Uchwała nr 57 Rady Ministrów z dnia 28 kwietnia 2015 r. w sprawie Wieloletniego Planu Finansowego Państwa na lata 2015-2018

Dokument podpisany przez Marek Głuch Data: 2015.05.07 12:14:36 CEST MONITOR POLSKI v.p l DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 maja 2015 r. Poz. 389 UCHWAŁA Nr 57 RADY MINISTRÓW .go z dnia 28 kwietnia 2015 r. w sprawie Wieloletniego Planu Finansowego Państwa na lata 2015–2018 Na podstawie art. 106 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje: § 1. Uchwala się Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata 2015–2018, stanowiący załącznik do uchwały. § 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. ww w. rcl Prezes Rady Ministrów: E. Kopacz 1) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2013 r. poz. 938 i 1646, z 2014 r. poz. 379, 911, 1146, 1626 i 1877 oraz z 2015 r. poz. 238 i 532.  Monitor Polski – 2 – Poz. 389 v.p l Załącznik do uchwały nr 57 Rady Ministrów z dnia 28 kwietnia 2015 r. (poz. 389) w. rcl .go RADA MINISTRÓW ww WIELOLETNI PLAN FINANSOWY PAŃSTWA NA LATA 2015–2018 Warszawa, kwiecień 2015 r.  Monitor Polski – 3 – Poz. 389 Wstęp v.p l Przyjęcie wieloletniej perspektywy planowania budżetowego sprzyja przejrzystości i racjonalności polityki budżetowej państwa, większość działań fiskalnych powoduje bowiem konsekwencje wykraczające poza cykl roczny. Od 2010 r. Wieloletni Plan Finansowy Państwa (WPFP) jest uchwalany przez Radę Ministrów do końca kwietnia danego roku i stanowi podstawę przygotowywania projektu ustawy budżetowej na kolejny rok budżetowy. Od 2014 r. Wieloletni Plan Finansowy Państwa jest sporządzany na podstawie art. 104 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych i obejmuje dwie części:  Program konwergencji, ww w. rcl .go  określenie celów głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji.  – 4 – Poz. 389 v.p l Monitor Polski CZĘŚĆ I. PROGRAM KONWERGENCJI. ww w. rcl .go AKTUALIZACJA 2015  Monitor Polski – 5 – Poz. 389 Spis treści v.p l Strona w. rcl .go Podsumowanie I. Ogólne ramy prowadzenia polityki gospodarczej i jej cele I.1. Polityka fiskalna w kontekście UE I.2. Koordynacja polityk gospodarczych I.3. Integracja ze strefą euro I.4. Cele polityki gospodarczej II. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza II.1. Cykl koniunkturalny i sytuacja bieżąca II.2. Scenariusz średniookresowy II.3. Wpływ kluczowych reform strukturalnych na wzrost gospodarczy III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych III.1. Strategia i cele średniookresowe rządu III.2. Działania podjęte w celu zlikwidowania nadmiernego deficytu III.3. Sytuacja bieżąca III.4. Prognoza średniookresowa III.5. Wynik strukturalny III.6. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych III.7. Wpływ głównych reform strukturalnych na sektor instytucji i samorządowych IV. Analiza wrażliwości i porównanie z poprzednią aktualizacją Programu IV.1. Czynniki ryzyka IV.2. Analiza wrażliwości IV.3. Porównanie z poprzednią aktualizacją Programu V. Stabilność finansów publicznych w długim okresie V.1. Strategia V.2. Projekcja długookresowa, w tym skutki starzenia się ludności V.3. Zobowiązania warunkowe (contingent liabilities) VI. Jakość finansów publicznych VI.1. Struktura, wydajność i efektywność wydatków VI.2. Struktura i wydajność systemów dochodów VII. Zagadnienia instytucjonalne finansów publicznych VII.1. Reguły fiskalne VII.2. Proces budżetowy, w tym zarządzanie statystykami sektora Aneks 7 7 7 9 11 12 13 13 15 18 22 22 22 27 29 35 37 rządowych 39 40 40 42 45 48 48 50 53 54 54 58 64 64 65 67 Spis tabel ww Tabela 1. Kwota wydatków na lata 2014-18 Tabela 2. Wynik strukturalny sektora Tabela 3. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych (koniec roku) Tabela 4. Różnice w porównaniu z poprzednią aktualizacją Tabela 5. Zestawienie wskaźników stabilności fiskalnej w kolejnych okresach Tabela 6. Wzrost transferów przeznaczonych na dzieci między 2013 r. a 2016 r. Tabela 7. Długookresowa stabilność finansów publicznych Tabela 8. Zobowiązania warunkowe Tabela 9. Wydatki według funkcji Tabela 10. Wzrost gospodarczy Tabela 11. Procesy inflacyjne Tabela 12. Rynek pracy Strona 27 36 38 47 48 49 51 53 58 67 67 68  Monitor Polski – 6 – Poz. 389 Spis wykresów 68 69 70 71 71 v.p l Tabela 13. Salda sektorów instytucjonalnych Tabela 14. Podstawowe założenia egzogeniczne Tabela 15. Sektor instytucji rządowych i samorządowych Tabela 16. Projekcje przy założeniu niezmienionej polityki rządu Tabela 17. Wydatki wyłączane z agregatu wydatków (expenditure benchmark) Strona ww w. rcl .go Wykres 1. Luka produktowa 14 Wykres 2. Wpływ zmiany dochodów i wydatków na zmianę wyniku sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB 25 Wykres 3. Dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych 29 Wykres 4. Wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych 32 Wykres 5. Zmiana udziału wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych w PKB 32 Wykres 6. Wpływ zmiany dochodów i wydatków krajowych na wynik sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB 35 Wykres 7. Wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych zmodyfikowane zgodnie z metodyką Komisji Europejskiej 37 Wykres 8. Import UE (lewy wykres) oraz reakcja wyniku i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych na zmianę popytu światowego (prawy wykres) 42 Wykres 9. Wolumen inwestycji publicznych (lewy wykres) oraz reakcja wyniku i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych na zmianę inwestycji publicznych (prawy wykres) 43 Wykres 10. Kurs PLN/EUR (lewy wykres) oraz reakcja wyniku i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych na zmianę kursu PLN/EUR (prawy wykres) 44 Wykres 11. Krótkookresowa stopa procentowa (lewy wykres) oraz reakcja wyniku i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych na zmianę krótkookresowej stopy procentowej (prawy wykres) 45 Wykres 12. Współczynnik obciążenia demograficznego w Polsce w latach 2013-80 51 Wykres 13. Koszt funkcjonowania administracji (jako suma wynagrodzeń i zużycia pośredniego) 56 Wykres 14. Nakłady brutto na środki trwałe 57 Wykres 15. Wydatki socjalne 57 Wykres 16. Dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych z podatków związanych z produkcją i importem 59 Wykres 17. Dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych z podatków od dochodu i majątku 60 Wykres 18. Dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych ze składek na ubezpieczenia społeczne 60 Wykres 19. Obciążenia podatkowe 61  Monitor Polski – 7 – Poz. 389 Podsumowanie v.p l Coroczna aktualizacja Programu konwergencji (dalej jako Program) przedstawia średniookresową prognozę sytuacji gospodarczej Polski i jej finansów publicznych. Dokument opracowano zgodnie z wytycznymi dotyczącymi programów stabilności i konwergencji państw członkowskich Unii Europejskiej. Program stanowi część Wieloletniego Planu Finansowego Państwa (WPFP), opracowywanego na podstawie ustawy o finansach publicznych. WPFP został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 28 kwietnia br. i będzie podstawą przygotowania projektu ustawy budżetowej na rok 2016. .go Obecna aktualizacja Programu powstawała równolegle z tegoroczną edycją Krajowego Programu Reform (KPR), zawierającego m.in. przegląd reform strukturalnych służących spełnieniu przez Polskę celów unijnej strategii Europa 2020 oraz zaleceń Rady sformułowanych na podstawie analizy KPR z 2014 r. 1 Program oraz KPR zostaną w kwietniu, w ramach semestru europejskiego, przekazane