Mo˝liwoÊç wykorzystania zasobów wód powierzchniowych jest ograniczona ze wzgl´du na ich zmiennoÊç w czasie i stan jakoÊci wód tych zasobów. Du˝e zbiorniki retencyjne, w których gromadzi si´ 5% odp∏ywu rocznego, posiadajà pojemnoÊç trzykrotnie ni˝szà od uznawanej w Europie za wystarczajàcà dla bezpiecznego zaopatrzenia w wod´ i zapewniajàcà wystarczajàcy poziom ochrony przeciwpowodziowej. Niedostateczna retencja zbiornikowa nie pozwala na znaczàce wyrównanie odp∏ywów, jest tak˝e zbyt ma∏a dla istotnego ograniczenia zagro˝enia powodziowego kraju. — eliminowanie wykorzystania wód podziemnych na cele przemys∏owe, przede wszystkim przez stosowanie odpowiednich instrumentów ekonomicznych (szerzej patrz równie˝ rozdzia∏ 3.1); — kontynuacja rozpocz´tych w ubieg∏ych latach inwestycji w zakresie budowy zbiorników retencyjnych, w tym wi´ksze zaanga˝owanie bud˝etu paƒstwa w finansowanie tych inwestycji, co wp∏ynie na szybsze osiàgni´cie zak∏adanych efektów; — efektywna ochrona przed powodzià.
\nOchrona przed powodzià musi skoncentrowaç si´ na przeciwdzia∏aniu, przy wykorzystaniu planowania przestrzennego, procesowi wkraczania zabudowy na tereny zalewowe, budowie systemów os∏ony hydrologiczno-meteorologicznej, odbudowie obwa∏owaƒ rzek zniszczonych przez powodzie w 1997 i 2000 r. oraz budowie nowych odcinków obwa∏owaƒ chroniàcych obszary obecnie zainwestowane, a znajdujàce si´ w strefach zagro˝enia powodziowego.
\nC. Zadania na lata 2003—2006 B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.
\nDla osiàgni´cia d∏ugofalowego celu w zakresie gospodarowania zasobami wód, jakim jest osiàgni´cie Osiàgni´cie celów wymienionych wy˝ej w p. B wymaga zrealizowania w latach 2003—2006 szeregu priorytetowych zadaƒ wymienionych poni˝ej.
\nDzia∏ania: — opracowanie i wprowadzenie w ˝ycie wszystkich przepisów wykonawczych do ustawy — Prawo wodne i ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod´ i odprowadzaniu Êcieków (2003 r.);
\nMonitor Polski Nr 33 — 1816 — Poz. 433 — zorganizowanie Krajowego Zarzàdu Gospodarki Wodnej i zreorganizowanie regionalnych zarzàdów (2004 r.); — sporzàdzenie i wdro˝enie nowej klasyfikacji u˝ytkowych wód powierzchniowych, zgodnej z wymaganiami Unii Europejskiej (2003 r.); — dokoƒczenie lub powa˝ne zaawansowanie budowy czterech du˝ych zbiorników retencyjnych: Wióry, Âwinna Por´ba, WielowieÊ Klasztorna i Racibórz (sukcesywnie); — modernizacja 34 du˝ych stacji uzdatniania wody pobieranej z rzek (sukcesywnie); — modernizacja i rozbudowa obiektów ochrony przeciwpowodziowej w dorzeczu Odry (sukcesywnie).
\nRozdzia∏ 4 ÂRODOWISKO I ZDROWIE. DALSZA POPRAWA JAKOÂCI ÂRODOWISKA I BEZPIECZE¡STWA EKOLOGICZNEGO 4.1. Podstawowe za∏o˝enia dotyczàce relacji „Êrodowisko — zdrowie”. Stan wyjÊciowy oraz g∏ówne cele i kierunki dzia∏aƒ Ârodowisko, w którym cz∏owiek przebywa w ca∏ym okresie swojego ˝ycia, jest jednà z g∏ównych determinant zdrowia cz∏owieka. Aktualny stan wiedzy o zwiàzkach pomi´dzy Êrodowiskiem i zdrowiem potwierdza zale˝noÊç stanu zdrowia i jakoÊci ˝ycia od jakoÊci Êrodowiska. Szkodliwe dla zdrowia czynniki, w tym niedobory podstawowych sk∏adników pokarmowych niezb´dnych dla prawid∏owego funkcjonowania w Êrodowisku ˝ywych organizmów, sà przyczynà zaburzeƒ zdrowia i przedwczesnej umieralnoÊci, w tym chorób nowotworowych oraz chorób serca i uk∏adu krà˝enia, wyst´pujàcych mi´dzy innymi w rejonach z wyraênymi niedoborami potasu i magnezu. Ograniczenie i zapobieganie Êrodowiskowym zagro˝eniom zdrowia jest w zwiàzku z tym niezb´dnym elementem zarówno polityki ekologicznej paƒstwa, jak i polityki ochrony zdrowia obywateli. Punktem wyjÊcia dla tak ukierunkowanej polityki jest przyj´cie zasady, ˝e Êrodowisko oddzia∏uje na zdrowie cz∏owieka zarówno w sensie pozytywnym, jak i negatywnym. To oddzia∏ywanie odnosi si´ przy tym nie tylko do specyficznych czynników antropogenicznych w Êrodowisku, takich jak substancje chemiczne, czynniki biologiczne i fizyczne, ale równie˝ do elementów Êrodowiska komunalnego, mieszkalnego i Êrodowiska pracy, a tak˝e do g∏ównych komponentów Êrodowiska naturalnego, tj. powietrza atmosferycznego, gleby, wody i znacznej cz´Êci biosfery. Nale˝y ponadto mieç na uwadze, ˝e warunki Êrodowiskowe oddzia∏ujà równie˝ na zdrowie psychiczne ludzi. W∏aÊciwa polityka ekologiczna paƒstwa odnosi si´ wi´c nie tylko do potrzeby kontroli Êrodowiskowych zagro˝eƒ zdrowia, ale obejmuje równie˝ te aspekty ochrony Êrodowiska, które odpowiadajà potrzebom psychicznym cz∏owieka.
\nPowy˝sze zasady polityki ekologicznej uwzgl´dniajàcej zwiàzki Êrodowiska ze zdrowiem zosta∏y wyra˝one w sposób bezpoÊredni przez europejskich ministrów zdrowia i ministrów Êrodowiska w „Europejskiej karcie Êrodowiska i zdrowia”, wspólnie przyj´tej podczas Pierwszej Europejskiej Konferencji nt. „Ârodowi- sko i Zdrowie” we Frankfurcie n.Menem w 1989 r.
\nUchwalajàc Deklaracj´ Drugiej Europejskiej Konferencji Ministrów Ârodowiska i Zdrowia w Helsinkach w 1994 r., Polska wraz z pozosta∏ymi krajami europejskimi wyrazi∏a potrzeb´ i gotowoÊç ustanowienia i realizacji narodowego projektu zdrowia Êrodowiskowego.
\nPraktyka ochrony Êrodowiska w aspekcie ochrony zdrowia publicznego jest wa˝nym elementem procesu integracji Polski z Unià Europejskà. W swojej propozycji decyzji Parlamentu Europejskiego ustanawiajàcej Program Dzia∏aƒ Wspólnoty w dziedzinie ochrony Êrodowiska na lata 2001—2010, Komisja Europejska wÊród czterech priorytetowych obszarów dzia∏aƒ wymienia „Ârodowisko i zdrowie”. Celem strategicznym dzia∏aƒ Wspólnoty w tym obszarze jest „osiàgni´cie takiej jakoÊci Êrodowiska, w którym poziomy zanieczyszczeƒ spowodowanych przez cz∏owieka nie prowadzà do znaczàcego wp∏ywu na zdrowie cz∏owieka lub jego zagro˝enia”.
\nKonstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, kierujàc si´ zasadà zrównowa˝onego rozwoju (art. 5), zobowiàzuje w∏adze publiczne do zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji Êrodowiska (art. 68 ust. 4) i do ochrony Êrodowiska.
\nW okresie minionego dziesi´ciolecia w Polsce notuje si´ pozytywny trend niektórych integralnych wskaêników zdrowia. Wyraênemu obni˝eniu uleg∏ wskaênik umieralnoÊci niemowlàt — z 19,3 zgonów/1000 ˝ywych urodzeƒ w 1990 r. do 8,9 zgonów/1000 ˝ywych urodzeƒ w 1999 roku. Obserwuje si´ wyd∏u˝enie przeci´tnej d∏ugoÊci ˝ycia u m´˝czyzn, z 66,5 lat w 1990 r. do 68,8 lat w 1999 r., a tak˝e u kobiet — odpowiednio z 75,4 lat do 77,4 lat.
\nJednoczeÊnie wyraênie poprawi∏y si´ w wielu rejonach kraju wskaêniki czystoÊci powietrza atmosferycznego, w tym w Êrodowisku miejskim, oraz wody do picia i ˝ywnoÊci. Tym niemniej Êrodowisko na znacznym obszarze kraju nadal nie jest wolne od czynników antropogenicznych zagra˝ajàcych zdrowiu. Odnosi si´ to zarówno do „klasycznych” zanieczyszczeƒ Êrodowiska, takich jak ponadnormatywne st´˝enia py∏u, dwutlenku siarki, ozonu, tlenków azotu i metali ci´˝kich, jak i do czynników jeszcze stosunkowo ma∏o poznanych (chlorowane difenyle, dioksyny, ksenoestrogeny i inne zwiàzki organiczne), a tak˝e do nowych substancji pochodzàcych z niestosowanych dotàd w Polsce technologii.
