA I WĘZŁY CHŁONNE
Rozdział III - CZASZKA
Rozdział IV - NARZĄD WZROKU
Rozdział V - NARZĄD SŁUCHU
Rozdział VI - JAMA USTNA
Rozdział VII - NOS, GARDŁO, KRTAŃ
Rozdział VIII - SZYJA, KLATKA PIERSIOWA I KRĘGOSŁUP
Rozdział IX - UKŁAD ODDECHOWY
Rozdział X - UKŁAD KRĄŻENIA
Rozdział XI - UKŁAD TRAWIENNY
Rozdział XII - UKŁAD MOCZOWO-PŁCIOWY
Rozdział XIII - GRUCZOŁY WYDZIELANIA WEWNĘTRZNEGO
Rozdział XIV - INNE CHOROBY WEWNĘTRZNE I NIEPRAWIDŁOWOŚCI
Rozdział XV - UKŁAD NERWOWY
Rozdział XVI - STAN PSYCHICZNY
Rozdział XVII - KOŃCZYNY
Rozdział XVIII - NOWOTWORY
Rozdział XIX - NARZĄD RODNY
Załącznik nr 4 - Wykaz chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej
służby wojskowej na okrętach wojennych i ustnych jednostkach pływających Marynarki
Wojennej
Rozdział I - BUDOWA CIAŁA
Rozdział II - SKÓRA, TKANKA PODSKÓRNA, NACZYNIA LIMFATYCZNE I WĘZŁY CHŁONNE
Rozdział III - CZASZKA
Rozdział IV - NARZĄD WZROKU
Rozdział V - NARZĄD SŁUCHU
Rozdział VI - JAMA USTNA
Rozdział VII - NOS, GARDŁO, KRTAŃ
Rozdział VIII - SZYJA, KLATKA PIERSIOWA, KRĘGOSŁUP
Rozdział IX - NARZĄD ODDECHOWY
Rozdział X - UKŁAD KRĄŻENIA
Rozdział XI - UKŁAD TRAWIENNY
Rozdział XII - NARZĄD MOCZOWO-PŁCIOWY
Rozdział XIII - GRUCZOŁY WYDZIELANIA WEWNĘTRZNEGO
Rozdział XIV - INNE CHOROBY WEWNĘTRZNE
Rozdział XV - UKŁAD NERWOWY
Rozdział XVI - STAN PSYCHICZNY
Rozdział XVII - KOŃCZYNY
Rozdział XVIII - NOWOTWORY
Rozdział XIX - NARZĄD RODNY
Załącznik nr 5 - Orzeczenie w sprawie zdolności do czynnej służby wojskowej (wzór)
Załącznik nr 6 - Orzeczenie w sprawie ustalenia związku śmierci ze służbą wojskową (wzór)
Załącznik nr 7 - Certyfikat zdrowia kandydata do służby poza granicami państwa (wzór)
Załącznik nr 8 - Standardowy formularz wyników badania lekarskiego Organizacji Narodów Zjednoczonych
(MS - 2) (wzór)
Treść rozporządzenia
Na podstawie art. 30a ust. 4 i 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony
Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz. U. z 2017 r. poz. 1430 i 2217 oraz z 2018 r. poz. 138) zarządza się, co następuje:
Rozdział 1
Przepisy ogólne
§ 1.
Rozporządzenie określa:
1)
tryb kierowania do wojskowych komisji lekarskich;
2)
szczegółowe warunki orzekania przez wojskowe komisje lekarskie o zdolności do czynnej
służby wojskowej, w tym o zdolności do odbywania tej służby w poszczególnych rodzajach
wojsk i służb oraz na poszczególnych stanowiskach służbowych i funkcjach wojskowych
wymagających szczególnych predyspozycji zdrowotnych;
3)
szczegółowe warunki orzekania przez wojskowe komisje lekarskie o zdolności do odbywania
czynnej służby wojskowej poza granicami państwa;
4)
sposób ustalania przez wojskowe komisje lekarskie związku chorób, ułomności i śmierci
z czynną służbą wojskową;
5)
tryb orzekania przez wojskowe komisje lekarskie o zdolności do czynnej służby wojskowej
i do odbywania tej służby poza granicami państwa oraz ustalania związku chorób, ułomności
i śmierci z czynną służbą wojskową;
6)
sposób orzekania przez wojskowe komisje lekarskie o potrzebie udzielenia urlopu zdrowotnego
żołnierzowi odbywającemu czynną służbę wojskową;
7)
wykaz chorób i ułomności uwzględniany przy orzekaniu o zdolności do czynnej służby
wojskowej oraz do odbywania tej służby poza granicami państwa;
8)
wykaz chorób i ułomności uwzględniany przy orzekaniu o zdolności do odbywania czynnej
służby wojskowej w poszczególnych rodzajach wojsk i służb oraz na poszczególnych stanowiskach
służbowych i funkcjach wojskowych wymagających szczególnych predyspozycji zdrowotnych.
§ 2.
Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:
1)
żołnierzu niezawodowym, należy przez to rozumieć żołnierza odbywającego lub pełniącego
jeden z rodzajów czynnej służby wojskowej, o których mowa w art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej
Polskiej, zwanej dalej „ustawą”;
2)
czynnej służbie wojskowej, należy przez to rozumieć odbywanie lub pełnienie jednego
z rodzajów służby, o którym mowa w art. 59 pkt 1-7 ustawy.
Rozdział 2
Kierowanie do wojskowych komisji lekarskich
§ 3.
1.
Do wojskowej komisji lekarskiej kieruje się:
1)
osoby podlegające kwalifikacji wojskowej, osoby przeniesione do rezerwy niebędące
żołnierzami rezerwy, osoby, o których mowa w art. 34 ustawy, oraz osoby podlegające
ze względu na wiek obowiązkowi służby wojskowej, które zgłosiły się ochotniczo do
jej odbywania, oraz żołnierzy niezawodowych, przeznaczonych do odbycia czynnej służby
wojskowej lub odbywających czynną służbę wojskową:
a)
w składzie personelu latającego, personelu naziemnego zabezpieczenia lotów i personelu
służby inżynieryjno-lotniczej,
b)
na okrętach wojennych i innych jednostkach pływających Marynarki Wojennej,
c)
w jednostkach desantowo-szturmowych,
d)
w Żandarmerii Wojskowej,
e)
w kompaniach jednostek reprezentacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej,
f)
w jednostkach Wojsk Obrony Terytorialnej,
g)
w charakterze nurków i płetwonurków,
h)
w zasięgu działania promieniowania mikrofalowego,
i)
w warunkach działania prądu elektrycznego;
2)
żołnierzy niezawodowych skierowanych do odbywania służby poza granicami państwa przed
rozpoczęciem tej służby i bezpośrednio po powrocie do kraju w związku z zakończeniem
jej odbywania;
3)
żołnierzy niezawodowych oraz żołnierzy rezerwy, którzy złożyli wniosek o zawarcie
kontraktu na wykonywanie obowiązków w ramach Narodowych Sił Rezerwowych;
4)
żołnierzy niezawodowych, jeżeli w ich stanie zdrowia nastąpiło nagłe pogorszenie uniemożliwiające
lub utrudniające wykonywanie zadań służbowych;
5)
żołnierzy niezawodowych, którzy z powodu choroby nie wykonują zadań służbowych przez
kolejne:
a)
10 dni kalendarzowych - w stosunku do pełniących służbę przygotowawczą, odbywających
przeszkolenie wojskowe lub ćwiczenia wojskowe,
b)
30 dni kalendarzowych - w stosunku do odbywających zasadniczą służbę wojskową lub
pełniących okresową służbę wojskową;
6)
żołnierzy niezawodowych bezpośrednio przed zwolnieniem z czynnej służby wojskowej,
jeżeli w ocenie właściwego lekarza jednostki wojskowej/jednostki zabezpieczającej,
jego stan zdrowia w okresie służby uległ pogorszeniu;
7)
żołnierzy niezawodowych, jeżeli dowód z orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej został
dopuszczony w postępowaniu karnym, postępowaniu karnym skarbowym lub postępowaniu
w sprawach o wykroczenia;
8)
żołnierzy rezerwy przeznaczonych do odbycia lub odbywających czynną służbę wojskową
w Służbie Kontrwywiadu Wojskowego albo w Służbie Wywiadu Wojskowego.
2.