Komisji Europejskiej oraz Radzie. Zalecenia Rady wydane na podstawie oceny obu programów powinny zostać uwzględnione przed podjęciem kluczowych decyzji w sprawie budżetu na rok przyszły. Projekty Programu oraz KPR podlegały dyskusji połączonych komisji sejmowych do spraw Unii Europejskiej, finansów publicznych oraz gospodarki w dniu 23 kwietnia br.; było to pierwsze tego typu spotkanie. Podobnie jak w poprzednich latach, opinia Rady na temat niniejszego Programu oraz zalecenia Rady dotyczące KPR z 2015 r. będą też przedmiotem obrad polskiego Parlamentu. I. Ogólne ramy prowadzenia polityki gospodarczej i jej cele w. rcl I.1. Polityka fiskalna w kontekście UE W 2009 r. Rada Ecofin (tj. ministrowie państw Unii Europejskiej do spraw finansów i gospodarki) stwierdziła występowanie w Polsce nadmiernego deficytu i zaleciła skorygowanie deficytu do poniżej 3% PKB do 2012 r. Rada Ecofin, pozytywnie oceniając w czerwcu 2013 r. skuteczność działań podjętych przez Polskę dla redukcji deficytu, z uwagi na istotne spowolnienie wzrostu gospodarczego2 i związane z tym niezrealizowanie wyznaczonego Polsce celu budżetowego określiła termin zlikwidowania nadmiernego deficytu na 2014 r.3 Ponowne rekomendacje Rady Ecofin z dnia 10 grudnia 2013 r., uwzględniające dalsze pogorszenie koniunktury gospodarczej, przesunęły termin tej korekty o 1 rok, tj. do 2015 r.4 ww W najnowszych rekomendacjach sformułowano cele budżetowe dla Polski w okresie 2013-15 jako deficyty nominalne odpowiednio: 4,8% PKB, 3,9% PKB i 2,8% PKB (z wyłączeniem wpływu transferu aktywów z otwartych funduszy emerytalnych do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Rada Ecofin stwierdziła też, że osiągnięcie celów budżetowych wymaga poprawy wyniku strukturalnego (czyli tej części deficytu nominalnego, na którą rząd ma bezpośredni wpływ przez realizowaną politykę) o 1% PKB w 2014 r. oraz 1,2% PKB w roku następnym. W porównaniu do ówczesnych prognoz Komisji Europejskiej 5 oznaczało to potrzebę podjęcia przez Polskę (przy prognozowanej luce produktowej sięgającej odpowiednio 1 Zalecenie Rady z dnia 8 lipca 2014 r. w sprawie krajowego programu reform Polski na 2014 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Polskę programu konwergencji na 2014 r., dostępne na http://ec.europa.eu/europe2020/pdf/csr2014/csr2014_council_poland_pl.pdf 2 W 2012 r. realny PKB wzrósł w Polsce o 2,0% wobec 4,5% w 2011 r.; w 2013 r. tempo to zmniejszyło się do 1,6%. 3 http://ec.europa.eu/economy_finance/economic_governance/sgp/pdf/30_edps/126-07_council/2013-0621_pl_126-7_council_en.pdf 4 http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2013:0906:FIN:PL:HTML 5 http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/european_economy/2013/pdf/ee7_en.pdf  Monitor Polski – 8 – Poz. 389 v.p l -2% PKB oraz -1,6% PKB) nowych działań fiskalnych o trwałym charakterze w wysokości 0,4% PKB w 2014 r. oraz 1% PKB w 2015 r. .go Rada Ecofin zaleciła Polsce również:  poprawę jakości finansów publicznych, w tym ograniczenie do minimum cięć w inwestycjach infrastrukturalnych sprzyjających wzrostowi, dokładny przegląd wydatków socjalnych i ich wydajności;  zwiększenie stopnia przestrzegania przepisów podatkowych (tax compliance) i skuteczności administracji podatkowej;  nadanie bardziej wiążącego charakteru oraz zwiększenie przejrzystości ram instytucjonalnych finansów, w tym dostosowanie definicji (metodyki) stosowanych w krajowym systemie budżetowym do metodyki stosowanej w Europejskim Systemie Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA) oraz zapewnienie odpowiednio szerokiego zakresu jej zastosowania, poprawę monitorowania wykonania budżetu państwa w trakcie danego roku i zapewnienie skutecznego oraz terminowego monitorowania przestrzegania stabilizującej reguły wydatkowej w oparciu o wiarygodne i niezależne analizy sporządzane przez niezależne instytucje lub instytucje wyposażone w funkcjonalną autonomię względem władz fiskalnych. Wreszcie, według Rady Ecofin, konsolidacja fiskalna powinna być wsparta kompleksowymi reformami strukturalnymi, spójnymi z rekomendacjami Rady wydanymi w ramach semestru europejskiego. w. rcl Stan wdrożenia przez Polskę zaleceń dotyczących finansów publicznych został zaprezentowany przede wszystkim w rozdziałach III i VII niniejszego Programu. Ponadto Polska co pół roku przygotowuje specjalne raporty z postępów we wdrażaniu przytoczonych wyżej rekomendacji Rady Ecofin, które podlegają ocenie Komisji Europejskiej. Na podstawie raportu z dnia 15 października 2014 r.6 Komisja Europejska utrzymała w zawieszeniu procedurę nadmiernego deficytu, uznając, że dalsze kroki wobec Polski nie są potrzebne. Z opublikowanych w lutym br. prognoz Komisji Europejskiej7 wynika, że Polska zrealizowała cele budżetowe na lata 2013-14. Deficyt nominalny w 2013 r. (4,0% PKB) był znacznie mniejszy od rekomendowanego przez Radę Ecofin, a szacowany w 2014 r. (3,6% PKB 8 ) również był lepszy od zaleconego. Z kolei deficyt prognozowany na 2015 r. (2,9% PKB) jest nieco powyżej celu budżetowego, ale poniżej wartości referencyjnej 3% PKB, a więc na poziomie, którego osiągnięcie powinno pozwolić na terminowe zakończenie procedury wobec Polski. W 2016 r. deficyt nominalny zmniejszy się według Komisji Europejskiej do 2,6% PKB, natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych pozostanie poniżej 50% PKB. ww Kolejny półroczny raport z postępów we wdrażaniu rekomendacji Rady został przekazany przez Polskę w dniu 15 kwietnia br. 9 Zgodnie z informacjami i prognozami przedstawionymi w raporcie oraz w bieżącym Programie, deficyt nominalny został w 2014 r. trwale zredukowany poniżej 3% PKB. Rząd pozostaje zdeterminowany, by ograniczać nierównowagę finansów publicznych w sposób niezagrażający średniookresowym perspektywom rozwoju kraju. Kolejne lata będą więc zorientowane na osiągnięcie przez Polskę średniookresowego celu budżetowego (MTO), czyli deficytu strukturalnego na poziomie 1% PKB. Redukcji deficytu, osiągnięciu MTO i utrzymaniu długu sektora instytucji rządowych i samorządowych znacznie 6 Raport dostępny na stronie Ministerstwa Finansów pod linkiem: Informacja o działaniach podjętych przez Polskę w celu realizacji rekomendacji Rady w ramach procedury nadmiernego deficytu – październik 2014 7 http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/european_economy/2015/pdf/ee1_en.pdf 8 Zgodnie z ESA2010. 9 Raport dostępny na stronie Ministerstwa Finansów pod linkiem: Informacja o działaniach podjętych przez Polskę w celu realizacji rekomendacji Rady w ramach procedury nadmiernego deficytu – kwiecień 2015  Monitor Polski – 9 – Poz. 389 I.2. Koordynacja polityk gospodarczych v.p l poniżej wartości referencyjnej 60% PKB będzie sprzyjać przestrzeganie stabilizującej reguły wydatkowej wprowadzonej w 2013 r. Zgodnie z art. 121 Traktatu o funkcjonowaniu UE, polityki gospodarcze państw członkowskich są przedmiotem wspólnego zainteresowania tych państw i podlegają koordynacji w ramach Rady Ecofin. Dla wzmocnienia skuteczności tego procesu od 2011 r. funkcjonuje podział roku budżetowego na dwa semestry. W pierwszym z nich, zwanym semestrem europejskim, instytucje unijne analizują sytuację gospodarczą i formułują zalecenia dla państw członkowskich, w drugim – zwanym semestrem krajowym – państwa członkowskie starają się odzwierciedlić unijne zalecenia w prowadzonych przez siebie politykach. w. rcl .go W opinii z dnia 8 lipca 2014 r. do poprzedniego Programu Rada Ecofin zaleciła Polsce m.in.10 wzmocnienie strategii budżetowej, aby zapewnić