\nMonitor Polski Nr 33 — 1817 — Poz. 433 Aktualnie najwa˝niejszymi problemami dla zdrowia publicznego pozostajà: zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego, jakoÊç wody do picia, zanieczyszczenia chemiczne gleby i wód gruntowych, odpady komunalne i przemys∏owe, ha∏as i Êrodowisko mieszkaniowe. Natomiast do najwa˝niejszych zaburzeƒ zdrowia, w których swój udzia∏ majà czynniki Êrodowiskowe, nale˝à: choroby uk∏adu oddechowego, nowotwory, alergie, wady urodzeniowe i zaburzenia rozwojowe u dzieci, przedwczesna umieralnoÊç, zatrucia.
\nW skali europejskiej wytwarza si´ obecnie oko∏o 30 000 substancji i zwiàzków chemicznych, które znajdujà wykorzystanie w iloÊciach przekraczajàcych 1 ton´. Dla wi´kszoÊci tych substancji istnieje bardzo ograniczona wiedza o zagro˝eniach, jakie mogà stanowiç dla zdrowia ludzi i Êrodowiska. Taka sytuacja stwarza wymóg funkcjonowania efektywnego i adekwatnego do potrzeb systemu oceny i kontroli ryzyka zdrowotnego zarówno w procesie ich wytwarzania, stosowania, jak i usuwania w postaci odpadów.
\nStrategicznym celem polityki ekologicznej paƒstwa w odniesieniu do zwiàzków Êrodowiska ze zdrowiem jest zapobieganie zagro˝eniom zdrowia w Êrodowisku i ograniczenie ryzyka dla zdrowia wynikajàcego z nara˝enia na szkodliwe dla zdrowia czynniki Êrodowiskowe.
\nRealizacja polityki ekologicznej powinna doprowadziç do zwi´kszenia bezpieczeƒstwa ekologicznego spo∏eczeƒstwa. Osiàgni´cia tego celu trzeba dokonaç przez dzia∏ania systemowe obejmujàce identyfikacj´ potencjalnych i rzeczywistych zagro˝eƒ zdrowia w Êrodowisku, ocen´ nara˝enia i ryzyka zdrowotnego oraz wprowadzanie i egzekwowanie przepisów dotyczàcych kontroli szkodliwych dla zdrowia emisji do Êrodowiska.
\nPodstawowym narz´dziem realizacji polityki ekologicznej paƒstwa odnoszàcej si´ do relacji pomi´dzy Êrodowiskiem i zdrowiem sà zdrowotne kryteria jakoÊci Êrodowiska. Nale˝y przy tym wziàç pod uwag´, w znacznie wi´kszym ni˝ dotàd stopniu, kryteria odleg∏ych skutków nara˝enia na oddzia∏ywanie negatywnych czynników Êrodowiskowych, tj. skutków takich jak nowotwory, wady wrodzone i rozwojowe u dzieci, choroby o pod∏o˝u immunologicznym.
\nZgodnie z zasadami przyj´tymi w Unii Europejskiej w zakresie prawa dotyczàcego chemikaliów, polityka ekologiczna wytycza dwa zasadnicze kierunki dzia∏aƒ — jedne w odniesieniu do substancji chemicznych ju˝ produkowanych i stosowanych, drugie w stosunku do nowych substancji i preparatów, których wytwarzanie i wprowadzenie na rynek jest przewidywane. W pierwszym przypadku dzia∏ania w perspektywie najbli˝szych czterech lat powinny si´ skupiaç na identyfikacji potencjalnych zagro˝eƒ zdrowia i ustaleniu niezb´dnych Êrodków prewencji ryzyka zdrowotnego i kontroli nara˝enia. Szczególnie nale˝y doprowadziç do pe∏nej realizacji postanowieƒ Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych (Konwencja Sztokholmska).
\nDzisiejszy stan wiedzy i jej ciàg∏y rozwój wskazuje na koniecznoÊç dokonywania weryfikacji najwy˝szych dopuszczalnych st´˝eƒ substancji chemicznych w Êrodowisku (NDS), a w Êlad za tym na koniecznoÊç odpowiedniego dostosowania do nowych wielkoÊci zasad monitoringu Êrodowiska. Nowo ustalane standardy jakoÊci Êrodowiska muszà byç dostosowywane do kryteriów ochrony zdrowia ludzi szczególnie podatnych na oddzia∏ywanie czynników Êrodowiskowych, takich jak dzieci, osoby w podesz∏ym wieku, astmatycy itp. Nale˝y w tym wzgl´dzie wziàç równie˝ pod uwag´ konsekwencje zmian demograficznych w naszym spo∏eczeƒstwie. Przyrost ludzi starzejàcych si´ i starych powi´kszy populacj´ osób szczególnie wra˝liwych na niekorzystne dla zdrowia warunki Êrodowiskowe.
\nIstotnym zagadnieniem, które ju˝ uwzgl´dnia i nadal powinna uwzgl´dniaç polityka ekologiczna paƒstwa, sà szybko zachodzàce zmiany struktury produkcji przemys∏owej oraz wprowadzanie nowych technologii produkcji i us∏ug, które mogà byç êród∏em zagro˝eƒ dla zdrowia w bli˝szej i dalszej przysz∏oÊci, jeÊli system prewencji i kontroli nie b´dzie nadà˝a∏ z dostosowaniem si´ do rosnàcych w tym wzgl´dzie potrzeb.
\nWi´ksza koncentracja polityki ekologicznej na prewencji Êrodowiskowych zagro˝eƒ zdrowia wskazuje na potrzeb´ udoskonalenia i zwi´kszenia efektywnoÊci uwzgl´dniania kryteriów ochrony zdrowia w procedurach oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko nowych technologii oraz inwestycji przemys∏owych i us∏ugowych.
\nW odniesieniu do nowych substancji i preparatów chemicznych nale˝y w pe∏ni egzekwowaç ustalenia zawarte w ustawie z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych (Dz.U. Nr 11, poz. 84, z póên. zm.), w szczególnoÊci realizacj´ w pe∏nym zakresie programu notyfikacji nowych substancji i preparatów chemicznych z zapewnieniem mo˝liwoÊci pozyskania informacji niezb´dnej dla ustalenia warunków wytwarzania i stosowania substancji bez stwarzania zagro˝eƒ dla zdrowia i Êrodowiska.
\nStan wody do picia ulega w Polsce poprawie, co wynika z danych o sta∏ym wzroÊcie procentu skontrolowanych przez Inspekcj´ Sanitarnà obiektów z ocenà dobrà. Tym niemniej, podczas gdy pod wzgl´dem bakteriologicznym jakoÊç wody pitnej jest generalnie zadawalajàca, to stale zwi´kszajàca si´ liczba rozpoznanych zanieczyszczeƒ w wodzie pitnej stwarza potencjalne zagro˝enia dla zdrowia ludzi. Niepokój budzà zw∏aszcza st´˝enia rakotwórczych w´glowodorów aromatycznych, trihalometanów i metali ci´˝kich w wodzie wodociàgowej niektórych miast, przekraczajàce wartoÊci najwy˝szych dopuszczalnych st´˝eƒ zalecane przez Âwiatowà Organizacj´ Zdrowia. JednoczeÊnie wiele substancji o dobrze udokumentowanym potencjalnym zagro˝eniu zdrowia jest przedmiotem badaƒ i kontroli tylko w nielicznych laboratoriach i to raczej sporadycznie. Brakuje równie˝ dostatecznego rozpoznania zawartoÊci substancji o dzia∏aniu kancerogennym i genotoksycznym w wodzie do picia, wodociàgowej i studziennej.
\nDo pilnych zadaƒ nale˝y udoskonalenie systemu monitoringu jakoÊci wody do picia, w celu uzyskania mo˝liwie pe∏nych danych o potencjalnych zagro˝eniach zdrowotnych wyst´pujàcych w wodzie. Nale˝y równie˝ stworzyç krajowy system ustalania normatywów jakoÊci tej wody oparty na kryteriach zdrowot- Monitor Polski Nr 33 — 1818 — Poz. 433 nych ustalonych w procedurze oceny ryzyka zdrowotnego. jeziora po∏o˝one sà g∏ównie w obr´bie pojezierzy, blisko 9000 z nich ma powierzchni´ wi´kszà ni˝ 1 ha.
\nPodstawowym celem polityki ekologicznej paƒstwa dotyczàcej powietrza atmosferycznego jest prowadzenie dzia∏aƒ dla utrzymania trendu poprawy jakoÊci i dalszego ograniczania ryzyka zdrowotnego wynikajàcego z nara˝enia na wyst´pujàce w powietrzu czynniki szkodliwe dla zdrowia, szczególnie takie jak czàstki zawieszone, szczególnie drobne py∏y. Sieç monitoringu zanieczyszczeƒ powietrza w Polsce wymaga dalszej modernizacji wynikajàcej z potrzeby dostosowania sposobu badaƒ monitoringowych zarówno do wymogów okreÊlonych w przepisach Unii Europejskiej, jak i do zmienionych normatywów krajowych dotyczàcych jakoÊci powietrza. Kryteria zdrowotne jakoÊci powietrza wskazujà m.in. na koniecznoÊç zaopatrzenia sieci monitoringu powietrza w sprz´t umo˝liwiajàcy ocen´ st´˝eƒ oddzielnie frakcji py∏u PM10 i PM2,5. Ze wzgl´du na du˝e zró˝nicowanie regionalne pod wzgl´dem rodzaju emisji przemys∏owych do powietrza atmosferycznego zakres badaƒ monitoringowych powinien byç dostosowany do profilu zanieczyszczeƒ w poszczególnych regionach.