Do wojskowej komisji lekarskiej kieruje się również osoby podlegające kwalifikacji
wojskowej, w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska, osoby przeniesione
do rezerwy niebędące żołnierzami rezerwy i inne osoby podlegające ze względu na wiek
obowiązkowi służby wojskowej, osoby, które zgłosiły się ochotniczo do odbywania czynnej
służby wojskowej i nieposiadające orzeczonej zdolności do tej służby, osoby przeznaczone
do odbycia czynnej służby wojskowej oraz żołnierzy rezerwy przeznaczonych do odbycia
czynnej służby wojskowej.
§ 4.
1.
Do wojskowej komisji lekarskiej kieruje się zgodnie z właściwością i zasięgiem działania
tych komisji określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 8 pkt 1 ustawy,
z zastrzeżeniem ust. 2.
2.
Żołnierza niezawodowego powracającego po zakończeniu odbywania czynnej służby wojskowej
poza granicami państwa kieruje się do właściwej wojskowej komisji lekarskiej nie później
niż w ciągu 4 dni od dnia powrotu, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach w ciągu
7 dni od dnia powrotu.
§ 5.
1.
Do wojskowej komisji lekarskiej kieruje żołnierzy i osoby, o których mowa w § 3 ust.
1 pkt 1-6 i ust. 2, z urzędu lub na wniosek tych osób, organ określony w art. 29 ust.
2 ustawy, zgodnie z właściwością określoną w tym przepisie.
2.
Do wojskowej komisji lekarskiej kieruje żołnierzy niezawodowych, o których mowa w
§ 3 ust. 1 pkt 7, organ określony w przepisach o postępowaniu karnym, postępowaniu
karnym skarbowym lub postępowaniu w sprawach o wykroczenia.
§ 6.
Organ kierujący żołnierza niezawodowego do wojskowej komisji lekarskiej przekazuje
tej komisji posiadane informacje i dokumenty, które dotyczą stanu zdrowia żołnierza
niezawodowego i mogą mieć znaczenie dla ustalenia związku choroby lub ułomności z
czynną służbą wojskową.
§ 7.
Wzór skierowania do wojskowej komisji lekarskiej określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.
Rozdział 3
Orzekanie o zdolności do czynnej służby wojskowej i do odbywania tej służby poza granicami
państwa oraz ustalanie związku choroby, ułomności i śmierci z czynną służbą wojskową
§ 8.
1.
Orzekając o zdolności do czynnej służby wojskowej, wojskowe komisje lekarskie zaliczają
jednocześnie daną osobę do jednej z kategorii zdolności do takiej służby, o których
mowa w art. 30a ust. 1 ustawy, według Wykazu chorób i ułomności przy ocenie zdolności
fizycznej i psychicznej do czynnej służby wojskowej oraz do odbywania takiej służby
poza granicami państwa, określonego w załączniku nr 2 do rozporządzenia.
2.
Orzekając o czasowej niezdolności do czynnej służby wojskowej, o której mowa w art.
30a ust. 1 pkt 2 ustawy, wojskowe komisje lekarskie ustalają jednocześnie okres niezdolności
do takiej służby, nie dłuższy niż dwadzieścia cztery miesiące, stosownie do rodzaju
upośledzenia ogólnego stanu zdrowia albo stanu chorobowego oraz rokowań odzyskania
zdolności do czynnej służby wojskowej.
§ 9.
1.
Niezależnie od orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej, w stosunku do żołnierzy
i osób, o których mowa w § 3, przeznaczonych do odbycia lub odbywających taką służbę
w niżej wymienionych jednostkach wojskowych albo na stanowiskach służbowych lub funkcjach
wojskowych, wojskowe komisje lekarskie wydają orzeczenia o zdolności lub niezdolności
do służby:
1)
w składzie personelu latającego, personelu naziemnego zabezpieczenia lotów i personelu
służby inżynieryjno-lotniczej;
2)
na okrętach wojennych i innych jednostkach pływających Marynarki Wojennej;
3)
w jednostkach desantowo-szturmowych;
4)
w Żandarmerii Wojskowej;
5)
w kompaniach jednostek reprezentacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej;
6)
w jednostkach Wojsk Obrony Terytorialnej;
7)
w charakterze nurków i płetwonurków;
8)
w zasięgu działania promieniowania mikrofalowego;
9)
w warunkach działania prądu elektrycznego.
2.
Niezależnie od orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej, w stosunku do żołnierzy
rezerwy przeznaczonych do odbycia lub odbywających taką służbę w Służbie Kontrwywiadu
Wojskowego albo w Służbie Wywiadu Wojskowego wojskowe komisje lekarskie wydają orzeczenia
o zdolności lub niezdolności do tej służby.
3.
Na potrzeby orzekania o zdolności do odbywania czynnej służby wojskowej, o której
mowa w ust. 1 pkt 1, ustala się następujące kategorie zdolności do tej służby:
1)
kandydaci i piloci samolotów bojowych naddźwiękowych oraz piloci doświadczalni samolotów
naddźwiękowych:
a)
zdolny - Z/IA,
b)
trwale lub czasowo niezdolny - N/IA;
2)
kandydaci i piloci samolotów bojowych poddźwiękowych oraz piloci doświadczalni samolotów
poddźwiękowych:
a)
zdolny - Z/IB,
b)
trwale lub czasowo niezdolny - N/IB;
3)
kandydaci i piloci doświadczalni samolotów i śmigłowców innych niż wymienione w pkt
1 i 2:
a)
zdolny - Z/IC,
b)
trwale lub czasowo niezdolny - N/IC;
4)
pozostały personel latający i kandydaci do tego personelu:
a)
zdolny - Z/II,
b)
trwale lub czasowo niezdolny - N/II;
5)
personel naziemnego zabezpieczenia lotów i kandydaci do tego personelu oraz personel
służby inżynieryjno-lotniczej i kandydaci do tego personelu:
a)
zdolny - Z/III, Z/SIL,
b)
trwale lub czasowo niezdolny - N/III, N/SIL.
4.
Na potrzeby orzekania o zdolności do odbywania czynnej służby wojskowej, o której
mowa w ust. 1 pkt 2 i 6, ustala się następujące kategorie zdolności do tej służby:
1)
kandydaci do służby na okrętach wojennych i innych jednostkach pływających Marynarki
Wojennej:
a)
zdolny - Z/I -IV/A,
b)
trwale lub czasowo niezdolny - N/I -IV/A;
2)
żołnierze niezawodowi odbywający czynną służbę wojskową na okrętach wojennych i innych
jednostkach pływających Marynarki Wojennej oraz słuchacze kursów szkolenia specjalistów
morskich:
a)
zdolny - Z/I -IV/B,
b)
niezdolny - N/I -IV/B - podlega wyokrętowaniu,
c)
czasowo niezdolny - N/I -IV/B - podlega wyokrętowaniu na okres do 3 miesięcy.
5.
Na potrzeby orzekania o zdolności do odbywania czynnej służby wojskowej poza granicami
państwa ustala się następujące kategorie zdolności do tej służby:
1)
zdolny do służby poza granicami państwa - Z;
2)
niezdolny do służby poza granicami państwa - N.
§ 10.
1.
Wojskowe komisje lekarskie wydają orzeczenia, o których mowa w § 9 ust. 1-5, według
kryteriów zdrowotnych określonych w:
1)
załączniku nr 2 do rozporządzenia - w odniesieniu do czynnej służby wojskowej, o której
mowa w § 9 ust. 1 pkt 3-6, 8 i 9, a na potrzeby orzekania o zdolności do odbywania
czynnej służby wojskowej, o której mowa w § 9 ust. 1 pkt 4, również w przepisach wydanych
na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych
organach porządkowych
(Dz. U. z 2016 r. poz. 1483, z późn. zm.1)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2016 r.
poz. 1948, z 2017 r. poz. 244, 768, 1086);
2)
Wykazie chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej
służby wojskowej w składzie personelu latającego, personelu naziemnego zabezpieczenia
lotów i personelu służby inżynieryjno-lotniczej, określonym w załączniku nr 3 do rozporządzenia
- w odniesieniu do czynnej służby wojskowej, o której mowa w § 9 ust. 1 pkt 1;
3)
Wykazie chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej
służby wojskowej na okrętach wojennych i innych jednostkach pływających Marynarki
Wojennej, a także w charakterze nurków i płetwonurków, określonym w załączniku nr
4 do rozporządzenia - w odniesieniu do czynnej służby wojskowej, o której mowa w §
9 ust. 1 pkt 2 i 7.
2.
