Źródła urzędoweisap.sejm.gov.pl · EUR-Lex
Europaius
Polski
ČeštinaDeutschFrançaisEspañolItalianoNederlandsÖsterreichBelgiquePortuguêsSvenskaDanskSuomiSlovenčinaIrelandMagyarEestiLietuviųLatviešuSlovenščinaHrvatskiΚύπροςMaltiRomânăΕλληνικάLuxembourgБългарски
Polski

Uchwała nr 31 Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 2019 r. w sprawie Wieloletniego Planu Finansowego Państwa na lata 2019-2022

W skrócie

Niniejsza uchwała Rady Ministrów zatwierdza Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata 2019–2022, który stanowi podstawę do przygotowania projektu ustawy budżetowej na kolejny rok. Dokument ten przedstawia średniookresową prognozę sytuacji gospodarczej Polski i jej finansów publicznych.

Co reguluje

  • Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata 2019–2022.
  • Program konwergencji.
  • Określenie celów głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji.
  • Podstawę do przygotowania projektu ustawy budżetowej na rok 2020.

Kogo dotyczy

  • Rada Ministrów.
  • Państwo Polskie i jego finanse publiczne.

Kluczowe punkty

  • Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata 2019–2022 został uchwalony.
  • Plan ten jest podstawą do przygotowania projektu ustawy budżetowej na rok 2020.
  • W 2018 r. tempo wzrostu PKB przyspieszyło do 5,1%.
  • Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszył się w 2018 r. do 0,4% PKB.
  • Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB obniżył się do 48,9%.
  • W 2019 r. oczekiwane jest spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego do 4%.
  • W 2020 r. PKB wzrośnie realnie o 3,7%, a w 2021 r. i 2022 r. odpowiednio o 3,4% i 3,3%.
Tekst ustawy
Tekst ustawy

Dokument podpisany przez Krzysztof Madej Data: 2019.05.15 16:10:24 CEST MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 15 maja 2019 r. Poz. 429 UCHWAŁA Nr 31 RADY MINISTRÓW z dnia 24 kwietnia 2019 r. w sprawie Wieloletniego Planu Finansowego Państwa na lata 2019–2022 Na podstawie art. 106 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje: §

  1. Uchwala się Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata 2019–2022, stanowiący załącznik do uchwały. §
  2. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki 1) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2018 r. poz. 62, 1000, 1366, 1669, 1693, 2245, 2354 i 2500 oraz z 2019 r. poz. 303, 326 i
  3.  Monitor Polski – 2 – Poz. 429 Załącznik do uchwały nr 31 Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 2019 r. (poz. 429) RZECZPOSPOLITA POLSKA WIELOLETNI PLAN FINANSOWY PAŃSTWA NA LATA 2019–2022 Warszawa, kwiecień 2019 r.  Monitor Polski – 3 – Poz. 429 Wstęp Przyjęcie wieloletniej perspektywy planowania budżetowego sprzyja przejrzystości i racjonalności polityki budżetowej państwa, większość działań fiskalnych powoduje bowiem konsekwencje wykraczające poza cykl roczny. Wieloletni Plan Finansowy Państwa (WPFP), uchwalany przez Radę Ministrów do końca kwietnia danego roku, stanowi podstawę przygotowania projektu ustawy budżetowej na kolejny rok budżetowy. Obejmuje on dwie części:  Program konwergencji,  określenie celów głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji.  Monitor Polski – 4 – Poz. 429 CZĘŚĆ I. PROGRAM KONWERGENCJI. AKTUALIZACJA 2019 Program konwergencji. Aktualizacja 2019 3  Monitor Polski – 5 – Poz. 429 Spis Spis treści treści Strona Strona Przedmowa Przedmowa 77 Podsumowanie Podsumowanie 88 I.I. Ocena Ocena bieżącej bieżącej sytuacji sytuacji gospodarczej gospodarczej ii prognoza prognoza 99 I.
  4. I.
  5. Sytuacja Sytuacja bieżąca bieżąca 99 I.
  6. I.
  7. Scenariusz Scenariusz średniookresowy średniookresowy 10 10 II. II. Wynik Wynik ii dług dług sektora sektora instytucji instytucji rządowych rządowych ii samorządowych samorządowych 13 13 II.
  8. II.
  9. Strategia Strategia ii cele cele średniookresowe średniookresowe rządu rządu 13 13 II.
  10. II.
  11. Sytuacja Sytuacja bieżąca bieżąca 13 13 II.
  12. II.
  13. Projekcja Projekcja średniookresowa średniookresowa 17 17 II.
  14. II.
  15. Wynik Wynik strukturalny strukturalny 22 22 II.
  16. II.
  17. Dług Dług sektora sektora instytucji instytucji rządowych rządowych ii samorządowych samorządowych 26 26 III. III. Analiza Analiza wrażliwości wrażliwości ii porównanie porównanie zz poprzednią poprzednią aktualizacją aktualizacją Programu Programu 28 28 III.
  18. III.
  19. Czynniki Czynniki ryzyka ryzyka 28 28 III.
  20. III.
  21. Analiza Analiza wrażliwości wrażliwości 28 28 III.
  22. III.
  23. Porównanie Porównanie zz poprzednią poprzednią aktualizacją aktualizacją Programu Programu 30 30 IV. IV. Stabilność Stabilność finansów finansów publicznych publicznych w w długim długim okresie okresie 31 31 IV.
  24. IV.
  25. Stabilność Stabilność finansów finansów publicznych, publicznych, w w tym tym skutki skutki starzenia starzenia się się ludności ludności 31 31 IV.
  26. IV.
  27. Zobowiązania Zobowiązania warunkowe warunkowe (contingent (contingent liabilities) liabilities) 34 34 V. V. Krajowe Krajowe ramy ramy budżetowe budżetowe 36 36 Aneks Aneks tabelaryczny tabelaryczny 38 38 Załącznik Załącznik
  29. Kluczowe Kluczowe działania działania w w obszarze obszarze podatków podatków na na lata lata 2019-20 2019-20 44 44 Załącznik Załącznik
  31. Działania Działania wzmacniające wzmacniające system system składek składek na na ubezpieczenie ubezpieczenie społeczne społeczne w w latach latach 2018–20 2018–20 68 68 Załącznik Załącznik
  33. Działania Działania jednorazowe jednorazowe w w latach latach 2019-21 2019-21 78 78 Spis Spis wykresów wykresów Strona Strona Wykres Wykres
  35. Wpływy Wpływy zz głównych głównych tytułów tytułów podatkowych podatkowych (dochody (dochody budżetu budżetu państwa państwa łącznie łącznie zz udziałami udziałami JST) oraz struktura ubytku w rozbiciu na poszczególne podatki w % PKB 14 JST) oraz struktura ubytku w rozbiciu na poszczególne podatki w % PKB 14 Wykres Wykres
  37. Porównanie Porównanie luki luki VAT VAT (% (% teoretycznych teoretycznych wpływów) wpływów) w w krajach krajach UE UE w w 2016 2016 r.r. 14 14 Wykres Wykres
  39. Luka Luka VAT VAT (w (w %) %) oraz oraz tzw. tzw. compliance compliance effect effect (w (w mld mld zł) zł) 15 15 Wykres Wykres
  41. Redukcja Redukcja klina klina podatkowego podatkowego 19 19 Wykres Wykres
  43. Wynik Wynik nominalny nominalny sektora sektora instytucji instytucji rządowych rządowych ii samorządowych samorządowych 22 22 Wykres Wykres
  45. Kurs Kurs EUR/PLN EUR/PLN (lewy (lewy wykres) wykres) oraz oraz reakcja reakcja wyniku wyniku ii długu długu sektora sektora instytucji instytucji rządowych rządowych ii samorządowych 29 samorządowych na na zmianę zmianę kursu kursu EUR/PLN EUR/PLN (prawy (prawy wykres) wykres) 29 Program Program konwergencji. konwergencji. Aktualizacja Aktualizacja 2019 2019 55  Monitor Polski – 6 – Poz. 429 Wykres
  46. Krótkookresowa stopa procentowa (lewy wykres) oraz reakcja wyniku i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych na zmianę krótkookresowej stopy procentowej (prawy wykres) 29 Wykres
  47. Stochastyczne projekcje długu od 2019 r. 32 Spis tabel Strona Tabela
  48. Sektor instytucji rządowych i samorządowych – kluczowe elementy prognozy 18 Tabela
  49. Wynik strukturalny sektora instytucji rządowych i samorządowych 23 Tabela
  50. Wydatki z rządowego programu pomocy dla gospodarstw rolnych i rybackich, w których powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy 24 Tabela
  51. Obliczenia kwoty wydatków zgodnie ze stabilizującą regułą wydatkową 26 Tabela
  52. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych (koniec roku) 27 Tabela
  53. Różnice w porównaniu z poprzednią aktualizacją 30 Tabela
  54. Zestawienie wskaźników stabilności fiskalnej w kolejnych okresach 31 Tabela
  55. Długookresowa stabilność finansów publicznych 32 Tabela
  56. Zobowiązania warunkowe 35 Tabela
  57. Wzrost gospodarczy 38 Tabela
  58. Procesy inflacyjne 38 Tabela
  59. Rynek pracy 39 Tabela
  60. Salda sektorów instytucjonalnych 39 Tabela
  61. Podstawowe założenia egzogeniczne 40 Tabela
  62. Sektor instytucji rządowych i samorządowych 40 Tabela
  63. Projekcje przy założeniu niezmienionej polityki rządu 42 Tabela
  64. Wydatki wyłączane z agregatu wydatków (expenditure benchmark) 42 Tabela
  65. Wydatki według funkcji 43 Spis ramek Strona Ramka
  66. Ograniczenie luki w podatkach dochodowych 16 Ramka
  67. Nadzwyczajny charakter wydatków związanych z suszą w 2018 r. 24 Program konwergencji. Aktualizacja 2019 6  Monitor Polski – 7 – Poz. 429 Przedmowa Państwa członkowskie Unii Europejskiej przedkładają co roku Komisji Europejskiej i Radzie Ecofin aktualizacje programów stabilności lub konwergencji. Na podstawie analizy tych dokumentów Rada Ecofin wydaje następnie zalecenia dla polityk gospodarczych państw członkowskich, które należy uwzględnić przy projektowaniu budżetów na kolejny rok. W opinii z 13 lipca 2018 r. do ubiegłorocznej aktualizacji Programu konwergencji Rada Ecofin zaleciła Polsce:  zapewnienie, by w 2019 r. nominalne tempo wzrostu wydatków pierwotnych netto sektora instytucji rządowych i samorządowych nie przekroczyło 4,2%, co odpowiadałoby rocznej poprawie wyniku strukturalnego o 0,6% PKB,  podjęcie działań w celu zwiększenia efektywności wydatków publicznych, w tym przez poprawę procesu budżetowego. Niniejszy Program konwergencji (dalej jako Program) przedstawia średniookresową prognozę sytuacji gospodarczej Polski i jej finansów publicznych do 2022 r. Stanowi on zarazem część, przyjętego przez Radę Ministrów, Wieloletniego Planu Finansowego Państwa (WPFP) opracowywanego na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej jako ustawa o finansach publicznych). WPFP będzie podstawą przygotowania projektu ustawy budżetowej na rok
  68. Dokument opracowano zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 1466/97/WE z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych oraz wytycznymi dotyczącymi programów stabilności i konwergencji państw członkowskich UE, przyjętymi w czerwcu 2017 r. przez Radę Ecofin. Scenariusz makrofiskalny prezentowany w Programie wykorzystuje dane dostępne na dzień 1 kwietnia br. Program powstawał równolegle z tegoroczną edycją Krajowego Programu Reform (KPR), zawierającego m.in. przegląd reform strukturalnych służących spełnieniu przez Polskę celów unijnej strategii Europa 2020 oraz zaleceń Rady sformułowanych na podstawie analizy KPR z 2018 r. 1 Informacje nt. Programu oraz KPR 11 kwietnia br. podlegały dyskusji połączonych komisji sejmowych do spraw Unii Europejskiej, finansów publicznych oraz gospodarki i rozwoju. Podobnie jak w poprzednich latach, opinia Rady na temat niniejszego Programu oraz zalecenia Rady dotyczące KPR z 2019 r. również będą przedmiotem obrad polskiego Parlamentu. 1 Zalecenie Rady z dnia 13 lipca 2018 r. w sprawie krajowego programu reform Polski na 2018 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Polskę programu konwergencji na 2018 r., dostępne na https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32018H0910

(20)&from=EN Program konwergencji. Aktualizacja 2019 6  Monitor Polski – 8 – Poz. 429 Podsumowanie W 2018 r. tempo wzrostu PKB przyspieszyło do 5,1% i było najwyższe od 2007 r. Polska była jednym z najszybciej rozwijających się krajów UE i w kolejnych latach pozostanie pod tym względem w czołówce UE, zwłaszcza na tle największych gospodarek. W 2019 r. oczekiwane jest stosunkowo łagodne spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego do 4%. W 2020 r. PKB wzrośnie realnie o 3,7%, a w 2021 r. i 2022 r. odpowiednio o 3,4% i 3,3%. Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszył się w 2018 r. do 0,4% PKB, co jest najlepszym wynikiem od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Redukcji deficytu sprzyjały działania uszczelniające system podatkowy, jak również dobra sytuacja makroekonomiczna. Szacuje się, że deficyt strukturalny ukształtował się na poziomie 1,2% PKB, tj. o 0,6 pkt. proc. niższym niż w roku poprzednim. Oznacza to osiągnięcie średniookresowego celu budżetowego (MTO) w akceptowalnym dla Komisji Europejskiej paśmie odchyleń. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB obniżył się z kolei do 48,9%. W celu przygotowania Polski na skutki potencjalnych szoków zewnętrznych (Brexit) i oczekiwanego spowolnienia w gospodarce światowej kluczowe jest zapewnienie przestrzeni fiskalnej, która przy zachowaniu długookresowej stabilności finansów publicznych pozwoli na stabilizację wzrostu gospodarczego na bezpiecznym poziomie. Osiągnięcie tego celu zapewnia przestrzeganie reguł fiskalnych, w tym w szczególności stabilizującej reguły wydatkowej, która na mocy ustawy o finansach publicznych wyznacza maksymalny poziom wydatków budżetu państwa, jaki można zaplanować w ustawie budżetowej. W horyzoncie Programu przewidywane jest wdrożenie istotnych działań w obszarze polityki społeczno-gospodarczej, obejmujących w szczególności ►rozszerzenie programu Rodzina 500 plus na każde dziecko, ►kontynuację obniżania klina podatkowego i ►odbudowę połączeń autobusowych. Zostały one uwzględnione w scenariuszu makrofiskalnym w Programie. Kontynuacja uszczelniania systemu podatkowego oraz nowe rozwiązania po stronie dochodowej i wydatkowej umożliwią realizację tych działań przy respektowaniu stabilizującej reguły wydatkowej. Działania te obejmują w szczególności ►uszczelnienie systemu podatkowego i zwiększanie ściągalności podatków, składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz danin środowiskowych, ►poszerzanie bazy podatkowej i składkowej, ►zwiększenie efektywności makroekonomicznej klina podatkowego, ►zmiany systemowe w podatkach, składkach i w zakresie systemu zabezpieczenia emerytalnego, jak również ►zmiany w świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz ►priorytetyzację i racjonalizację wydatków w ramach nieprzekraczalnego limitu wydatków stabilizującej reguły wydatkowej. Polska będzie w dalszym ciągu uczestniczyła w procesie pogłębiania Unii Gospodarczej i Walutowej, w szczególności w procesie reformy instytucjonalnej w celu zapewnienia stabilności w strefie euro. Skala i siła powiązań politycznych i gospodarczych między Polską a państwami obszaru wspólnej waluty sprawiają bowiem, że kondycja strefy euro istotnie wpływa na procesy zachodzące w Polsce. Przy aktualnym stopniu podobieństwa gospodarki Polski i strefy euro – w szczególności w poziomie rozwoju, mierzonego np. przez PKB per capita – członkostwo Polski w strefie euro mogłoby stanowić źródło zaburzeń w gospodarce. Wdrażanie reform strukturalnych wzmacniających potencjał i wydajność polskiej gospodarki będzie przyczyniało się do zwiększenia stopnia konwergencji gospodarczej ze strefą euro. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 7  Monitor Polski – 9 – Poz. 429 I. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza I. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza I.1. Sytuacja bieżąca W 2018 r. tempo wzrostu PKB przyspieszyło do 5,1%, co oznacza, że było najwyższe od 2007 r. Głównym czynnikiem wzrostu pozostał popyt krajowy, a jego dynamika była wyraźnie wyższa niż rok wcześniej. Nieznacznie ujemny wkład we wzrost PKB miał eksport netto. Średnie kwartalne tempo wzrostu PKB w 2018 r. wyniosło ok. 1,1% (sa), czyli tyle samo co w 2017 r. i nieco więcej niż długookresowa średnia. Wyniki gospodarki w IV kw. wskazują jednak na spowolnienie tempa wzrostu aktywności gospodarczej w końcu 2018 r. (w ujęciu kw/kw,