\nPomimo odnotowanej w ostatnich latach znacznej poprawy jakoÊci wód (która nastàpi∏a mi´dzy innymi na skutek zmniejszenia produkcji w wielu bran˝ach przemys∏u, zmian technologicznych i wyposa˝enia szeregu zak∏adów w oczyszczalnie Êcieków, zmniejszenia, w zwiàzku ze spadkiem zu˝ycia nawozów i Êrodków ochrony roÊlin, ∏adunków zanieczyszczeƒ sp∏ywajàcych do wód z terenów upraw rolnych, a tak˝e realizacji przez gminy swoich zadaƒ w zakresie budowy i rozbudowy systemów kanalizacji zbiorczej i oczyszczalni Êcieków komunalnych), stan czystoÊci powierzchniowych wód p∏ynàcych oraz jezior jest wcià˝ niewystarczajàcy dla zapewnienia odpowiedniej jakoÊci wody wykorzystywanej do zaopatrzenia ludnoÊci w wod´ do picia, w celach rekreacyjnych (w tym do kàpieli) oraz dla potrzeb gospodarczych.
\nW ciàgu ostatniego dziesi´ciolecia ha∏as sta∏ si´ problemem dla coraz to wi´kszej liczby ludzi, zw∏aszcza ˝yjàcych w miastach, dla których oznacza to podnoszenie poziomu stresu, zaburzenia snu, a nawet zwi´kszone ryzyko chorób serca. Celem polityki ekologicznej w tym zakresie jest zmniejszanie liczby ludzi regularnie nara˝onych na przewlek∏e dzia∏anie ha∏asu. W tym celu nale˝y w najbli˝szym czasie ustaliç priorytetowe rodzaje dzia∏aƒ na szczeblu lokalnym, które powinny zmniejszyç poziomy ha∏asu, a nast´pnie stworzyç narz´dzia umo˝liwiajàce podejmowanie takich dzia∏aƒ.
\nBraki w wyposa˝eniu miast i wiejskich jednostek osadniczych w infrastruktur´ kanalizacyjnà i oczyszczalnie Êcieków, a tak˝e nadal niewystarczajàce ograniczenie ∏adunków zanieczyszczeƒ odprowadzonych do wód z przemys∏u sprawiajà, ˝e pomimo odnotowanej w ostatnich 10 latach istotnej poprawy stan czystoÊci wód jest dla zdrowia ludnoÊci i dla jakoÊci Êrodowiska wcià˝ niekorzystny:
\nNale˝y równie˝ podjàç dzia∏ania, które w najbli˝szym okresie zmniejszà, a w dalszej perspektywie wyeliminujà, zagro˝enia zdrowotne stwarzane przez sk∏adowiska odpadów przemys∏owych, które wczeÊniej zosta∏y uznane za stanowiàce zagro˝enie ekologiczne.
\nDzia∏ania priorytetowe b´dà dotyczy∏y tych sk∏adowisk, które stwarzajà zagro˝enia dla zdrowia ludzi zidentyfikowane w ramach ukierunkowanych badaƒ, jakie zostanà przeprowadzone przez w∏aÊciwe jednostki naukowo-badawcze.
\nCele polityki ekologicznej w zakresie dotyczàcym relacji pomi´dzy Êrodowiskiem i zdrowiem majà w wi´kszoÊci charakter wielosektorowy i jako takie b´dà realizowane w Êcis∏ej wspó∏pracy pomi´dzy zainteresowanymi resortami, odpowiednio do ich kompetencji i zakresu odpowiedzialnoÊci.
\nW 2000 r. do wód powierzchniowych odprowadzono ∏àcznie 2 501 mln m3 Êcieków (w tym 1494 mln m3 Êcieków komunalnych) oraz 6 654 mln m3 wód ch∏odniczych. — jedynie 3,3% d∏ugoÊci powierzchniowych wód p∏ynàcych monitorowanych przez s∏u˝by Inspekcji Ochrony Ârodowiska spe∏nia wymagania stawiane wodom wykorzystywanym do zbiorowego zaopatrzenia w wod´ do picia, — a˝ 31,9% d∏ugoÊci monitorowanych wód jest nadmiernie zanieczyszczonych w stosunku do stawianych im naj∏agodniejszych wymagaƒ uwarunkowanych potrzebami gospodarki.
\nNale˝y jednak odnotowaç, ˝e obowiàzujàca obecnie w Polsce klasyfikacja wód stawia wodom ostrzejsze wymagania ni˝ przepisy z tego samego zakresu obowiàzujàce w Unii Europejskiej.
\nPowa˝nym problemem sà w Polsce zwiàzki azotu i fosforu, których g∏ównym êród∏em, w przeciwieƒstwie do szeregu innych krajów Europy, sà Êcieki komunalne.
\nPrawie ca∏e terytorium Polski (99,7%) znajduje si´ w zlewisku Ba∏tyku i po∏o˝one jest w dorzeczach Wis∏y (54% powierzchni kraju) i Odry (33,9% powierzchni kraju).
\nStan Êrodowiska Morza Ba∏tyckiego okreÊlany jest w polskiej i innych strefach przybrze˝nych na podstawie monitoringu i badaƒ krajowych, natomiast na morzu otwartym, w rejonach G∏´bi: Bornholmskiej, Gdaƒskiej i Gotlandzkiej, w ramach monitoringu mi´dzynarodowego wynikajàcego z zobowiàzaƒ ratyfikowanej przez Polsk´ „Konwencji w sprawie ochrony Êrodowiska morskiego obszaru Morza Ba∏tyckiego” (Konwencja helsiƒska z 1992 r.).
\nSieç hydrologiczna Polski obejmuje tak˝e rzeki Przymorza uchodzàce bezpoÊrednio do Ba∏tyku. Liczne Ze sporzàdzonej przez Inspekcj´ Ochrony Ârodowiska oceny stanu wód w polskiej strefie przybrze˝nej 4.2. JakoÊç wód A. Stan wyjÊciowy Monitor Polski Nr 33 — 1819 — i badaƒ zrzutów zanieczyszczeƒ do Morza Ba∏tyckiego wynika, ˝e podstawowe znaczenie dla stanu czystoÊci Zatoki Pomorskiej ma zrzut zanieczyszczeƒ wprowadzanych do tego akwenu z wodami Odry, a dla stanu czystoÊci Zatoki Gdaƒskiej — zanieczyszczenia wprowadzane do tego akwenu z wodami Wis∏y. ¸adunki zanieczyszczeƒ wprowadzanych przez wy˝ej wymienione rzeki stanowià ponad 90% wszystkich zanieczyszczeƒ wprowadzanych do Ba∏tyku z terenu Polski (w 2000 r. udzia∏ zanieczyszczeƒ p∏ynàcych z wodami tych rzek w ogólnym dop∏ywie zanieczyszczeƒ do Ba∏tyku z obszaru ca∏ego kraju wynosi∏ od 40% w przypadku o∏owiu do 95% w przypadku substancji organicznych i biogennych). WielkoÊç wp∏ywu zanieczyszczeƒ p∏ynàcych Wis∏à i Odrà na stan czystoÊci zatok zale˝y przede wszystkim od iloÊci prowadzonych przez te rzeki wód wp∏ywajàcych do Ba∏tyku — w roku mokrym wp∏yw ten jest wi´kszy, a w roku suchym mniejszy.
\nZrzuty zanieczyszczeƒ do Ba∏tyku z pozosta∏ych polskich rzek trafiajà do strefy przybrze˝nej morza otwartego oraz zalewów i wywierajà lokalny wp∏yw na stan czystoÊci wód i stan biocenoz strefy przybrze˝nej, a tak˝e na czystoÊç pla˝ w sezonie kàpielowym.
\nBadania monitoringowe prowadzone w Zatokach Gdaƒskiej i Pomorskiej wskazujà na systematycznà, choç powolnà, popraw´ stanu czystoÊci wód tych akwenów. Natomiast badania sanitarne pla˝ wskazujà na istotnà popraw´ ich stanu i przydatnoÊci do celów kàpielowych.
\nB. Cele Êredniookresowe do 2010 r.
\nD∏ugofalowym celem polityki ekologicznej Polski w zakresie gospodarki wodnej jest osiàgni´cie dobrego stanu ekologicznego wód tak pod wzgl´dem jakoÊciowym, jak i iloÊciowym. Oznacza to, ˝e wody powierzchniowe powinny pozostawaç w stanie ukszta∏towanym przez przyrod´ i jednoczeÊnie, na wyznaczonych odcinkach lub akwenach, byç przydatne do: — wykorzystania w zbiorowym zaopatrzeniu w wod´ do picia, — celów kàpielowych, — bytowania ryb ∏ososiowatych lub przynajmniej karpiowatych, spe∏niajàc tak˝e odpowiednie wymagania na obszarach chronionych.
\nTen d∏ugofalowy cel nie jest mo˝liwy do osiàgni´cia do 2010 r. — powinien on byç osiàgni´ty do 2015 r., tak jak to przewiduje dla wszystkich krajów Unii Europejskiej dyrektywa 2000/60/WE (tzw. Ramowa Dyrektywa Wodna).
\nRównie˝ do 2015 r. powinniÊmy zapewniç co najmniej 75% poziom usuwania biogenów w dorzeczach Odry i Wis∏y, gdy˝ wszystkie nasze wody powierzchniowe ze wzgl´du na ochron´ Ba∏tyku i z innych powodów (jako wykorzystywane do zbiorowego zaopatrzenia w wod´ lub podatne na eutrofizacj´) zosta∏y uznane za „wra˝liwe”.
\nPoz. 433 Zgodnie z wymaganiami ustawy — Prawo wodne konieczne jest tak˝e w zlewisku Morza Ba∏tyckiego (do którego nale˝y 99,7% powierzchni Polski) nie tylko zapewnienie do 2015 r. 75% redukcji ∏adunku substancji biogennych ze Êcieków komunalnych, ale tak˝e zaprzestanie do 2006 r. odprowadzania do Ba∏tyku substancji niebezpiecznych szczegó∏owo wymienionych w dalszej cz´Êci niniejszego rozdzia∏u oraz istotne ograniczenie zrzutów pozosta∏ych substancji tego typu, a tak˝e niedopuszczenie do przyrostu ∏adunku azotu ze êróde∏ rolniczych.