Jeżeli dla danego przypadku brak jest odpowiedniej pozycji w załącznikach nr 2-4 do
rozporządzenia, przypadek ten kwalifikuje się według pozycji najbardziej zbliżonej.
i 2405 oraz z 2018 r. poz. 138.
§ 11.
1.
Orzekając o zdolności żołnierza niezawodowego do odbywania czynnej służby wojskowej
poza granicami państwa, wojskowa komisja lekarska dokonuje pełnej oceny jego stanu
zdrowia, stosownie do specyfiki klimatyczno-geograficznej oraz sanitarno-epidemiologicznej
rejonu, w którym ma on odbywać służbę.
2.
Jeżeli stan zdrowia żołnierza niezawodowego ulegnie pogorszeniu po wydaniu przez wojskową
komisję lekarską orzeczenia o zdolności do odbywania czynnej służby wojskowej poza
granicami państwa, dowódca jednostki wojskowej, w której odbywa on służbę, na wniosek
właściwego lekarza tej jednostki wojskowej/jednostki zabezpieczającej, ponownie kieruje
tego żołnierza do wojskowej komisji lekarskiej.
§ 12.
Po powrocie żołnierza do kraju wojskowa komisja lekarska określa jego zdolność do
czynnej służby wojskowej, dokonując pełnej oceny jego stanu zdrowia, przy uwzględnieniu
warunków, w jakich pełnił służbę poza granicami państwa, a w szczególności specyfiki
klimatyczno-geograficznej oraz sanitarno-epidemiologicznej rejonu, w którym pełnił
tę służbę.
§ 13.
1.
Orzekając o zdolności lub niezdolności do czynnej służby wojskowej, w razie stwierdzenia
u żołnierza niezawodowego choroby lub ułomności, wojskowa komisja lekarska orzeka
również o związku lub braku związku tej choroby lub ułomności z czynną służbą wojskową,
kierując się kryteriami zdrowotnymi określonymi w wykazie chorób i stanów chorobowych
ustalonym na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i
wojskowych oraz ich rodzin
(Dz. U. z 2017 r. poz. 2193).
2.
Orzekając o związku śmierci żołnierza niezawodowego z czynną służbą wojskową, wojskowa
komisja lekarska ustala jednocześnie, czy śmierć jest następstwem wypadku pozostającego
w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej lub choroby powstałej w związku ze
szczególnymi właściwościami lub warunkami takiej służby, z tytułu których przysługują
świadczenia odszkodowawcze przewidziane w ustawie z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących
w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową
(Dz. U. z 2017 r. poz. 1950).
Rozdział 4
Tryb orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej i do odbywania tej służby poza
granicami państwa oraz ustalania związku chorób, ułomności i śmierci z czynną służbą
wojskową
§ 14.
Orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej, o zdolności do odbywania czynnej
służby wojskowej poza granicami państwa, o zdolności do odbywania czynnej służby wojskowej
w poszczególnych rodzajach wojsk i służb oraz na poszczególnych stanowiskach służbowych
i funkcjach wojskowych, a także o związku choroby lub ułomności z czynną służbą wojskową
wojskowe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego i wyników badań
specjalistycznych, a w razie potrzeby - także obserwacji szpitalnej, badania psychologicznego
wykonywanego przez wojskowe pracownie psychologiczne, dokumentacji medycznej oraz
informacji i dokumentów, o których mowa w § 6, wykorzystując w szczególności:
1)
opinię służbowo-lekarską uwzględniającą historię choroby, przebieg leczenia i jego
wyniki oraz czynniki ryzyka na stanowisku służbowym zajmowanym przez żołnierza niezawodowego
lub pełnionej przez niego funkcji wojskowej;
2)
historie leczenia ambulatoryjnego i szpitalnego;
3)
wyniki pomiarów czynników szkodliwych występujących w środowisku służby;
4)
książeczkę zdrowia żołnierza niezawodowego;
5)
informacje zawarte w pisemnym oświadczeniu żołnierza niezawodowego.
§ 15.
1.
Orzeczenie o związku śmierci żołnierza niezawodowego z czynną służbą wojskową wskutek
wypadku wojskowe komisje lekarskie wydają na podstawie akt postępowania powypadkowego
lub dokumentacji medycznej.
2.
Orzeczenie o związku śmierci żołnierza niezawodowego z czynną służbą wojskową wskutek
choroby wojskowa komisja lekarska wydaje na podstawie dokumentacji medycznej oraz
opisu przebiegu i warunków pełnienia służby przez żołnierza niezawodowego.
§ 16.
1.
Wojskowa komisja lekarska wydaje orzeczenie niezwłocznie po przeprowadzeniu niezbędnych
badań lekarskich i skompletowaniu wymaganej dokumentacji.
2.
Jeżeli wojskowa komisja lekarska stwierdzi, iż do wydania orzeczenia są niezbędne
dokumenty inne niż określone w ust. 1, w szczególności dotyczące chorób, ułomności
i śmierci oraz ich związku z czynną służbą wojskową, pisemnie wzywa żołnierza niezawodowego,
a w razie jego śmierci członka rodziny, o którym mowa w art. 12 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących
w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, do ich dostarczenia w terminie nieprzekraczającym 14 dni od dnia doręczenia wezwania.
W takim przypadku wojskowa komisja lekarska może wystąpić także do organu, który skierował
żołnierza niezawodowego do komisji, oraz do dowódców jednostek wojskowych, w których
pełnił on służbę, o dostarczenie niezbędnych dokumentów w terminie nieprzekraczającym
14 dni od dnia doręczenia żądania.
3.
Po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego do dostarczenia dokumentów wojskowa
komisja lekarska może wydać orzeczenie na podstawie posiadanej dokumentacji.
4.
Jeżeli dokumentów nie dostarczył dowódca jednostki wojskowej, przewodniczący wojskowej
komisji lekarskiej zawiadamia o tym przełożonego tego dowódcy.
§ 17.
1.
Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej powinno zawierać w szczególności:
1)
rozpoznanie;
2)
ustalenie kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej;
3)
w razie stwierdzenia chorób i ułomności - określenie ich związku lub braku związku
z czynną służbą wojskową.
2.
Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej dotyczące zmarłego żołnierza niezawodowego
powinno ustalać w szczególności:
1)
przyczynę śmierci;
2)
związek lub brak związku śmierci z czynną służbą wojskową.
3.
Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej o zdolności do odbywania czynnej służby wojskowej
poza granicami państwa powinno zawierać również ustalenie rejonu, w którym żołnierz
niezawodowy jest zdolny odbywać taką służbę.
4.
Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej:
1)
w sprawie zdolności do czynnej służby wojskowej sporządza się według wzoru określonego
w załączniku nr 5 do rozporządzenia;
2)
w sprawie ustalenia związku śmierci z czynną służbą wojskową sporządza się według
wzoru określonego w załączniku nr 6 do rozporządzenia.
§ 18.
1.
Wojskowa komisja lekarska orzeka w składzie trzech lekarzy. Przewodniczącego składu
orzekającego wyznacza przewodniczący wojskowej komisji lekarskiej.
2.
Wojskowa komisja lekarska orzeka większością głosów składu orzekającego.
3.
Członek składu orzekającego wojskowej komisji lekarskiej może wnieść na piśmie sprzeciw
wobec projektu orzeczenia z podaniem uzasadnienia. W takim przypadku przewodniczący
wojskowej komisji lekarskiej przesyła sprzeciw łącznie z projektem orzeczenia i pozostałą
dokumentacją do wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia, która jest obowiązana
zająć stanowisko w sprawie w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania sprzeciwu.
4.
Wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia zajmuje stanowisko na podstawie otrzymanej
dokumentacji. W razie potrzeby wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia może przeprowadzić
ponowne badanie lekarskie i badania specjalistyczne, badania psychologiczne wykonywane
przez wojskowe pracownie psychologiczne oraz skierować żołnierza na obserwację szpitalną,
a także przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia materiałów w sprawie.
5.
W razie uznania zasadności sprzeciwu przez wojskową komisję lekarską wyższego stopnia,
skład orzekający wydaje orzeczenie zgodne z tym stanowiskiem. Jeżeli orzeczenie dotyczy
spraw, o których mowa w § 19 ust. 1, opracowuje się projekt orzeczenia zgodny z tym
stanowiskiem.
6.
Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej podpisują wszyscy członkowie składu orzekającego
oraz opatruje się je pieczęcią urzędową wojskowej komisji lekarskiej.
§ 19.
1.