trwałą korektę nadmiernego deficytu do 2015 r., przez osiągnięcie poprawy wyniku strukturalnego wskazanej w zaleceniu Rady w ramach procedury nadmiernego deficytu, zaś po skorygowaniu nadmiernego deficytu i do czasu osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego - dążenie do rocznej korekty strukturalnej w wysokości 0,5% PKB jako wartości odniesienia. Trwała korekta nierównowagi budżetowej wymaga według Rady Ecofin wiarygodnego wdrażania ambitnych reform strukturalnych w celu zwiększenia zdolności dostosowawczej gospodarki oraz pobudzenia wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. W związku z tym Rada Ecofin zaleciła też Polsce zminimalizowanie cięć w inwestycjach pobudzających wzrost gospodarczy, lepsze ukierunkowanie polityki społecznej oraz poprawę efektywności kosztowej wydatków i ogólnej wydajności sektora opieki zdrowotnej, zwiększenie bazy podatkowej, na przykład przez rozwiązanie problemu nadmiernie rozbudowanego systemu obniżonych stawek VAT, a także poprawę przestrzegania przepisów podatkowych (tax compliance), zwłaszcza przez podniesienie wydajności administracji podatkowej. Ponadto, rekomendowała ustanowienie niezależnej rady fiskalnej. Niniejszy Program przestawia w rozdziałach III i VII stan wdrożenia rekomendacji dotyczących finansów publicznych, wydanych przez Radę Ecofin w związku z procedurą nadmiernego deficytu oraz sformułowanych w przytoczonej wyżej opinii do Programu z 2014 r. Ponadto, stopień zaawansowania reform strukturalnych zaleconych przez Radę Ecofin na podstawie analizy KPR z 2014 r. omówiony został w tegorocznej edycji KPR. W niniejszym Programie skupiono się zaś na reformach najbardziej istotnych dla potencjału gospodarczego i długookresowej stabilności finansów publicznych. ww Semestr europejski rozpoczyna się w listopadzie od publikacji przez Komisję Europejską Rocznej Analizy Wzrostu Gospodarczego (Annual Growth Survey – AGS), opisującej sytuację gospodarczą i wyzwania dla Unii Europejskiej na rok przyszły. Na podstawie AGS i dyskusji państw w różnych formacjach Rady UE Rada Europejska w marcu kolejnego roku przyjmuje wytyczne dla polityki gospodarczej wszystkich państw UE. W najnowszej edycji AGS 11 Komisja Europejska, w celu wzmocnienia i utrwalenia ożywienia gospodarczego, zaproponowała koncentrację polityk gospodarczych Unii Europejskiej w bieżącym roku na:  pobudzeniu inwestycji,  przyspieszeniu realizacji reform strukturalnych,  wdrażaniu konsolidacji budżetowej przyjaznej wzrostowi gospodarczemu. 10 11 Por. przypis 1. http://ec.europa.eu/europe2020/pdf/2015/ags2015_en.pdf  Monitor Polski – 10 – Poz. 389 v.p l Również Rada Europejska uznała działania wszystkich państw członkowskich i całej Unii Europejskiej w tym roku we wspomnianych 3 kierunkach za priorytetowe12. Do końca kwietnia państwa członkowskie tradycyjnie przedłożą Komisji Europejskiej i Radzie Ecofin aktualizacje Krajowych Programów Reform i programów stabilności lub konwergencji. Powinny one uwzględniać wspomniane wyżej priorytety polityk gospodarczych wskazane przez Radę Europejską. Na podstawie analizy otrzymanych dokumentów Rada Ecofin wyda w lipcu rekomendacje dla polityk gospodarczych państw członkowskich, kończąc w ten sposób semestr europejski. Państwa członkowskie powinny uwzględnić zalecenia przy projektowaniu budżetów na kolejny rok podczas krajowego semestru. .go W odniesieniu do promowanego przez Radę Europejską wspierania inwestycji prezentowana w Programie prognoza wskazuje, że do 2018 r. nastąpi dalsza odbudowa inwestycji prywatnych, co przy utrzymywaniu inwestycji publicznych na poziomie powyżej 4% PKB, tj. znacznie powyżej średniej w UE, pozwoli na wzrost udziału inwestycji ogółem do PKB do 21,6%. Istotny udział w inwestycjach będą mieć projekty współfinansowane ze środków UE Polska pozostaje jednym z liderów w ich wykorzystaniu. Według danych za 2014 r., stopa absorpcji funduszy strukturalnych (relacja wypłaconych środków do dostępnego budżetu) w ramach perspektywy finansowej 2007-13 wyniosła 89,6%13, co stawia Polskę na 8. miejscu wśród ogółu beneficjentów. Polska otrzymała już z budżetu UE ponad 60 mld euro - najwięcej w UE – i podejmowane są działania, by do końca bieżącego roku w pełni rozdysponować dostępne fundusze UE. Trwają też przygotowania do wykorzystania 82,5 mld EUR z budżetu polityki spójności na lata 2014-20 - Polska znajduje się w grupie krajów UE z zatwierdzonymi przez Komisję Europejską wszystkimi programami operacyjnymi. w. rcl Komisja Europejska wraz z publikacją AGS 2015 przedstawiła Plan inwestycyjny dla Europy, który w latach 2015-17 ma poprawić warunki inwestowania i wygenerować dodatkowe inwestycje publiczne i prywatne w Unii Europejskiej co najmniej na kwotę 315 mld EUR. Uruchomienie Europejskiego Funduszu Inwestycji Strategicznych (EFIS) będącego jednym z trzech filarów wspomnianego planu jest oczekiwane na czerwiec/lipiec br. W Polsce współfinansowanie projektów przez EFIS będzie umożliwione w szczególności poprzez program Inwestycje Polskie w drodze tzw. platform inwestycyjnych, których zawieranie przewiduje się w ramach prac nad utworzeniem EFIS (rozdział II.3). ww Zalecona przez Radę Europejską konsolidacja budżetowa przyjazna wzrostowi stanowi także priorytet polskiego rządu. Strategia ograniczania nadmiernego deficytu będzie w dalszym ciągu realizowana głównie przez ograniczanie relacji wydatków do PKB z wykorzystaniem stabilizującej reguły wydatkowej, co powinno przynieść trwalsze efekty konsolidacyjne niż przy podnoszeniu udziału dochodów w PKB (rozdział III). Równocześnie, priorytetyzacja wydatków umożliwia działania wzmacniające potencjał wzrostowy polskiej gospodarki w długim okresie. W szczególności realizowane są działania w odpowiedzi na zmiany w strukturze demograficznej oraz ukierunkowane na poprawę sytuacji materialnej rodzin, zwłaszcza wielodzietnych (rozdział II.3). Konsekwentna redukcja deficytu poprzez pozytywny wpływ na oszczędności krajowe oraz spadek premii za ryzyko uwzględnianej w cenie kapitału pozwoli w horyzoncie Programu na szybszą akumulację kapitału w sektorze prywatnym i w całej gospodarce. W efekcie oczekiwane jest przyspieszenie tempa wzrostu potencjalnego PKB w Polsce z 3,2% w 2014 r. do 4,0% w 2018 r. 12 Por. konkluzje Rady Europejskiej z dnia 19-20 marca 2015 r.: http://www.consilium.europa.eu/pl/meetings/european-council/2015/03/european-council-conclusionsmarch-2015-en_pdf/ 13 https://cohesiondata.ec.europa.eu/EU-Cohesion-Funding/Bar-chart-Funds-Absorption-Rate-CohesionPolicy-20/g67v-zjyr  Monitor Polski – 11 – Poz. 389 I.3. Integracja ze strefą euro v.p l Wprowadzenie euro stanowi strategiczny cel Polski, którego realizacja na obecnym etapie obejmuje działania na rzecz maksymalizacji korzyści i ograniczenia zagrożeń wynikających z przyszłej zamiany waluty. Z tego względu zostały sformułowane cztery warunki (filary) bezpiecznej integracji Polski ze strefą euro. Filar pierwszy stanowi ukierunkowanie polityki gospodarczej Polski na trwałe wypełnienie kryteriów konwergencji, w szczególności kryterium dotyczącego dyscypliny fiskalnej. Stabilna perspektywa wypełnienia kryteriów w horyzoncie dwóch lat uczestnictwa w ERM II oraz osiągnięcie porozumienia politycznego co do przeprowadzenia zmian legislacyjnych niezbędnych do przyjęcia wspólnej waluty stanowią warunki przystąpienia do tego mechanizmu. Warunki te zostały sformułowane przez rząd w 2010 r. w dokumencie Uwarunkowania realizacji kolejnych etapów Mapy Drogowej Przyjęcia Euro przez Polskę. w. rcl .go