\nB´dzie to wymagaç przewidzianej wspomnianà ustawà modernizacji, rozbudowy i budowy oczyszczalni Êcieków, w tym: — modernizacji, rozbudowy i budowy do 2010 r. komunalnych oczyszczalni Êcieków z podwy˝szonym usuwaniem biogenów w aglomeracjach o liczbie równowa˝nych mieszkaƒców (RLM) ≥ 15 000; — modernizacji, rozbudowy i budowy do 2015 r. komunalnych oczyszczalni Êcieków w aglomeracjach o liczbie równowa˝nych mieszkaƒców (RLM) ≥ 2 000 (cz´Êciowo cel ten b´dzie zrealizowany do 2010 r.) Aby te cele mog∏y byç osiàgni´te, konieczna jest mi´dzy innymi kontynuacja prowadzonych w ostatnich latach intensywnych dzia∏aƒ w zakresie budowy oczyszczalni Êcieków komunalnych i dalsze ograniczenie ∏adunków substancji niebezpiecznych wprowadzanych do wód ze êróde∏ przemys∏owych.
\nWskazane wy˝ej cele d∏ugofalowe dotyczàce jakoÊci wód okreÊlajà równie˝ cele i zadania w tym zakresie na lata 2003—2010. Nale˝à do nich: — ograniczenie emisji zanieczyszczeƒ ze êróde∏ punktowych: miejskich, przemys∏owych i wiejskich; — zmniejszenie ∏adunku zanieczyszczeƒ pochodzàcych ze êróde∏ przestrzennych (rozproszonych), trafiajàcych do wód wraz ze sp∏ywami powierzchniowymi (przede wszystkim z terenów rolnych oraz z terenów zurbanizowanych).
\nW przypadku punktowych êróde∏ zanieczyszczeƒ miejskich i wiejskich podstawowym zadaniem jest budowa oczyszczalni Êcieków i systemów kanalizacji zbiorczej, a w przypadku wsi o zabudowie rozproszonej — tak˝e oczyszczalni przyjmujàcych Êcieki dowo˝one taborem asenizacyjnym.
\nBudowa systemów kanalizacji zbiorczej i oczyszczalni Êcieków nale˝y do zadaƒ w∏asnych gmin. Ustawa — Prawo wodne nakazuje, aby wszystkie aglomeracje, rozumiane jako skupiska ludnoÊci i przemys∏u, zosta∏y wyposa˝one w oczyszczalnie Êcieków do koƒca 2010 r. (aglomeracje o liczbie równowa˝nych mieszkaƒców powy˝ej 15 000) lub do koƒca 2015 r. (aglomeracje o liczbie równowa˝nych mieszkaƒców od 2 000 do 15 000), zobowiàzujàc jednoczeÊnie Rzàd do opracowania programu realizacji tego obowiàzku oraz przedstawiania sprawozdaƒ z tej realizacji. W stosunku do oczyszczalni dla aglomeracji powy˝ej 15 000 RLM Monitor Polski Nr 33 — 1820 — postawiono wymóg podwy˝szonego usuwania biogenów, tak aby w 2015 r. mo˝na by∏o osiàgnàç ich zak∏adanà redukcj´ o 75% w stosunku do zawartoÊci w Êciekach dop∏ywajàcych. Standardy oczyszczania Êcieków z tych obiektów obejmujà w zwiàzku z tym zanieczyszczenia organiczne, zawiesiny i substancje biogenne (azot i fosfor).
\nNiezb´dna skala dzia∏aƒ w ramach tego kierunku obejmuje sukcesywne wybudowanie do 2015 r. blisko 1 000 spe∏niajàcych standardy Unii Europejskiej oczyszczalni obs∏ugujàcych aglomeracje powy˝ej 2 000 RLM (wobec ok. 500 posiadanych obecnie), w tym 55 oczyszczalni z podwy˝szonym usuwaniem biogenów w aglomeracjach powy˝ej 100 000 RLM, z których pochodzi 57% ogólnego ∏adunku zanieczyszczeƒ organicznych.
\nW przypadku êróde∏ przemys∏owych g∏ównym zadaniem w ochronie wód powierzchniowych jest eliminacja lub ograniczenie zrzutów substancji niebezpiecznych do Êrodowiska wodnego, co powinno byç osiàgni´te, zgodnie ze zobowiàzaniami przyj´tymi w stosunku do Unii Europejskiej, do 2006 r. Dotyczy to przede wszystkim: rt´ci (Hg), kadmu (Cd), heksachlorocykloheksanu (HCH), tetrachlorku w´gla (CCl4), pentachlorofenolu (PCP), heksachlorobenzenu (HCB), heksachlorobutadienu (HCBD), chloroformu (CHCl3), 1,2-dichloroetanu (EDC), trichloroetylenu (TRI) i nadchloroetylenu (perchloroetylenu -PER).
\nW stosunku do przemys∏u rolno-spo˝ywczego szczególny nacisk po∏o˝ono na zmniejszenie ∏adunków zanieczyszczeƒ organicznych, a w przypadku górnictwa w´glowego i solnego — na ograniczenie zrzutu wód zasolonych, które istotnie wp∏ywajà na stan jakoÊci wód powierzchniowych.
\nObowiàzek oczyszczania Êcieków przemys∏owych (lub jeszcze lepiej eliminacji zanieczyszczeƒ u êród∏a ich powstawania), zarówno odprowadzanych do komunalnych systemów kanalizacji, jak bezpoÊrednio do odbiorników, spoczywa na zak∏adzie przemys∏owym b´dàcym êród∏em zanieczyszczenia. Zadanie to powinno byç realizowane przede wszystkim przez stosowanie „najlepszej dost´pnej techniki” (BAT) w instalacjach produkcyjnych, skàd pochodzà Êcieki.
\nW przypadku êróde∏ przestrzennych g∏ówne problemy w zakresie zanieczyszczenia wód mogà byç w przysz∏oÊci zwiàzane z mo˝liwà intensyfikacjà produkcji rolnej na obszarze ca∏ego kraju (obecnie problemy te wyst´pujà przede wszystkim w odniesieniu do wód stojàcych na obszarach pojezierzy). Dzia∏ania na rzecz ograniczenia zanieczyszczeƒ przestrzennych obejmujà g∏ównie w∏aÊciwe stosowanie nawozów mineralnych i organicznych oraz Êrodków ochrony roÊlin, ich odpowiednie magazynowanie (w tym magazynowanie gnojowicy), a tak˝e unieszkodliwianie opakowaƒ po Êrodkach ochrony roÊlin. Dzia∏ania te muszà tak˝e obejmowaç dostosowane do wymogów ochrony wód zabiegi agrotechniczne, zgodne z odpowiednimi ustawami i polskim „Kodeksem dobrej praktyki rolniczej”. Ograniczenie zanieczyszczeƒ obszarowych wymaga równie˝ rozwiàzania problemu sanitacji wsi.
\nPoz. 433 Rozwiàzywanie problemów w dziedzinie jakoÊci wód powinno byç prowadzone w uk∏adach zlewniowych, gdy˝ tylko taki sposób dzia∏ania prowadzi do szybkiego osiàgni´cia efektu ekologicznego. Regionalne zarzàdy gospodarki wodnej odpowiedzialne za takie w∏aÊnie prowadzenie gospodarki wodnej i ochrony wód, funkcjonujàce w Polsce od ponad 10 lat, muszà jak najpr´dzej podjàç nowe dzia∏ania w tym zakresie na∏o˝one ustawà — Prawo wodne. Szczególnie wymagajà wzmocnienia ich funkcje kontrolne, implementacyjne i dotyczàce egzekwowania prawa.
\nPrzyspieszeniu muszà ulec prace nad planami gospodarowania wodami na obszarze dorzeczy oraz nad warunkami korzystania z wód regionów wodnych, z uwzgl´dnieniem ochrony wód. Priorytetem w tych dzia∏aniach powinna byç dalsza poprawa jakoÊci wód wykorzystywanych do zbiorowego zaopatrzenia w wod´ do picia oraz do celów kàpielowych.
\nW uk∏adzie zlewniowym powinno byç prowadzone egzekwowanie dzia∏aƒ ograniczajàcych zanieczyszczenia; konieczne jest przy tym zintensyfikowanie dzia∏aƒ kontrolnych i monitorowanie emisji przez Inspekcj´ Ochrony Ârodowiska.
\nRozwiàzywanie problemów w zakresie oczyszczania Êcieków przez podmioty zanieczyszczajàce b´dzie stymulowane wysokimi, podniesionymi w 2001 r. op∏atami za szczególne korzystanie z wód i karami za przekraczanie standardów emisji, szczególnie je˝eli b´dzie prowadzona odpowiednia polityka stosowania tych instrumentów, uwzgl´dniajàca mi´dzy innymi mo˝liwoÊç zawieszania op∏at w przypadkach podejmowania dzia∏aƒ na rzecz szybkiego osiàgni´cia wymaganych wzgl´dami ochrony wód standardów emisji bàdê na rzecz racjonalizacji zu˝ycia wody.
\nZlewniowemu zarzàdzaniu gospodarkà wodnà i jakoÊcià wód powinna sprzyjaç dostosowana do tego modelu zarzàdzania redystrybucja Êrodków finansowych pochodzàcych z op∏at za szczególne korzystanie z wód, którymi dysponuje Narodowy Fundusz Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej oraz fundusze wojewódzkie, powiatowe i gminne, Êrodków pochodzàcych z ekokonwersji naszego zad∏u˝enia zagranicznego, którymi gospodaruje EKOFUNDUSZ, Êrodków bud˝etowych oraz funduszy Unii Europejskiej (przede wszystkim funduszu ISPA, a w przysz∏oÊci funduszu kohezyjnego).