Projekt orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej ustalającego związek lub brak związku
śmierci z czynną służbą wojskową przewodniczący wojskowej komisji lekarskiej przesyła
łącznie z pozostałą dokumentacją do wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia.
2.
Wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia zajmuje stanowisko na podstawie otrzymanej
dokumentacji.
3.
W razie zatwierdzenia projektu orzeczenia przez wojskową komisję lekarską wyższego
stopnia wojskowa komisja lekarska wydaje orzeczenie w brzmieniu zatwierdzonego projektu.
4.
W razie niezatwierdzenia projektu orzeczenia przez wojskową komisję lekarską wyższego
stopnia komisja ta nakazuje ponowne rozpatrzenie sprawy i wydanie orzeczenia uwzględniającego
jej stanowisko.
5.
Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej podpisują wszyscy członkowie składu orzekającego
oraz opatruje się je pieczęcią urzędową wojskowej komisji lekarskiej.
6.
Do orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej wydanego w trybie określonym w ust. 3 lub
4 nie stosuje się przepisu ust. 1.
§ 20.
Wojskowymi komisjami lekarskimi wyższego stopnia, o których mowa w § 18, 19, 22 i
23, są wojskowe komisje lekarskie określone w przepisach wydanych na podstawie art.
29 ust. 8 pkt 1 ustawy.
§ 21.
Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej wydane w trybie określonym w § 18 ust. 1 lub
5 zdanie pierwsze albo § 19 ust. 3 lub 4, jako wydane w pierwszej instancji, doręcza
się żołnierzowi niezawodowemu, a w razie jego śmierci członkowi rodziny, o którym
mowa w art. 12 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących
w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, a także organowi, który skierował żołnierza niezawodowego do wojskowej komisji lekarskiej.
§ 22.
1.
Od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej wydanego w pierwszej instancji służy stronie
odwołanie na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
(Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149).
2.
Odwołanie wnosi się do właściwej wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia, za
pośrednictwem komisji, która wydała orzeczenie, w terminie 14 dni od dnia doręczenia
orzeczenia.
§ 23.
1.
Wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia rozpatruje odwołanie w składzie trzech
lekarzy. Przewodniczącego składu orzekającego wyznacza przewodniczący wojskowej komisji
lekarskiej wyższego stopnia. Do składu Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej rozpatrującej
odwołanie od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej ustalającego związek lub brak
związku śmierci z czynną służbą wojskową nie mogą być wyznaczone osoby biorące udział
w zatwierdzaniu projektu tego orzeczenia.
2.
Wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia, rozpatrując odwołanie, orzeka na podstawie
dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W razie potrzeby wojskowa komisja lekarska
wyższego stopnia może przeprowadzić ponowne badanie lekarskie i badania specjalistyczne,
badania psychologiczne wykonywane przez wojskowe pracownie psychologiczne oraz skierować
żołnierza na obserwację szpitalną, jeżeli wyraża on na to zgodę, oraz przeprowadzić
dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia materiałów w sprawie.
3.
Wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia orzeka w sprawie odwołania większością
głosów składu orzekającego. Przepisy § 18 ust. 3 i 4 oraz ust. 5 zdanie pierwsze stosuje
się odpowiednio, z tym że Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w Warszawie rozpatruje
sprzeciw wobec projektu swojego orzeczenia w składzie pięciu oficerów lekarzy.
4.
Do orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia stosuje się odpowiednio
przepis § 21, z tym że orzeczenie to doręcza się również wojskowej komisji lekarskiej,
która wydała orzeczenie w pierwszej instancji, wraz z aktami sprawy.
§ 24.
Sentencję ostatecznego orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej wpisuje się do książeczki
zdrowia żołnierza niezawodowego.
§ 25.
1.
Na podstawie ostatecznego orzeczenia o zdolności do odbywania czynnej służby wojskowej
poza granicami państwa wojskowa komisja lekarska, która wydała orzeczenie w pierwszej
instancji, wystawia certyfikat zdrowia, według wzoru określonego w załączniku nr 7
do rozporządzenia.
2.
Certyfikaty dla żołnierzy niezawodowych - kandydatów do pełnienia służby w misjach
specjalnych Organizacji Narodów Zjednoczonych wydaje się według wzoru ustalonego przez
Organizację Narodów Zjednoczonych (formularz MS -2), stanowiącego załącznik nr 8 do
rozporządzenia.
3.
Wydanie certyfikatu odnotowuje się w książeczce zdrowia żołnierza niezawodowego.
§ 26.
1.
Minister Obrony Narodowej może w trybie nadzoru uchylić każde orzeczenie wojskowej
komisji lekarskiej sprzeczne z prawem lub wydane z pominięciem istotnych okoliczności
faktycznych.
2.
Uprawnienie, o którym mowa w ust. 1, przysługuje również przewodniczącemu Centralnej
Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie.
3.
Uchylając orzeczenie, odpowiednio Minister Obrony Narodowej albo przewodniczący Centralnej
Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie wskazuje okoliczności wymagające wyjaśnienia
w toku dalszego postępowania w sprawie.
4.
W razie uchylenia orzeczenia sprawę rozpatruje ponownie w pierwszej instancji wojskowa
komisja lekarska wyznaczona odpowiednio przez Ministra Obrony Narodowej albo przewodniczącego
Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie zgodnie z zaleceniami, o których
mowa w ust. 3.
Rozdział 5
Orzekanie o potrzebie udzielenia urlopu zdrowotnego
§ 27.
1.
Dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz niezawodowy odbywa czynną służbę wojskową,
kieruje żołnierza do wojskowej komisji lekarskiej w przypadkach, o których mowa w
§ 3 ust. 1 pkt 4 i 5, a także - na wniosek właściwego lekarza jednostki wojskowej/jednostki
zabezpieczającej - po zakończeniu leczenia szpitalnego lub ambulatoryjnego.
2.
Do kierowania żołnierza niezawodowego do wojskowej komisji lekarskiej, o którym mowa
w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy § 4, 6 i 7.
§ 28.
1.
Wojskowa komisja lekarska, orzekając o potrzebie udzielenia urlopu zdrowotnego, ocenia
w szczególności:
1)
rodzaj upośledzenia ogólnego stanu zdrowia albo stanu chorobowego;
2)
konieczność kontynuowania leczenia szpitalnego lub ambulatoryjnego w publicznym zakładzie
opieki zdrowotnej utworzonym przez Ministra Obrony Narodowej albo w innym zakładzie
zapewniającym udzielenie żołnierzowi niezawodowemu świadczeń zdrowotnych na zasadach
określonych w art. 69 i 69a ustawy;
3)
rokowania odzyskania stanu zdrowia wymaganego w jednostce wojskowej albo na stanowisku
służbowym lub funkcji wojskowej, na której żołnierz niezawodowy odbywa czynną służbę
wojskową, oraz możliwości wykonywania przez niego zadań służbowych.
2.
Wojskowa komisja lekarska, orzekając o potrzebie udzielenia urlopu zdrowotnego, wskazuje
również proponowany wymiar tego urlopu, w granicach określonych w przepisach wydanych
na podstawie art. 70 ust. 6 ustawy.
3.
Do orzekania o potrzebie udzielenia urlopu zdrowotnego przez wojskowe komisje lekarskie
stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału 4.
Rozdział 6
Przepisy końcowe
§ 29.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.2)Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej
z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej
oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. poz.
1595, z 2006 r. poz. 1557, z 2009 r. poz. 886, z 2010 r. poz. 1268, z 2011 r. poz.
24, z 2012 r. poz. 548 oraz z 2015 r. poz. 1424), które na podstawie art. 27 pkt 1
ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony
Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2138) utraciło
moc z dniem 2 stycznia 2018 r.
1)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2016 r.
poz. 1948, z 2017 r. poz. 244, 768, 1086
2)
Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej
z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej
oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. poz.
1595, z 2006 r. poz. 1557, z 2009 r. poz. 886, z 2010 r. poz. 1268, z 2011 r. poz.
24, z 2012 r. poz. 548 oraz z 2015 r. poz. 1424), które na podstawie art. 27 pkt 1
ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony
Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2138) utraciło
moc z dniem 2 stycznia 2018 r.