Filar drugi to podjęcie dodatkowych działań wzmacniających potencjał i elastyczność polskiej gospodarki, w tym w obszarze instytucjonalnym. Jak pokazały przykłady niektórych krajów strefy euro, wypełnienie kryteriów konwergencji nominalnej nie chroni przed utratą konkurencyjności i nie gwarantuje skuteczności alternatywnych mechanizmów dostosowawczych, a skala korzyści z przyjęcia euro jest warunkowa względem prowadzonej polityki gospodarczej. Brak odpowiedniego przygotowania przed przyjęciem euro do funkcjonowania w unii walutowej, która po reformie instytucjonalnej charakteryzuje się coraz większymi ograniczeniami autonomii polityki gospodarczej – znacząco wykraczającymi poza politykę pieniężną i kursową – może skutkować powieleniem scenariusza kryzysowego obserwowanego w peryferyjnych państwach strefy euro. Dlatego w ramach prac przygotowawczych do wprowadzenia euro w Polsce prowadzone są niezbędne analizy – w tym we współpracy z Bankiem Światowym – mające na celu wskazanie pożądanego kształtu polityki gospodarczej na drodze do euro z uwzględnieniem zmieniających się uwarunkowań. Dotyczą one m.in. zdiagnozowania potencjalnych problemów oraz zaproponowania rozwiązań na rzecz wzrostu konkurencyjności polskiego eksportu oraz poprawy elastyczności rynku produktów. Filar trzeci obejmuje gruntowne przygotowanie techniczno-organizacyjnej strony procesu. Dotychczas opracowano dwa kluczowe dokumenty: Ramy Strategiczne Narodowego Planu Wprowadzenia Euro, przyjęte przez Radę Ministrów w 2010 r., oraz Narodowy Plan Wprowadzenia Euro (NPWE), zatwierdzony w 2011 r. przez Komitet do spraw Europejskich. Tym samym większość prac w obszarze praktycznych przygotowań, które mogły być prowadzone na obecnym etapie (bez znajomości daty wprowadzenia euro), została już zakończona. Jednak biorąc pod uwagę skalę zmian instytucjonalnych w Unii Europejskiej i strefie euro, za celową uznano aktualizację NPWE w zakresie konsekwencji tych zmian dla strategii przygotowań do wprowadzenia euro w Polsce. Od rezultatu tych zmian zależy bowiem obszar koniecznych dostosowań (ekonomicznych i prawnych) oraz bilans korzyści i kosztów z wprowadzenia wspólnej waluty. Termin zakończenia prac nad aktualizacją NPWE jest warunkowy względem zakończenia głównych prac nad reformą kształtu instytucjonalnego Unii Gospodarczej i Walutowej. ww Filar czwarty stanowi zaś ustabilizowanie sytuacji w strefie euro, a w szczególności potwierdzenie rzeczywistej skuteczności podjętych reform i kompletność architektury instytucjonalnej strefy euro. Kryzys ujawnił niedoskonałość i niekompletność dotychczasowego systemu instytucjonalnego strefy euro. W rezultacie są wdrażane liczne nowe rozwiązania o charakterze fundamentalnym, stanowiące odpowiedź na zidentyfikowane słabości UGW. Wprowadzane reformy w ramach UE i strefy euro wpływają istotnie na bilans korzyści i kosztów przyjęcia euro przez Polskę. Jednak rzeczywista skuteczność nowych rozwiązań, a więc i korzyści z ich wprowadzenia, zostanie ujawniona dopiero w praktyce ich funkcjonowania. Ze względu na dużą niepewność co do terminu wypełnienia warunków bezpiecznej integracji Polski ze strefą euro, obecnie rząd nie określa przewidywanej daty przyjęcia wspólnej waluty.  Monitor Polski – 12 – Poz. 389 v.p l Rząd uznaje jednak za korzystne dla Polski kontynuowanie przygotowań do wprowadzenia euro, w szczególności w zakresie filarów I i II strategii integracji. W ramach III i IV filaru strategii integracji międzyinstytucjonalna struktura organizacyjna ds. wprowadzenia euro przez RP na bieżąco analizuje zmiany instytucjonalne w strefie euro pod kątem ich konsekwencji dla procesu przygotowań do wprowadzenia euro w Polsce. Ponadto, rząd aktywnie uczestniczy w pracach mających na celu trwałą poprawę stabilności wspólnego obszaru walutowego, przyczyniając się tym samym do realizacji IV filaru strategii integracji. Obecnie bezpośrednim celem wskazanych działań rządu jest zatem zapewnienie gotowości do przyjęcia euro w momencie, gdy zostaną spełnione wskazane powyżej warunki. Stąd obecne podejście określane jest jako „przygotowuj się i obserwuj” (ang. get ready and see). Działania struktury organizacyjnej ds. przygotowań do wprowadzenia euro w Polsce wychodzą bowiem znacznie poza bierną obserwację rozwoju warunków zewnętrznych. .go I.4. Cele polityki gospodarczej Przyjęta przez Radę Ministrów we wrześniu 2012 r. Średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju 202014 (dalej jako Strategia) formułuje główny cel rządu w średnim horyzoncie czasowym jako wzmocnienie i wykorzystanie gospodarczych, społecznych i instytucjonalnych potencjałów zapewniających szybszy i zrównoważony rozwój kraju oraz poprawę jakości życia ludności. Strategia wskazuje trzy obszary strategiczne, na których koncentrować się powinny główne działania w celu przyspieszenia procesów rozwojowych: Sprawne i efektywne państwo, Konkurencyjna gospodarka oraz Spójność społeczna i terytorialna, stanowiące również bazę dla przygotowania kolejnych aktualizacji KPR, w tym KPR 2015/2016. w. rcl Podkreśla się przy tym złożoność wyzwania, jakie stanowi konieczność równoważenia finansów publicznych i zwiększania oszczędności przy jednoczesnym wdrażaniu wizji rozwoju opartego na likwidowaniu największych barier rozwojowych i w coraz większym stopniu opartego na edukacji, cyfryzacji i innowacyjności. Przyjęte w Strategii założenia dotyczące konsolidacji finansów publicznych (prowadzonej zgodnie z kolejnymi edycjami Programu) oznaczają, że warunek niezbędny dla wdrożenia wspomnianej wyżej wizji rozwoju stanowi racjonalizacja struktury wydatków i ich reorientacja na działania kluczowe dla rozwoju społeczno-gospodarczego i przestrzennego kraju. ww Zrównoważone finanse publiczne są niezbędnym warunkiem dla stabilności makroekonomicznej i, w konsekwencji, długofalowego wzrostu gospodarczego. Wzmocnieniu stabilności makroekonomicznej w Polsce sprzyjać też będą m.in. utworzenie organu nadzoru makroostrożnościowego oraz stworzenie ram prawnych dla przymusowej restrukturyzacji banków. Celem organu nadzoru makroostrożnościowego będzie m.in. rozpoznanie, ocena i monitorowanie ryzyka systemowego w systemie finansowym lub w jego otoczeniu oraz działanie na rzecz wyeliminowania bądź ograniczenia tego ryzyka, w szczególności wzmocnienie odporności systemu finansowego na wypadek materializacji ryzyka systemowego służące wsparciu długookresowego, zrównoważonego wzrostu gospodarczego kraju. Projekt ustawy o nadzorze makroostrożnościowym nad systemem finansowym i zarządzaniu kryzysowym w systemie finansowym został w dniu 16 kwietnia br. przyjęty przez Komitet Rady Ministrów i rekomendowany Radzie Ministrów. Z kolei przygotowywany obecnie projekt ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji wdroży dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/59/UE z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiającą ramy na potrzeby prowadzenia działań naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych (…) (BRRD). 14 Strategia Rozwoju Kraju 2020 – Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 25.09.2012 r., dostępna na: http://www.mrr.gov.pl/rozwoj_regionalny/Polityka_rozwoju/SRK_2020/Documents/SRK_2020_112012_ 1.pdf  Monitor Polski – 13 – Poz. 389 II.1. Cykl koniunkturalny i sytuacja bieżąca v.p l II. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza .go W II kw. 2013 r. gospodarka polska weszła na ścieżkę wyższego wzrostu, rosnąc przez ostatnie półtora roku w przeciętnym tempie 0,8% (kw/kw, sa), tj. powyżej tempa notowanego w 2012 r., jednak wciąż nieznacznie poniżej długookresowej średniej. W wyraźnym trendzie wzrostowym utrzymywał się eksport, któremu sprzyjała relatywnie wysoka konkurencyjność polskich przedsiębiorstw oraz poprawa dynamiki aktywności na polskich głównych rynkach eksportowych. Znalazło to swoje odbicie w wyższej dynamice produkcji przemysłowej oraz inwestycji, w szczególności w kategorii tzw. zakupów, obejmującej maszyny i urządzenia oraz środki transportu. Stopniowo poprawiała się też sytuacja na rynku pracy. Było to widoczne we wzroście popytu na pracę i spadku bezrobocia, przy umiarkowanej presji płacowej. W efekcie w tendencji wzrostowej znalazła się konsumpcja prywatna. Od II połowy 2013 r. coraz większą rolę we wzroście PKB (w ujęciu r/r) odgrywał popyt krajowy, który od II kw. 2014 r. stał się jedynym czynnikiem wzrostu gospodarczego, przy ujemnym wkładzie eksportu netto. w. rcl W 2014 r. PKB zwiększył się realnie o 3,4%, tj. dwukrotnie więcej niż rok wcześniej. Drugi rok z rzędu przyspieszyło tempo wzrostu eksportu, do czego w dużej mierze przyczyniła się poprawa koniunktury w pozostałych krajach UE, w tym w strefie euro. PKB UE zwiększył się o 1,3%, po stagnacji rok wcześniej, a źródłem tego wzrostu było przyspieszenie dynamiki popytu krajowego. W konsekwencji obserwowany był stosunkowo silny wzrost importu UE, głównego indykatora popytu na polskie towary i usługi (na UE przypada blisko 80% polskiego eksportu towarów), który w 2014 r. wyniósł 4%, wobec 1,4% rok wcześniej. Wzrost importu UE, a także importu pozostałych krajów rozwiniętych i innych krajów rozwijających się i w efekcie wzrost polskiego eksportu na te rynki, skompensował spadek eksportu z Polski na rynki wschodnie (w szczególności do Rosji i Ukrainy), wywołany konfliktem między Rosją a Ukrainą, spadkiem dynamiki aktywności w tych krajach i znaczącą deprecjacją ich walut oraz embargiem na eksport produktów żywnościowych do Rosji. Poprawa dynamiki aktywności gospodarczej w ubiegłym roku, w tym wyraźne przyspieszenie tempa wzrostu inwestycji, przełożyła się na poprawę sytuacji na rynku pracy15. Liczba pracujących wzrosła aż o 1,9% wobec niewielkiego spadku rok wcześniej. Przyrost ten niemal w całości wynikał z najwyższego od 5 lat wzrostu liczby pracowników najemnych. Zwiększyła się także, po dwóch latach spadków, liczba pracodawców i pracujących na własny rachunek. W ujęciu sektorowym te zmiany to w głównej mierze skutek znaczącego przyrostu liczby pracujących w sektorze usług i w mniejszym stopniu w szeroko rozumianym sektorze przemysłowym (obejmującym przemysł i budownictwo), choć i tu wzrost okazał się najwyższy w ciągu ostatnich trzech lat. W tendencji spadkowej utrzymała się natomiast liczba pracujących w rolnictwie. Wzrost popytu na pracę przyczynił się do wyraźnego spadku bezrobocia. Stopa bezrobocia obniżyła się do 9,0% wobec 10,3% rok wcześniej i 10,2% przeciętnie w UE. ww Poprawa sytuacji na rynku pracy przy stabilizacji cen towarów i usług konsumpcyjnych, wpłynęła na poprawę dynamiki realnej dochodów do dyspozycji gospodarstw domowych i w efekcie przyspieszenie tempa wzrostu konsumpcji gospodarstw domowych (do 3,1% z 1,2% rok wcześniej). Wzrostowi konsumpcji sprzyjały również poprawa indeksu nastrojów konsumentów oraz wyższa dynamika kredytów konsumpcyjnych. W roku ubiegłym zanotowano również znaczące przyspieszenie tempa wzrostu nakładów inwestycyjnych (do 9,2% z 1,1% w 2013 r.). Wysoka dynamika inwestycji przy słabszej dynamice wartości dodanej w budownictwie (widoczna szczególnie w II połowie 2014 r.) to efekt wysokiego wzrostu inwestycji w maszyny i urządzenia oraz środki transportu, które realizowane są głównie w sektorze przedsiębiorstw. Dobre wyniki w tym zakresie można tłumaczyć relatywnie wysoką konkurencyjnością kosztową polskich firm, ich dobrymi wynikami finansowymi oraz spadkiem kosztów finansowania, co przy utrzymywaniu się stopnia wykorzystania mocy produkcyjnych powyżej długookresowej średniej, sprzyjało podejmowaniu decyzji o zwiększeniu potencjału produkcyjnego. Wzrost nakładów inwestycyjnych – po dwóch latach ich wyraźnego ograniczenia – zanotowano również w sektorze instytucji rządowych i samorządowych. 15 Informacje dotyczące rynku pracy oparte zostały na podstawie danych BAEL (15 lat i więcej).  Monitor Polski – 14 – Poz. 389 v.p l Szacuje się, że w roku ubiegłym tempo wzrostu rzeczywistego PKB, po raz pierwszy od dwóch lat, przekroczyło potencjalne tempo wzrostu polskiej gospodarki szacowane (zgodnie z metodologią Komisji Europejskiej) na ok. 3,2%. Pozwoliło to zmniejszyć ujemną lukę produktową do ok. minus 0,6% potencjalnego PKB wobec minus 0,8% w 2013 r. Oznacza to niewielką poprawę warunków cyklicznych dla prowadzenia działalności gospodarczej, jednak w gospodarce polskiej wciąż przeważa podaż nad popytem. Łączne pogorszenie cyklu koniunkturalnego w Polsce w latach 2012-14 mierzone zmianą luki produktowej było prawie dwukrotnie większe w stosunku do pogorszenia obserwowanego w latach 2009-10. Znajduje to odzwierciedlenie m.in. we wskaźnikach opisujących sferę nominalną gospodarki. Wykres 1. Luka produktowa .go 4 3 -1,6 % PKB 2 1 0 w. rcl -1 -2,8 -2 -3 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Źródło: Ministerstwo Finansów ww Ujemna luka produktowa i umiarkowana presja płacowa spowodowały, że na niskim poziomie utrzymywała się inflacja bazowa. Roczna zmiana wskaźnika CPI po wyłączeniu cen żywności i energii średnio w 2014 r. wyniosła 0,6%, znacząco poniżej dolnej granicy dopuszczalnego odchylenia od celu inflacyjnego NBP. Ogólny wskaźnik inflacji okazał się jednak jeszcze niższy i wyniósł 0,0%, przy zakładanym w ustawie budżetowej na rok 2014 poziomie 2,4%, a w zaktualizowanej prognozie w Programie z 2014 r.: 1,2%. W znacznym stopniu wynikało to z szoków podażowych na rynku produktów rolnych i rynku energetycznym. Spadek cen żywności był efektem wysokiej podaży produktów rolnych na rynku krajowym spowodowanej bardzo dobrymi zbiorami oraz wprowadzonym przez Rosję embargiem na import żywności z krajów UE, w tym z Polski. Dodatkowo spadkowi cen przemysłowych i w efekcie konsumpcyjnych sprzyjał notowany w IV kw. 2014 r. gwałtowny spadek cen ropy naftowej. W efekcie od lipca 2014 r. ceny towarów i usług konsumpcyjnych utrzymują się na poziomie niższym niż przed rokiem. Poprawa dynamiki popytu krajowego oraz wyższa dynamika wolumenu importu niż eksportu przełożyły się w roku ubiegłym na tylko nieznaczne pogorszenie salda handlowego. Zmiany salda w ujęciu realnym zostały w dużym stopniu skompensowane przez pozytywny wpływ terms of trade, tj. wyższy – w ujęciu złotowym – spadek cen importu niż eksportu. W efekcie nominalne saldo obrotów towarowych w relacji do PKB było bliskie zbilansowania. Głównym czynnikiem nierównowagi zewnętrznej pozostało ujemne saldo dochodów pierwotnych, odzwierciedlające w głównej mierze wysokie dochody nierezydentów z bezpośrednich inwestycji zagranicznych jak  Monitor Polski – 15 – Poz. 389 v.p l również, choć w mniejszym stopniu, dochody nierezydentów z tytułu inwestycji portfelowych. W efekcie saldo obrotów bieżących w ubiegłym roku pozostało ujemne, na poziomie 1,4% PKB. Główną rolę w finansowaniu nierównowagi zewnętrznej polskiej gospodarki przejął rachunek kapitałowy, na którym klasyfikowany jest przede wszystkim napływ środków z europejskich funduszy strukturalnych. .go Zgodnie z forward guidance z marca 2014 r. Rada Polityki Pieniężnej (RPP) utrzymała stopy procentowe NBP na niezmienionym poziomie do końca III kw. 