  1. sa)w porównaniu z tempem obserwowanym w III kw. i w I półroczu 2018 r. W 2018 r. koniunktura w gospodarce europejskiej wyraźnie się pogorszyła. Wzrost gospodarczy w UE wyniósł 1,9% i był znacznie niższy niż rok wcześniej (2,4%). Spowolnienie aktywności było szczególnie widoczne w drugiej połowie roku, kiedy średnie kwartalne tempo wzrostu PKB spadło do 0,3% (kw/kw, sa). Głównym źródłem wzrostu gospodarczego pozostał popyt krajowy, w szczególności konsumpcja prywatna. Tempo wzrostu wolumenu importu UE, głównego indykatora popytu na polskie towary i usługi, znacznie się obniżyło (do 3,0% z 4,3% w 2017 r.). Po stronie podażowej osłabienie koniunktury w UE dotyczyło głównie przemysłu i miało swoje źródła w przejściowych problemach niektórych branż, ale też w podwyższonej niepewności związanej z napięciami w światowym handlu i Brexitem. W efekcie spowolniło również tempo wzrostu wolumenu polskiego eksportu towarów i usług. Poprawa dynamiki aktywności gospodarczej w Polsce w 2018 r. przełożyła się na dalszą poprawę sytuacji na rynku pracy2. Liczba pracujących wzrosła o 0,4%, tj. mniej niż rok wcześniej (1,4%). Przyrost ten wynikał w znacznej mierze ze wzrostu liczby pracowników najemnych na czas nieokreślony przy niewielkim wzroście liczby pracodawców i pracujących na własny rachunek oraz wyraźnym spadku liczby osób zatrudnionych na czas określony. Wzrost liczby pracujących – podobnie jak rok wcześniej – wynikał przede wszystkim z przyrostu liczby pracujących w sektorze usług, a w mniejszym stopniu w sektorze przemysłowym (obejmującym przemysł i budownictwo), przy spadku w sektorze rolniczym. Wzrost popytu na pracę przyczynił się do dalszego spadku bezrobocia. Stopa bezrobocia obniżyła się do 3,9% z 4,9% rok wcześniej i siódmy rok z rzędu była niższa niż średnia w UE (o ok. 3 pkt. proc.). Współczynnik aktywności zawodowej – po wzroście w poprzednim roku do rekordowego poziomu – nieznacznie obniżył się o 0,1 pkt. proc. do 56,3% (wobec 58,0% przeciętnie w UE). Poprawa sytuacji na rynku pracy w połączeniu z bardzo dobrymi nastrojami konsumentów znalazły odzwierciedlenie w wysokiej, choć już nieco niższej niż przed rokiem, dynamice konsumpcji prywatnej. Wyraźnie wyższy niż przed rokiem wkład we wzrost gospodarczy miały inwestycje, których realne tempo wzrostu było najszybsze od 2014 r. Poprawa dynamiki nakładów inwestycyjnych była efektem wysokiej dynamiki inwestycji sektora instytucji rządowych i samorządowych. Stopa inwestycji (tj. relacja inwestycji do PKB) była o ok. 0,5 pkt. proc. wyższa niż rok wcześniej, jednak pozostała poniżej długookresowej średniej oraz średniej dla UE (20,5%). Szacunki potencjalnego tempa wzrostu gospodarki polskiej, przygotowane zgodnie z metodologią Komisji Europejskiej, wskazują, że rok 2018 był drugim z rzędu, w którym gospodarka polska zanotowała istotnie dodatnią lukę produktową. Wraz z silnym trendem spadkowym stopy bezrobocia równowagi (NAWRU) nieprzerwanie od 2002 r. i utrzymującym się kolejny rok dużym popytem na pracę obserwowane jest stopniowe zwiększanie się tempa wzrostu produktywności czynników produkcji. W efekcie szacuje się, że w 2018 r. potencjalne tempo wzrostu w Polsce zwiększyło się o 0,3 pkt. proc. do ok. 4,0% r/r. Rosnąca dynamika potencjału gospodarki Polski w 2018 r. była jednak znacznie niższa od tempa wzrostu realnego PKB (5,1% r/r), co zaowocowało dodatnią luką produktową na poziomie ok. 1,6% powyżej potencjału, wobec średnio w UE 0,5% PKB potencjalnego. Wszystko wskazuje na to, że w ujęciu cyklu wzrostowego osiągnięty został górny punkt zwrotny, co oznacza początek fazy cyklicznego spowolnienia. 2 Informacje dotyczące rynku pracy w oparciu o dane BAEL (15 lat i więcej). Program konwergencji. Aktualizacja 2019 8  Monitor Polski – 10 – Poz. 429 I. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza Pomimo dobrej sytuacji na rynku pracy oraz wysokiego tempa wzrostu konsumpcji prywatnej presja inflacyjna w polskiej gospodarce w 2018 r. pozostała na niskim poziomie. Średnio w całym 2018 r. ceny towarów i usług konsumpcyjnych były o 1,6% wyższe niż rok wcześniej (a według HICP o 1,2%). Od sześciu lat inflacja w Polsce utrzymuje się poniżej celu inflacyjnego Narodowego Banku Polskiego (NBP). Na poziom cen towarów i usług konsumpcyjnych w kraju w znacznym stopniu wpływa sytuacja cenowa na światowych rynkach surowców (zwłaszcza energetycznych i rolnych). Wyraźny spadek cen ropy naftowej w ostatnich miesiącach 2018 r. przyczynił się do spadku inflacji pod koniec roku poniżej dolnego odchylenia od celu inflacyjnego (1,1% na koniec roku). Inflacja bazowa (tj. zmiana cen towarów i usług konsumpcyjnych po wyłączeniu cen żywności i cen energii) w 2018 r. kształtowała się na niskim poziomie i średnio w roku wyniosła 0,7%. Fluktuacje cen surowców wpływały również na tempo wzrostu cen produkcji sprzedanej przemysłu (PPI), które w pierwszych trzech kwartałach rosło (do 3,2% w III kw.), a na koniec roku obniżyło się do 2,1%. Średnio w całym roku ceny przemysłowe wzrosły o 2,1%. Ze względu na brak sygnałów narastania presji inflacyjnej w polskiej gospodarce oraz perspektywę kształtowania się inflacji w pobliżu celu w horyzoncie oddziaływania polityki pieniężnej RPP nie dokonała w 2018 r. zmian w wysokości stóp procentowych NBP. Główna stopa procentowa – stopa referencyjna – pozostała na poziomie 1,50%. W 2018 r. saldo rachunku obrotów bieżących wyniosło -0,7% PKB, wobec nadwyżki na poziomie 0,2% w roku wcześniejszym. Było to głównie spowodowane pogorszeniem salda obrotów towarowych. Największy negatywny wpływ na równowagę zewnętrzną gospodarki miał jednak w dalszym ciągu deficyt dochodów pierwotnych będący konsekwencją wysokiej ujemnej międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto. Saldo to pogorszył również wzrost transferów związanych z sezonową imigracją zarobkową nierezydentów, głównie obywateli Ukrainy. Z drugiej strony, kolejny rekordowy poziom osiągnęła nadwyżka usług, do czego przyczynił się m.in. rozwój sektora usług dla biznesu. Deficyt rachunku bieżącego był z dużą nadwyżką finansowany przez napływ kapitału długookresowego, tj. inwestycji bezpośrednich nierezydentów i europejskich funduszy strukturalnych klasyfikowanych na rachunku kapitałowym. Średnio w 2018 r. kurs euro w złotych (EUR/PLN) ukształtował się na poziomie 4,26, a kurs dolara (USD/PLN) wyniósł 3,61 i był o odpowiednio 0,1% wyższy oraz 4,4% niższy niż rok wcześniej. Główny wpływ na kształtowanie się kursu polskiej waluty miały czynniki globalne. Po relatywnej stabilizacji w dwóch pierwszych miesiącach roku, złoty osłabił się do euro w wyniku pogorszenia globalnych nastrojów, związanego z obawami o silniejsze zacieśnienie polityki pieniężnej w USA w 2018 r. Poprawa sentymentu na światowych rynkach finansowych, a następnie kwietniowa decyzja agencji S&P o podniesieniu perspektywy ratingu Polski, pomogły złotemu powrócić na mocniejsze poziomy. Od połowy kwietnia złoty jednak ponownie się osłabiał pod presją silnego wzrostu awersji do ryzyka na światowych rynkach finansowych i odpływu kapitałów z rynków wschodzących. W sierpniu zmienność EUR/PLN wyraźnie się zmniejszyła i do końca roku kurs kształtował się w trendzie bocznym. I.2. Scenariusz średniookresowy Zimowe prognozy Komisji Europejskiej dotyczące wzrostu zagregowanej aktywności gospodarczej głównego partnera handlowego Polski, jakim jest Unia Europejska, wskazują na spowolnienie dynamiki PKB w tym regionie w następnych dwóch latach. Komisja Europejska obniżyła ścieżkę wzrostu PKB dla gospodarek UE w 2018 r. do 1,9% r/r oraz w latach 2019-20 odpowiednio do 1,5% i 1,7% r/r. Dla strefy euro prognoza wzrostu gospodarczego obniżona została do 1,3% i 1,6% odpowiednio w latach 2019-20. Na potrzeby scenariusza makroekonomicznego przyjęto, że w kolejnych latach realne tempo wzrostu PKB UE będzie stopniowo zbiegać do PKB potencjalnego UE (1,4%). Polskie społeczeństwo, podobnie jak w innych krajach UE, stopniowo się starzeje. Po minimalnym spadku liczby ludności w 2017 r. oczekiwany jest w horyzoncie prognozy dalszy spadek liczebności ludności ogółem, średnio o 0,06% r/r. Równolegle liczba ludności w wieku 15–74 lat w horyzoncie Program konwergencji. Aktualizacja 2019 9  Monitor Polski – 11 – Poz. 429 I. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza projekcji również będzie spadać. Natomiast zakłada się, że czynniki opóźniające wychodzenie z rynku pracy: niska stopa zastąpienia, rosnący udział usług w gospodarce czy rosnący udział w zasobie siły roboczej osób z wyższym wykształceniem wpłyną pozytywnie na stopę aktywności zawodowej, która w latach 2019-20 utrzyma się na poziomie zbliżonym do 2018 r. Wsparciem dla aktywności zawodowej osób młodych oraz osiągających niskie dochody z pracy będzie kontynuacja działań prowadzących do zmniejszenia klina podatkowego, rozpoczętych w 2017 r. wprowadzeniem degresywnej kwoty pomniejszającej podatek dochodowy od osób fizycznych (por. rozdział II.3). Przewiduje się, że w 2019 r. liczba osób pracujących w gospodarce polskiej nieznacznie wzrośnie, natomiast w kolejnych latach dynamika pracujących zbiegać będzie do zera. Zmiany liczby pracujących ogółem uwzględniają przyjęte w Programie założenie o stabilizacji do 2022 r. liczby pracujących w sektorze instytucji rządowych i samorządowych. Uwzględniając oczekiwania dotyczące kształtowania się współczynnika aktywności zawodowej, w horyzoncie Programu oczekiwane jest dalsze systematyczne zmniejszanie stopy bezrobocia. Szacuje się, że w 2019 r. zharmonizowana stopa bezrobocia spadnie do 3,6% z 3,9% zanotowanych w roku poprzednim, a w 2020 r. ukształtuje się na poziomie 3,3%. Zakłada się, że przy utrzymaniu założonych trendów na rynku pracy stopa bezrobocia może jeszcze nieznacznie się obniżyć w horyzoncie prognozy. Kontynuacja poprawy sytuacji na rynku pracy sprzyjać będzie wzrostowi wynagrodzeń. Szacuje się, że w 2019 r. nominalne tempo wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej wyniesie 7,6%, a w latach 2020-22 osiągnie odpowiednio 6%, 5,8% i 5,7% w 2022 r. Realny wzrost wynagrodzeń przyspieszy w 2019 r. do 5,7% r/r, by w horyzoncie prognozy stopniowo się obniżać. Oczekuje się, że dochody realne nadal będą rosły szybciej niż w latach 2010-15 ze względu na bardzo dobrą sytuację na rynku pracy i tylko nieznacznie hamującą ich wzrost inflację. Łatwość znalezienia pracy oraz niskie prawdopodobieństwo utraty pracy przekładają się na rekordowo optymistyczne nastroje konsumentów. W rezultacie konsumpcja prywatna pozostanie głównym motorem wzrostu gospodarczego i wzrośnie w ujęciu realnym o 4,0% r/r w 2019 r. W kolejnych latach horyzontu prognozy realne tempo wzrostu konsumpcji wyniesie średnio 3,5%. Realny wzrost spożycia publicznego uwarunkowany będzie działaniami rządu ukierunkowanymi na przestrzeganie reguł fiskalnych. Szacuje się, że realne tempo wzrostu tej kategorii ekonomicznej w 2019 r. wyniesie 5,3%, by w latach 2020-22 ustabilizować się na poziomie średnio 2,1%. Czynnikami wspierającymi wzrost popytu inwestycyjnego sektora prywatnego będą w horyzoncie prognozy: utrzymujący się na relatywnie niskim poziomie koszt kapitału w związku z niskimi stopami procentowymi oraz realizacja działań rządu nakierowanych na zwiększenie stopy inwestycji, wzrost innowacyjności i produktywności gospodarki. W związku z tym oczekuje się, że w okresie prognozy udział inwestycji w PKB będzie rósł. Prognozuje się, że w 2019 r. udział nakładów brutto na środki trwałe sektora prywatnego w PKB wyniesie 13,9%, by w horyzoncie Programu zwiększyć się o blisko 2 pkt. proc. Tym samym wkład inwestycji prywatnych we wzrost PKB osiągnie nawet 1,4 pkt. proc. w horyzoncie prognozy, a łączne nakłady brutto na środki trwałe w całej gospodarce wzrosną z 18,6% PKB w 2019 r. do 19,8% PKB w ostatnim roku prognozy. Stan rzeczowych środków obrotowych powiązany jest z poziomem popytu na rynku krajowym oraz na rynkach zagranicznych. Szacuje się, że w okresie objętym Programem wkład zmiany zapasów we wzrost PKB będzie bliski neutralnemu. Od czasu przystąpienia Polski do UE następuje systematyczne otwieranie się polskiej gospodarki na rynki zagraniczne. W rezultacie udział eksportu w PKB szybko rośnie, a w 2018 r. osiągnął on rekordowy poziom około 55%. Jednym z czynników tłumaczących tak dynamiczną zmianę struktury polskiego PKB jest utrzymująca się wysoka konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Ponadto okresy relatywnie słabego popytu krajowego, zwłaszcza w latach 2012-13, zmuszały przedsiębiorców krajowych do szukania nowych rynków zbytu. Mimo słabszej koniunktury u głównych partnerów handlowych Polski oczekuje się wzrostu eksportu w tempie 5,3% r/r w 2019 r. i średnio 4,8% r/r w horyzoncie prognozy. Tempo wzrostu importu będzie z kolei pochodną kształtowania się popytu finalnego. Szacowany realny wzrost importu w horyzoncie Programu w latach 2019-22 wyniesie odpowiednio 6,0%, 5,1%, 5,1% i 5,0%. W rezultacie wkład eksportu netto we wzrost PKB wyniesie -0,1 pkt. proc. w roku 2019 i będzie neutralny w horyzoncie prognozy. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 10  Monitor Polski – 12 – Poz. 429 I. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza Kształtowanie się eksportu netto ma z kolei odzwierciedlenie w wysokości salda obrotów towarowych i jest ważnym czynnikiem wpływającym na saldo rachunku obrotów bieżących w bilansie płatniczym. W 2019 r. deficyt rachunku bieżącego pozostanie ujemny, przekraczając 1% PKB. Głównym źródłem nierównowagi zewnętrznej będzie w dalszym ciągu deficyt dochodów pierwotnych, który odzwierciedla ujemną międzynarodową pozycję inwestycyjną netto polskiej gospodarki. Podsumowując, oczekuje się, że tempo wzrostu realnego PKB w 2019 r. osiągnie 4% r/r. W 2020 r. nieznacznie zmaleje, osiągając 3,7% r/r. W horyzoncie prognozy oczekiwany jest wzrost udziału inwestycji w PKB, m.in. w związku z wykorzystaniem funduszy z perspektywy finansowej UE na lata 2014-20. Niemniej jednak konsumpcja prywatna, wspierana optymistycznymi oczekiwaniami polskich konsumentów i dobrą sytuacją na rynku pracy, pozostanie najbardziej istotnym składnikiem wzrostu gospodarczego. W latach 2021-22 stopa wzrostu realnego PKB ukształtuje się odpowiednio na poziomie 3,4% oraz 3,3% r/r. Tempo wzrostu produktu potencjalnego w horyzoncie prognozy będzie stopniowo maleć po osiągnięciu maksimum 4,0% r/r w 2019 r. Głównymi czynnikami wpływającymi na dynamikę potencjału gospodarki będą akumulacja kapitału produkcyjnego oraz wzrost wydajności czynników produkcji. Istotny wzrost inwestycji publicznych wspieranych funduszami UE oraz inwestycji prywatnych wspieranych programami ukierunkowanymi na wzrost innowacji przekłada się na szybszą akumulację kapitału w gospodarce. Mniejszy pozytywny wpływ na potencjał polskiej gospodarki ma stale obniżająca się stopa równowagi bezrobocia NAWRU odzwierciedlająca pozytywne zmiany strukturalne na polskim rynku pracy. Luka produktowa pozostanie otwarta na poziomie ok. 1,6% PKB w 2019 r. W następnych latach negatywne tendencje dotyczące liczebności populacji w wieku produkcyjnym wpływać będą na mniejszą dynamikę potencjalnego PKB. Równolegle niższy wzrost realnego PKB powodować będzie stopniowe zmniejszenie luki produktowej. Z uwagi na zrównoważony bilans czynników ryzyka w otoczeniu zewnętrznym gospodarki polskiej (por. rozdział III.1) na potrzeby scenariusza makroekonomicznego założono, że w całym prognozowanym okresie kurs złotego utrzyma się średnio na poziomie kursu średniego z 10 dni roboczych do 1 kwietnia 2019 r. włącznie (tj. 4,3 EUR/PLN i 3,8 USD/PLN). Jest to założenie techniczne, a data związana jest z początkiem prac prognostycznych nad Programem. Z uwagi na koszty obsługi zadłużenia zagranicznego i poziom tego zadłużenia w relacji do PKB w średnim okresie założenie o stałości kursu wydaje się relatywnie konserwatywne. Fundamenty polskiej gospodarki, w przypadku braku szoków zewnętrznych, powinny sprzyjać umacnianiu się polskiej waluty w kolejnych latach. Początek 2019 r. przyniósł spadek rocznego tempa wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych do 0,7% w styczniu, a następnie wzrost do 1,2% w lutym. Oczekuje się, że inflacja w całym 2019 r. wyniesie średnio 1,8%, a w następnych latach prognozy będzie się zbliżać do celu inflacyjnego 2,5% r/r. W 2019 r. ceny energii pozostaną na stałym poziomie. Jednak w horyzoncie prognozy ceny energii, podobnie jak żywności, będą umiarkowanie rosnąć. Ponadto spodziewany jest wzrost inflacji bazowej napędzany głównie wysokim tempem wzrostu wynagrodzeń, przewyższającym wzrost wydajności pracy. W rezultacie oczekuje się, że inflacja bazowa osiągnie 1,6% w 2019 r. i powoli zbliżać się będzie do celu inflacyjnego. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 11  Monitor Polski – 13 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych II.1. Strategia i cele średniookresowe rządu Priorytetowy cel rządu stanowi wspieranie inkluzywnego wzrostu gospodarczego. Polityka budżetowa przyjazna wzrostowi, wspierająca ożywienie gospodarcze, lecz bez zagrożeń dla stabilności finansów publicznych, jest zalecana przez Radę Europejską. W celu utrzymania stabilności finansów publicznych oraz stabilnego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego rozwiązania w obszarze polityki społeczno-gospodarczej powinny być implementowane zgodnie z przepisami prawa, w szczególności w odniesieniu do stabilizującej reguły wydatkowej, która określa limit większości wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych (por. rozdział II.4). II.2. Sytuacja bieżąca W 2018 r. zrealizowano główny cel polityki budżetowej – utrzymanie stabilności finansów publicznych z uwzględnieniem ograniczeń zawartych w przepisach prawa krajowego i unijnego. Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych (zgodnie z metodyką ESA2010) w 2018 r., według wstępnych szacunków, wyniósł 0,4% PKB, co oznacza znaczącą poprawę, bo o ok. 1,1 pkt. proc. w stosunku do 2017 r. Niższy deficyt sektora był głównie skutkiem wzrostu dochodów sektora o 1,5 pkt. proc. PKB (w tym dochodów podatkowych o 0,8 pkt. proc.) przy wzroście jednoczesnym wydatków tylko o 0,3 pkt. proc. Poziom dochodów i wydatków sektora w 2018 r. oraz szczegółowa ich struktura w relacji do PKB zostały przedstawione w tabeli 13. Dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych Podatki W 2018 r. dochody podatkowe wyniosły 21,9% PKB, co oznacza wzrost o ok. 0,8 pkt. proc. w porównaniu z 2017 r., z tego dochody z podatków związanych z produkcją i importem wzrosły o 0,3 pkt. proc., a wpływy z podatków od dochodu o 0,5 pkt. proc. Silny wzrost dochodów podatkowych jest obserwowany od 2016 r., kiedy wprowadzono szereg reform systemu podatkowego oraz powołano Krajową Administrację Skarbową (od marca 2017 r.). Znaczącą poprawę odnotowano we wpływach z podatku VAT, co przyczyniło się do bardzo dobrej realizacji budżetu państwa w 2018 r. Dzięki podjętym działaniom uszczelniającym system podatkowy w 2018 r., w ujęciu kasowym, do budżetu ściągnięto z podatku VAT 18,1 mld zł więcej niż w 2017 r. W okresie trzech ostatnich lat przyrost dochodów z VAT wyniósł w ujęciu kasowym łącznie 51,8 mld zł. Oprócz pozytywnego efektu we wpływach z podatku VAT w 2018 r. (wzrost o 11,6% r/r, tj. o 18,1 mld zł) odnotowano wyższe dochody z podatku akcyzowego od paliw silnikowych. W ujęciu kasowym wzrosły one w stosunku do 2017 r. o 6,8%, tj. o 2,1 mld zł. Na podstawie analizy trendów oficjalnej sprzedaży wyrobów akcyzowych, w szczególności paliw silnikowych, można ocenić, że wysokie wzrosty w 2018 r. były również, obok pozytywnych tendencji rynkowych, wynikiem działań uszczelniających system podatkowy. W 2018 r. najwyższe tempo wzrostu w dochodach podatkowych osiągnięto z podatku CIT. Znacznie przewyższyło ono nominalne tempo wzrostu gospodarczego. Wzrost dochodów z CIT (budżet państwa wraz z udziałami jednostek samorządu terytorialnego) o 16,2% w stosunku do 2017 r. oznaczał wpływy wyższe o 6,2 mld zł. Łącznie w latach 2016-18 wpływy z CIT wzrosły o 11,4 mld zł, tj. o 34,8%, i znacząco przekroczyły efekty oczekiwane przy wprowadzaniu klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Szybki wzrost dochodów podatkowych w 2018 r. jest efektem podjęcia w okresie 2016-18 licznych działań mających na celu uszczelnienie systemu podatkowego. Jednak mimo istotnej poprawy w ostatnich trzech latach (2,1 pkt. proc. PKB) relacja dochodów podatkowych do PKB jest wciąż niższa w porównaniu z sytuacją sprzed kryzysu. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 12  Monitor Polski – 14 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych Wykres 1. Wpływy z głównych tytułów podatkowych (dochody budżetu państwa łącznie z udziałami JST) oraz struktura ubytku w rozbiciu na poszczególne podatki w % PKB 20,1 20,2 -1,2 pkt. proc. -3,2 pkt. proc. % PKB 18,9 17,7 18,1 17,9 17,3 17,6 17,0 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 17,0 17,0 2014 2015 PIT 0,7 2,0 pkt. proc. 17,5 CIT 0,3 VAT 1,1 AKC - 0,1 2016 2017 2018 Źródło: Ministerstwo Finansów. W 2018 r. poziom dochodów z czterech podstawowych podatków centralnych (tj. podatków będących dochodami budżetu państwa wraz z udziałami jednostek samorządu terytorialnego w CIT i PIT) w ujęciu memoriałowym pozostawał niższy o 1,2 pkt. proc. PKB w porównaniu z 2008 r. Analizy wskazują na szczególnie dużą poprawę w ściągalności podatku VAT. Według szacunków CASE dla Komisji Europejskiej, w 2016 r.3 Polska należała do krajów UE z największymi lukami VAT. Wyższą lukę odnotowało jedynie 5 krajów: Rumunia, Grecja, Włochy, Słowacja i Litwa. Wykres 2. Porównanie luki VAT (% teoretycznych wpływów) w krajach UE w 2016 r. 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Źródło: raport CASE dla Komisji Europejskiej Study and Reports on the VAT Gap in the EU-28 Member States: 2018 Final Report; za 2018 r. szacunek Ministerstwa Finansów. 3 Do porównania wykorzystano szacunki z raportu CASE dla Komisji Europejskiej (wrzesień 2018 r.) dotyczące luki VAT w krajach UE. Dla celów porównawczych stosuje się wskaźnik, który w procentach porównuje rzeczywiste dochody z VAT z teoretycznymi wpływami wynikającymi z obowiązujących przepisów (VTTL – VAT Total Tax Liability). Por. Study and Reports on the VAT Gap in the EU-28 Member States: 2018 Final Report, TAXUD/2015/CC/131, https://ec.europa.eu/taxation_customs/sites/taxation/files/2018_vat_gap_report_en.pdf Program konwergencji. Aktualizacja 2019 13  Monitor Polski – 15 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych Według wstępnych szacunków Ministerstwa Finansów4, w 2018 r. luka podatkowa uległa istotnemu ograniczeniu (o 2,9 pkt. proc.), choć wciąż wynosiła ok. 25 mld zł, tj. ok. 12,5% potencjalnych wpływów (por. wykres 3). Dla uproszczonego oszacowania luki VAT w 2018 r. zastosowano, podobnie jak w poprzedniej aktualizacji Programu, metodę odgórną (top down), która wykorzystuje dane makroekonomiczne na temat bazy podatku VAT (konsumpcję prywatną, zakupy netto, inwestycje sektora instytucji rządowych i samorządowych). Wyniki oszacowania luki VAT dla lat 2012-16 otrzymane za pomocą metody stosowanej w Ministerstwie Finansów5 są bardzo zbliżone do szacunków przedstawianych w raportach CASE dla Komisji Europejskiej. Opierając się na metodologii Komisji Europejskiej dotyczącej szacowania luki VAT, można oszacować, że w 2018 r. poprawa dochodów z VAT dzięki lepszemu przestrzeganiu przez podatników obowiązujących regulacji (tzw. compliance effect) wyniosła 5,7 mld zł (a w okresie 2016-18 – 21,1 mld zł). Potwierdza to, że wprowadzone instrumenty dotyczące walki z praktykami o charakterze przestępczym w podatku VAT oraz inne działania mające na celu uszczelnienie systemu podatkowego przyniosły wymierne efekty. Wykres 3. Luka VAT (w %) oraz tzw. compliance effect (w mld zł) 25,6% 20,3% 18,5% 18,7% 24,1% 24,2% 20,6% 19,7% 15,5% 15,0% 25,7% 15,4% 15,2% 14,3% 15,4% 13,2% 11,1% 12,5% 12,3% 9,5 8,9% 6,0 3,1 3,8 2,4 2,1 -1,5 -8,0 2004 2005 2006 2007 5,7 2,7 -0,1 -0,2 -5,9 2008 2009 compliance effect 2010 2011 2012 luka VAT 2013 2014 2015 średnia luka VAT w UE 2016 2017 2018* Źródło: raport CASE dla Komisji Europejskiej Study and Reports on the VAT Gap in the EU-28 Member States: 2018 Final Report; za 2018 r. szacunek Ministerstwa Finansów. Uwaga: dane przed i po 2012 r. są nieporównywalne z powodu zmiany metodologii rachunków narodowych ESA. Wdrożone oraz planowane działania uszczelniające system podatkowy zostały omówione w załączniku 1. Porównanie relacji dochodów podatkowych do PKB z lat 2008 i 2018 i poziom luki VAT wskazują wciąż na potencjał do poprawy ściągalności podatków, jednak jest istotnie niższy, w szczególności w przypadku podatku VAT. Działania uszczelniające system podatkowy będą więc skierowane na podatki dochodowe oraz na inne daniny publiczne, m.in. na składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz opłaty i daniny środowiskowe. W 2018 r. weszły w życie przepisy rozdzielające wynik kapitałowy od wyniku niekapitałowego, eliminujące możliwość obserwowanego w przeszłości zawyżania strat kapitałowych, celem zmniejszenia ogólnego zysku i w efekcie należnego podatku dochodowego. Na podstawie wstępnych 4 Dla lat 2016–18 dane mają charakter wstępny ze względu na brak danych statystycznych w takiej szczegółowości, która umożliwiłaby przeprowadzenie pełnego szacunku. 5 Patrz też: „Raport na temat wielkości luki podatkowej w podatku VAT w Polsce w latach 2004–2017” dostępny na stronie https://www.gov.pl/web/finanse/no-3-2019 Program konwergencji. Aktualizacja 2019 14  Monitor Polski – 16 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych danych pochodzących z zeznań rocznych za 2018 r. (próbka) można ocenić, że wprowadzenie tego rozwiązania przyniosło dodatni skutek w postaci wzrostu wpływów z CIT w wysokości pomiędzy 1,0 mld zł a 3,0 mld zł. Ramka 1. Ograniczenie luki w podatkach dochodowych Opisane w poprzednich Programach i w załączniku 1 działania mające na celu uszczelnienie systemu podatkowego w obszarze VAT miały pozytywny wpływ na ograniczenie unikania opodatkowania nie tylko w obszarze VAT, ale również CIT i PIT od działalności gospodarczej. W odniesieniu do podatku CIT oszacowano, że poprawa dochodów z CIT dzięki lepszemu przestrzeganiu przez podatników obowiązujących regulacji (tzw. compliance effect) wyniosła 3,0 mld zł w 2017 r. i 4,2 mld zł w 2018 r. Metodologia szacunku jest analogiczna jak w przypadku luki VAT i wykorzystuje dane nt. wykonania dochodów z CIT oraz kształtowania się makroekonomicznych indykatorów podstawy do opodatkowania. Na pozytywne skutki wprowadzenia klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania wskazuje również analiza ekonometryczna przeprowadzona przy użyciu modelu zmiennej w czasie kointegracji z zastosowaniem elastyczności skorygowanych o cykl koniunkturalny. Po pierwsze, wskazuje ona na IV kwartał 2015 r. jako datę zmiany strukturalnej, co pokrywa się z momentem rozpoczęcia prac legislacyjnych nad wdrożeniem klauzuli. Po drugie, oszacowany w oparciu o model ARDL efekt zmiany parametrów długookresowych wynosi w 2017 r. 0,7 mld zł, a w 2018 r. 1,2 mld zł. Analizę skutku zmian systemowych, w szczególności wprowadzenia klauzuli o przeciwdziałaniu unikaniu opodatkowania i JPK dla wpływów z opodatkowania działalności gospodarczej (łącznie CIT i liniowa stawka PIT), przeprowadzono także w oparciu o model panelowy uwzględniający dane dla krajów UE (z wyjątkiem Luksemburga, Malty, Cypru i Chorwacji). Wynika z niej, że po wyeliminowaniu efektów cyklicznych wpływ działań uszczelniających wyniósł odpowiednio 1,8 mld zł w 2017 r. oraz 2,9 mld zł w 2018 r. Efekt wprowadzenia JPK na małą działalność gospodarczą (liniowa stawka PIT) wyodrębniono dwiema metodami. Pierwsza metoda, analiza ekonometryczna w oparciu o model VECM, wskazuje na skutek w 2018 r. w wysokości 1,1 mld zł. Z kolei analiza mikroekonomiczna bazująca na zeznaniach podatkowych wskazuje na skutek na poziomie 1,2 mld zł w 2018 r. Składki na ubezpieczenia społeczne Poza wzrostem dochodów podatkowych do poprawy wyniku sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2018 r. przyczynił się wzrost o 0,3 pkt. proc. PKB (nominalnie o 8,8% r/
  2. r)dochodów sektora z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, rejestrowanych w podsektorze ubezpieczeń społecznych. Wzrost ten był głównie rezultatem dobrej sytuacji na rynku pracy (silny wzrost zatrudnienia połączony ze wzrostem wynagrodzeń), w wyniku czego tempo wzrostu funduszu wynagrodzeń w gospodarce narodowej w 2018 r. wyniosło 9,8% r/r i było najwyższe od 2008 r. Pozytywnie na poziom dochodów ze składek wpłynęły także podjęte przez ZUS działania dla uszczelnienia systemu składek, takie jak wprowadzenie tzw. e-Składki, elektronicznych zwolnień lekarskich i wzrost efektywności w egzekwowaniu należności (szerzej: załącznik 2). Łączny skutek podjętych przez ZUS działań szacowany jest na 0,4 mld zł. Wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych Relacja wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB w 2018 r. wzrosła do 41,5% (o 0,3 pkt. proc.), głównie w wyniku przyspieszenia wykorzystania środków z UE z perspektywy finansowej na lata 2014-20 (element neutralny dla wyniku sektora instytucji rządowych i samorządowych). Głównym czynnikiem determinującym wzrost wydatków w 2018 r. było istotne przyspieszenie inwestycji publicznych i związany z tym wzrost wykorzystania środków z UE. Nominalny wzrost inwestycji sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzymał się na dwucyfrowym poziomie (31,5% r/