Załącznik nr 1
-
Skierowanie (wzór)
patrz oryginał
Załącznik nr 2
-
Wykaz chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej
służby wojskowej oraz do pełnienia takiej służby poza granicami państwa
Paragraf
Punkt
Choroba i ułomność
Grupa
Grupa II*)
Grupa III*)
Grupa IV*)
1
2
3
4
5
6
7
Rozdział I
BUDOWA CIAŁA
Paragraf
Punkt
Choroba i ułomność
Grupa
Grupa II*)
Grupa III*)
Grupa IV*)
1
2
3
4
5
6
7
1
1
Wzrost powyżej 185 cm przy proporcjonalnej budowie ciała
A
A
Z/N
Z
2
Wzrost poniżej 160 cm do 150 cm przy proporcjonalnej budowie ciała
A
A
Z
Z
3
Wzrost poniżej 150 cm przy proporcjonalnej budowie ciała
D
D
N
N
4
Słaba budowa ciała
A
A
N
Z/N
5
Słaba budowa ciała upośledzająca sprawność ustroju
D
D
N
N
6
Słaba budowa ciała znacznie upośledzająca sprawność ustroju
E
E
N
N
7
Otyłość nieupośledzająca sprawności ustroju
A
A
Z/N
Z/N
8
Otyłość upośledzająca sprawność ustroju
D
D
N
N
9
Otyłość znacznie upośledzająca sprawność ustroju
E
E
N
N
10
Transseksualizm, Obojnactwo
E
E
N
N
11
Odwrotne położenie trzewi bez zaburzeń sprawności ustroju
A
A
N/Z
Z
12
Odwrotne położenie trzewi z zaburzeniami sprawności ustroju
D
D
N
N
Objaśnienia szczegółowe
*) Osoby badane przez komisje lekarskie dzieli się na cztery grupy:
Grupa I (kolumna czwarta wykazu) obejmuje:
a)
osoby podlegające kwalifikacji wojskowej oraz ochotników, w tym kobiety, o których
mowa w art. 32 ust. 4 ustawy,
b)
osoby, o których mowa w art. 34 ustawy, oraz osoby podlegające ze względu na wiek
obowiązkowi służby wojskowej, które zgłosiły się ochotniczo do jej odbywania,
c)
osoby przeniesione do rezerwy niebędące żołnierzami rezerwy,
d)
żołnierzy zasadniczej służby wojskowej,
e)
żołnierzy służby przygotowawczej,
f)
żołnierzy odbywających przeszkolenie wojskowe,
g)
osoby podlegające kwalifikacji wojskowej przeznaczone do odbycia służby zastępczej
lub pełnienia służby w formacjach uzbrojonych niewchodzących w skład Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej,
h)
kandydatów i żołnierzy terytorialnej służby wojskowej,
i)
żołnierzy obsługujących bezzałogowe statki powietrzne o maksymalnej masie startowej
(MTOM) ≥ 0,6kg < 150kg.
Grupa II (kolumna piąta wykazu) obejmuje żołnierzy rezerwy.
Grupa III (kolumna szósta wykazu) obejmuje kandydatów do służby:
a)
w jednostkach desantowo-szturmowych,
b)
w kompaniach jednostek reprezentacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej,
c)
w Żandarmerii Wojskowej,
d)
w Służbie Kontrwywiadu Wojskowego i w Służbie Wywiadu Wojskowego.
Grupa IV (kolumna siódma wykazu) obejmuje kandydatów do służby:
a)
poza granicami państwa,
b)
w zasięgu działania promieniowania mikrofalowego,
c)
w warunkach działania prądu elektrycznego.
Do § 1 pkt 1. Kandydatów do służby w kompaniach jednostek reprezentacyjnych Sił Zbrojnych
należy kwalifikować jako zdolnych przy wzroście od 178 cm do 190 cm. pkt 4 i 5. Słabą
budowę ciała należy oceniać nie tylko na podstawie dysproporcji pomiędzy wzrostem
i ciężarem ciała, lecz także biorąc pod uwagę stan umięśnienia oraz stan układu krążenia
na podstawie prób czynnościowych.
Ocenę zdolności do służby wojskowej przy słabej budowie ciała należy opierać na stwierdzeniu
ogólnej sprawności ustroju.
pkt 7. Kandydatów do wojsk desantowo-szturmowych o wadze ciała ponad 100 kg należy
uznawać za niezdolnych.
pkt 8. Przez otyłość znacznie upośledzającą sprawność ustroju należy rozumieć otyłość
znacznego stopnia, przy niewydolności układu krążenia i układu oddechowego. Dysproporcje
wagi i wzrostu mogą być przejściowe. W takich wypadkach osoby badane należy zaliczyć
do kategorii „czasowo niezdolny do służby wojskowej”.
Rozdział II
SKÓRA, TKANKA PODSKÓRNA, NACZYNIA LIMFATYCZNE I WĘZŁY CHŁONNE
1
2
3
4
5
6
7
2
1
Przewlekłe choroby skóry nieupośledzające sprawności ustroju
A
A
Z/N
Z
2
Przewlekłe choroby skóry nieznacznie szpecące lub nieznacznie upośledzające sprawność
ustroju
A
A
N/Z
Z/N
3
Przewlekłe choroby skóry szpecące lub upośledzające sprawność ustroju
D
D
N
N
4
Przewlekłe choroby skóry znacznie szpecące lub znacznie upośledzające sprawność ustroju
E
E
N
N
5
Ciała obce wgojone w powłoki zewnętrzne nieupośledzające sprawności ustroju
A
A
Z
Z
6
Ciała obce wgojone w powłoki zewnętrzne upośledzające sprawność ustroju
D
D
N
N
7
Ciała obce wgojone w powłoki zewnętrzne znacznie upośledzające sprawność ustroju
E
E
N
N
8
Tatuaże nieszpecące
A
A
Z/N
Z/N
9
Tatuaże szpecące
A
A
N
N
10
Torbiel włosowa z przetoką lub bez przetoki
A
A
N/Z
N/Z
11
Torbiel włosowa nawrotowa po wielokrotnych (trzech i więcej) operacjach niepoddająca
się leczeniu
D
D
N
N
3
1
Blizny nieszpecące lub nieupośledzające sprawności ustroju
A
A
Z/N
Z
2
Blizny nieznacznie szpecące lub nieznacznie upośledzające sprawność ustroju
A
A
N
Z/N
3
Blizny szpecące lub upośledzające sprawność ustroju
D
D
N
N
4
Blizny znacznie szpecące lub znacznie upośledzające sprawność ustroju
E
E
N
N
5
Blizny po samouszkodzeniach
A
A
Z/N
Z/N
4
1
Schorzenia naczyń limfatycznych lub węzłów chłonnych nieznacznie upośledzające sprawność
ustroju
D
D
N
N
2
Schorzenia naczyń limfatycznych lub węzłów chłonnych upośledzające sprawność ustroju
E
E
N
N
Objaśnienia szczegółowe
Do § 2. Nowotwory skóry należy kwalifikować według paragrafów rozdziału XVIII - Nowotwory.
pkt 1. Kandydatów do służby w kompaniach jednostek reprezentacyjnych SZ, u których
stwierdza się zmiany chorobowe na skórze w widocznych miejscach, szczególnie na twarzy
i dłoniach, należy kwalifikować jako niezdolnych.
pkt 2 i 3. Według tych punktów należy kwalifikować m.in. łagodne i ograniczone postacie
łuszczycy oraz rybią łuskę, wyprysk kontaktowy. Rozpoznanie wyprysku kontaktowego
wymaga wykonania testów skórnych.
pkt 2. Kandydatów do służby w kompaniach jednostek reprezentacyjnych SZ, w Żandarmerii
Wojskowej, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego należy
kwalifikować jako niezdolnych.
pkt 4. Według tego punktu należy kwalifikować różnorodne przewlekłe uogólnione choroby
skóry jak: zespół atopowego zapalenia skóry, wrodzone zaburzenia rogowacenia skóry
znacznego stopnia (rogowiec dziedziczny), wrodzone dziedziczne oddzielanie się naskórka,
pęcherzyca zwykła-liściasta, uogólnione i nawracające lub oporne na leczenie postacie
łuszczycy.
pkt 8. Kandydatów do służby w kompaniach jednostek reprezentacyjnych SZ, w Żandarmerii
Wojskowej, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego, u których
stwierdza się tatuaże w widocznych miejscach, szczególnie na twarzy i dłoniach, należy
kwalifikować jako niezdolnych.
pkt 9. Osoby z rozległymi szpecącymi tatuażami należy kierować do PZP (w ramach badań
komisyjnych).
pkt 10 i 11. Torbiel włosową należy różnicować z przetoką skórną i kwalifikować w
zależności od efektów leczenia.
Rozpoznanie powinno być potwierdzone badaniem chirurgicznym lub dokumentacją leczenia
szpitalnego.