\nO planowanych i realizowanych dzia∏aniach w zakresie ochrony wód, o jakoÊci wody dostarczanej przez wodociàgi komunalne, o potrzebie stosowania produktów, które nie sà szkodliwe dla Êrodowiska wodnego, oraz o koniecznoÊci stosowania wodooszcz´dnych i ma∏oopadowych technologii, a tak˝e o naszych zobowiàzaniach w zakresie tej problematyki, dzia∏aniach na rzecz spe∏nienia ustalonych wymagaƒ i osiàganych rezultatach, powinno byç informowane nasze spo∏eczeƒstwo.
\nInformowaniu spo∏eczeƒstwa o szkodliwoÊci lub „przyjaznoÊci” dla Êrodowiska wodnego dost´pnych na rynku produktów oraz dzia∏ajàcych na rynku pod- Monitor Polski Nr 33 — 1821 — miotów gospodarczych powinien s∏u˝yç system znakowania ekologicznego, a tak˝e dobrowolne audytowanie i certyfikowanie przedsi´biorstw wdra˝ajàcych systemy zarzàdzania Êrodowiskowego usprawniajàce dzia∏ania na rzecz Êrodowiska.
\nPoz. 433 C. Zadania na lata 2003—2006 Osiàgni´cie wymienionych wy˝ej celów wymaga zrealizowania w latach 2003—2006 szeregu priorytetowych zadaƒ wymienionych poni˝ej.
\nDzia∏ania: — opracowanie i wdro˝enie systemu informowania spo∏eczeƒstwa o jakoÊci wody do picia i wody w kàpieliskach (2003); — wdro˝enie nowego systemu op∏at za korzystanie ze Êrodowiska wodnego (2003); — przygotowanie opracowaƒ programowych (sukcesywnie do 2006 r.) ukierunkowanych na ograniczenie ∏adunków zanieczyszczeƒ wprowadzanych do wód ze Êciekami komunalnymi o 50% i Êciekami przemys∏owymi o 30%: — opracowanie krajowego programu oczyszczania Êcieków komunalnych (wraz z rozbudowà i modernizacjà kanalizacji), — opracowanie planów gospodarowania wodami w dorzeczach Wis∏y i Odry oraz systemu kontroli w tym zakresie, — wdro˝enie katastru wodnego, — opracowanie warunków korzystania z wód regionów wodnych, — opracowanie i wdro˝enie programów dzia∏aƒ na rzecz ograniczenia sp∏ywu zanieczyszczeƒ azotowych ze êróde∏ rolniczych; — wdro˝enie nowego systemu taryf za us∏ugi wodno-kanalizacyjne (2003 r.); — przebudowa systemu monitorowania jakoÊci wody dostarczanej przez wodociàgi, stanu wód powierzchniowych i podziemnych oraz emisji zanieczyszczeƒ do tych wód (2005 r.); — modernizacja, rozbudowa i budowa systemów kanalizacji zbiorczej i oczyszczalni Êcieków w aglomeracjach o równowa˝nej liczbie mieszkaƒców powy˝ej 2 000 (sukcesywnie do 2010 r.); — modernizacja i rozbudowa podczyszczalni i oczyszczalni Êcieków przemys∏owych i/lub modernizacja technologii produkcji w niektórych dziedzinach wytwarzania w celu ograniczenia zrzutu substancji niebezpiecznych (sukcesywnie do 2007 r.); — ograniczenie zanieczyszczeƒ azotowych pochodzàcych z rolnictwa (g∏ównie: budowa nowoczesnych stanowisk do sk∏adowania obornika i zbiorników na gnojówk´ w gospodarstwach rolnych) (sukcesywnie do 2010 r.).
\n4.3. Zanieczyszczenie powietrza A. Stan wyjÊciowy Polska, jako kraj realizujàcy uzgadniany z Unià Europejskà plan akcesyjnej implementacji prawa wspólnotowego, jest w fazie wprowadzania do prawa krajowego nowych norm jakoÊci powietrza oraz norm emisji niektórych zanieczyszczeƒ dla procesów technologicznych, a tak˝e wprowadza nowe zasady organizacyjno-prawne wspomagajàce polepszenie jakoÊci powietrza.
\nW 2001 r. w Polsce zosta∏y przyj´te i wesz∏y w ˝ycie nowe regulacje dotyczàce ochrony powietrza, zawarte w ustawie — Prawo ochrony Êrodowiska, które narzucajà nowy sposób wyznaczania obowiàzków dla przedsi´biorstw wprowadzajàcych do powietrza zanieczyszczenia powietrza, w tym wymóg posiadania przez najwi´ksze instalacje pozwoleƒ zintegrowanych.
\nW 2001 i 2002 r. w Unii Europejskiej przyj´to nowe dyrektywy zwiàzane bezpoÊrednio i poÊrednio z problemami ochrony powietrza, które przed naszym wejÊciem do Wspólnoty b´dà wymaga∏y ich wprowadzenia do prawa krajowego, a nast´pnie konsekwentnej realizacji zawartych w nich ustaleƒ.
\nKonieczna jest konsekwentna realizacja przez Polsk´ zobowiàzaƒ w zakresie ochrony powietrza, jakie wynikajà w szczególnoÊci z protoko∏ów do dwóch porozumieƒ mi´dzynarodowych: Konwencji w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odleg∏oÊci oraz Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu.
\nW kontekÊcie przyj´tych zobowiàzaƒ mi´dzynarodowych Polska, pomimo i˝ od roku 1990 notuje si´ w naszym kraju systematyczny spadek ∏adunków zanieczyszczeƒ wprowadzanych do powietrza (wynikajàcy nie tylko z obni˝enia aktywnoÊci wielu dziedzin go- Monitor Polski Nr 33 — 1822 — spodarki, ale tak˝e z dzia∏aƒ restrukturyzacyjnych i modernizacyjnych i kontrolnych), nie uzyska∏a jeszcze zadowalajàcej poprawy jakoÊci powietrza ani te˝ nie osiàgn´∏a wyznaczonych przez porozumienia mi´dzynarodowe niektórych pu∏apów emisji.
\nB. Cele Êredniookresowe do 2010 r.
\nW perspektywie 2010 r. priorytetowymi dzia∏aniami (celami) koniecznymi do zainicjowania lub przyspieszenia ich realizacji, a nast´pnie konsekwentnego wdra˝ania, w zakresie poprawy jakoÊci powietrza i ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ do powietrza, sà nast´pujàce dzia∏ania, ukierunkowane na realizacj´ g∏ównego celu, jakim jest poprawa stanu zanieczyszczenia powietrza oraz uzyskanie norm emisyjnych, wymaganych przez przepisy Unii Europejskiej: — wdro˝enie jednolitego i spójnego w skali kraju systemu bilansowania i weryfikacji ∏adunków zanieczyszczeƒ obj´tych obowiàzkiem sprawozdawczym i obowiàzkiem redukcji do pu∏apów, jakie wynikajà z porozumieƒ mi´dzynarodowych, dyrektyw Unii Europejskiej, przeprowadzanej systematycznie oceny jakoÊci powietrza w ramach Paƒstwowego Monitoringu Ârodowiska oraz zadaƒ nak∏adanych w lokalnych, regionalnych i wojewódzkich programach ochrony powietrza (dotyczy to ∏àcznie 37 wskaêników). Wskazane jest uzupe∏nienie tych statystyk wskaênikami emisyjnoÊci dla stosowanych w Polsce technik i technologii oraz podaniem rzeczywistych mo˝liwoÊci zagospodarowania produktów odpadowych otrzymywanych w procesach oczyszczania gazów odlotowych z ró˝nego typu instalacji, co b´dzie mia∏o du˝e znaczenie przy formu∏owaniu rekomendacji dotyczàcych najlepszych technik dla celów okreÊlania wymagaƒ w pozwoleniach zintegrowanych i decyzjach dotyczàcych dopuszczalnych emisji zanieczyszczeƒ do powietrza; — ratyfikacja podpisanych przez Polsk´ protoko∏ów do konwencji mi´dzynarodowych, w tym w szczególnoÊci: — II Protoko∏u Siarkowego, podpisanego w Oslo w 1994 r., — Protoko∏u do Konwencji Klimatycznej, podpisanego w Kioto w 1997 r. — Protoko∏ów dotyczàcych metali ci´˝kich i trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych, podpisanych w Aarhus w 1998 r., — Protoko∏u w sprawie przeciwdzia∏ania zakwaszeniu, eutrofizacji i powstawaniu ozonu przyziemnego, podpisanego w Göteborgu w 1999 r., Poz. 433 zanieczyszczeƒ w powietrzu, a w konsekwencji — opracowanie dla tych obszarów programów ochrony powietrza (programów dzia∏aƒ naprawczych), których wdro˝enie zagwarantuje trwa∏e obni˝enie poziomów st´˝eƒ co najmniej do poziomów dopuszczalnych; — analiza wyników pomiarów w sieci Paƒstwowego Monitoringu Ârodowiska st´˝eƒ ozonu przyziemnego oraz py∏u. Po weryfikacji wyników nale˝y niezw∏ocznie opracowaç i wdro˝yç ogólnokrajowe programy obni˝enia poziomów st´˝eƒ tych substancji, przyjmujàc stosowny harmonogram rzeczowo-finansowy, uzupe∏niony ocenà technicznych, organizacyjnych i finansowych mo˝liwoÊci realizacji zadaƒ, uwzgl´dniajàc d∏ugofalowe skutki
\nspo∏eczno-gospodarcze proponowanych rozwiàzaƒ; — opracowanie i wprowadzenie do prawa spójnych z wymaganiami najlepszych dost´pnych technik (BAT) dopuszczalnych norm emisji zanieczyszczeƒ dla instalacji uznanych za dominujàce w Polsce i odpowiedzialne za jakoÊç powietrza, oddzia∏ywanie na zdrowie ludzi oraz zakwaszenie gleby i wody; — opracowanie i wdro˝enie mechanizmów ekonomicznych i organizacyjnych, wspomagajàcych realizacj´ wymagaƒ w zakresie pu∏apów emisji niektórych zanieczyszczeƒ, w tym w szczególnoÊci systemów handlu emisjami, zasad „wspólnych przedsi´wzi´ç” oraz systemu preferencji w postaci np. „zielonych certyfikatów” i „zielonych podatków”; — opracowanie i wdro˝enie, zgodnie z zapisami „Za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski do roku 2020”, zintegrowanego systemu zarzàdzania energià i Êrodowiskiem, ze wzgl´du na dominujàcy w Polsce udzia∏ obiektów i urzàdzeƒ spalania paliw w wytwarzanych ∏adunkach SO2, CO2, py∏u oraz NOx (uznawanych dodatkowo za najwa˝niejszy prekursor ozonu przyziemnego). W ramach tego systemu powinny zostaç okreÊlone d∏ugofalowe i stabilne zadania dla sektora jako realizatora wymagaƒ porozumieƒ mi´dzynarodowych i dyrektyw 2001/77/WE, 2001/80/WE i 2001/81/WE, okreÊlajàce tak˝e systemowe wspomaganie oraz preferencje, nienaruszajàce jednak warunków konkurencyjnoÊci i zasad jednolitego europejskiego rynku energii elektrycznej; a tak˝e zwiàzane z tym wprowadzenie formalno-prawnych i organizacyjnych zasad wype∏niania przez Polsk´ zobowiàzaƒ dotyczàcych krajowych pu∏apów emisji niektórych zanieczyszczeƒ (jako realizacja zadaƒ wynikajàcych zarówno z wymienionych protoko∏ów, jak i dyrektyw Unii Europejskiej 2001/81/WE i 2001/80/WE); — opracowanie systemu, o którym mowa wy˝ej, powinno zostaç zrealizowane w ramach wymaganej przez ustaw´ — Prawo ochrony Êrodowiska „Strategicznej oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko” dotyczàcej polityki energetycznej oraz wynikaç z wykonywanej okresowo oceny realizacji „Za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski”, która jest wymagana ustawà — Prawo energetyczne. DoÊwiadczenia zdobyte przy tej pracy powinny zostaç przeniesione na inne bran˝e i sektory, w szczególnoÊci na: — identyfikacja obszarów, na których stwierdza si´ przekroczenia dopuszczalnych poziomów st´˝eƒ — transport, komunikacj´ i indywidualne korzystanie z pojazdów mechanicznych, Monitor Polski Nr 33 — 1823 — — przemys∏ chemiczny, — przemys∏ paliwowy — rafineryjny i wydobywczy, — przemys∏ mineralny i budownictwo, — przemys∏ hutnictwa ˝elaza, stali i metali kolorowych, — sektor komunalny.