2014 r. W październiku Rada obniżyła stopy procentowe o 0,5-1,0 pkt proc. (poza stopą depozytową, która pozostała niezmieniona), oceniając, że napływające dane wskazują na spowolnienie dynamiki aktywności gospodarczej oraz na wzrost ryzyka utrzymania się inflacji poniżej celu w średnim okresie. Główna stopa procentowa – stopa referencyjna – została zredukowana do poziomu 2,0%. Jednocześnie RPP nie wykluczyła dalszego dostosowania polityki pieniężnej, co przyczyniło się do silnego wzrostu oczekiwań rynkowych na kolejną obniżkę stóp procentowych już w listopadzie ubiegłego roku. Rada utrzymała jednak koszt pieniądza banku centralnego bez zmian do końca roku. Średnio w 2014 r. stopa referencyjna wyniosła 2,4%. Stopy procentowe NBP zostały ponownie obniżone dopiero w marcu 2015 r. Skala redukcji wyniosła 0,5 pkt proc., co sprowadziło stopę referencyjną do nowego rekordowo niskiego poziomu 1,5%. Jedocześnie Rada zadeklarowała, że obniżka ta oznacza zakończenie cyklu łagodzenia polityki pieniężnej w Polsce. w. rcl W 2014 r. kurs złotego determinowały głównie czynniki globalne. Polska waluta okazała się przy tym relatywnie odporna zarówno na zmniejszanie przez Fed programu skupu aktywów, jak i na wzrosty napięć geopolitycznych (konflikt na Ukrainie). Przez większą część roku kurs złotego do euro wahał się w stosunkowo wąskim przedziale 4,15-4,24. Silniejsza aprecjacja złotego miała miejsce na początku czerwca, gdy kurs EUR/PLN spadł poniżej poziomu 4,10, w wyniku poprawy globalnych nastrojów po obniżeniu stóp procentowych przez EBC. Z kolei w grudniu kurs EUR/PLN wzrósł powyżej 4,30 na skutek pogorszenia nastrojów w regionie Europy Środkowo-Wschodniej i niskiej płynności na rynku walutowym w końcu roku. Od lipca 2014 r. polska waluta systematycznie osłabiała się do zyskującego na rynkach światowych dolara amerykańskiego. Średni kurs złotego ukształtował się w 2014 r. na poziomie 4,1852 EUR/PLN oraz 3,1551 USD/PLN. II.2. Scenariusz średniookresowy ww Bieżące prognozy Komisji Europejskiej dotyczące kondycji ekonomicznej głównego partnera handlowego Polski, jakim jest UE, pozwalają na optymistyczną ocenę perspektyw wzrostu gospodarczego w Polsce. Zgodnie z szacunkami opublikowanymi w lutym 2015 r., wykorzystanymi do przygotowania prognozy prezentowanej w Programie, Komisja Europejska przewiduje, że tempo wzrostu PKB w UE w latach 2015-16 wyniesie odpowiednio 1,7% oraz 2,1% (wobec 1,3% w 2014 r.). Głównym czynnikiem wzrostu w horyzoncie prognozy będzie popyt krajowy, zwłaszcza konsumpcja prywatna i w mniejszym stopniu inwestycje, przy neutralnym wkładzie eksportu netto. Poprawa dynamiki popytu krajowego w UE sprzyjać będzie coraz wyższej dynamice importu UE, głównego indykatora rynków eksportowych Polski. Komisja Europejska prognozuje, że import UE w latach 2015-16 zwiększy się odpowiednio o 4,3% i 5,4% (wobec 4,0% w ubiegłym roku). Na potrzeby scenariusza makroekonomicznego prezentowanego w Programie przyjęto, że w kolejnych latach tempo wzrostu PKB i importu UE będzie powracać do długookresowej średniej, co oznacza, że realny wzrost PKB wyniesie 1,9% w 2017 r. i 1,7% w 2018 r., a realny wzrost importu ukształtuje się na poziomie 5,0% w 2017 r. i 4,6% w 2018 r. W latach 2015-16 udział inwestycji publicznych w PKB ustabilizuje się na poziomie 4,5% i będzie zbliżony do poziomu obserwowanego w 2014 r. (4,4% PKB). Pewnego spadku tego udziału można oczekiwać w okresie 2017-18. Spadek udziału inwestycji publicznych w PKB w Polsce nie będzie jednak duży, do ok. 4,2% PKB w 2018 r., a sam udział pozostanie jednym z największych spośród krajów Unii. Uwarunkowania demograficzne prognozy prezentowanej w Programie bazują na założeniu realizacji zmian demograficznych przewidywanych w scenariuszu EUROPOP2013 skorygowanym o aktualne  Monitor Polski – 16 – Poz. 389 v.p l dane GUS. W horyzoncie do 2018 r. w Polsce oczekiwany jest zatem niewielki spadek ludności ogółem, o 0,1% w stosunku do poziomu z 2014 r. Ludność w wieku produkcyjnym (15-74 lata) obniży się w tym okresie o ok. 0,6%. W prognozie współczynnika aktywności zawodowej (według metodologii BAEL, grupa wiekowa 15-74 lata), uwzględniającej m.in. znaczne ograniczenie możliwości przechodzenia na wcześniejszą emeryturę oraz podniesienie wieku emerytalnego, przewiduje się jednak ograniczenie negatywnych skutków demograficznych dla rynku pracy. Poziom podaży pracy w 2018 r. będzie wyższy o ok. 0,1% w stosunku do poziomu z 2014 r. (chociaż począwszy od 2017 r. jej poziom będzie się obniżać). Trend wzrostowy współczynnika aktywności zawodowej będzie kontynuowany do końca prognozowanego okresu, jednak w tempie nieco niższym od relatywnie wysokiego w 2014 r. .go Oczekuje się, że w 2015 r. liczba osób pracujących wzrośnie przeciętnie o 1,1%. W kolejnych latach przyrost ten będzie stopniowo malał od 0,7% w 2016 r. do 0,5% w 2018 r. Zmiany liczby pracujących ogółem uwzględniają przyjęte w Programie założenie o utrzymaniu do 2018 r. liczby pracujących w sektorze instytucji rządowych i samorządowych na poziomie zanotowanym w IV kw. 2014 r. Uwzględniając przedstawione wcześniej kształtowanie się liczby osób aktywnych zawodowo oraz prognozowane przyrosty pracujących, w prognozowanym okresie oczekiwane jest dalsze systematyczne ograniczanie stopy bezrobocia po okresie jej wzrostu w latach 2009-13. Szacuje się, że w 2015 r. stopa bezrobocia spadnie do 8,2% z 9,0% zanotowanych w roku poprzednim. W 2016 r. ukształtuje się ona przeciętnie na poziomie 7,6%, by w okresie do 2018 r. zmniejszyć się do 6,5%. Obniżanie się stopy bezrobocia oraz stopniowy wzrost poziomu cen będą sprzyjały nominalnemu wzrostowi wynagrodzeń w sektorze rynkowym. Zmiany wynagrodzenia w państwowych jednostkach budżetowych (rozdział III) przewiduje się, że w 2015 r. nominalne tempo wzrostu przeciętnego wynagrodzenia będzie o 0,1 pkt. proc. wyższe niż w roku ubiegłym i wyniesie 3,5%. W kolejnych latach będzie ono stopniowo przyspieszać i wyniesie 3,6% w 2016 r., 3,8% w 2017 r. i 4,6% w 2018 r. w. rcl Uwzględniając szacowany wzrost przeciętnego wynagrodzenia, liczby zatrudnionych oraz liczby świadczeniobiorców, prognozuje się, że przeciętny realny wzrost dochodów do dyspozycji gospodarstw domowych w latach 2015-18 będzie zbliżony do średniego wzrostu PKB w tym okresie. W horyzoncie prognozy wsparciem dla dochodów do dyspozycji gospodarstw domowych będzie oczekiwany relatywnie szybki wzrost nadwyżki operacyjnej w tym sektorze, czyli dochodu osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, którego zmiany w większym stopniu powinny być powiązane z dynamiką rozwoju sektora rynkowego niż z dynamiką całego PKB. Wsparciem dla dochodów do dyspozycji – obok korzystnych tendencji zachodzących na rynku pracy – powinno być również dalsze zwiększenie pomocy państwa dla rodzin z dziećmi i jednorazowe zwiększenie waloryzacji emerytur i rent w 2015 r. Uwzględniając powyższe czynniki, oczekuje się, że w 2015 r. realny wzrost spożycia prywatnego wzrośnie do 3,4% z 3,0% w ubiegłym roku mimo spodziewanego wzrostu dobrowolnej stopy oszczędności, a w kolejnych latach – wraz z oczekiwanym polepszeniem indeksu nastrojów konsumentów dzięki lepszej koniunkturze – przyspieszy średnio do 3,8%. Realny wzrost spożycia publicznego uwarunkowany będzie działaniami rządu ukierunkowanymi na osiągnięcie średniookresowego celu budżetowego. Efektem działań konsolidacyjnych będzie redukcja udziału spożycia publicznego w PKB. Szacowane realne tempo wzrostu tej kategorii ekonomicznej w okresie 2015-18 to odpowiednio 