Do § 3 pkt 1. Kandydaci do służby w kompaniach jednostek reprezentacyjnych SZ, u których
stwierdza się blizny w widocznych miejscach, szczególnie na twarzy i dłoniach, należy
kwalifikować jako niezdolnych.
pkt 3 i 4. Według tych punktów należy kwalifikować rozległe blizny połączone z ubytkami
tkanek miękkich (po zranieniach, oparzeniach itp.) oraz blizny w miejscach narażonych
na tarcie w czasie ruchów i chodzenia lub znacznie szpecące, upośledzające funkcję
narządów lub całego organizmu.
pkt 5. Osoby z bliznami po samouszkodzeniach należy kierować do PZP.
Rozdział III
CZASZKA
1
2
3
4
5
6
7
5
-
Przebyty uraz głowy bez trwałych następstw
A
A
Z
Z
6
1
Zniekształcenie czaszki nieupośledzające sprawności ustroju
A
A
Z/N
Z/N
2
Zniekształcenia czaszki (np. guzy, wgniecenia) oraz ubytki kości czaszki pourazowe
lub chorobowe upośledzające sprawność ustroju
D
D
N
N
3
Zniekształcenia czaszki (np. guzy, wgniecenia) oraz ubytki kości czaszki pourazowe
lub chorobowe znacznie upośledzające sprawność ustroju
E
E
N
N
4
Przepukliny mózgu
E
E
N
N
5
Obce ciała w mózgu
E
E
N
N
Objaśnienia szczegółowe
Do § 6 pkt 1. Kandydatów do służby w kompaniach jednostek reprezentacyjnych SZ należy
kwalifikować jako niezdolnych.
Rozdział IV
NARZĄD WZROKU
1
2
3
4
5
6
7
7
1
Zniekształcenie powiek nieupośledzające funkcji ochronnej
A
A
Z/N
Z/N
2
Zniekształcenie powiek nieznacznie upośledzające funkcję ochronną
A
A
N
N/Z
3
Zniekształcenie powiek upośledzające funkcję ochronną
D
D
N
N
4
Przewlekłe choroby brzegów powiek lub spojówek nieupośledzające lub nieznacznie upośledzające
sprawność ochronną oka
A
A
N
Z/N
5
Przewlekłe choroby brzegów powiek lub spojówek trudno poddające się leczeniu upośledzające
sprawność oka
D
D
N
N
6
Zrosty spojówki gałkowej i powiekowej nieupośledzające ruchów gałki ocznej lub powiek
A
A
Z
Z
7
Zrosty spojówki gałkowej lub powiekowej upośledzające skrajne wychylenie gałki ocznej
lub ruchomość powiek niepowodujące wysychania rogówki
A
A
N
N/Z
8
Zrosty spojówki gałkowej i powiekowej upośledzające ruchomość gałki ocznej lub powiek
powodujące wysychanie rogówki
D
D
N
N
8
1
Nieznaczne upośledzenie wydzielania lub odpływu łez
A
A
N
N/Z
2
Znaczne upośledzenie wydzielania lub odpływu łez
D
D
N
N
9
1
Ślepota jednego oka lub brak jednej gałki ocznej przy ostrości wzroku pozostałego
oka nie mniejszej niż 0,8 bez korekcji albo po zastosowaniu szkieł sferycznych do
±3,0 D lub cylindrycznych do ±2,0 D
D
D
N
N
2
Ślepota jednego oka lub brak gałki ocznej przy ostrości wzroku pozostałego oka poniżej
0,8 nie mniej niż 0,5 po zastosowaniu szkieł sferycznych do ±6,0 D lub cylindrycznych
do ±3,0 D
D
D
N
N
3
Ślepota jednego oka lub brak gałki ocznej przy ostrości wzroku pozostałego oka poniżej
0,5 do 0,1 po zastosowaniu optymalnej korekcji szkłami sferycznymi lub cylindrycznymi
E
E
N
N
4
Całkowita ślepota lub brak obu gałek ocznych
E
E
N
N
10
1
Nieznaczny oczopląs przy skierowaniu gałek ocznych w bok
A
A
N
Z/N
2
Nieznaczny oczopląs przy patrzeniu wprost wzmagający się przy patrzeniu w bok
D/A
D/A
N
N
3
Wyraźny oczopląs przy patrzeniu wprost
D
D
N
N
11
1
Zez utajony przy pełnej ostrości wzroku i prawidłowym widzeniu obuocznym
A
A
Z/N
Z
2
Zez utajony lub zez jawny nieznacznego stopnia przy ostrości wzroku każdego oka 0,5
lub większej bez korekcji lub z korekcją szkłami sferycznymi do ±3,0 D albo cylindrycznymi
do ±1,0 D i przy prawidłowym widzeniu obuocznym
A
A
N/Z
Z/N
3
Brak jednoczesnego widzenia obuocznego (zez utajony, zez naprzemienny) z ostrością
wzroku każdego oka nie mniejszą niż 0,5 bez korekcji lub z korekcją szkłami sferycznymi
do ±6,0 D albo cylindrycznymi do ±3,0 D
A
A
N
N/Z
4
Brak jednoczesnego widzenia obuocznego z ostrością wzroku gorszego oka mniejszą niż
0,5 do 0,1 z korekcją optymalną
D
D
N
N
12
1
Niedowład mięśni zewnętrznych lub wewnętrznych oka porażenny lub pourazowy nieznacznie
upośledzający czynność wzrokową, niepowodujący podwójnego widzenia
D
D
N
N
2
Niedowład mięśni zewnętrznych lub wewnętrznych oka porażenny lub pourazowy znacznie
upośledzający czynność wzrokową, powodujący podwójne widzenie
E
E
N
N
13
1
Ostrość wzroku jednego oka lub obu oczu mniejsza niż 0,8 nie mniejsza niż 0,5 bez
korekcji szkłami
A
A
Z/N
Z/N
2
Ostrość wzroku każdego oka co najmniej 0,5 z korekcją szkłami sferycznymi do ±3,0
D lub cylindrycznymi do ±1,0 D
A
A
N
Z/N
3
Ostrość wzroku każdego oka co najmniej 0,5 z korekcją szkłami sferycznymi powyżej
±3,0 D do ±6,0 D lub cylindrycznymi powyżej ±1,0 D do ±3,0 D
A
A
N
N/Z
4
Ostrość wzroku każdego oka co najmniej 0,5 z korekcją szkłami sferycznymi powyżej
±6,0 D lub cylindrycznymi powyżej ±3,0 D
D
D
N
N
5
Ostrość wzroku jednego oka co najmniej 0,5 a drugiego 0,1 do 0,4 z optymalną korekcją
szkłami sferycznymi lub cylindrycznymi
D/E
D/E
N
N
6
Ostrość wzroku każdego oka od 0,1 do 0,4 z optymalną korekcją szkłami sferycznymi
lub cylindrycznymi
E
E
N
N
14
1
Przebyte, nienawracające choroby rogówki, twardówki, tęczówki, ciała rzęskowego i
soczewki
A
A
N
Z/N
2
Przewlekłe i nawracające choroby rogówki, twardówki, tęczówki, ciała rzęskowego i
soczewki
D
D
N
N
3
Przebyte, nienawracające choroby siatkówki, naczyniówki i nerwu wzrokowego
D/A
D/A
N/Z
N/Z
4
Przewlekłe i nawracające choroby siatkówki, naczyniówki i nerwu wzrokowego
D
D
N
N
5
Nieznaczne upośledzenie rozróżniania barw
A
A
N
Z/N
6
Upośledzenie rozróżniania barw
A
A
N
Z/N
7
Jaskra
E
E
N
N
Objaśnienia szczegółowe
Do § 7 pkt 1. Kandydatów do służby w kompaniach jednostek reprezentacyjnych SZ należy
kwalifikować jako niezdolnych. pkt 2 i 3. Przy kwalifikowaniu zniekształceń powiek
należy kierować się ich skutkiem dla oka (objawy wysychania powierzchni gałki ocznej,
podrażnienia spojówek, wysychania rogówki).
Rozpoznanie powinno być oparte na dokumentacji leczenia szpitalnego lub w poradni
specjalistycznej.
pkt 6 i 7. Przy kwalifikowaniu zrostów spojówki gałkowej i powiekowej należy brać
pod uwagę zaburzenia widzenia obuocznego (podwójne widzenie w zależności od amplitudy
wychylenia gałek ocznych).
Według tych punktów należy kwalifikować również następstwa jaglicy.