\nRealizacja opisanych wy˝ej celów rozpocznie si´ od fazy zbierania informacji, ich analizy, opracowania dokumentów w postaci raportów, prognoz i programów zawierajàcych harmonogramy rzeczowo-finansowe, a tak˝e modyfikacji istniejàcych i opracowania nowych regulacji ustawowych i przepisów wykonawczych, po przyj´ciu których opracowane programy stanà si´ przedmiotem wdro˝eƒ. Ta pierwsza faza powinna zostaç zamkni´ta do koƒca 2004 r. i mo˝e byç finalizowana ju˝ w okresie, kiedy Polska b´dzie cz∏onkiem Wspólnoty Europejskiej. Trzeba natomiast za∏o˝yç, ˝e wdra˝anie wypracowanych w tej fazie rozwiàzaƒ mo˝e trwaç wiele lat, a okres ten b´dzie zale˝a∏ przede wszystkim od mo˝liwoÊci finansowych przedsi´biorstw oraz skutków ekonomicznych dzia∏aƒ proekologicznych, zw∏aszcza skutków w postaci wzrostu cen produkowanych dóbr, dla warunków bytowych ludzi oraz dla funkcjonowania i konkurencyjnoÊci gospodarki. Realizacja zadaƒ w tym zakresie mo˝e w zwiàzku z tym si´gaç nawet do 2020 r.
\nC. Zadania na lata 2003—2006 Zadania wynikajàce z przedstawionych wy˝ej celów, a szczególnie faza przygotowania raportów i programów realizacyjnych, powinny zostaç wykonane w pierwszej cz´Êci rozpatrywanego czterolecia.
\nW zwiàzku z faktem, ˝e polityka ekologiczna paƒstwa na lata 2003—2006 jest kontynuacjà poprzednich, dla analizowanego okresu w pe∏ni zachowujà aktualnoÊç szczegó∏owe zadania okreÊlone w opracowanym na poczàtku 2002 r. programie wykonawczym do II Polityki ekologicznej paƒstwa, które w zamieszczonej ni˝ej tabeli „Dzia∏ania” zosta∏y jedynie nieco uszczegó∏owione.
\nNale˝y oczekiwaç, ˝e zadania te pozwolà na przybli˝enie si´ do opracowania w Polsce pierwszej, d∏ugofalowej polityki ochrony powietrza. Do tego potrzebne b´dà w∏aÊnie zaplanowane opracowania czàstkowe, wiarygodne prognozy zmian w zakresie stosowanych w du˝ych i ma∏ych instalacjach grzewczych i technologicznych rozwiàzaƒ technicznych oraz stopniowo dywersyfikowanej struktury paliwowej, a tak˝e wdro˝enie wspomagajàcych lub wymuszajàcych okreÊlone zachowania mechanizmów finansowych i podatkowych.
\nPoz. 433 Oprócz zadaƒ o charakterze strategicznych dokumentów analitycznych i programowych, b´dzie w rozpatrywanym okresie kontynuowana, zgodnie z opracowanym harmonogramem, realizacja przedsi´wzi´ç inwestycyjnych. Nale˝y jednak w tym kontekÊcie wziàç pod uwag´, ˝e regulacje Unii Europejskiej dotyczàce zanieczyszczeƒ powietrza, które wesz∏y w ˝ycie w latach 2001 i 2002, nie by∏y jeszcze przedmiotem negocjacji co do zakresu, terminu i sposobu spe∏nienia zawartych w nich wymagaƒ. W szczególnoÊci dotyczy to: — dyrektywy 2001/77/WE (z 27.09.2001 r.) w sprawie promocji energii elektrycznej ze êróde∏ odnawialnych na wewn´trznym rynku energii elektrycznej, — dyrektywy 2001/80/WE (z 23.10.2001 r.) w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeƒ powietrza z du˝ych êróde∏ spalania paliw, — dyrektywy 2001/81/WE (z 23.10.2001 r.) w sprawie krajowych pu∏apów emisji dla niektórych zanieczyszczeƒ powietrza atmosferycznego, — dyrektywy 2002/3/WE (z 12.02.2002 r.) w sprawie ozonu (przyziemnego) w otaczajàcym powietrzu.
\nObj´te tymi dyrektywami regulacje dotyczà mi´dzy innymi indywidualnych norm emisji SO2, NOx i py∏u z instalacji spalania paliw, a tak˝e krajowych pu∏apów emisji SO2, NOx, NH3, py∏u, LZO (niemetanowych lotnych zwiàzków organicznych) i prekursorów ozonu przyziemnego (tj. NOX i imiennie okreÊlonych 31 LZO).
\nOcena skutków nowych regulacji zawartych w tych dyrektywach w powiàzaniu z dyrektywà 96/61/WE w sprawie zintegrowanego ograniczania i kontroli zanieczyszczeƒ (IPPC) mo˝e wymusiç weryfikacj´ wczeÊniej przyj´tych programów modernizacyjnych i inwestycyjnych w przemyÊle. Na przyk∏ad ze wst´pnych analiz wykonywanych na zlecenie sektorów wytwarzania energii elektrycznej i ciep∏a dla êróde∏ spalania wynika, ˝e przyj´cie regulacji dyrektywy 2001/80/WE spowoduje, ˝e istniejàce êród∏a w 40% nie b´dà spe∏niaç norm obowiàzujàcych od 2008 r., a w zakresie NOx 90% êróde∏ o mocy od 500 MWt nie b´dzie spe∏niaç norm obowiàzujàcych od 2016 r. Mo˝e to pociàgnàç za sobà koniecznoÊç nawet potrojenia przewidywanych poprzednio w perspektywie 2010 r. wydatków na inwestycje ekologiczne lub wymian´ instalacji na nowe, tak˝e z zamianà w´gla kamiennego i brunatnego na gaz.
\nTe analizy jeszcze raz wskazujà na potrzeb´ zmiany podejÊcia w sposobie wdra˝ania prawa. Nowe regulacje wprowadzane w ochronie powietrza majà coraz powa˝niejsze skutki gospodarcze i muszà byç poprzedzone opracowaniem symulacji skutków technicznych, organizacyjnych i finansowych dla przedsi´biorstw oraz skutków makroekonomicznych dla gospodarki i odbiorców produktów.
\nDzia∏ania:
\nMonitor Polski Nr 33 — 1824 — Poz. 433 — wdro˝enie systemu zbierania, opracowywania i gromadzenia informacji o zanieczyszczeniach powietrza (sukcesywnie od 2003 r.); — opracowanie i wdro˝enie zasad oceny wskaêników emisji dla instalacji lub produktów (2003 r.).
\nMonitor Polski Nr 33 — 1825 — Poz. 433 7. Opracowanie i wdro˝enie zintegrowanego systemu zarzàdzania energià i Êrodowiskiem: — opracowanie systemu zintegrowanego systemu zarzàdzania energià i Êrodowiskiem dla sektora energetycznego w d∏ugich horyzontach czasowych (15—20 lat).