2,7%, 1,1%, 1,1% oraz 1,4%. ww Utrzymująca się wysoka konkurencyjność cenowa polskich produktów pozwala osiągać firmom stosunkowo wysokie wskaźniki rentowności ze sprzedaży. Pomimo relatywnie niekorzystnej sytuacji w otoczeniu zewnętrznym, od 2011 r. w Polsce obserwuje się również odbudowę inwestycji prywatnych po silnym spadku tej kategorii ekonomicznej w latach 2009-10. Udział inwestycji prywatnych w PKB systematycznie rośnie i w 2014 r. osiągnął 15,1%, czyli jedynie 0,1 pkt. proc. poniżej poziomu z początku poprzedniego ożywienia inwestycyjnego (tj. w związku z przystąpieniem Polski do UE w 2004 r.). Pomimo obserwowanych tendencji wzrostowych udział inwestycji prywatnych w PKB wciąż pozostaje poniżej poziomu zanotowanego w szczycie koniunktury poprzedzającym kryzys finansowy (w 2008 r. wyniósł 17,8%). W okresie objętym prognozą przewiduje się kontynuację tendencji odbudowy popytu inwestycyjnego sektora prywatnego. W 2015 r. inwestycje prywatne zwiększą się realnie o 6,6%, by w kolejnych latach osiągnąć tempo  Monitor Polski – 17 – Poz. 389 v.p l wzrostu na poziomie odpowiednio 7,6%, 8,3% oraz 8,2%. W rezultacie udział inwestycji prywatnych w PKB na koniec 2018 r. zwiększy się do 17,4%. Czynnikiem wspierającym wzrost popytu inwestycyjnego sektora prywatnego obok oczekiwanej poprawy koniunktury w otoczeniu zewnętrznym będzie również utrzymanie się kosztu kapitału na relatywnie niskim poziomie w związku z niskimi stopami procentowymi oraz w efekcie działania programu Inwestycje Polskie. W Ministerstwie Finansów trwają też prace analityczne dotyczące wprowadzenia ulgi w podatku dochodowym na wydatki związane z ponoszeniem nakładów na badania i rozwój. Stan rzeczowych środków obrotowych powiązany jest z poziomem popytu na rynku krajowym oraz na rynkach zagranicznych. Szacuje się, że wraz ze stabilizacją tempa wzrostu popytu finalnego na poziomie ok. 4,5% (wobec 5,2% w 2014 r.), w okresie objętym Programem wkład zmiany zapasów będzie bliski neutralnemu dla wzrostu gospodarczego wobec wkładu 0,4 pkt. proc. zanotowanego w 2014 r. .go W okresie 2009-14 udział eksportu w PKB w Polsce wzrósł z poziomu 37,6% do 46,9%. Tak dynamiczna zmiana struktury polskiego PKB wynika z utrzymującej się wysokiej konkurencyjności polskich przedsiębiorstw oraz, co również istotne, z relatywnej słabości popytu krajowego w tym okresie, zwłaszcza do 2013 r. Oczekuje się, że do 2018 r. udział eksportu w PKB będzie nadal rósł, choć już znacznie wolniej. Realne tempo wzrostu eksportu będzie utrzymywać się powyżej tempa wzrostu rynków eksportowych i wyniesie 5,7% w 2015 r., 5,9% w 2016 r., 5,6% w 2017 r. i 5,5% w 2018 r., wynikiem czego będzie wzrost udziału eksportu w PKB do historycznie wysokiego poziomu 49,2%. Kształtowanie się popytu finalnego będzie obok kursu walutowego podstawową determinantą wzrostu importu w Polsce. Realny wzrost importu pozostanie wyższy niż wzrost eksportu i wyniesie w okresie 2015-16 odpowiednio 6,9% i 6,1% oraz po 5,7% w latach 2017-18. W rezultacie wkład eksportu netto we wzrost PKB w 2015 r. wyniesie minus 0,6 pkt. proc. wobec minus 1,4 pkt. proc. w 2014 r., a w kolejnych latach ustabilizuje się na poziomie minus 0,1 pkt. proc. w. rcl Kształtowanie się eksportu netto znajduje z kolei odzwierciedlenie w wysokości salda obrotów towarowych i jest ważnym czynnikiem wpływającym na saldo rachunku bieżącego w bilansie płatniczym. W 2015 r. deficyt rachunku bieżącego spadnie do poziomu 1,2% PKB w porównaniu z 1,4% PKB z 2014 r. Głównym źródłem nierównowagi zewnętrznej pozostanie deficyt dochodów pierwotnych będący odzwierciedleniem ujemnej międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto polskiej gospodarki. W kolejnych latach prognozy deficyt w rachunku bieżącym bilansu płatniczego zacznie się stopniowo pogłębiać i wyniesie odpowiednio 1,9% w 2016 r., 2,2% w 2017 r. oraz 2,4% w 2018 r. Oczekuje się, że do 2018 r. deficyt ten będzie z nadwyżką finansowany napływem kapitału długookresowego, tj. środkami klasyfikowanymi na rachunku kapitałowym (głównie europejskimi funduszami strukturalnymi) i zagranicznymi inwestycjami bezpośrednimi. Podsumowując, oczekiwania dotyczące kształtowania się składowych PKB pozwalają przewidywać, że wzrost gospodarczy w Polsce w 2015 r. wyniesie 3,4%, czyli tyle samo, co w 2013 r. Podstawowym czynnikiem wzrostu pozostanie prywatny popyt krajowy. Prognozuje się, że w kolejnych latach realne tempo wzrostu PKB będzie stopniowo przyspieszać i wyniesie 3,8% w 2016 r., 3,9% w 2017 r. i 4,0% w 2018 r. ww W okresie do 2016 r. polityka makroekonomiczna prowadzona będzie w warunkach wciąż ujemnej, lecz domykającej się luki produktowej. Szacuje się, że w 2015 r. luka produktowa w relacji do potencjalnego PKB zmniejszy się do minus 0,5% z minus 0,6% w roku poprzednim. W 2016 r. luka zmniejszy się szybciej, do minus 0,2%, by w 2017 r. osiągnąć poziom 0,0% PKB potencjalnego i utrzymać się na nim w roku kolejnym. Potencjalne tempo wzrostu PKB w prognozowanym okresie zwiększy się stopniowo z poziomu 3,2% szacowanego dla 2014 r. do 4,0% w 2018 r., tj. do przeciętnego poziomu dla lat 2007-11. Do poprawy dynamiki potencjału polskiej gospodarki w głównej mierze przyczyni się oczekiwane przyspieszenie tempa wzrostu produktywności czynników produkcji i stopniowe zwiększanie się udziału kapitału w tworzeniu wzrostu gospodarczego. W całym prognozowanym okresie oczekiwane jest utrzymanie się tendencji aprecjacyjnej złotego. Umacnianiu się polskiej waluty powinny sprzyjać silne fundamenty polskiej gospodarki, w tym  Monitor Polski – 18 – Poz. 389 v.p l niewielki deficyt rachunku bieżącego, napływ inwestycji zagranicznych oraz istotny spadek premii za ryzyko związany z ograniczeniem nierównowagi finansów publicznych. Zakłada się, że duże znaczenie dla kształtowania się kursu walutowego będzie miał ostatni z wymienionych czynników, w tym wyjście Polski z procedury nadmiernego deficytu. II.3. .go W przypadku inflacji prognozuje się, że po wyraźnym spadku w końcu 2014 r., również w roku bieżącym presja inflacyjna będzie bardzo ograniczona. W efekcie oddziaływania czynników podażowych, m.in. znacznego wzrostu dostaw z USA, w okresie od października 2014 r. do lutego 2015 r. cena ropy na rynkach światowych obniżyła się o ok. 40%, z poziomu 97 USD za baryłkę w przypadku ropy Brent do 58 USD. Z kolei ceny paliw na rynku krajowym spadły w tym okresie o ok. 17%, co wpłynęło w sposób bezpośredni na obniżenie wskaźnika CPI o 0,9 pkt. proc. Dodatkowo można mówić o wpływie pośrednim, który wynika z obniżki kosztów produkcji i kosztów transportu, a więc przyczynia się do niższych cen towarów nabywanych przez gospodarstwa domowe. Wciąż bardzo niska pozostaje również dynamika cen żywności, która w okresie od października 2014 r. do lutego 2015 r. wyniosła 0,5%, podczas gdy w analogicznym okresie w ostatnich 5 latach notowano wzrost cen średnio o 3,4%16 (przy najniższej dynamice wzrostu wynoszącej 2,1%). Ponadto w latach 2015-16 presja inflacyjna ograniczana będzie również przez wciąż ujemną lukę produktową. W związku z tym prognozuje się, że ceny towarów i usług konsumpcyjnych spadną w 2015 r. średnio o 0,2%, a w latach kolejnych wskaźnik CPI będzie stopniowo powracał w okolice środka dopuszczalnych w ramach prowadzonej polityki pieniężnej wahań. W 2017 r. presja inflacyjna będzie dodatkowo ograniczana przez planowany powrót stawek podatku VAT do 22% z 23% oraz do 7% z 8%. Wpływ kluczowych reform strukturalnych na wzrost gospodarczy w. rcl Rząd poprzez szereg zintegrowanych strategii