Do § 8 pkt 1 i 2. Kwalifikacja orzecznicza powinna opierać się na dokumentacji leczenia
szpitalnego lub w poradni specjalistycznej.
pkt 1. Kandydatów do służby poza granicami państwa należy uznawać za niezdolnych w
zależności od strefy klimatycznej.
Do § 9. Przez ślepotę oka należy rozumieć także ostrość wzroku poniżej 0,1 niedającą
się poprawić szkłami (bez względu na ich siłę korygującą) lub koncentryczne zwężenie
pola widzenia średnio do 10° od punktu fiksacji.
Do § 10. Każdy przypadek oczopląsu podlega konsultacji okulistycznej, neurologicznej
i laryngologicznej.
Do § 11 pkt 1 i 2. Kandydatów do służby w kompaniach jednostek reprezentacyjnych SZ,
w Żandarmerii Wojskowej, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego
należy kwalifikować jako niezdolnych.
Do § 11 i 13. Jeżeli ostrość wzroku któregokolwiek oka wynosi poniżej 0,5, należy
skierować badanego do badania okulistycznego w celu określenia wady refrakcji i ustalenia
ostrości wzroku po zastosowaniu korekcji. Przy większej różnicy wady pomiędzy jednym
i drugim okiem należy zastosować szkła, jakie badany przyjmuje przy jednoczesnym patrzeniu
obu oczami. Przy korekcji ostrości wzroku nie stosuje się szkieł kombinowanych. W
przypadku zmętnienia lub zniekształcenia środowisk załamujących za podstawę kwalifikacji
przyjmuje się ostrość wzroku.
Do § 12 pkt 1 i 2. W przypadkach stwierdzenia niedowładów lub porażeń mięśni zewnętrznych
lub wewnętrznych oka konieczna jest konsultacja neurologiczna.
W ostatecznej ocenie należy kierować się stopniem upośledzenia funkcji narządu wzroku.
Do § 13 pkt 1. Kandydatów do służby w jednostkach desantowo-szturmowych należy kwalifikować
jako niezdolnych.
pkt 2. Kandydatów do służby w zasięgu działania promieniowania mikrofalowego oraz
w warunkach działania prądu elektrycznego należy kwalifikować jako niezdolnych.
Do § 14 pkt 1. Kandydatów do służby w zasięgu działania promieniowania mikrofalowego
należy kwalifikować jako niezdolnych.
pkt 1-4. Kwalifikacja orzecznicza, po zakończeniu leczenia i ustaleniu rozpoznania.
Według tych punktów należy kwalifikować również gruźlicę oraz zmiany pogruźlicze.
Zmiany rogówki po zabiegach korekcyjnych wad refrakcji kwalifikować według pkt 1.
W przypadku zaniku nerwu wzrokowego wymagane jest badanie neurologiczne.
Według tych punktów należy kwalifikować również zaburzenia w polu widzenia.
Bezsoczewkowość i pseudosoczewkowość należy kwalifikować według § 14 pkt 2.
pkt 5 i 6. Przez „prawidłowe rozróżnianie barw” należy rozumieć umiejętność rozróżniania
czterech barw podstawowych, tj. czerwonej, żółtej, zielonej i niebieskiej. Przez „nieznaczne
upośledzenie rozróżniania barw” należy rozumieć utrudnienie rozróżniania czterech
podstawowych barw (pomyłki przy odczytywaniu pojedynczych tablic z zestawu Ishihary
lub
Stillinga albo przedłużony czas odczytu - ponad 3 sek.). Nieumiejętność rozróżniania
czterech barw podstawowych należy traktować jako „upośledzenie rozróżniania barw”.
Kandydatów na stanowiska w korpusie osobowym: rakietowym i artylerii, radiotechnicznym,
logistycznym w grupie osobowej transportu i ruchu wojsk oraz kandydatów do służby
w warunkach działania prądu elektrycznego, u których stwierdza się nieznaczne upośledzenie
rozróżniania barw, należy kwalifikować jako niezdolnych.
pkt 7. Przy ocenie orzeczniczej wymagana jest dokumentacja dotychczasowego leczenia
szpitalnego lub w poradni specjalistycznej.
Rozdział V
NARZĄD SŁUCHU
1
2
3
4
5
6
7
15
1
Zniekształcenie lub niedorozwój (nieszpecące) jednej lub obu małżowin usznych bez
równoczesnego upośledzenia słuchu
A
A
Z/N
Z
2
Brak lub znaczny niedorozwój albo znaczne zniekształcenie jednej lub obu małżowin
usznych bez równoczesnego upośledzenia słuchu
D
D
N
N
16
1
Jednostronne lub obustronne zwężenie przewodu słuchowego zewnętrznego, blizny błony
bębenkowej bez osłabienia słuchu
A
A
Z
Z
2
Jednostronne lub obustronne zwężenie przewodu słuchowego zewnętrznego, blizny błony
bębenkowej, przewlekły nieżyt ucha środkowego z osłabieniem słuchu
D
D
N
N
3
Jednostronne zwężenie przewodu słuchowego zewnętrznego, blizny zniekształcające błonę
bębenkową upośledzające ruchomość kosteczek słuchowych, przewlekły nieżyt ucha środkowego
z przytępieniem słuchu
D
D
N
N
4
Obustronne zwężenie przewodu słuchowego zewnętrznego, blizny zniekształcające błonę
bębenkową upośledzające ruchomość kosteczek słuchowych, przewlekły nieżyt ucha środkowego
z przytępieniem słuchu
E
E
N
N
5
Obustronne zarośnięcie przewodu słuchowego zewnętrznego, blizny zniekształcające błonę
bębenkową upośledzające ruchomość kosteczek słuchowych z głuchotą
E
E
N
N
17
-
Jednostronny lub obustronny suchy ubytek błony bębenkowej
D
D
N
N
18
1
Jednostronne przewlekłe ropne zapalenie ucha środkowego niezależnie od ostrości słuchu
D
D
N
N
2
Obustronne przewlekłe ropne zapalenie uszu środkowych niezależnie od ostrości słuchu
E
E
N
N
19
1
Przebyta antromastoidektomia bez upośledzenia słuchu
A
A
Z/N
Z
2
Przebyta wygojona jednostronna operacja zachowawcza ucha środkowego
D
D
N
N
3
Przebyta wygojona obustronna operacja zachowawcza ucha środkowego
D/E
D/E
N
N
4
Przebyta jednostronna operacja doszczętna ucha środkowego
D
D
N
N
5
Przebyta obustronna operacja doszczętna ucha środkowego
E
E
N
N
20
1
Jednostronne lub obustronne zwyrodnienie włókniste lub kostne (tympano- lub otoskleroza)
ucha środkowego z osłabieniem słuchu
D
D
N
N
2
Jednostronne zwyrodnienie włókniste lub kostne (tympano- lub otoskleroza) ucha środkowego
z przytępieniem słuchu
D
D
N
N
3
Obustronne zwyrodnienie włókniste lub kostne (tympano- lub otoskleroza) ucha środkowego
z jednostronnym przytępieniem słuchu przy drugostronnym osłabieniu słuchu lub z obustronnym
słuchem gorszym od ww.
E
E
N
N
21
1
Jednostronne lub obustronne upośledzenie słuchu wyłącznie w zakresie tonów wysokich
A
A
N
Z/N
2
Jednostronne lub obustronne osłabienie słuchu bez zaburzeń równowagi ciała
D
D
N
N
3
Jednostronne przytępienie słuchu bez zaburzeń równowagi ciała
D
D
N
N
4
Jednostronne przytępienie słuchu nawet graniczące z głuchotą przy drugostronnym osłabieniu
słuchu
E
E
N
N
5
Obustronne przytępienie słuchu bez zaburzeń równowagi ciała
E
E
N
N
6
Jednostronna głuchota
D
D
N
N
7
Obustronna głuchota
E
E
N
N
8
Głuchoniemota
E
E
N
N
9
Czasowe zaburzenie równowagi ciała
B
B
N
N
10
Trwałe zaburzenia równowagi ciała
E
E
N
N
Objaśnienia szczegółowe
U kandydatów do służby poza granicami państwa, kandydatów na stanowiska, których specyfika
wiąże się z nadmiernym oddziaływaniem hałasu, a także we wszystkich przypadkach obniżenia
ostrości słuchu konieczne jest wykonanie badania audiometrycznego tonalnego oraz konsultacji
laryngologicznej.
Do § 15 pkt 1. Kandydatów do służby w kompaniach jednostek reprezentacyjnych SZ należy
kwalifikować jako niezdolnych.