\n4.4. Gospodarowanie odpadami A. Stan wyjÊciowy Gospodarka odpadowa traktowana jest jako odr´bna dziedzina ochrony Êrodowiska. Dzia∏ania w ochronie Êrodowiska przed zagro˝eniami powodowanymi przez odpady rozpoczynajà si´ od zapobiegania powstawaniu odpadów, redukcji ich iloÊci oraz zamiany odpadów bardziej szkodliwych na mniej groêne. Zagospodarowanie odpadów stanowi znaczàcà ga∏àê przemys∏u, obejmujàcà szereg technologii odzysku i unieszkodliwiania.
\nPierwszà zasadà gospodarki odpadowej pozostaje wcià˝ zapobieganie ich powstawaniu. Wyra˝a si´ to dà˝eniem do stosowania niskoodpadowych technologii produkcji, czystszych w odniesieniu do Êrodowiska oraz zapewniajàcych produkcyjne wykorzystanie wszystkich sk∏adników przerabianych surowców. Odpady powstajàce jako produkty uboczne sà cechà procesu technologicznego, ale w∏aÊciwoÊcià najlepszych technologii jest ma∏a iloÊç produktów ubocznych.
\nPodobnie jak w odniesieniu do innych dziedzin ochrony Êrodowiska, w gospodarce odpadowej bardzo istotne jest zachowanie, w skali mi´dzynarodowej, warunku podobnych kosztów zagospodarowania odpadów, co ma eliminowaç wykorzystywanie obcià˝ania Êrodowiska w celach konkurencji przemys∏owej.
\nW wielu wa˝nych rodzajach przemys∏u udzia∏ kosztów zagospodarowania odpadów w kosztach produkcji jest powa˝ny i ró˝nice w tym zakresie mogà przesàdzaç o konkurencyjnoÊci cenowej wyrobu. Stàd potrzeba akceptacji sposobów zagospodarowania odpadów przyjmowanych w skali mi´dzynarodowej, oparta na umowach i konwencjach mi´dzynarodowych, powszechnie obecnie stosowana w odniesieniu do odpadów zawierajàcych substancje zagra˝ajàce cz∏owiekowi lub Êrodowisku w szczególny sposób.
\nW Polsce odpady przemys∏owe (wÊród których 52% stanowià odpady z kopalnictwa w´gla i metali nie˝elaznych), powstajàce w iloÊci 126 mln ton rocznie (1999 r.), sà w 73% wykorzystywane, g∏ównie do niwelacji gruntów i robót ziemnych, a w 22% sk∏adowane na sk∏adowiskach. Tylko 2% odpadów przemys∏owych jest unieszkodliwiane (zagospodarowywane) innymi meto- dami, a 3% — przejÊciowo magazynowane. W latach 1980—2000 nastàpi∏ spadek iloÊci odpadów przemys∏owych ( z 165 mln ton/rok do 126 mln ton/rok), co jest wynikiem przede wszystkim zmniejszenia wydobycia w´gla. Najwi´ksze iloÊci odpadów powstajà w kopalnictwie w´gla (30 % ogólnej iloÊci) oraz w procesie flotacyjnego wzbogacania rud metali nie˝elaznych (22%).
\nW grupie odpadów przemys∏owych specyficznà ich cz´Êç stanowià odpady niebezpieczne, z którymi post´powanie, ze wzgl´du na charakter i poziom zagro˝enia dla cz∏owieka i Êrodowiska, wymaga stosowania sposobów, procedur i systemów nadzoru zapobiegajàcych przenikaniu wchodzàcych w ich sk∏ad niebezpiecznych substancji do Êrodowiska. Takà ochron´ cz∏owieka i Êrodowiska przed odpadami niebezpiecznymi wprowadzono m. in. ustawà z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach.
\nW skali kraju obserwuje si´ sta∏y wzrost iloÊci odpadów komunalnych. Powstajà one w iloÊci bliskiej 300 kg na mieszkaƒca w ciàgu roku, co stanowi oko∏o po∏owy iloÊci przypadajàcej na 1 mieszkaƒca w najbogatszych krajach Unii Europejskiej. Ró˝nica ta wskazuje na wielkoÊç zagro˝enia i potrzeby rozwoju gospodarowania tymi odpadami, przede wszystkim jednak na koniecznoÊç podejmowania dzia∏aƒ zapobiegawczych, redukujàcych iloÊç odpadów w gospodarstwach domowych. Pierwsze kroki w tym kierunku stanowià ustawy wprowadzajàce obowiàzek odzysku (w tym recykling) odpadów opakowaniowych, a tak˝e pobieranie op∏at produktowych, w przypadku niespe∏niania przez podmioty gospodarcze ustalonych wymagaƒ w zakresie poziomów recyklingu niektórych odpadów.
\nB. Cele Êredniookresowe do 2010 r.
\nZa priorytetowe cele w zakresie gospodarowania odpadami w latach 2003—2010 uznaje si´: — pe∏ne wprowadzenie w ˝ycie regulacji prawnych zawartych w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach oraz rozporzàdzeniach wykonawczych do tej ustawy, zgodnie z przyj´tym harmonogramem; — ratyfikacj´ konwencji mi´dzynarodowych dotyczàcych gospodarki odpadowej oraz dostosowanie do wymagaƒ tych konwencji prawodawstwa krajowego;
\nMonitor Polski Nr 33 — 1826 — Poz. 433 — zwi´kszenie poziomu odzysku (w tym recykling) odpadów przemys∏owych poprzez odpowiednià polityk´ podatkowà i system op∏at za korzystanie ze Êrodowiska; — zbudowanie — w perspektywie 2010 r. — krajowego systemu unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych. — stworzenie podstaw dla nowoczesnego gospodarowania odpadami komunalnymi, zapewniajàcego wzrost odzysku zmniejszajàcego ich mas´ unieszkodliwianà przez sk∏adowanie co najmniej o 30% do 2006 r. i o 75% do roku 2010 (w stosunku do roku 2000);
\nC. Zadania na lata 2003—2006 Najpilniejsze zadania o charakterze priorytetowym, które w ramach realizacji wy˝ej wymienionych celów nale˝y wykonaç w latach 2003—2006, wyliczone sà poni˝ej.
\nDzia∏ania: — zakoƒczenie wdra˝ania przepisów prawa w zakresie gospodarki odpadami, zmienionego w latach 2001— 2002 w ramach harmonizacji z prawem Unii Europejskiej, poprzez uruchomienie systemów ewidencji i kontroli odpadów oraz opracowanie i podj´cie realizacji krajowego i wojewódzkich planów gospodarki odpadami (2003 r., opracowanie krajowego planu gospodarki odpadami — 2002 r.); — opracowanie i rozpocz´cie realizacji programów unieszkodliwienia odpadów szczególnie niebezpiecznych, obj´tych przepisami Konwencji Sztokholmskiej w sprawie trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych (2004 r.); — opracowanie i realizacja krajowego i regionalnych planów zintegrowanego gospodarowania odpadami niebezpiecznymi, obejmujàcego sieç magazynów, w tym szczególnie magazynów odpadów powypadkowych, oraz sieç instalacji do unieszkodliwiania (2006 r.); — utworzenie, lub powo∏anie w ramach ju˝ istniejàcych instytucji, oÊrodka informacji BAT/BREF o procesach technologicznych w zakresie przekszta∏cania i unieszkodliwiania odpadów (2004 r.); — utworzenie (patrz równie˝ roz. 3.1) systemu zak∏adów demonta˝u i przerobu (strz´pienia) pojazdów wycofanych z eksploatacji, zapewniajàcych zgodny z wymaganiami dyrektywy Unii Europejskiej 2000/53/WE poziom recyklingu odpadów oraz ponownego u˝ycia wybranych cz´Êci samochodowych.
\n4.5. Chemikalia w Êrodowisku A. Stan wyjÊciowy Ogromne znaczenie w polityce ekologicznej paƒstwa ma wprowadzenie pe∏nej kontroli zagro˝eƒ dla Êrodowiska zwiàzanych z wytwarzaniem, przetwarzaniem, dystrybucjà, sk∏adowaniem oraz stosowaniem chemikaliów. Realizowane do tej pory dzia∏ania majà na celu osiàgni´cie takiego stanu Êrodowiska, w którym poziomy substancji chemicznych stworzonych przez cz∏owieka nie wywo∏ujà znaczàcych zagro˝eƒ ani oddzia∏ywania na zdrowie ludzkie i Êrodowisko.
\nAktualnie prowadzona dzia∏alnoÊç zwiàzana jest g∏ównie z efektywnym wdro˝eniem Ustawy o substancjach i preparatach chemicznych, uwzgl´dniajàcej prawo wspólnotowe w tym zakresie, uchwalonej 11 stycznia 2001 r. oraz ratyfikowaniem i wdro˝eniem konwencji ONZ, w tym konwencji dotyczàcej trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych. Ma to zapewniç pe∏nà harmonizacj´ z obowiàzujàcymi we Wspólnocie regulacjami prawnymi w zakresie bezpiecznego gospodarowania chemikaliami.
\nDalsze kierunki dzia∏aƒ muszà byç zwiàzane z planowanymi w najbli˝szej dekadzie radykalnymi zmianami w systemie Wspólnoty zarzàdzania chemikaliami.
\nDotychczasowe podejÊcie Wspólnoty w zakresie prawa dotyczàcego oszacowania i kontroli ryzyka, klasyfikacji, opakowania i etykietowania substancji niebezpiecznych i preparatów oraz ograniczania ich handlu i u˝ywania obejmuje dwa podstawowe zagadnienia: operowanie substancjami chemicznymi, które ju˝ znajdujà si´ na rynku, oraz wprowadzanie nowych chemikaliów na rynek. W ostatnich latach zidentyfikowano wiele niedostatków tego systemu gospodarowania chemikaliami. Do najwa˝niejszych nale˝à: (1) ponad 100 000 istniejàcych substancji chemicznych jest stosowane bez uprzedniego testowania, (2) jest obowiàzkiem w∏adz wprowadzajàcych regulacje prawne udowodnienie w∏aÊciwoÊci chemikaliów podlegajàcych tym regulacjom, (3) nie ma efektywnych instrumentów dla zapewnienia bezpiecznego stosowania wielu problematycznych substancji, (4) brak motywacji dla wprowadzania innowacji, szczególnie mniej niebezpiecznych substancji zast´pczych.