  3. r)i był istotnie wyższy niż w 2017 r. (23% r/r). W relacji do PKB inwestycje publiczne Program konwergencji. Aktualizacja 2019 15  Monitor Polski – 17 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrosły o 0,9 pkt. proc. do 4,7%. Szczególnie silną dynamikę nakładów inwestycyjnych zanotował podsektor samorządowy (wzrost o 54,2% r/r), co było wynikiem wysokiej absorpcji środków unijnych z perspektywy finansowej na lata 2014-20 oraz konsekwencją inwestycji uruchomionych przed wyborami do władz samorządowych (jesień 2018 r.). Również dwucyfrowy nominalny wzrost wydatków inwestycyjnych odnotowano w podsektorze rządowym, który wyniósł 12,9% r/r (po wzroście o 14,3% r/r w 2017 r.), a głównym czynnikiem były inwestycje w infrastrukturę kolejową realizowane przez spółkę PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Wydatki na świadczenia społeczne w 2018 r. stanowiły kontynuację programów wdrożonych w latach poprzednich. Do głównych wydatków w tej grupie należy zaliczyć wydatki na renty i emerytury, wydatki związane z programem Rodzina 500 plus, świadczenia rodzinne, renty socjalne oraz świadczenia finansowane z budżetu państwa, a zlecone do wypłaty przez ZUS i KRUS. Nowym programem w ramach polityki prorodzinnej wprowadzonym w 2018 r. stał się program Dobry start, który będzie kontynuowany. Przewiduje on wspieranie rodzin z dziećmi w wieku szkolnym dzięki jednorazowemu świadczeniu w wysokości 300 zł wypłacanemu w okresie rozpoczęcia roku szkolnego, a jego roczny koszt to ok. 1,3 mld zł. Łącznie świadczenia społeczne wzrosły nominalnie o 5,6% r/r i wyniosły w relacji do PKB 16,8%. W 2018 r. nastąpił nominalny wzrost spożycia publicznego o 6,5% r/r, co oznacza, że w relacji do PKB utrzymał się on na poziomie 17,7%. Na stabilizację spożycia publicznego w relacji do PKB wpłynął spadek kosztów pracy o 0,1 pkt. proc. oraz wzrost o 0,1 pkt. proc. zużycia pośredniego, tj. zakupów towarów i usług. Przez ostatnie 10 lat relacja kosztów pracy do PKB została ograniczona o ok. 1 pkt proc. PKB, w tym w ostatnich 3 latach o 0,3 pkt. proc. Do nieznacznego wzrostu wydatków sektora w relacji do PKB przyczynił się rządowy program pomocy dla rolników i producentów rolnych w związku z wyjątkowo dotkliwą suszą. Wydatki na ograniczenie szkód wywołanych suszą wyniosły 1405,503 mln zł, tj. ok. 0,1% PKB (por. Ramka 2). II.3. Projekcja średniookresowa W scenariuszu bazowym Programu obok zmian wynikających z ustawy z dnia 6 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2018 i ustawy budżetowej na rok 2019 z dnia 16 stycznia 2019 r. uwzględniono pakiet działań zapowiedzianych w lutym 2019 r., w szczególności rozszerzenie programu Rodzina 500 plus, zmiany w podatkach dochodowych oraz jednorazowe dodatkowe świadczenie dla emerytów i rencistów wypłacane w 2019 r. Kontynuacja uszczelniania systemu podatkowego oraz nowe rozwiązania po stronie dochodowej i wydatkowej powinny umożliwić realizację tych działań przy respektowaniu stabilizującej reguły wydatkowej. Działania w obszarze dochodów zostały zaprezentowane w załącznikach 1–3. W załączniku 1 przedstawiono działania należące głównie do właściwości Ministra Finansów. Są to m.in. działania służące uszczelnieniu systemu dochodów podatkowych, poszerzeniu bazy podatkowej, redukcji i zwiększeniu makroekonomicznej efektywności klina podatkowego. Załącznik 1 przedstawia także planowane zmiany systemowe w podatkach (m.in. w kontekście polityki prozdrowotnej) oraz działania na rzecz uszczelnienia i ekwiwalentności danin środowiskowych. W załączniku 2 zaprezentowano działania w kompetencjach ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Dotyczą one systemu zabezpieczenia emerytalnego, jego spójności oraz uszczelnienia poboru i zwiększenia bazy dla składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Prezentowany w scenariuszu makrofiskalnym poziom wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych determinowany jest przez stabilizującą regułę wydatkową, która ogranicza wzrost przeważającej części wydatków publicznych. Poziom dochodów i wydatków sektora w latach objętych prognozą oraz szczegółowa ich struktura w relacji do PKB zostały przedstawione w tabeli 15. W scenariuszu makrofiskalnym prognozuje się, że deficyt strukturalny, po przejściowym wzroście w 2019 r. (m.in. z uwagi na działania wyrównujące ceny energii, wsparcie dla gospodarstw rolnych Program konwergencji. Aktualizacja 2019 16  Monitor Polski – 18 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych i rybackich, w których powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy, zobowiązania w obszarze polityki demograficznej) stopniowo będzie zmniejszał się do poziomu średniookresowego celu budżetowego. Dług publiczny będzie utrzymywał się znacznie poniżej 60% PKB. Osiągnięcie celu budżetowego zapewnia stabilność finansów publicznych i przygotowanie finansów publicznych na ryzyko związane ze spowolnieniem gospodarczym. Jednocześnie pozwala na realizowanie celów związanych z inkluzywnym wzrostem gospodarczym. Ponadto odpowiedzialna polityka budżetowa, prowadząca do obniżenia długu publicznego do poziomu skutkującego wyłączeniem mechanizmu korygującego w stabilizującej regule wydatkowej (por. rozdział II.4), zgodnie z ustawą z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. poz. 2392) pozwala na obniżenie stawek podatku VAT w 2022 r. Polityka budżetowa musi więc uwzględniać również to zobowiązanie. Tabela 1. Sektor instytucji rządowych i samorządowych – kluczowe elementy prognozy % PKB 2018 2019 2020 2021 2022 Dochody* 41,2 41,7 42,0 41,6 40,6 Wydatki 41,5 43,3 42,8 42,1 41,3 Wynik nominalny* -0,4 -1,7 -0,9 -0,5 -0,7 Wynik strukturalny -1,2 -2,5 -1,6 -1,0 -1,0 *Prognozy wyniku nominalnego i dochodów w latach 2019-22 nie uwzględniają działań jednorazowych (tzw. one-off). Czynniki determinujące dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych Podatki Wpływy z podatków determinowane są przez kształtowanie się ich bazy, przede wszystkim spożycia prywatnego, poziomu inwestycji publicznych, dochodów z pracy, emerytur i rent oraz zysków przedsiębiorstw. W horyzoncie obecnej prognozy dochodów podatkowych istotną rolę odgrywać też będzie dalsze uszczelnienie systemu podatkowego, obejmujące m.in.:  wprowadzenie mechanizmu podzielonej płatności, w tym obligatoryjnie w niektórych branżach,  wdrażanie Systemu Teleinformatycznego Izby Rozliczeniowej (STIR),  modyfikację przepisów o klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania,  wprowadzenie obowiązku przekazywania organom podatkowym informacji o schematach podatkowych (MDR). Skutki finansowe wdrażanych i planowanych działań uszczelniających system podatku od towarów i usług, podatków dochodowych i podatku akcyzowego szacuje się na 7,4 mld zł w 2019 r. i dodatkowe 9,7 mld zł w 2020 r. Prognoza dochodów uwzględnia również oczekiwane zmniejszenie wpływów z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych – w 2020 r. o 10,4 mld zł – wskutek dalszej redukcji klina podatkowego. Będzie ona polegać na:  obniżeniu stawki PIT z 18% do 17% dla dochodów nieprzekraczających 42 764 zł rocznie,  podwyższeniu zryczałtowanych kosztów uzyskania przychodów dla pracowników,  wprowadzeniu zwolnienia od podatku PIT dla pracowników w wieku do 26 lat do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 42 764 zł. W wyniku powyższych zmian w PIT klin podatkowy dla osób powyżej 26 lat otrzymujących płacę minimalną zostanie zmniejszony o 1,5 pkt. proc. Dla tej samej grupy wiekowej przy założeniu średniego wynagrodzenia klin zmniejszy się o 1 pkt proc. W przypadku osób poniżej 26 lat Program konwergencji. Aktualizacja 2019 17  Monitor Polski – 19 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszenie klina podatkowego dla osób o minimalnym oraz średnim wynagrodzeniu jest większe i wynosi odpowiednio 5 pkt. proc. i 4,5 pkt. proc. Przeprowadzone zmiany przyczynią się do wzrostu progresywności klina podatkowego. Wykres 4. Redukcja klina podatkowego 37 35,6 35 35,6 34,5 34,5 34,5 33 33 31,1 31 29,4 29 27 25 <26 lat <26 lat > 26 lat > 26 lat minimalne wynagrodzenie przeciętne wynagrodzenie minimalne wynagrodzenie przeciętne wynagrodzenie obecnie po zmianie Źródło Ministerstwo Finansów. Skutki finansowe wszystkich kluczowych działań w obszarze podatków szacuje się na 7,5 mld zł w 2019 r. i dodatkowe 3,3 mld zł w 2020 r. Zostały one przedstawione w załączniku 1. Ponadto w horyzoncie prognozy na dochody z tytułu PIT wpływać będą planowane działania systemowe zwiększające wpływy ze składek na ubezpieczenia społeczne (porównaj niżej). Poziom dochodów podatkowych w najbliższych latach będzie także determinowany przez:  obniżenie stawek VAT (z 23% na 22% i z 8% na 7%) od stycznia 2022 r. (-10,1 mld zł), które wynika z przewidywanego obniżenia relacji państwowego długu publicznego „netto” do PKB poniżej 43% w 2020 r. (por. rozdział II.4). Zgodnie z ustawą z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług, pociąga to za sobą automatyczne obniżenie stawek VAT od 2022 r.,  tzw. daninę solidarnościową płaconą od 2019 r. przez osoby fizyczne w wysokości 4% od dochodów przekraczających 1 mln zł. Nowa danina stanowi dochód Solidarnościowego Funduszu Wsparcia Osób Niepełnosprawnych (1,2 mld zł),  wprowadzenie od 2019 r. 9% stawki CIT dla małych podatników (-0,4 mld zł),  skutki ustawy z dnia 28 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowym oraz niektórych innych ustaw, która wprowadziła od 1 stycznia 2019 r. obniżenie stawki akcyzy od energii elektrycznej, obniżkę stawek tzw. opłaty przejściowej (stanowiącej podatek według metodyki ESA2010) oraz inne mechanizmy w celu stabilizacji cen energii elektrycznej (-1,9 mld zł). Składki na ubezpieczenia społeczne Drugim pod względem wielkości źródłem dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych są wpływy ze składek na ubezpieczenia społeczne. Ich poziom jest uzależniony od kształtowania się Program konwergencji. Aktualizacja 2019 18  Monitor Polski – 20 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych podstawy naliczania, której głównym komponentem jest fundusz wynagrodzeń w gospodarce narodowej, oraz rozwiązań systemowych. Nominalne tempo wzrostu funduszu wynagrodzeń, po rekordowym wzroście w 2018 r. i oczekiwanej kontynuacji tej tendencji w 2019 r. (prognozowany wzrost na poziomie ok. 10% r/r), w kolejnych latach wyniesie odpowiednio 6,5%, 5,8% i 5,7%. W horyzoncie prognozy na poziom dochodów z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pozytywnie wpływać będą poza czynnikami makroekonomicznymi działania ZUS ukierunkowane na uszczelnienie systemu składek i dodatkowe działania systemowe zwiększające wpływy ze składek. Skutki finansowe wdrażanych i planowanych działań wzmacniających system składek na ubezpieczenie społeczne szacuje się na 721 mln w 2019 r. i dodatkowe 15 mld zł w 2020 r., w tym dodatkowe 3,5 mld zł z tytułu składki emerytalnej, która obecnie jest przekazywana na konta członków OFE. Działania te zostały przedstawione w załączniku 2. Na obniżenie poziomu dochodów ma natomiast wpływ wprowadzenie 1 stycznia 2019 r. możliwości skorzystania z obniżonych składek na ubezpieczenia społeczne przez osoby rozpoczynające działalność gospodarczą (tzw. mały ZUS). Dochody jednorazowe Znaczącym dochodem sektora ubezpieczeń społecznych będzie tzw. opłata przekształceniowa wynikająca z planowanej przebudowy modelu funkcjonowania Otwartych Funduszy Emerytalnych. Opłata będzie miała charakter jednorazowy i zasili Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (porównaj załącznik 2). W załączniku 3 zaprezentowano pozostałe działania dochodowe o charakterze jednorazowym, które w horyzoncie prognozy znacząco wpłyną na wynik nominalny sektora: sprzedaż uprawnień do emisji gazów cieplarnianych i rozdysponowania zasobów częstotliwości z pasm 3,7 GHz, 26 GHz oraz 800 MHz. Skutki finansowe wszystkich działań jednorazowych szacuje się w ujęciu kasowym na 5,7 mld zł w 2019 r., 17,8 mld zł w 2020 r. i dodatkowe 12,0 mld zł w 2021 r. Czynniki determinujące wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych Poziom wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych zdeterminowany jest przez zapisaną w ustawie o finansach publicznych stabilizującą regułę wydatkową (por. rozdział II.4). Reguła ta obejmuje zakresem większość wydatków sektora. Algorytm ustalania maksymalnego limitu wydatków dla budżetu państwa, który jest determinowany wydatkami pozostałych podmiotów ujmowanych w regule, wyznacza maksymalny poziom wydatków budżetu państwa, jaki można zaplanować w ustawie budżetowej. W prezentowanym scenariuszu przyjęto poziom wydatków zgodny z wiążącym nieprzekraczalnym limitem wynikającym ze stabilizującej reguły wydatkowej, uwzględniającym efekty działań jednorazowych wskazane w załączniku 3. Mając na uwadze powyższy model funkcjonowania stabilizującej reguły wydatkowej oraz w obliczu wieloletniego charakteru nowych działań zgłoszonych i przewidzianych do realizacji przez rząd już od 2019 r., zwiększeniu ulegnie agregat prawnie zdeterminowanych wydatków budżetu państwa. Wpłynie to na ścieżkę dochodzenia do limitów wydatków dla budżetu państwa wyznaczanych przez regułę. W rezultacie wzrost wydatków rezydualnych budżetu państwa będzie możliwy na poziomie 1-3% r/r. Oznacza to konieczność przesunięcia w czasie ścieżek wydatków zdeterminowanych w niektórych ustawach sektorowych (sztywno powiązanych z parametrami makroekonomicznymi), a także priorytetyzacji wydatków z uwzględnieniem doświadczeń w zakresie efektywności wydatkowania. Transfery socjalne Poziom transferów socjalnych w 2019 r. i kolejnych latach prognozy będzie zdeterminowany zmianami w dotychczasowych programach oraz wprowadzeniem nowych instrumentów polityki społecznej: Program konwergencji. Aktualizacja 2019 19  Monitor Polski – 21 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych  modyfikacja programu Rodzina 500 plus, polegająca na zniesieniu od lipca 2019 r. kryterium dochodowego. Koszt rozszerzenia programu Rodzina 500 plus w 2019 r. to 9,6 mld zł, a w kolejnych latach ok. 20 mld zł rocznie,  program Emerytura plus, z którego w maju 2019 r. zostanie wypłacone jednorazowe świadczenie pieniężne dla emerytów i rencistów w wysokości 1100 zł. Koszt świadczenia dla emerytów i rencistów wyniesie 10,8 mld zł. Wzrost wydatków na renty i emerytury będzie również rezultatem zmiany zasad ich waloryzacji (od 1 marca 2019 r. wysokość najniższej emerytury została podwyższona do 1100 zł, a gwarantowana minimalna podwyżka waloryzacyjna wynosi 70 zł). Koszt tych zmian w 2019 r. wyniesie 7,6 mld zł,  program Mama 4 plus (wejście w życie od 1 marca 2019 r.) wprowadzający rodzicielskie świadczenie uzupełniające dla matek (i ojców), które wychowały co najmniej czworo dzieci. Szacowany koszt programu w 2019 r. to 0,8 mld zł,  wzrost świadczeń opiekuńczych oraz kryterium dochodowego dla osób ubiegających się o świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego (wzrost wydatków na świadczenia rodzinne o 0,6 mld zł w 2019 r.),  wydatki na wsparcie społeczne, zawodowe i zdrowotne osób niepełnosprawnych realizowane ze środków Solidarnościowego Funduszu Wsparcia Osób Niepełnosprawnych utworzonego w ub.r. (0,5 mld zł w 2019 r. i 1,4 mld zł rocznie w kolejnych latach). Z kolei na ograniczenie wydatków w dotychczasowych transferach socjalnych powinny wpływać ►zmiany systemowe polegające na racjonalizacji zasad uzyskiwania praw do zasiłków chorobowych, opiekuńczych i macierzyńskich i ich przyznawania (szacowany skutek to około 1,6–2,2 mld zł rocznie) oraz ►działania prowadzące do ograniczenia nadużyć związanych z ich wypłatą, jak wprowadzenie elektronicznych zwolnień lekarskich oraz zwiększenie częstotliwości kontroli (szacowany skutek to ok. 0.8 mld zł w 2019 r.). Inwestycje publiczne Przewiduje się, że po dwóch latach silnego wzrostu dynamika inwestycji sektora instytucji rządowych i samorządowych ulegnie w latach 2019-22 osłabieniu w związku ze ścieżką absorbcji funduszy z UE. Pomimo tego relacja wydatków inwestycyjnych do PKB utrzyma się w horyzoncie prognozy na średnim poziomie 4,5%. Poziom inwestycji sektora będzie kształtowany przez wieloletnie programy rządowe, w szczególności w obszarze infrastruktury, jak i realizację unijnej perspektywy finansowej na lata 2014-20. Zadania inwestycyjne w podsektorze centralnym będą realizowane m.in. w ramach:  Programu Budowy Dróg Krajowych na lata 2014-2023 (z perspektywą do 2025 r.),  Krajowego Programu Kolejowego do 2023 roku (KPK), obejmującego wydatki inwestycyjne na budowę i modernizację linii kolejowych, realizowany przez spółkę PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. W dłuższej perspektywie istotna będzie zaś realizacja ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym. Prognozuje się, że po rekordowych wzrostach w latach 2017-18 inwestycje podsektora samorządowego przestaną być głównym motorem napędowym inwestycji całego sektora, a ich dynamika ulegnie spowolnieniu, co będzie wynikiem słabszej dynamiki absorpcji środków unijnych. Ze względu na ograniczone możliwości finansowe jednostek samorządu terytorialnego wsparciem dla inwestycji w rozwój lokalnej infrastruktury drogowej będzie nowy mechanizm ich finansowania w postaci Funduszu Dróg Samorządowych. Jego zadaniem będzie dofinansowanie budowy i przebudowy dróg publicznych zarządzanych przez powiaty i gminy już od 2019 r. Pozostałe wydatki W scenariuszu bazowym Programu uwzględniono także nowy program nakierowany na odbudowę połączeń autobusowych. Roczny koszt programu łącznie obejmujący udział budżetu państwa i samorządów to ok. 1 mld zł. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 20  Monitor Polski – 22 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych Dodatkowo prognoza dla 2019 r. obejmuje planowane, w ramach rozwiązań stabilizujących ceny energii elektrycznej, jednorazowe wydatki z Funduszu Wypłaty Różnicy Cen na pokrycie firmom dystrybucyjnym różnicy pomiędzy ceną zakupu energii od producentów a ceną jej sprzedaży klientom końcowym. Przewidywany skutek finansowy po stronie wydatkowej w ujęciu memoriałowym to ok. 4,5 mld zł w 2019 r. Na wydatki sektora w horyzoncie prognozy wpływ będzie miało także wprowadzenie od połowy 2019 r. Pracowniczych Programów Kapitałowych – PPK (por. rozdział IV.1) przez wprowadzenie mechanizmu zachęt ze strony państwa w postaci opłaty powitalnej i dopłaty rocznej wypłacanych z Funduszu Pracy dla uczestników PPK. Koszt dla sektora będzie wynikał z finansowania zachęt oraz składek pracowników instytucji publicznych i po objęciu programem także pracowników sektora i w horyzoncie objętym Programem wyniesie od 0,7 mld zł w 2019 r. do 3,8 mld zł w 2021 r. i 3,6 mld zł w latach kolejnych. Z kolei w latach 2020-22 ograniczeniu ulegną wydatki sektora związane z jednorazowymi obciążeniami, w tym wynikającymi z programu pomocy rolnikom dotkniętym skutkami suszy. Pojawić się też powinny dodatkowe oszczędności jako rezultat działań uszczelniających wydatki podsektora ubezpieczeń społecznych. Wykres 5. Wynik nominalny sektora instytucji rządowych i samorządowych 0,0 - 0,4 - 0,5 -0,5 - 0,7 - 0,9 -1,0 -1,0 -1,0 2021 2022 -1,2 - 1,5 -1,5 % PKB -1,9 - 1,7 -1,8 -1,6 -2,0 -2,2 - 2,2 -2,5 -2,5 - 2,7 -2,8 -3,0 -3,5 wynik nominalny sektora gg bez działań jednorazowych (one-off) wynik strukturalny -3,5 - 3,7 -4,0 -4,5 wartość referencyjna MTO - 4,1 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Źródło: Ministerstwo Finansów. II.4. Wynik strukturalny Polska podlega wymogom części prewencyjnej Paktu Stabilności i Wzrostu, która zobowiązuje państwa członkowskie UE do sformułowania i osiągnięcia w określonym czasie tzw. średniookresowego celu budżetowego (MTO). Przestrzeganie MTO jest kluczowe dla zminimalizowania ryzyka przekroczenia przez deficyt nominalny sektora poziomu 3% PKB. Zgodnie z szacunkami Ministerstwa Finansów, w 2018 r. wynik strukturalny sektora wyniósł -1,2% PKB (poprawa o 0,6 pkt. proc.). Oznacza to osiągnięcie MTO w akceptowalnym dla Komisji Program konwergencji. Aktualizacja 2019 21  Monitor Polski – 23 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych Europejskiej paśmie odchyleń 6 . W horyzoncie Programu, po przejściowym wzroście w 2019 r., przewidywana jest poprawa wyniku strukturalnego do poziomu -1% PKB. W prognozie wyniku strukturalnego uwzględniono działania jednorazowe opisane w załączniku 3. Tabela 2. Wynik strukturalny sektora instytucji rządowych i samorządowych % PKB 2018 2019 2020 2021 2022 1. Wzrost PKB w cenach stałych (%) 5,1 4,0 3,7 3,4 3,3 2. Wynik sektora instytucji rządowych i samorządowych* -0,4 -1,7 -0,9 -0,5 -0,7 3. Odsetki 1,4 1,4 1,4 1,3 1,2 4. Działania jednorazowe i tymczasowe 0,0 0,0 1,1 0,2 0,1 4.1 po stronie dochodowej 0,0 0,0 1,1 0,2 0,1 4.2 po stronie wydatkowej 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 5. Potencjalny wzrost PKB (%) 4,0 4,0 3,9 3,8 3,7 6. Luka produktowa 1,6 1,6 1,4 1,0 0,6 7. Element cykliczny budżetu 0,8 0,8 0,7 0,5 0,3 8. Wynik skorygowany o wpływ cyklu -1,2 -2,5 -0,5 -0,8 -0,9 9. Wynik pierwotny skorygowany o wpływ cyklu 0,2 -1,1 0,8 0,5 0,4 10. Wynik strukturalny -1,2 -2,5 -1,6 -1,0 -1,0 Źródło: Ministerstwo Finansów. * Wynik nominalny nie uwzględnia wpływu działań jednorazowych i tymczasowych wskazanych w 4. wierszu tabeli 2. Od 2017 r. wiodącym narzędziem oceny postępu na drodze do MTO, tj. realizacji wymaganego dostosowania, jest benchmark wydatkowy. Stanowi on roczne tempo wzrostu wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych, którego przestrzeganie zapewnia spełnianie wymogów Paktu Stabilności i Wzrostu. Zrealizowane w 2018 r. nominalne tempo wzrostu wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2018 r. wyniosło 3,8%, było więc niższe od benchmarku wydatkowego o 0,1 pkt. proc. i doprowadziło do poprawy wyniku strukturalnego o 0,5 pkt. proc. PKB. Przy analizie przestrzegania wymogów Paktu Stabilności i Wzrostu należy uwzględnić nadzwyczajny charakter wydatków związanych z suszą w 2018 r. (patrz Ramka 2). 6 Komisja Europejska uznaje wynik strukturalny na poziomie zgodnym z MTO, jeżeli mieści się on w przedziale do 0,25 pkt. proc. PKB od MTO. Porównaj Vade Mecum on the Stability & Growth Pact 2019 Edition, s. 15, https://ec.europa.eu/info/publications/vade-mecum-stability-and-growth-pact-2019-edition_en Program konwergencji. Aktualizacja 2019 22  Monitor Polski – 24 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych Ramka 2. Nadzwyczajny charakter wydatków związanych z suszą w 2018 r. Okres wegetacyjny w Polsce w 2018 r. był nadzwyczaj ciepły na tle dziesięcioleci i ostatniej dekady. Z danych Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej wynika, że od kwietnia do września średnia temperatura była o ok. 20 wyższa niż w latach 2008-17, a jeszcze wyższa w porównaniu z normą z lat 1966-20157. Wysokim temperaturom powietrza towarzyszyło duże usłonecznienie i niższe o ok. 25% opady atmosferyczne od średniej z okresu wegetacyjnego z wcześniejszej dekady. W związku ze szczególnymi warunkami meteorologicznymi Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa odnotował w okresie od kwietnia do września suszę zagrażającą uprawom rolnym na obszarze całego kraju, w tym w okresie maj–lipiec wśród wszystkich 14 monitorowanych upraw8. W rezultacie rząd przyjął program pomocy dla rolników i producentów rolnych, którzy ponieśli szkody wskutek obserwowanej wówczas wyjątkowo dotkliwej suszy (uchwała nr 107/2018 Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie ustanowienia programu pomocy dla gospodarstw rolnych i rybackich, w których powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi9). Wsparcie objęło przede wszystkim dopłaty do 1 ha powierzchni upraw rolnych, do 1 ha powierzchni gruntów pod stawami zarybionymi oraz dopłaty do oprocentowania kredytów na wznowienie produkcji. Przewidziano również poręczenia i gwarancje spłaty kredytów, pomoc w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz regulowaniu zaległości z tego tytułu, odroczenia w płatnościach z tytułu umów sprzedaży i dzierżawy oraz ulgi podatkowe w podatku rolnym. Do udzielenia pomocy dla gospodarstw rolnych wyznaczona została Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Ostatecznie kwota środków budżetowych przeznaczonych na realizację programu wyniosła 2215 mln zł. Do końca 2018 r. wysokość pomocy udzielonej wyłącznie w związku z suszą wyniosła 1405,533 mln zł. Wydatki poniesione na ograniczenie szkód wywołanych suszą były bezpośrednio związane z nadzwyczajnym wydarzeniem poza kontrolą rządu i miały charakter tymczasowy w rozumieniu Paktu Stabilności i Wzrostu. Tabela 3. Wydatki z rządowego programu pomocy dla gospodarstw rolnych i rybackich, w których powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy mln PLN Kod ESA 2018 1. dotacje do 1 ha powierzchni upraw rolnych D.99 1394,176 2. dotacje do 1 ha powierzchni gruntów pod stawami zarybionymi D.99 11,130 3. dopłaty do oprocentowania kredytów na wznowienie produkcji D.99 0,227 Źródło: Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Część środków programu pomocy w kwocie 734,950 mln zł została zakwalifikowana do tzw. wydatków niewygasających. Umożliwiło to kontynuację pomocy do 31 marca 2019 r. Na dzień 19 marca br. ze środków niewygasających wypłacono 590,237 mln zł. 7 http://www.imgw.pl/2018/10/11/susza-2018-podsumowanie-okresu-wegetacyjnego/ Por. System Monitoringu Suszy Rolniczej na stronie http://www.susza.iung.pulawy.pl 9 https://www.gov.pl/documents/912055/913531/uchw_nr_107_RM_2018.pdf/29494101-a271-ba00-87c66eb94cca3d18 oraz https://www.gov.pl/documents/912055/913531/Uchwa%C5%82a_nr_124_RM_2018_zm_program_pomoc_susz a_2018.pdf/9d59dee9-b015-6b0c-d2eb-db88f5f0a13f 8 Program konwergencji. Aktualizacja 2019 23  Monitor Polski – 25 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych Podobną koncepcję do benchmarku wydatkowego stanowi stabilizująca reguła wydatkowa 10 . Wymagana w benchmarku korekta o 0,5% PKB jest wbudowana w mechanizm korygujący reguły, wymagający obniżenia dynamiki wydatków wynikających z reguły o 1,5–2 pkt. proc. w sytuacji nierównowagi finansów publicznych określonej w ustawie o finansach publicznych. Oszacowanie spójnej ze stabilizującą regułą wydatkową wstępnej kwoty wydatków na 2020 r. zostało dokonane w oparciu o kwotę wydatków na rok 2019, określoną w art. 1 ust. 3 ustawy budżetowej na rok 2019 z dnia 16 stycznia 2019 r. w wysokości 847 773 421 tys. zł 11 . Działania dyskrecjonalne po stronie dochodowej w wysokości 13 598 mln zł, uwzględnione we wstępnej kwocie wydatków na 2020 r., są co do zasady neutralne dla wyniku sektora. Obejmują one w szczególności skutki rozwiązań w obszarze podatków i składek na ubezpieczenie społeczne, które opisano odpowiednio w załączniku 1 oraz załączniku 2 (por. tabela 4). W rezultacie wstępna kwota wydatków na 2020 r. wynosi 901 068 mln zł (38,0% PKB). Na podstawie art. 112aa ustawy o finansach publicznych oraz przy uwzględnieniu skutków działań dyskrecjonalnych przedstawionych w tabeli 4 szacuje się, że kwota wydatków na 2021 r. wyniesie 948 445 mln zł (37,7% PKB). Równocześnie, w rezultacie prognozowanego w 2020 r. obniżenia długu publicznego „netto”, tj. przeliczonego zgodnie z art. 38a pkt 4 ustawy o finansach publicznych, poniżej 43% PKB, w 2022 r. korekta z tytułu nierównowagi finansów publicznych, określona w art. 112aa ust. 4 ustawy o finansach publicznych, wyniesie 0 pkt. proc. W efekcie kwota wydatków na 2022 r., uwzględniająca wyłączenie mechanizmu korygującego reguły oraz obniżenie stawek VAT do poziomu 7% i 22%, wyniesie 1 000 673 mln zł (37,6% PKB). 10 Różnice między regułą krajową i unijną dotyczą: ►wykorzystania w stabilizującej regule wydatkowej 8-letniego średniego tempa realnego wzrostu PKB (zamiast 10-letniej średniej potencjalnego tempa wzrostu PKB w benchmarku), ►celu inflacyjnego (zamiast prognozy deflatora PKB), ►zakresu działań dyskrecjonalnych po stronie dochodowej, jak też ►niekorygowania kwoty wynikającej ze stabilizującej reguły wydatkowej. Na potrzeby oceny przestrzegania Paktu analizuje się wydatki sektora skorygowane o: ►koszty obsługi długu, ►wydatki sfinansowane w pełni ze środków UE, ►krajowe wydatki inwestycyjne (w roku
  4. t)pomniejszone o 4-letnią średnią tych wydatków (t-3; t), ►cykliczne wydatki na zasiłki dla bezrobotnych. 11 Szczegółowe obliczenia kwoty wydatków na 2019 r. zawiera uzasadnienie do projektu ustawy budżetowej na rok 2019. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 24  Monitor Polski – 26 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych Tabela 4. Obliczenia kwoty wydatków zgodnie ze stabilizującą regułą wydatkową mln zł 2020 2021 2022 1. kwota startowa (ustawa budżetowa na rok poprzedni) 847 518* 901 068 948 445 2. 8-letni indykator wzrostu PKB** 1,0366 1,0389 1,0389 3. cel inflacyjny NBP 1,025 1,025 1,025 4. korekta z tytułu nierównowagi finansów publicznych -1,5% -1,5% 0,0% 5. działania dyskrecjonalne 13 598 2 776 -9 300 Kwota wydatków SRW 901 068 948 445 1 000 673 Działania dyskrecjonalne (podatki i składki) 1. obniżenie stawek VAT do poziomu 7% i 22% 2. ograniczenie luki VAT 7 944 3. aktualizacja skutków ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o wspieraniu nowych inwestycji (strefy ekonomiczne) 1 079 4 podatek u źródła (WHT), schematy opodatkowania (MDR) i zmiany w klauzuli o unikaniu opodatkowania (GAAR) 1 679 5. wycofanie skutków pierwotnej opłaty recyklingowej -1 207 6. uszczelnienie opłaty recyklingowej od 09.2019 1 419 7. danina solidarnościowa 1 150 8. indeksacja stawek akcyzy na wyroby alkoholowe i tytoń 1 146 9. obniżenie stawki akcyzy na energię elektryczną -1 940 10. obniżenie opłaty przejściowej -2 346 11. kontynuacja obniżania klina podatkowego -10 429 12. uszczelnienie kwalifikacji przychodów do źródła „pozarolnicza działalność gospodarcza”, podatek cyfrowy 1 465 13. przebudowa modelu funkcjonowania OFE (składki) 3 469 14. neutralizowanie skutków rozbieżności w kwalifikacji struktur hybrydowych i odwróconych struktur hybrydowych, automatyczna wymiana informacji o schematach podatkowych transgranicznych 736 15. zniesienie ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, uszczelnienie i art. 19 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (efekt netto) 5 175 16. ograniczenie unikania płacenia składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (efekt netto) 2 542 17 działania ZUS uszczelniające system składek 1 717 Suma -9 300 13 598 1 000 1 776 2 776 -9 300 Źródło: Ministerstwo Finansów. * Pierwotna kwota wydatków na 2020 r., pochodząca z ustawy budżetowej na 2019 r., została w tabeli 4 skorygowana o wydatki Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego (UKNF) w związku z przekształceniem od 1 stycznia 2019 r. UKNF w państwową osobę prawną. ** Wskazane wartości uwzględniają informacje zawarte w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 16 kwietnia 2019 r. w sprawie łącznej dynamiki wartości produktu krajowego brutto w cenach stałych za lata 2013–2018. II.5. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych W okresie objętym Programem zarządzanie długiem będzie, podobnie jak w latach ubiegłych, ukierunkowane na realizację celu określonego w Strategii zarządzania długiem sektora finansów publicznych, tj. na minimalizację kosztów obsługi długu w długim horyzoncie przy przyjętych ograniczeniach dotyczących ryzyka. Zarządzanie długiem będzie odbywało się w warunkach Program konwergencji. Aktualizacja 2019 25  Monitor Polski – 27 – Poz. 429 II. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych występowania nadwyżki pierwotnej sektora instytucji rządowych i samorządowych. Z drugiej strony, można się spodziewać występowania niepewności na rynkach finansowych, wynikającej m.in. z polityki pieniężnej głównych banków centralnych, w tym EBC oraz Fed, procesu wyjścia Wielkiej Brytanii z UE oraz polityki handlowej głównych gospodarek światowych. Zmiany relacji długu do PKB w latach 2019-22 będą przede wszystkim konsekwencją kształtowania się potrzeb pożyczkowych budżetu państwa (dług Skarbu Państwa stanowi ponad 85% długu sektora instytucji rządowych i samorządowych) oraz tempa wzrostu PKB. Zmiany długu pozostałych podmiotów sektora instytucji rządowych i samorządowych będą wynikały głównie ze wzrostu zadłużenia jednostek samorządu terytorialnego oraz Krajowego Funduszu Drogowego (wzrost zadłużenia będzie związany z zaciąganiem zobowiązań na realizację zadań drogowych). Przewiduje się, że w horyzoncie Programu relacja długu do PKB według definicji UE będzie się stopniowo obniżać z 48,9% na koniec 2018 r. do 40,6% na koniec 2022 r. Kształtowanie się przeciętnego oprocentowania długu sektora instytucji rządowych i samorządowych kosztów obsługi długu będzie wynikało przede wszystkim z oczekiwań co do wzrostu stóp procentowych w horyzoncie Programu. Tabela 5. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych (koniec roku) % PKB Kod ESA 2018 2019 2020 2021 2022 1. Dług brutto 48,9 47,9 46,0 42,9 40,6 2. Zmiana relacji długu brutto -1,7 -1,0 -2,0 -3,1 -2,2 Składniki wzrostu długu -1,1 0,3 -1,5 -1,0 -0,6 3. Wynik pierwotny* 4. Odsetki 5. EDP D.41 1,4 1,4 1,4 1,3 1,2 Dostosowania stanów i przepływów -2,0 -2,6 -1,9 -3,4 -2,8 z tego: różnica między wynikiem kasowym a memoriałowym 0,1 0,2 1,2 0,5 0,6 akumulacja netto aktywów finansowych 0,3 -0,2 -0,3 -1,3 -1,0 efekt zmiany PKB -3,0 -2,6 -2,8 -2,6 -2,4 różnice kursowe i inne czynniki 0,6 0,0 0,0 0,0 0,0 p.m. wynikowe przeciętne oprocentowanie długu (%) 3,0 3,0 3,3 3,5 3,7 4,3 4,0 3,8 3,6 Pozostałe istotne dane 4,7 6. Płynne środki finansowe 7. Dług netto (=1-6) 44,2 43,7 41,9 39,1 37,0 8. Wykup długu (istniejące obligacje) od końca roku poprzedniego** 5,5 3,7 4,4 4,9 3,8 9. Udział długu nominowanego w walucie obcej (%) 31,0 28,5 26,7 25,2 24,8 10. Przeciętna zapadalność długu*** 5,1 4,9-5,0 4,8-5,1 4,7-5,1 4,7-5,2 Źródło: Ministerstwo Finansów. * Wpływ wyniku pierwotnego na dług: (-) oznacza nadwyżkę pierwotną. ** W przypadku długu jednostek sektora finansów publicznych innych niż Skarb Państwa – szacunek na podstawie dostępnej sprawozdawczości. *** Prognoza przedziałowa dla długu Skarbu Państwa. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 26  Monitor Polski – 28 – Poz. 429 III. Analiza wrażliwości i porównanie z poprzednią aktualizacją Programu III. Analiza wrażliwości i porównanie z poprzednią aktualizacją Programu III.1. Czynniki ryzyka Prognoza prezentowana w Programie zakłada, że wzrost gospodarczy w UE, która jest największym partnerem handlowym Polski, będzie zgodny ze scenariuszem zaprezentowanym przez Komisję Europejską w edycji prognoz z lutego 2019 r. Zdaniem ekspertów Komisji, bilans czynników ryzyka dla tej prognozy jest ujemny. Wśród głównych powodów, dla których wzrost gospodarczy strefy euro może okazać się wolniejszy, jest niepewność związana z potencjalnymi negatywnymi skutkami dla handlu międzynarodowego wynikającymi ze wzrostu protekcjonizmu w polityce handlowej USA oraz oczekiwanego wolniejszego tempa wzrostu w Chinach i USA. Nakłada się na to ryzyko korekt w dotychczasowym wzroście cen aktywów, któremu sprzyjało środowisko niskich stóp procentowych, oraz niepewność dotycząca wyników negocjacji w związku z Brexitem. Z drugiej strony, dobra sytuacja na rynku pracy i optymistyczne oczekiwania mogą powodować wzrost inwestycji, zwłaszcza w krajach będących netto beneficjentami funduszów UE. Scenariusz makrofiskalny zakłada niższą niż w latach 2018-19 dynamikę inwestycji publicznych wraz ze zbliżającym się końcem napływu środków unijnych w ramach perspektywy finansowej na lata 2014-20. Faktyczny scenariusz w tym obszarze może okazać się inny od zakładanego, co miałoby znaczenie dla przyjętej ścieżki inwestycji i w konsekwencji wzrostu PKB. Szczególnym czynnikiem ryzyka związanym ze zmianami strukturalnymi na rynku pracy w Polsce jest wielkość podaży pracy w horyzoncie prognozy. Duży popyt na pracę, również tę mniej wykwalifikowaną i gorzej opłacaną, wspierany niską stopą zastąpienia przekłada się na odraczanie decyzji przejścia na emeryturę i utrzymuje aktywność zawodową na stałym poziomie. Napływający pracownicy z Ukrainy również w istotny sposób zwiększają podaż pracy w kraju i pomagają zaspokoić rosnący popyt na nią. Zasoby podaży pracy nie są jednak nieograniczone, a tak zwana elastyczność rynku pracy trudna do oszacowania. W przypadku braków po stronie podażowej można oczekiwać, że przestrzeń do zwiększania produkcji i ekspansji przedsiębiorstw będzie ograniczona, a konkurencja o pracownika za pomocą wyższych wynagrodzeń przekładać się będzie na wzrost inflacji bazowej. W rezultacie możliwe jest obniżenie tempa wzrostu PKB oraz szybszy wzrost cen niż w scenariuszu Programu. Czynnikiem ryzyka dla realizacji prognozy inflacji jest również możliwość innego niż założono kształtowania się cen na światowych rynkach surowców energetycznych i żywności, co bezpośrednio przełoży się na ścieżkę zmiany cen w Polsce. W szczególności dotyczy to cen ropy naftowej, które mają istotne przełożenie na ceny paliw w Polsce, a w ślad za tym na koszty transportu. III.2. Analiza wrażliwości Poniżej przedstawiono wrażliwość wyniku i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w latach 2018-22 na deprecjację kursu złotego i wzrost krajowej stopy procentowej. Analizy dokonano w oparciu o rozwijany w Ministerstwie Finansów ekonometryczny model finansów publicznych (eMPF). Wyniki symulacji należy interpretować z dużą ostrożnością, gdyż bazują na historycznych elastycznościach oszacowanych dla przyjętych postaci równań behawioralnych. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 27  Monitor Polski – 29 – Poz. 429 III. Analiza wrażliwości i porównanie z poprzednią aktualizacją Programu Wykres 6. Kurs EUR/PLN (lewy wykres) oraz reakcja wyniku i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych na zmianę kursu EUR/PLN (prawy wykres) 5,1 2,0 Kurs PLN/EUR 1,0 % PKB 4,9 4,7 -1,0 4,5 -2,0 4,3 4,1 0,0 -3,0 2018 2019 2020 2021 scenariusz bazowy scenariusz szokowy 2022 -4,0 2018 2019 2020 saldo 2021 2022 dług Źródło: Ministerstwo Finansów. Impuls kursowy został wprowadzony w postaci trwałej 10% deprecjacji kursu złotego w stosunku do euro. Osłabienie złotego poprawia konkurencyjność krajowych produktów, czego bezpośrednim efektem jest wzrost wolumenu eksportu. Wzrostowi eksportu ze względu na jego wysoką importochłonność towarzyszy wzrost importu. Wzrost popytu na polskie towary sprzyja poprawie sytuacji na rynku pracy i przyspieszeniu działalności inwestycyjnej, co wspiera wzrost PKB w horyzoncie prognozy. Wyższy wzrost gospodarczy prowadzi do wzrostu dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych, który przewyższa wzrost wydatków związanych z obsługą zadłużenia nominowanego w walutach obcych, co ostatecznie prowadzi do poprawy wyniku sektora. W konsekwencji w scenariuszu szokowym dług sektora instytucji rządowych i samorządowych jest w 2022 r. w relacji do PKB niższy niż w scenariuszu bazowym. Wykres 7. Krótkookresowa stopa procentowa (lewy wykres) oraz reakcja wyniku i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych na zmianę krótkookresowej stopy procentowej (prawy wykres) 3,6 2,5 Krótkookresowa stopa procentowa 2,0 3,2 1,5 % PKB 2,8 2,4 0,5 0,0 2,0 1,6 1,0 -0,5 2018 2019 2020 2021 scenariusz bazowy scenariusz szokowy 2022 -1,0 2018 2019 saldo 2020 2021 2022 dług Źródło: Ministerstwo Finansów. Impuls stopy procentowej został zdefiniowany jako skokowy wzrost nominalnej krótkookresowej stopy procentowej o 1 pkt. proc. w całym horyzoncie objętym analizą. Podwyżka krótkookresowych stóp procentowych pociąga za sobą wzrost stóp długookresowych i prowadzi do zwiększenia kosztu pozyskiwania kapitału, co skutkuje ograniczeniem poziomu inwestycji względem scenariusza bazowego oraz zwiększeniem kosztów finansowania długu. Na skutek przesunięcia konsumpcji Program konwergencji. Aktualizacja 2019 28  Monitor Polski – 30 – Poz. 429 III. Analiza wrażliwości i porównanie z poprzednią aktualizacją Programu w czasie w ramach międzyokresowej substytucji oraz zaostrzenia warunków udzielania kredytów zmniejsza się też poziom spożycia prywatnego. W rezultacie impuls prowadzący do zwiększenia restrykcyjności polityki monetarnej powoduje obniżenie wolumenu PKB w horyzoncie prognozy. Wraz z rosnącymi kosztami obsługi długu oraz relatywnie niższym poziomem PKB wynik sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB pogarsza się, a udział długu sektora do PKB rośnie względem relacji ze scenariusza bazowego. III.3. Porównanie z poprzednią aktualizacją Programu Realny wzrost PKB w 2018 r. okazał się o 1,3 pkt. proc. wyższy niż zakładano w ubiegłorocznej aktualizacji Programu w związku z szybszym wzrostem akumulacji, spożycia prywatnego i korzystniejszym wkładem eksportu netto we wzrost PKB. W porównaniu z poprzednią aktualizacją Programu zakładane średnioroczne tempo wzrostu realnego PKB w latach 2019-21 nie zmieniło się, przy czym lekko zwiększono realne tempo wzrostu w 2019 r. i odpowiednio skorygowano w dół dla 2021 r. Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2018 r. wyniósł 0,4% PKB i okazał się o 1,7 pkt. proc. niższy niż przewidywano. Niższy deficyt sektora był skutkiem kontroli wydatków w oparciu o stabilizującą regułę wydatkową oraz silniejszego wzrostu dochodów sektora niż wydatków, co miało przede wszystkim wpływ na bardzo dobry wynik budżetu państwa. Korekta ścieżki deficytu w 2019 r. i kolejnych latach prognozy jest głównie efektem uwzględnienia nowych instrumentów w polityce społecznej, które zostaną zrealizowane w ramach stabilizującej reguły wydatkowej, dzięki wdrożeniu dodatkowych działań w obszarze dochodów. Niższa relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB w 2018 r. w stosunku do prognozy z poprzedniego Programu wynikała głównie z istotnie niższych potrzeb pożyczkowych w stosunku do wielkości planowanych oraz szybszego nominalnego wzrostu PKB. Niższa prognoza na lata 2019-21 wynika z niższych potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i szybszego nominalnego wzrostu PKB w latach 2019-20 w stosunku do zakładanych w poprzednim Programie. Tabela 6. Różnice w porównaniu z poprzednią aktualizacją Kod ESA 2018 2019 2020 2021 2022 Program 2018 3,8 3,8 3,7 3,6 Obecna aktualizacja 5,1 4,0 3,7 3,4 Różnica 1,3 0,2 0,0 -0,2 Program 2018 -2,1 -1,5 -1,1 -0,7 - Obecna aktualizacja -0,4 -1,7 0,2 -0,3 -0,6 Różnica 1,7 -0,2 1,3 0,4 Program 2018 50,4 50,4 48,7 46,0 - Obecna aktualizacja 48,9 47,9 46,0 42,9 40,6 Różnica 1,5 2,5 2,8 3,1 - Wzrost PKB (%) Wynik sektora (% PKB) 3,3 EDP B.9 Dług (% PKB) Źródło: Ministerstwo Finansów, Główny Urząd Statystyczny. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 29  Monitor Polski – 31 – Poz. 429 IV. Stabilność finansów publicznych w długim okresie IV. Stabilność finansów publicznych w długim okresie IV.1. Stabilność finansów publicznych, w tym skutki starzenia się ludności Stabilne finanse publiczne sprzyjają długofalowemu wzrostowi gospodarczemu i są kluczowym elementem stabilności makroekonomicznej. W tym kontekście dla stabilności finansów publicznych niezbędne jest posiadanie odpowiednich ram fiskalnych. Składnikami polskich ram fiskalnych są reguły fiskalne obejmujące reguły długu publicznego, stabilizującą regułę wydatkową, która działa stabilizująco na finanse publiczne w krótkim, jak i w dłuższym okresie oraz koryguje ewentualne nierównowagi, minimalizując ryzyko nadmiernego zaostrzenia polityki budżetowej, oraz reguły ograniczające wzrost zadłużenia jednostek samorządu terytorialnego. Wymieniony zestaw reguł fiskalnych ogranicza ryzyko wystąpienia wysokiego deficytu, nadmiernego wzrostu zadłużenia, a tym samym ryzyko dla stabilności polskich finansów publicznych. Komisja Europejska regularnie ocenia kraje członkowskie pod kątem stabilności finansów publicznych w oparciu o wskaźniki luki fiskalnej w średnim (wskaźnik S1) i długim, nieskończonym horyzoncie (wskaźnik S2). Luka fiskalna odzwierciedla skalę niezbędnego dostosowania w pierwotnym wyniku strukturalnym, tak aby dług publiczny znalazł się na poziomie 60% PKB (wskaźnik S1) lub aby spełniony był warunek wypłacalności w nieskończonym horyzoncie (S2). Wskaźniki otrzymywane są przy założeniu kontynuowania dotychczasowej polityki. Wskaźniki luki fiskalnej obrazują zatem, czy bieżąca polityka jest wystarczająca dla zachowania stabilności fiskalnej, ich celem nie jest natomiast pokazanie najbardziej prawdopodobnego scenariusza. Wzrost wskaźnika oznacza, że wymagana jest większa poprawa wyniku pierwotnego skorygowanego o cykl. Tabela 7. Zestawienie wskaźników stabilności fiskalnej w kolejnych okresach % PKB Fiscal Sustainability Report 2018 Program 2019 rok baz. 2022 -0,7 niskie ryzyko 2,2 -1,9 niskie ryzyko 1,3 średnie ryzyko niskie ryzyko S1 S2 Źródło: Komisja Europejska, Ministerstwo Finansów. W tabeli 7 przedstawiono oszacowane przez Ministerstwo Finansów wskaźniki S1 i S2 na tle oceny Komisji Europejskiej zawartej w Fiscal Sustainability Report ze stycznia 2019 r. (rok bazowy: 2020, założenia makrofiskalne z prognozy Komisji Europejskiej z listopada 2018 r.). Szacunek Ministerstwa Finansów opiera się na prognozach wskaźników makrofiskalnych przedstawionych w Programie oraz na prognozie kosztów związanych ze starzeniem się ludności przygotowanej w ramach prac grupy roboczej do spraw starzenia się ludności (AWG) przy unijnym Komitecie Polityki Gospodarczej i przedstawionej w dalszej części rozdziału. Wskaźniki oszacowano, przyjmując 2022 rok jako rok bazowy. Przy założeniu, że konsolidacja będzie przeprowadzana w sposób spójny z prognozą przedstawioną w niniejszym Programie, można oczekiwać, że wskaźniki S1 i S2 dla Polski w kolejnych latach ulegną poprawie. Zmniejszająco na wskaźniki działać będzie spadek długu publicznego prognozowany w latach 2019-22 oraz oczekiwana nadwyżka pierwotna skorygowana o wpływ cyklu. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 30  Monitor Polski – 32 – Poz. 429 IV. Stabilność finansów publicznych w długim okresie Wykres 8. Stochastyczne projekcje długu od 2019 r. 60% 55% 54,1% 50,6% 50% 48,9% 47,9% 46,0% 42,9% 45% 40,6% 40% 35% 30% 2016 2017 0,8-0,9 2018 0,6-0,8 2019 2020 0,5-0,6 0,4-0,5 2021 2022 0,2-0,4 0,1-0,2 Źródło: Ministerstwo Finansów. Na niski poziom ryzyka dla stabilności finansów publicznych wskazują stochastyczne symulacje długu opracowane w oparciu o podejście stosowane przez Komisję Europejską i Międzynarodowy Fundusz Walutowy12 . Projekcje powstały w oparciu o scenariusz bazowy prezentowany w Programie oraz z wykorzystaniem rocznych szoków otrzymanych dla następujących zmiennych: realnego wzrostu PKB, efektywnej realnej stopy rentowności długu sektora instytucji rządowych i samorządowych, wyniku pierwotnego i kursu walutowego. Przeprowadzona analiza wskazuje, że nawet przy splocie negatywnych szoków dług sektora w horyzoncie prognozy nie przekroczy wartości referencyjnej 60% PKB. Na wykresie powyżej przedstawiono 80% możliwych ścieżek długu otrzymanych z wykorzystaniem wspomnianego wyżej podejścia (wykluczono ścieżki znajdujące się poniżej 10 i powyżej 90 percentyla, reprezentujące scenariusze związane z najbardziej ekstremalnym zestawem szoków w gospodarce). W oparciu o zastosowaną metodę przewiduje się, że dług sektora w 2022 r. wyniesie mniej niż 50% PKB. Tabela 8. Długookresowa stabilność finansów publicznych % PKB Całkowite wydatki W tym związane z wiekiem Wydatki na świadczenia emerytalno-rentowe Wydatki na świadczenia emerytalno-rentowe z ubezpieczeń społecznych Emerytury i wcześniejsze emerytury Pozostałe świadczenia (renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinne) Opieka zdrowotna Opieka długookresowa (wcześniej podawana jako składowa opieki zdrowotnej) Wydatki na edukację 12 2016 2030 2040 2050 2060 2070 20,3 20,4 20,6 21,4 22,1 21,4 11,2 11,0 10,8 11,2 11,1 10,2 11,2 11,0 10,8 11,2 11,1 10,2 9,9 10,2 10,0 10,4 10,4 9,5 1,3 0,8 0,8 0,8 0,7 0,7 4,3 4,5 4,8 5,0 5,2 5,2 0,5 0,7 0,9 1,0 1,2 1,3 4,3 4,2 4,1 4,2 4,6 4,7 Stochastyczne projekcje opracowane są z wykorzystaniem symulacji Monte Carlo opartej na 1000 losowań. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 31  Monitor Polski – 33 – Poz. 429 IV. Stabilność finansów publicznych w długim okresie % PKB 2016 2030 2040 2050 2060 2070 Pozostałe świadczenia związane z wiekiem Odsetki 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 7,9 8,3 8,4 8,3 8,3 8,3 2,1 2,7 2,7 1,9 2,2 1,2 1,9 0,7 1,7 1,0 1,5 1,0 73,9 72,9 71,7 68,2 68,7 71,0 58,0 57,4 55,7 52,6 54,4 56,4 65,8 65,1 63,7 60,4 61,6 63,8 6,0 16,3 5,5 23,3 5,5 26,1 5,4 30,9 5,4 34,1 5,4 33,3 Całkowite dochody W tym składki na ubezpieczenia emerytalno-rentowe Założenia Wskaźnik wzrostu produktywności pracy Potencjalny wzrost PKB Wskaźnik aktywności zawodowej mężczyzn (w wieku 20-64 lata) Wskaźnik aktywności zawodowej kobiet (w wieku 20-64 lata) Wskaźnik aktywności zawodowej ogółem (w wieku 20-64 lata) Stopa bezrobocia (20-64 lata) Populacja w wieku 65+ do ogółu populacji Źródło: Komisja Europejska oraz grupa robocza ds. starzenia się ludności (AWG – Ageing Working Group) działająca w ramach unijnego Komitetu Polityki Ekonomicznej (EPC - Economic Policy Committee). Przedstawiony w tabeli 8 scenariusz długookresowy wydatków publicznych został przygotowany w ramach prac grupy roboczej do spraw starzenia się ludności (AWG) przy Komitecie Polityki Gospodarczej (EPC). Został opublikowany przez Komisję Europejską w 2018 r. w raporcie o przewidywanych do 2070 r. skutkach starzenia się ludności (Ageing Report 2018). Bazą dla scenariusza były założenia demograficzne opracowane przez Eurostat oraz relatywnie konserwatywne, techniczne założenia w zakresie podstawowych czynników wzrostu gospodarczego, tj. pracy, kapitału i produktywności pracy. Założenia te oznaczają w zasadzie utrzymywanie się aktywności zawodowej w okresie objętym scenariuszem poszczególnych kohortach wiekowych na średnich historycznych poziomach, stabilizację w średnim i długim okresie udziału kapitału w PKB (należy pamiętać, że w Polsce ten udział wciąż jest relatywnie niski) oraz konwergencję tempa wzrostu TFP w długim okresie do niższych poziomów obserwowanych w krajach rozwiniętych. Należy zauważyć, że po zakończeniu prac AWG nad prognozami dotyczącymi opieki zdrowotnej weszła w życie ustawa z dnia 24 listopada 2017 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, która zakłada stopniowe zwiększanie nakładów na ochronę zdrowia do 2025 r. aż do osiągnięcia poziomu 6% PKB. Ustawa nowelizująca z dnia 5 lipca 2018 r. skróciła zwiększanie nakładów na ochronę zdrowia o 1 rok, tj. do 2024 r. Zgodnie z prognozami AWG, wydatki emerytalno-rentowe pozostają stabilne w długim okresie i będą spadały z 11,2% PKB w 2016 r. do 10,2% PKB w 2070 r. Fluktuacje wydatków wynikają głównie ze zmian struktury demograficznej ludności. W porównaniu do poprzednich prognoz wydatki są nieznacznie wyższe, na co wpływ miało obniżenie wieku emerytalnego dla kobiet (60 lat) i mężczyzn (65 lat) od 1.10.2017 r. Wpływ na prognozę miała też zmiana założeń makroekonomicznych. Nadal jednak największy wpływ na poziom wydatków mają zmiany demograficzne. Prognoza AWG jest skonstruowana przy założeniu, że kluczowym czynnikiem dla decyzji o wyjściu z rynku pracy jest ustawowy wiek emerytalny. W kontekście obserwowanych od 1999 r. tendencji w zakresie efektywnego wieku przejścia na emeryturę założenie to można uznać za konserwatywne. W polskim systemie emerytalnym określa się jedynie minimalny wiek emerytalny, możliwe jest dalsze kontynuowanie aktywności zawodowej, co premiowane jest znaczącym wzrostem wysokości przyszłych świadczeń. Nieznacznie rosną również całkowite wydatki związane z wiekiem – z 20,3% PKB do 21,4% PKB. Główną determinantą wzrostu tych wydatków są wydatki na opiekę zdrowotną i długookresową. Przemiany demograficzne stanowią znaczne wyzwanie dla długookresowej stabilności finansów Program konwergencji. Aktualizacja 2019 32  Monitor Polski – 34 – Poz. 429 IV. Stabilność finansów publicznych w długim okresie publicznych większości krajów europejskich. Na ich tle bieżąca sytuacja Polski jawi się jako korzystna. Należy jednak oczekiwać utrzymania się obserwowanego w ostatnich latach zjawiska starzenia się ludności, które ma źródła w wydłużaniu się oczekiwanej długości życia, niskiej dzietności oraz obecnej strukturze wiekowej ludności. W efekcie pogorszeniu ulegnie współczynnik obciążenia demograficznego, czyli relacja między liczbą ludności w wieku poprodukcyjnym (65 lat i więcej) wobec liczby ludności w wieku produkcyjnym (czyli w wieku 15-64 lata) wyrażona w procentach. Zgodnie z prognozami AWG, współczynnik ten wzrośnie z 23,7% w 2016 r. do 62,2% w 2070 r. Od 1 stycznia 2019 r. wprowadzono Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK) stanowiące instrument nakierowany na zwiększenie poziomu oszczędności długookresowych i wzrost aktywów przyszłych emerytów. Docelowo programem objęci zostaną wszyscy zatrudnieni płacący składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, w tym także pracownicy sektora instytucji rządowych i samorządowych. PPK będą systemem dobrowolnych oszczędności, na które złożą się składki płacone przez pracownika oraz pracodawcę wsparte zachętami finansowymi ze strony państwa. Środki zgromadzone w PPK będą inwestowane na rynku finansowym i wypłacane po osiągnięciu przez uczestnika PPK wieku 60 lat. PPK jest elementem Programu budowy kapitału. Jednym z podstawowych efektów proponowanego rozwiązania powinien być wzrost stopy długookresowych oszczędności Polaków, co będzie służyć ograniczeniu efektu spadku stóp zastąpienia z tytułu emerytury otrzymywanej w ramach uczestnictwa w I filarze systemu emerytalnego (oszczędności emerytalne w ramach PPK będą w istocie przeniesieniem konsumpcji na okresy przyszłe). PPK w pewnym zakresie mogą sprzyjać poprawie międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto Polski, a także wzrostowi stopy inwestycji i przyspieszeniu tempa wzrostu potencjalnego PKB. Następnym elementem Programu Budowy Kapitału będzie przebudowa modelu funkcjonowania OFE (porównaj rozdział II.3 oraz załącznik 2). Zmiana charakteru środków zgromadzonych w OFE na prywatne (IKE) stanie się kolejnym impulsem do budowy oszczędności emerytalnych w trzecim filarze. IV.2. Zobowiązania warunkowe (contingent liabilities) Potencjalne niewymagalne zobowiązania z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniosły w Polsce na koniec 2018 r. 5,3% PKB, wobec 6,0% PKB na koniec 2017 r. (według zaktualizowanego PKB za 2017 r. i wstępnego szacunku PKB w IV kwartale 2018 r.). Zasadniczy udział w tej kategorii stanowiły poręczenia i gwarancje udzielone przez Skarb Państwa – na koniec 2018 r. stanowiły one 5,1% PKB wobec 5,9% PKB na koniec 2017 r. Działalność Skarbu Państwa w sferze poręczeń i gwarancji nie stwarza istotnych zagrożeń dla finansów publicznych. Na koniec 2018 r. ok. 98% niewymagalnych zobowiązań z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa należało do grupy niskiego ryzyka. Długookresowy współczynnik ryzyka dla portfela poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa utrzymał się na niskim poziomie. Wraz ze spadkiem potencjalnych niewymagalnych zobowiązań z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa nastąpił spadek ich relacji do PKB. Był on w szczególności wynikiem wolniejszego niż zakładano na 2018 r. wzrostu wolumenu gwarancji, jak również istotnych kwotowo spłat zobowiązań. W ramach portfela poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa gwarancje udzielone za zobowiązania sektora finansowego (bez gwarancji udzielonych na wsparcie Krajowego Funduszu Drogowego w Banku Gospodarstwa Krajowego) stanowiły na koniec 2018 r. mniej niż 0,1% PKB i nie dotyczyły ewentualnych działań wobec kryzysu. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 33  Monitor Polski – 35 – Poz. 429 IV. Stabilność finansów publicznych w długim okresie Tabela 9. Zobowiązania warunkowe % PKB 2018 Gwarancje publiczne 5,3 Z tego udzielone dla sektora finansowego* 0,1 Źródło: Ministerstwo Finansów. * Dane na temat potencjalnych zobowiązań pozostałych jednostek sektora finansów publicznych z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych dla sektora finansowego nie podlegają sprawozdawaniu (dostępne są tylko potencjalne zobowiązania ogółem). Z tego względu prezentowana w tabeli wielkość gwarancji udzielonych za zobowiązania sektora finansowego dotyczy tylko poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa. Ze względu na swoją specyfikę nie są tu także wykazywane gwarancje udzielone na wsparcie Krajowego Funduszu Drogowego w Banku Gospodarstwa Krajowego. W kolejnych latach przewiduje się możliwość wzrostu potencjalnych zobowiązań z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa, co może przełożyć się na wzrost relacji tych zobowiązań do PKB. Przewiduje się kontynuowanie udzielania poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa w celu wspierania inwestycji prorozwojowych z zakresu infrastruktury drogowej i kolejnictwa. Ponadto możliwe jest udzielanie poręczeń i gwarancji na inne cele dopuszczone ustawą, dotyczące w szczególności wsparcia: eksportu, ochrony środowiska, tworzenia miejsc pracy, innowacyjności, restrukturyzacji przedsiębiorstw, rozwoju regionalnego, przedsiębiorczości oraz programów lub projektów w ramach programów pomocowych UE. Poręczenia i gwarancje będą przede wszystkim udzielane na inwestycje realizowane w oparciu o fundusze z UE (kredyty i obligacje poręczone lub gwarantowane przez Skarb Państwa powinny umożliwić pozyskanie funduszy UE) oraz na inne zadania inwestycyjne wynikające z ewentualnych programów wsparcia przewidujących udzielanie poręczeń i gwarancji. Przewiduje się przy tym utrzymanie długookresowego współczynnika ryzyka dla portfela poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa na poziomie do 10%. Wartość udzielanych przez Skarb Państwa w danym roku nowych poręczeń i gwarancji ograniczana jest przez ustawę budżetową. W ustawie budżetowej na 2019 r. limit ten został ustalony do kwoty 200 mld zł i – oprócz wspierania wspomnianych projektów – może być w razie potrzeby wykorzystany na działania podejmowane w przypadku ewentualnego pogorszenia warunków funkcjonowania polskiego systemu finansowego w obliczu globalnego kryzysu finansowego i gospodarczego. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 34  Monitor Polski – 36 – Poz. 429 V. Krajowe ramy budżetowe V. Krajowe ramy budżetowe W okresie od poprzedniej aktualizacji Programu w krajowych ramach budżetowych wprowadzone zostały zmiany, które m.in. zmodyfikowały zakres niektórych corocznych dokumentów budżetowych i przebieg procesu budżetowego. Zgodnie ze znowelizowanymi w 2018 r. przepisami ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego, strona rządowa przedstawia Radzie do 10 maja każdego roku WPFP zawierający Program konwergencji. Wcześniej wstępna prognoza podstawowych wielkości makroekonomicznych stanowiących podstawę do prac nad projektem ustawy budżetowej na rok następny przedkładana była Radzie odrębnie, a sam WPFP nie podlegał opiniowaniu. Z kolei w celu uzupełnienia implementacji dyrektywy Rady 2011/85/UE z dnia 8 listopada 2011 r. w sprawie wymogów dla ram budżetowych państw członkowskich znowelizowano ustawę o finansach publicznych. Ustawa nowelizująca (tj. ustawa z dnia 6 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych) wprowadziła definicję scenariusza makroekonomicznego oraz obowiązek zawarcia w uzasadnieniu dołączanym do projektu ustawy budżetowej informacji nt.:  scenariusza makroekonomicznego oraz jego porównania z najbardziej aktualnymi prognozami Komisji Europejskiej i innych niezależnych instytucji,  działań podjętych w przypadku wystąpienia znaczących odchyleń negatywnie wpływających na prognozy makroekonomiczne w okresie czterech kolejnych lat budżetowych poprzedzających opracowanie scenariusza makroekonomicznego,  analizy wrażliwości dotyczącej deficytu i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych, państwowego długu publicznego oraz poziomu kwoty wydatków, o której mowa w art. 112aa ust. 1 ustawy o finansach publicznych, przy różnych założeniach dotyczących wzrostu gospodarczego i stóp procentowych. Przepisy ustawy nowelizującej weszły w życie 31 lipca 2018 r. i znalazły zastosowanie do projektu ustawy budżetowej na rok 2019. Ponadto kontynuowano prace, których celem – zgodnie z „Założeniami reformy systemu budżetowego” przyjętymi przez Radę Ministrów 26 lipca 2016 r. – jest powiązanie, a docelowo integracja procesów planowania wieloletniego i rocznego oraz wzmocnienie odgórnego charakteru planowania budżetowego. Rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 28 stycznia 2019 r. w sprawie szczegółowego sposobu, trybu i terminów opracowania materiałów do projektu ustawy budżetowej wprowadzono zmiany, które miały na celu integrację procesu przygotowania projektu ustawy budżetowej z pracami nad WPFP i aktualizacją Programu oraz ukierunkowanie planowania budżetowego na perspektywę wieloletnią. W okresie objętym Programem stopniowo będą wchodzić w życie zmiany reguł fiskalnych obowiązujących jednostki samorządu terytorialnego. Ustawą z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw zostały zmodyfikowane indywidualne wskaźniki zadłużenia jednostek samorządu terytorialnego oraz zasady zaciągania i rolowania zadłużenia. Kontynuowane są prace nad reformą rachunkowości publicznej. Celem jest opracowanie rozwiązań prawnych i instytucjonalnych umożliwiających przygotowanie skonsolidowanego sprawozdania finansowego państwa i uporządkowanie systemów zbierania danych (sprawozdawczości budżetowej oraz sprawozdawczości finansowej). Prace te będą prowadzone przy wykorzystaniu doświadczeń wynikających z już wdrożonych rozwiązań. Ponadto, dzięki wsparciu finansowemu Komisji Europejskiej z Programu Wspierania Reform Strukturalnych, we współpracy z Międzynarodowym Funduszem Walutowym prowadzone będą prace dotyczące jednolitego planu kont oraz klasyfikacji budżetowej. W 2018 r. kontynuowano przeglądy wydatków dotyczące 1) więziennictwa, 2) kultury fizycznej i sportu, 3) wsparcia gospodarki morskiej, żeglugi śródlądowej oraz rybołówstwa, 4) wydatków podmiotów wskazanych w art. 139 ust. 2 ustawy o finansach publicznych, a także 5) kształtowania wynagrodzeń dla pracowników zatrudnionych w państwowej sferze budżetowej. Rozpoczęto Program konwergencji. Aktualizacja 2019 35  Monitor Polski – 37 – Poz. 429 V. Krajowe ramy budżetowe realizację przeglądu wydatków o zakresie horyzontalnym, dotyczącego zakupów i wykorzystania zasobów teleinformatycznych i informatycznych w ministerstwach oraz podległych i nadzorowanych jednostkach administracji rządowej. Ponadto, w związku ze wspomnianą reformą systemu budżetowego, dokonano analizy wydatków klasyfikowanych w dziale 758 Różne rozliczenia oraz rozpoczęto prace analityczne dotyczące wydatków klasyfikowanych w dziale 750 Administracja publiczna oraz w dziale 751 Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa oraz sądownictwa. W 2019 r. przewiduje się objęcie przeglądami wydatków publicznych następnych obszarów. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 36  Monitor Polski – 38 – Poz. 429 Aneks tabelaryczny Aneks tabelaryczny Tabela 10. Wzrost gospodarczy Kod ESA 2018 2018 2019 2020 2021 2022 Poziom Tempo wzrostu Tempo wzrostu Tempo wzrostu Tempo wzrostu Tempo wzrostu 1. Realny PKB (mld PLN) B1*g 2091,8 5,1 4,0 3,7 3,4 3,3 2. Nominalny PKB (mld PLN) B1*g 2115,7 6,4 5,7 6,1 6,0 5,9 Składowe realnego PKB 3. Spożycie prywatne P.3 1211,2 4,4 4,0 3,8 3,4 3,2 4. Spożycie publiczne P.3 368,3 4,7 5,3 2,3 1,9 2,1 5. Nakłady brutto na środki trwałe P.51 378,9 8,7 5,7 5,6 5,5 5,4 6. Przyrost rzeczowych środków obrotowych oraz nabycie netto aktywów wyjątkowej wartości (% PKB) P.52 + P.53 53,3 2,3 2,5 2,3 2,2 2,1 7. Eksport towarów i usług P.6 1149,1 6,3 5,3 4,8 4,8 4,8 8. Import towarów i usług P.7 1069,0 7,1 6,0 5,1 5,1 5,0 Wkład we wzrost PKB 9. Finalny popyt krajowy 4,9 4,3 3,6 3,4 3,3 10. Przyrost rzeczowych środków obrotowych oraz nabycie netto aktywów wyjątkowej wartości P.52 + P.53 0,4 -0,2 0 0 0 11. Saldo handlu zagranicznego B.11 -0,2 -0,1 0 0 0 Uwaga: poziomy realnych wolumenów wyrażone są w cenach stałych z 2017 r. Tabela 11. Procesy inflacyjne 2018 2018 2019 2020 2021 2022 Poziom Tempo wzrostu Tempo wzrostu Tempo wzrostu Tempo wzrostu Tempo wzrostu 1. Deflator PKB 1,1 1,7 2,4 2,5 2,5 2. Deflator spożycia prywatnego 1,7 1,8 2,5 2,5 2,5 Kod ESA 3. HICP 1,2 1,8 2,5 2,5 2,5 3a. CPI 1,6 1,8 2,5 2,5 2,5 4. Deflator spożycia publicznego 1,7 1,7 2,5 2,4 2,4 5. Deflator nakładów brutto na środki trwałe 1,5 2,2 2,7 2,5 2,5 6. Deflator eksportu towarów i usług 1,8 1,9 2,0 2,0 2,0 27. Deflator importu towarów i usług 2,7 2,2 2,2 2,0 2,0 Program konwergencji. Aktualizacja 2019 37  Monitor Polski – 39 – Poz. 429 Aneks tabelaryczny Tabela 12. Rynek pracy 2018 2018 2019 2020 2021 2022 Poziom Tempo wzrostu Tempo wzrostu Tempo wzrostu Tempo wzrostu Tempo wzrostu 16484 0,4 0,2 0,0 0,0 0,0 2. Pracujący (liczba godzin)** - - - - - - 3. Stopa bezrobocia (poziom, %)*** 3,9 3,9 3,6 3,3 2,8 2,3 4. Wydajność pracy (tys. PLN)**** 127,7 4,5 3,8 3,7 3,4 3,3 5. Wydajność pracy (tys. PLN)***** - - - - - - 817,0 6,5 7,1 6,0 5,8 5,7 62,5 5,7 6,9 6,0 5,8 5,7 Kod ESA 1. Pracujący (tys. osób)* 6. Koszty pracy (mld PLN) D.1 7. Koszty pracy na jednego zatrudnionego (tys. PLN) * Pracujący przeciętnie według BAEL (15 lat i więcej). ** Według definicji z rachunków narodowych. *** Zharmonizowana stopa bezrobocia, zgodna z definicją Eurostatu, poziomy. **** Realny PKB na jednego pracującego. ***** Realny PKB na godzinę pracy. Tabela 13. Salda sektorów instytucjonalnych % PKB Kod ESA 2018 2019 2020 2021 2022 1. Zadłużenie/wierzytelności netto względem reszty świata* B.9 1,3 0,6 0,6 0,5 0,1 w tym: – saldo towarów i usług 3,4 3,0 2,7 2,6 2,5 – saldo dochodów pierwotnych i wtórnych -4,1 -4,1 -4,1 -4,0 -4,0 – rachunek kapitałowy 2,0 1,8 2,0 1,9 1,5 1,7 2,3 0,4 0,8 0,7 -0,4 -1,7 0,2 -0,3 -0,6 - - - - - 2. Zadłużenie/wierzytelności netto sektora prywatnego B.9 3. Zadłużenie/wierzytelności netto sektora instytucji rządowych i samorządowych EDP B.9 4. Różnice statystyczne * Poziom sald według statystyki bilansu płatniczego. Zadłużenie/wierzytelności netto względem reszty świata odpowiada łącznemu saldu rachunku bieżącego i kapitałowego. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 38  Monitor Polski – 40 – Poz. 429 Aneks tabelaryczny Tabela 14. Podstawowe założenia egzogeniczne 2018 2019 2020 2021 2022 Krótkookresowe stopy proc. (średniorocznie) 1,7 1,7 1,7 1,8 2,3 Długookresowe stopy proc. (średniorocznie) 3,2 2,9 3,0 3,2 3,3 Nominalny efektywny kurs walutowy - - - - - Kurs walutowy w relacji do euro (średniorocznie) 4,26 4,3 4,3 4,3 4,3 Wzrost światowego PKB, bez UE* 3,9 3,8 3,8 - - Wzrost PKB w UE* 1,9 1,5 1,7 1,7 1,7 Wzrost rynków eksportowych** 3,0 3,0 3,0 3,4 3,6 Wzrost wolumenu światowego importu* 4,8 3,9 3,6 - - Ceny ropy (Brent, USD/baryłka)* 71,1 61,2 61,2 61,2 61,2 2020 % PKB 2021 % PKB 2022 % PKB * Źródło: Komisja Europejska, European Economic Forecast. Winter 2019, luty 2019 r. (lata 2019-20). ** Jako indykator rynków eksportowych – import UE. Tabela 15. Sektor instytucji rządowych i samorządowych Kod ESA 2018 mln PLN 2018 % PKB 2019 % PKB Wynik (EDP B9) według podsektorów 1. Sektor instytucji rządowych i samorządowych S.13 1a. Sektor instytucji rządowych i samorządowych bez one-off -7 687 -0,4 -1,7 0,2 -0,3 -0,6 -7 687 -0,4 -1,7 -0,9 -0,5 -0,7 -13 094 -0,6 -1,3 -0,2 0,1 -0,7 2. Podsektor rządowy S.1311 3. Podsektor federalny S.1312 4. Podsektor samorządowy S.1313 -7 369 -0,3 -0,4 -0,1 -0,2 -0,1 5. Fundusze ubezpieczeń społecznych S.1314 12 776 0,6 -0,1 0,4 -0,2 0,2 41,8 40,7 Sektor instytucji rządowych i samorządowych 6. Dochody ogółem TR 6a. Dochody ogółem bez one-off 871 043 41,2 41,7 43,0 871 043 41,2 41,7 42,0 41,6 40,6 TE 878 730 41,5 43,3 42,8 42,1 41,3 8. Wynik EDPB.9 -7 687 -0,4 -1,7 0,2 -0,3 -0,6 9. Odsetki EDPD.41 30 328 1,4 1,4 1,4 1,3 1,2 22 641 1,1 -0,3 1,6 1,0 0,6 0,0 0,0 0,0 1,1 0,2 0,1 7. Wydatki ogółem 10. Wynik pierwotny 11. Działania jednorazowe i tymczasowe* Wybrane kategorie dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych 12. Podatki ogółem (=12a+12b+12c) 463 503 21,9 22,5 22,5 22,7 22,0 D.2 297 485 14,1 14,2 14,5 14,6 13,8 12b. Od dochodów, majątku D.5 165 720 7,8 8,3 8,0 8,1 8,2 12c. Od kapitału D.91 298 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 12a. Od produkcji i importu Program konwergencji. Aktualizacja 2019 39  Monitor Polski – 41 – Poz. 429 Aneks tabelaryczny Kod ESA 2018 mln PLN 2018 % PKB 2019 % PKB 2020 % PKB 2021 % PKB 2022 % PKB 13. Składki na ubezpieczenie społeczne D.61 298 642 14,1 14,5 15,0 15,1 15,0 14. Dochody z własności D.4 12 606 0,6 0,6 0,6 0,6 0,7 96 292 4,6 4,0 4,9 3,5 3,0 871 043 41,2 41,7 43,0 41,8 40,7 759 583 35,9 36,9 37,4 37,6 36,9 15. Pozostałe 16. Dochody ogółem TR Obciążenia fiskalne (D.2+D.5+D.61+D.91-D.995) Wybrane kategorie wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych 17. Koszty pracy + zużycie pośrednie D1+P2 17a. Koszty pracy 17b. Zużycie pośrednie 331 443 15,7 15,9 15,6 D.1 213 820 10,1 10,2 P.2 117 623 5,6 5,6 356 293 16,8 18. Transfery socjalne 15,4 15,2 10,0 9,8 9,6 5,6 5,6 5,5 17,7 17,4 17,2 17,0 2 152 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 18a. Transfery socjalne w naturze dostarczane przez producentów rynkowych D.6311 D.63121 D.63131 40 631 1,9 2,0 2,1 2,1 2,1 18b. Transfery socjalne inne niż w naturze D.62 315 662 14,9 15,7 15,3 15,2 15,0 19. Odsetki EDP D.41 30 328 1,4 1,4 1,4 1,3 1,2 20. Subsydia D.3 9 040 0,4 0,6 0,4 0,5 0,4 21. Nakłady brutto na środki trwałe P.51 98 968 4,7 4,7 4,8 4,4 4,3 22. Transfery kapitałowe D.9 9 548 0,5 0,6 0,6 0,9 0,7 43 110 2,0 2,4 2,5 2,4 2,4 24. Wydatki ogółem TE 878 730 41,5 43,3 42,8 42,1 41,3 p.m. spożycie publiczne (nominalnie) P.3 374 690 17,7 17,9 17,8 17,5 17,2 Z tego zasiłki dla bezrobotnych 23. Pozostałe * W 2020 r. uwzględniono wpływ opłaty przekształceniowej wynikającej z planowanej przebudowy modelu funkcjonowania Otwartych Funduszy Emerytalnych w wysokości 19,3 mld zł. W latach 2020-22 uwzględniono wpływy z tytułu sprzedaży dodatkowych praw do emisji CO2 w wysokości odpowiednio 5,7 mld zł, 4,7 mld zł i 2,4 mld zł. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 40  Monitor Polski – 42 – Poz. 429 Aneks tabelaryczny Tabela 16. Projekcje przy założeniu niezmienionej polityki rządu 2018 mln PLN 2018 % PKB 2019 % PKB 2020 % PKB 2021 % PKB 2022 % PKB 1. Dochody ogółem przy niezmienionej polityce rządu 860 925 40,7 41,5 42,8 41,6 40,6 2. Wydatki ogółem przy niezmienionej polityce rządu - - - - - - Tabela 17. Wydatki wyłączane z agregatu wydatków (expenditure benchmark) 2018 mln PLN 2018 % PKB 2019 % PKB 2020 % PKB 2021 % PKB 2022 % PKB 1. Wydatki na programy UE całkowicie równoważone dochodami z funduszy UE 32 619 1,5 1,4 1,6 1,0 0,6 1a. w tym wydatki inwestycyjne całkowicie równoważone dochodami z funduszy UE 28 716 1,3 1,2 1,4 0,9 0,5 2. Cykliczne wydatki związane ze świadczeniami dla bezrobotnych* -1 799 -0,1 -0,1 0,0 0,0 0,0 3. Efekt zmian systemowych w obszarze dochodów 10 118 0,5 0,2 0,2 0,2 0,1 4. Zwiększenie dochodów z bezpośrednim przeznaczeniem na sfinansowanie konkretnych wydatków * Szacunek cyklicznych wydatków na bezrobocie oparto na wydatkach kod D.62 oraz kod D.63, ujętych w funkcji COFOG kod 10.5. Obejmują one wydatki związane wyłącznie z ochroną socjalną w formie świadczenia pieniężnego oraz rzeczowego wypłacanego gospodarstwom domowym. Podstawę wyliczania cyklicznych wydatków na bezrobocie (ang. cyclical unemployment expenditure) stanowią wydatki na bezrobocie ujęte w funkcji COFOG kod 10.5. Komisja Europejska pozostawiła państwom członkowskim UE możliwość wyłączenia ze wspomnianej funkcji wydatków, jakie w ich ocenie nie odzwierciedlają wydatków na bezrobocie wynikających z cyklu. Sytuacja taka zachodzi w przypadku Polski. Wydatki Funduszu Pracy stanowią ogromną większość wydatków w funkcji COFOG kod 10.5. Jednocześnie, wskutek zmieniającej się roli i zadań Funduszu, nie ma uzasadnienia wykorzystywanie wszystkich wydatków ujętych w funkcji COFOG kod 10.5 jako podstawy do szacunku cyklicznych wydatków na bezrobocie. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 41  Monitor Polski – 43 – Poz. 429 Aneks tabelaryczny Tabela 18. Wydatki według funkcji % PKB kod COFOG 2017 2022* 1. Działalność ogólnopaństwowa 1 4,4 2. Obrona narodowa 2 1,7 3. Bezpieczeństwo i porządek publiczny 3 2,1 4. Sprawy gospodarcze 4 4,7 5. Ochrona środowiska 5 0,4 6. Gospodarka mieszkaniowa i komunalna 6 0,6 7. Ochrona zdrowia 7 4,7 8. Organizacja wypoczynku, kultura i religia 8 1,2 9. Edukacja 9 4,9 10. Ochrona socjalna 10 16,4 11. Wydatki ogółem TE 41,1 41,3 * Dezagregacja wydatków według funkcji jest elementem procesu budżetowego. Program konwergencji. Aktualizacja 2019 42  Monitor Polski – 44 – Poz. 429 Załącznik 1. Kluczowe działania w obszarze podatków na lata 2019-20 Kluczowe działania w obszarze podatków na lata 2019-20 STRESZCZENIE W dokumencie omówiono najistotniejsze realizowane i planowane działania w obszarze podatków, których realizacja leży głównie we właściwości Ministra Finansów. Są to m.in. działania służące uszczelnieniu systemu dochodów podatkowych, poszerzeniu bazy podatkowej, redukcji i zwiększeniu makroekonomicznej efektywności klina podatkowego, a także planowane zmiany systemowe w podatkach (m.in. w kontekście polityki prozdrowotnej). Od 1 stycznia 2018 r. wszyscy przedsiębiorcy są objęci obowiązkiem comiesięcznego przesyłania informacji o ewidencji zakupów i sprzedaży w formie JPK_VAT. Dzięki zastosowaniu informatycznego narzędzia analizator JPK, służącego do automatycznej identyfikacji rozbieżności w rozliczeniach w podatku VAT podatników oraz ich kontrahentów, wykorzystanie tzw. pustych faktur do odliczenia podatku naliczonego z takich dokumentów staje się w zasadzie niemożliwe. Również od stycznia 2018 r. funkcjonuje System Teleinformatyczny Izby Rozliczeniowej (STIR), ograniczający możliwość wykorzystywania przez zorganizowane grupy przestępcze sektora finansowego do dokonywania oszustw podatkowych. Wprowadzony od 1 lipca 2018 r. mechanizm podzielonej płatności (split payment) umożliwia organom podatkowym monitorowanie środków na rachunkach bankowych VAT oraz sprawowanie nadzoru nad ich uwalnianiem, eliminując ryzyko znikania podatników wraz z zapłaconym im przez kontrahentów, a nieodprowadzonym podatkiem VAT. Jednocześnie mechanizm ten zapewnia lepszą transparentność rozliczeń VAT i utrudnia wyprowadzanie nieopodatkowanych pieniędzy za granicę. W celu dalszego uszczelnienia systemu podatku VAT planuje się zastąpienie obecnych szczególnych rozwiązań rozliczania podatku VAT w postaci odwrotnego obciążenia oraz odpowiedzialności solidarnej stosowanym obligatoryjnie mechanizmem podzielonej płatności. Dodatkowo, z uwagi na zdiagnozowane nieprawidłowości, obowiązkiem stosowania mechanizmu podzielonej płatności objęte będą transakcje, których przedmiotem są: części i akcesoria do pojazdów silnikowych; węgiel i produkty węglowe; maszyny i urządzenia elektryczne, ich części i akcesoria oraz urządzenia elektryczne oraz ich części i akcesoria. Planowany do wdrożenia w 2019 r. system kontroli przekazywania danych dotyczących ewidencji sprzedaży prowadzonej za pomocą kas online, które posiadają funkcję przesyłu danych do systemu teleinformatycznego za pośrednictwem sieci teleinformatycznej, stanowić będzie jedno z kluczowych narzędzi do walki z szarą strefą i przyczyni się do wzmocnienia uczciwej konkurencji. Zwiększeniu efektywności działań administracji skarbowej w zwalczaniu nierejestrowanej sprzedaży detalicznej oraz unikania i uchylania się od opodatkowania podatkiem VAT służyć będzie również wdrożenie wirtualnych kas rejestrujących. Ponadto w latach 2019-20 planowany jest rozwój systemu monitorowania przewozu drogowego i kolejowego towarów, co powinno pozytywnie oddziaływać na stronę dochodową budżetu państwa i zmniejszyć uszczuplenia, w tym z tytułu akcyzy (LPG, oleje opałowe). Od stycznia 2019 r. funkcjonują nowe rozwiązania w obszarze podatków dochodowych, zorientowane na uszczelnienie systemu podatków dochodowych. W szczególności, są to: ►obowiązek przekazywania do organów podatkowych informacji o schematach podatkowych, ►zmiana zasad poboru podatku u źródła, ►modyfikacja przepisów klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania, ►opodatkowanie niezrealizowanych zysków kapitałowych w przypadku przeniesienia składników majątku, rezydencji podatkowej lub stałego zakładu do innego państwa. Rozwiązania te oraz planowana do wdrożenia w 2020 r. ►automatyczna wymiana informacji o schematach podatkowych transgranicznych wpływać będą na ograniczenie stosowania mechanizmów tzw. agresywnego planowania podatkowego. Podejmowane będą działania nakierowane na poprawę efektywności egzekucji administracyjnej. Ponadto zwiększenie skuteczności działania administracji skarbowej umożliwi planowana modernizacj

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.