realizuje politykę zorientowaną na zapewnienie korzystnych warunków dla rozwoju przedsiębiorczości i potencjału wzrostu gospodarczego kraju. Działania te mają przede wszystkim na celu poprawę dostępu przedsiębiorstw do kapitału, kreowanie postaw przedsiębiorczych, instytucjonalne, organizacyjne i finansowe wzmocnienie otoczenia przedsiębiorstw, a także wypełnienie luki informacyjnej i przeciwdziałanie negatywnym skutkom prognozowanych zmian demograficznych na równowagę poszczególnych sektorów gospodarki polskiej. Oczekiwanym efektem prowadzonych działań będzie poprawa produktywności czynników produkcji i zwiększenie dostępnego zasobu tych czynników, co w konsekwencji pozwoli na osiągnięcie wyższego poziomu rozwoju gospodarczego i zwiększy przeciętny standard życia obywateli. Opisane niżej działania służą też realizacji polityki tzw. inkluzywnego wzrostu gospodarczego. ww Jednocześnie kontynuowane są działania mające na celu stymulowanie przedsiębiorczości. W tym obszarze kluczowe są działania dla poprawy instytucjonalnego otoczenia biznesu, tak aby zapewnione zostały stabilne i sprzyjające rozwojowi warunki funkcjonowania przedsiębiorców. Mają one charakter kompleksowy, a więc obejmują zarówno działania legislacyjne (deregulacyjne), wprowadzające konkretne ułatwienia i uproszczenia w aktach prawnych regulujących warunki działalności gospodarczej, jak również działania zmierzające do poprawy samego systemu tworzenia prawa, w tym na rzecz dialogu z przedsiębiorcami. Działania te mają zapewnić odpowiednie warunki dla efektywnego wykorzystania krajowych i europejskich środków finansowych. Jednym z realizowanych działań jest program Inwestycje Polskie, którego celem jest zapewnienie utrzymania w gospodarce wysokiej dynamiki inwestycji w projekty infrastrukturalne o zasadniczym znaczeniu dla gospodarki narodowej oraz strategicznych interesów państwa. Program Inwestycje Polskie koncentruje się na stworzeniu warunków dla długookresowego finansowania rentownych projektów inwestycyjnych w obszarze infrastruktury energetycznej i gazowej, zagospodarowania złóż węglowodorowych, infrastruktury transportowej, samorządowej (utylizacja odpadów, komunikacja), przemysłowej oraz telekomunikacyjnej. W konsekwencji będzie przyczyniał się do realizacji celów 16 Niższa o 2,9 pkt. proc. dynamika cen żywności wpływa na obniżenie wskaźnika CPI o ok. 0,7 pkt. proc.  Monitor Polski – 19 – Poz. 389 v.p l zaplanowanych w Strategii Rozwoju Transportu do 2020 roku (z perspektywą do 2030 roku) oraz w Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko (perspektywa do 2020 roku). Wpisuje się on także w Plan inwestycyjny dla Europy, przedstawiony przez Komisję Europejską w dniu 26 listopada 2014 r., w którym tego typu instytucje stanowią jeden z filarów pobudzenia inwestycji w Europie z uwagi na zdolności katalizowania inwestycji prywatnych. Program zawiera otwartą krajową platformę inwestycyjną, poprzez którą Europejski Fundusz Inwestycji Strategicznych, po jego utworzeniu, będzie mógł współfinansować projekty inwestycyjne w Polsce. .go Konsekwentne wdrażanie postanowień Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki sprzyjać będzie wzrostowi innowacyjności i efektywności gospodarki, w rezultacie poprawiać się będzie konkurencyjność gospodarki rozumiana jako długookresowa zdolność do sprostania konkurencji zewnętrznej. Kredyt na innowacje technologiczne będzie stanowił wsparcie działalności innowacyjnej mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zwiększenie dostępu do środków inwestycyjnych, skierowanych na wdrażanie (opracowanych samodzielnie lub przy współpracy z sektorem nauki) nowych rozwiązań technologicznych. Główny nacisk położony będzie na badania i rozwój, ich komercyjne zastosowanie oraz stworzenie zachęt do współpracy środowiska nauki i biznesu oraz do realizacji projektów przez przedsiębiorstwa. Premiowane będą wspólne inicjatywy nauki i biznesu. Stworzone zostaną również mechanizmy finansowania infrastruktury badawczej i działalności jednostek naukowych, które przyczynią się do zapewnienia wysokiej jakości infrastruktury naukowobadawczej. W tym celu wprowadzone zostaną rozwiązania ułatwiające ubieganie się o przyznanie środków finansowych na jej sfinansowanie. Poprawie otoczenia biznesu będzie też służyć realizacja Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020. Program ten, wpisując się w cele Europejskiej Agendy Cyfrowej, przewiduje w szczególności wspieranie tworzenia sieci szerokopasmowych oraz rozwoju e-usług publicznych na poziomie centralnym. w. rcl Równocześnie Polska podejmuje działania w reakcji na zmiany w strukturze demograficznej. Od 2011 r. obserwuje się ubytek ludności w wieku produkcyjnym. Jest to zjawisko na tyle silne, że nawet oczekiwana kontynuacja poprawy wskaźników aktywności zawodowej może nie wystarczyć, aby zapobiec spadkowi podaży pracy. Zmniejszająca się podaż pracy wraz z postępującą konwergencją tempa wzrostu produktywności czynników produkcji do poziomów obserwowanych w krajach rozwiniętych stanowić będą poważną barierę dla potencjalnego tempa wzrostu polskiej gospodarki. Aby minimalizować negatywne skutki dla gospodarki wynikające z tych tendencji, prowadzone są działania wobec różnych grup wiekowych. ww W pierwszej kolejności wycofane zostały bodźce zachęcające do wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej w postaci możliwości wcześniejszego przechodzenia na emeryturę. Wpłynęło to pozytywnie na zwiększenie współczynnika aktywności zawodowej i współczynnika zatrudnienia wśród starszych pracowników. Ponadto podobnie jak w większości krajów Unii Europejskiej, wprowadzono stopniowe wydłużanie wieku emerytalnego dla kobiet i mężczyzn. Poza oczekiwanym zwiększeniem wysokości przyszłych emerytur ma to także pozytywny wpływ na podaż pracy. Skutki tych działań w największym stopniu dotyczyć będą grupy wiekowej 45+, gdzie wskaźniki aktywności zawodowej dotychczas były wyraźnie niższe niż średnio w gospodarkach rozwiniętych. Wprowadzona w 1999 r. zmiana systemu ubezpieczeń społecznych z systemu o zdefiniowanym świadczeniu na system o zdefiniowanej składce również wpływa pozytywnie na zwiększenie aktywności zawodowej. W systemie powstałym w efekcie tej zmiany odłożenie decyzji o przejściu na emeryturę znacznie mocniej wpływa na wzrost przyszłego świadczenia niż to miało uprzednio miejsce. Aktywność zawodowa Polaków powinna się również zmieniać w związku z naturalną tendencją do większego udziału sektora usług. Pozwoli to na łatwiejsze wejście na rynek pracy młodszych kohort, dla których obecnie obserwowany współczynnik aktywności zawodowej jest wyraźnie niższy niż średni w UE. Wsparciem w aktywizacji tej grupy wiekowej ludności będzie obowiązek zapewnienia przez gminy miejsc w przedszkolach dla wszystkich czterolatków, a później także dla trzylatków, jak również reforma edukacji i objęcie sześciolatków obowiązkiem szkolnym. Zakłada się, że instrumentem niwelującym w długim okresie negatywne skutki zmian demograficznych będzie również nowe świadczenie rodzinne dla rodzin wychowujących dzieci –  Monitor Polski – 20 – Poz. 389 v.p l świadczenie rodzicielskie. Będzie ono przeznaczone dla wszystkich, którym nie przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego w dotychczasowym kształcie z uwagi na nieopłacanie składek na ubezpieczenie chorobowe. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia będą więc m.in. bezrobotni, studenci, a także zatrudnieni na podstawie umów cywilno-prawnych. Jednocześnie, w celu …