Do § 18. Zapalenie ucha środkowego trwające co najmniej 6 miesięcy uznajemy za przewlekłe.
Do § 19. Przez operację zachowawczą należy rozumieć każdy rodzaj operacji poprawiającej
słyszenie. Przez operację doszczętną należy rozumieć każdy rodzaj operacji związany
z całkowitym usunięciem elementów ucha środkowego.
Do § 21 pkt 1. Za upośledzenie słuchu wyłącznie w zakresie tonów wysokich uważa się
ubytek przekraczający 40 dB dla częstotliwości 4.000 Hz i/lub wyższej. Kandydatów
na stanowiska, których specyfika wiąże się z nadmiernym oddziaływaniem hałasu, np.
artylerzystów, radiotelegrafistów oraz kandydatów do służby w zasięgu działania wibracji,
promieniowania mikrofalowego lub w warunkach działania prądu elektrycznego, u których
stwierdzono jedno- lub obustronne upośledzenie słuchu na tony wysokie, należy uznawać
za niezdolnych do tych specjalności. Kandydatów do służby wojskowej poza granicami
państwa, u których stwierdzono jedno- lub obustronne upośledzenie słuchu na tony wysokie,
jeżeli nie są wyznaczeni na ww. stanowiska, należy uznawać za zdolnych.
pkt 2. Przez osłabienie słuchu należy rozumieć jego ubytek zawarty między 26 a 40
dB, ustalony badaniem audiometrycznym i obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości
500, 1.000 i 2.000 Hz.
pkt 3-5. Przez przytępienie słuchu należy rozumieć jego ubytek zawarty między 41 a
70 dB, ustalony badaniem audiometrycznym i obliczony jako średnia arytmetyczna dla
częstotliwości 500, 1.000 i 2.000 Hz, natomiast średnie wartości krzywej progowej
w audiometrii tonalnej powyżej 70 dB obliczane ww. sposobem występują u osób z przytępieniem
słuchu graniczącym z głuchotą.
pkt 9 i 10. Zaburzenia w zakresie narządu równowagi wymagają zawsze badania laryngologicznego
i neurologicznego.
Rozdział VI
JAMA USTNA
1
2
3
4
5
6
7
22
1
Zniekształcenia warg wrodzone lub nabyte nieszpecące, nieznacznie upośledzające mowę
lub przyjmowanie pokarmów
A
A
N
N/Z
2
Zniekształcenia warg wrodzone lub nabyte znacznie szpecące lub upośledzające mowę
i przyjmowanie pokarmów
D
D
N
N
3
Rozszczep wargi górnej lub wyrostka zębodołowego, lub podniebienia
D/E
D/E
N
N
4
Blizny i ubytki podniebienia miękkiego, przedziurawienie lub rozszczepienie podniebienia
twardego i miękkiego upośledzające mowę lub przyjmowanie pokarmów
D
D
N
N
5
Blizny i ubytki podniebienia miękkiego, przedziurawienie lub rozszczepienie podniebienia
twardego i miękkiego znacznie upośledzające mowę lub przyjmowanie pokarmów
E
E
N
N
23
1
Zniekształcenie języka nieupośledzające mowy i połykania
A
A
Z
Z
2
Zniekształcenie języka upośledzające mowę i połykanie
D
D
N
N
3
Zniekształcenie języka znacznie upośledzające mowę i połykanie
E
E
N
N
4
Przewlekłe zapalenie ślinianek nieznacznie upośledzające sprawność ustroju
A
A
N
Z/N
5
Przewlekłe zapalenie ślinianek upośledzające sprawność ustroju
D
D
N
N
6
Przewlekłe zapalenie ślinianek znacznie upośledzające sprawność ustroju
E
E
N
N
7
Przetoki ślinowe kwalifikujące się do zabiegu operacyjnego
B
B
N
N
8
Przetoki ślinowe nawracające po leczeniu operacyjnym
E
E
N
N
24
1
Braki i wady uzębienia z utratą zdolności żucia do 67% przy zachowanych zębach przednich
A
A
Z/N
Z
2
Braki i wady uzębienia, w tym również zębów przednich, z utratą zdolności żucia do
67%
A
A
N
Z/N
3
Braki i wady uzębienia przy utracie zdolności żucia powyżej 67%
A
A
N
N/Z
4
Przewlekłe zapalenie przyzębia
D
D
N
N
25
1
Zniekształcenie szczęki lub żuchwy wrodzone lub nabyte nieupośledzające zdolności
żucia
A
A
Z/N
Z
2
Zniekształcenie szczęki lub żuchwy wrodzone lub nabyte upośledzające zdolność żucia
A
A
N
N/Z
3
Złamanie szczęki lub żuchwy niezrośnięte lub zrośnięte nieprawidłowo znacznie upośledzające
zdolność żucia
D
D
N
N
4
Zniekształcenie szczęki lub żuchwy uniemożliwiające żucie
E
E
N
N
5
Ograniczenie rozwierania szczęk (odległość między górnymi a dolnymi siekaczami powyżej
2 cm)
A/D
A/D
N
N/Z
6
Ograniczenie rozwierania szczęk (odległość między górnymi a dolnymi siekaczami poniżej
2 cm)
E
E
N
N
7
Przebyte operacje kostno-korekcyjne lub kostno-odtwórcze szczęki lub żuchwy bez upośledzenia
zdolności żucia
A
A
N
Z
8
Przebyte operacje kostno-odtwórcze lub kostno-korekcyjne szczęki lub żuchwy z nieznacznym
upośledzeniem zdolności żucia
A
A
N
Z/N
9
Przebyte operacje kostno-korekcyjne lub kostno-odtwórcze szczęki lub żuchwy z upośledzeniem
zdolności żucia
D
D
N
N
10
Przebyte operacje kostno-korekcyjne lub kostno-odtwórcze szczęki lub żuchwy ze znacznym
upośledzeniem zdolności żucia
E
E
N
N
11
Przewlekłe schorzenia stawu skroniowo-żuchwowego nieupośledzające zdolności żucia
A
A
N
Z
12
Przewlekłe schorzenia stawu skroniowo-żuchwowego nieznacznie upośledzające zdolność
żucia
A
A
N
N/Z
13
Przewlekłe schorzenia stawu skroniowo-żuchwowego upośledzające zdolność żucia
D
D
N
N
14
Przewlekłe schorzenia stawu skroniowo-żuchwowego znacznie upośledzające zdolność żucia
E
E
N
N
Objaśnienia szczegółowe
Do § 23 pkt 1-3. Przez zniekształcenie należy rozumieć także zbliznowacenie z ubytkami
tkanek.
Do § 24. Przy badaniu stanu uzębienia należy zwrócić uwagę na rodzaj i stan zgryzu
ewentualnie jego zniekształcenia rozwojowe lub nabyte, na stan tkanek przyzębia i
możliwe objawy periodontopatii. Zęby przeznaczone do usunięcia (zęby z miazgą zgorzelinową,
wielokorzeniowe ze znacznie zniszczonymi koronami) należy traktować jako brakujące.
Przy ocenie procentowej utraty zdolności żucia przyjmuje się tylko 28 zębów w jamie
ustnej. Zęby ósemki mogą być brane pod uwagę, jeśli przy zwarciu odtwarzają one w
części płaszczyznę żucia ewentualnie brakujących zębów siódemek. Procentową utratę
zdolności żucia oblicza się według następującej tabelki:
Ząb
8
7
6
5
4
3
2
1
1
2
3
4
5
6
7
8
wartość procentowa
0
12
11
7
7
6
3
4
4
3
6
7
7
11
12
0
Przy obliczaniu wartości procentowej utraty zdolności żucia bierze się pod uwagę nie
tylko zęby brakujące, ale również zęby pozbawione antagonistów.
np. brak zębów
strona prawa
szereg zębowy górny
strona lewa
8
B
B
5
4
3
2
1
1
2
3
4
B
6
7
8
8
7
B
5
4
3
2
1
1
2
3
4
B
B
7
8
Szereg zębowy dolny
B - brak zęba
Braki uzębienia = 41% utraty zdolności żucia
Całkowity brak zębów jednej szczęki stanowi 100% utraty zdolności żucia nawet przy
zachowaniu wszystkich zębów szczęki drugiej. Jeśli braki uzębienia powodują jednostronną
utratę żucia, należy kwalifikować według pkt 2. Protezy stałe, niezależnie od ich
rozległości, należy traktować jako odtworzenie żucia. Ocena wartości funkc …
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.