\nBia∏a Ksi´ga Wspólnoty Europejskiej w sprawie polityki chemicznej przewiduje nast´pujàce strategiczne kierunki dzia∏aƒ:
\nPrzyjmuje si´, ˝e rodzaj wprowadzonych rozwiàzaƒ i przyj´te okresy ich wdra˝ania nie mogà wp∏ywaç na konkurencyjnoÊç przemys∏u chemicznego. Nowy system zarzàdzania chemikaliami nie mo˝e równie˝ stwarzaç barier dla importu chemikaliów.
\nPlanuje si´ wprowadzenie nowego systemu etapami do 2012 r. W pierwszym etapie, do koƒca 2005 r., obowiàzek rejestrowania i przeprowadzania ocen ryzyka, zgodnie z nowymi zasadami, dotyczyç b´dzie substancji produkowanych w iloÊciach ponad 1 000 ton oraz substancji uznanych za szczególnie niebezpieczne, niezale˝nie od produkowanej iloÊci.
\nNowa strategia UE w zakresie chemikaliów zaburzajàcych dzia∏anie gruczo∏ów wydzielania wewn´trznego Poz. 433 z 1999 r. zak∏ada, ˝e w krótkim okresie czasu zostanà zebrane dane o substancjach chemicznych w celu ustalenia ich roli w procesie zaburzeƒ dzia∏ania gruczo∏ów wydzielania wewn´trznego. W odniesieniu do wyselekcjonowanych tà drogà substancji Komisja b´dzie nalegaç, aby kraje cz∏onkowskie stosowa∏y w pe∏ni istniejàce ju˝ rozwiàzania prawne. W Êrednim okresie czasu komisja i kraje cz∏onkowskie powinny zapewniç odpowiednie Êrodki dla opracowania efektywnej strategii UE w zakresie testowania chemikaliów. Ponadto b´dà zintensyfikowane dzia∏ania majàce na celu wyeliminowanie zidentyfikowanych substancji i znalezienie dla nich odpowiednich substytutów. W d∏u˝szym okresie czasu przewiduje si´ rewizj´ obowiàzujàcych instrumentów prawnych dotyczàcych samych chemikaliów, jak równie˝ ochrony zdrowia cz∏owieka i Êrodowiska.
\nW zakresie dioksyn, furanów i polichlorowanych bifenyli Komisja w 2001 r. zaproponowa∏a dwucz´Êciowà strategi´ ukierunkowanà z jednej strony na redukcj´ obecnoÊci dioksyn i PCB w Êrodowisku oraz z drugiej strony w produktach ˝ywnoÊciowych i w paszy.
\nW zakresie Êrodowiska strategia proponuje krótkoterminowà akcj´ (5 lat) obejmujàcà identyfikacj´ êróde∏ zagro˝eƒ oceny ryzyka, zarzàdzania ryzykiem, informowania spo∏eczeƒstwa, wspó∏prac´ z krajami trzecimi i organizacjami mi´dzynarodowymi oraz dodatkowo d∏ugoterminowe dzia∏ania w zakresie zbierania danych i monitoringu. W przypadku ˝ywnoÊci i pasz strategia obejmuje trzy fundamentalne elementy: okreÊlenie maksymalnych, dopuszczalnych poziomów koncentracji w ˝ywnoÊci i w paszach, okreÊlenie „poziomów interwencyjnych”, których przekroczenie wskazuje na podj´cie dodatkowych dzia∏aƒ, oraz okreÊlenie docelowych poziomów nara˝enia spo∏eczeƒstwa europejskiego w aspekcie akceptowalnej wielkoÊci ryzyka.
\nWspólnota przyj´∏a dwukierunkowe podejÊcie do zmniejszania zagro˝eƒ zwiàzanych z wykorzystaniem pestycydów: — zakaz lub ostre ograniczenia wprowadzania na rynek i wykorzystywania najbardziej niebezpiecznych i ryzykownych pestycydów; — zapewnienie, ˝e w odniesieniu do wykorzystania pozosta∏ych, autoryzowanych pestycydów stosowana jest najlepsza praktyka ich stosowania.
\nWspólnota podj´∏a ju˝ szereg konkretnych kroków w tym kierunku, obejmujàcych ustalenie maksymalnych poziomów pozosta∏oÊci pestycydów wewnàtrz i na powierzchni zbó˝, owoców, warzyw i innych produktów ˝ywnoÊciowych oraz wprowadzenie zasad rzàdzàcych wprowadzaniem nowych pestycydów na rynek, a tak˝e powtórnà autoryzacjà pestycydów ju˝ na rynku obecnych. Istnieje równie˝ potrzeba rewizji podstawowych przepisów prawnych dotyczàcych pestycydów dla poprawy ca∏ego mechanizmu systemu autoryzacji.
\nOpisana wy˝ej strategia Unii Europejskiej, ukierunkowana na ograniczanie negatywnego oddzia∏ywania chemikaliów na Êrodowisko, b´dzie podstawà do modyfikacji systemu bezpieczeƒstwa chemicznego w Polsce w latach 2003—2010.
\nMonitor Polski Nr 33 — 1828 — B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.
\nDo 2010 r. w zakresie bezpieczeƒstwa chemicznego b´dà realizowane nast´pujàce cele: — wprowadzenie zasad dobrej praktyki laboratoryjnej (GLP) we wszystkich laboratoriach uczestniczàcych w systemie paƒstwowej kontroli produkcji i u˝ytkowania niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych, a tak˝e zorganizowanie laboratoriów referencyjnych;
\nPoz. 433 — wprowadzenie systemu zarzàdzania chemikaliami zgodnego z nowym takim systemem Wspólnoty przewidzianym do wprowadzenia w najbli˝szej dekadzie; — wdro˝enie Konwencji Sztokholmskiej ONZ w sprawie trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych; — wprowadzenie rozwiàzaƒ promujàcych dzia∏ania w celu zmniejszenia zagro˝eƒ od stosowanych pestycydów, zgodnie z przyj´tà strategià Wspólnoty.
\nC. Zadania na lata 2003—2006 — zorganizowanie rejestru substancji chemicznych wytwarzanych w Polsce i importowanych do Polski spójnego z nowym systemem Wspólnoty REACH;
\nDla osiàgni´cia powy˝szych celów konieczne jest zrealizowanie poni˝szych priorytetowych zadaƒ.
\nDzia∏ania: — przyj´cie rozporzàdzeƒ wykonawczych do ustawy o substancjach i preparatach chemicznych i wdro˝enie systemu ich rejestrowania i kontroli (2003 r.); — pe∏na harmonizacja polskich przepisów z obowiàzujàcymi dyrektywami Unii Europejskiej w dziedzinie bezpieczeƒstwa chemicznego (2003 r.); — opracowanie planu wdro˝enia Konwencji Sztokholmskiej w sprawie trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych (2004 r.); — ratyfikacja Konwencji Sztokholmskiej w sprawie zanieczyszczeƒ organicznych oraz przygotowanie instrumentów jej realizacji (2003 r.); — przygotowanie planu dzia∏aƒ w zakresie chemikaliów zaburzajàcych dzia∏anie gruczo∏ów wydzielania wewn´trznego, zgodnie z przyj´tà strategià Wspólnoty w tej dziedzinie (2005 r.); — wdro˝enie globalnego dobrowolnego systemu klasyfikacji i oznakowania chemikaliów (2005 r.); — przystàpienie do Konwencji PIC (Konwencja Rotterdamska), wymagajàcej uzyskania przez eksportera wczeÊniejszej zgody organu paƒstwowego w kraju importera w odniesieniu do mi´dzynarodowego obrotu pestycydami i innymi substancjami niebezpiecznymi (2004 r.); — podj´cie prac nad rewizjà krajowego prawa dla harmonizacji z dzia∏aniami Wspólnoty potrzebnymi do wdro˝enia nowego systemu zarzàdzania chemikaliami (2006 r.).
\n4.6. Powa˝ne awarie przemys∏owe A. Stan wyjÊciowy Powa˝ne awarie obejmujà skutki dla Êrodowiska w wyniku awarii przemys∏owych i transportowych z udzia∏em niebezpiecznych substancji chemicznych.
\nZapobieganie powa˝nym awariom w odniesieniu do przemys∏u wykorzystujàcego niebezpieczne substancje chemiczne ma ogromne znaczenie ekonomiczne i decyduje o jego wizerunku i akceptacji w spo∏eczeƒstwie. W tytule IV „Powa˝ne awarie” zawartym w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony Êrodowiska okreÊlone zosta∏y podstawowe zasady zapobiegania i przeciwdzia∏ania powa˝nym awariom przemys∏owym, podmioty, których dotyczà wprowadzone przepisy, oraz ich obowiàzki i zadania, a tak˝e g∏ówne procedury i dokumenty. PrzejÊciowo obowiàzujà rozporzàdzenia wykonawcze do poprzedniej usta- wy o ochronie i kszta∏towaniu Êrodowiska okreÊlajàce wymagania dotyczàce raportów o bezpieczeƒstwie oraz planów operacyjno-ratowniczych; oczekuje si´ na szereg dalszych przepisów wykonawczych do nowej ustawy.
\nAktualne przepisy w du˝ej mierze sà zgodne z zapisami Dyrektywy Rady Seveso II, jednak ich wdro˝enie i prawid∏owe stosowanie w praktyce mo˝e napotykaç znaczne trudnoÊci. Te niedostatki to: niejednoznacznoÊç niektórych zapisów, która prowadzi do dowolnoÊci interpretacyjnej: pomini´cie niektórych wa˝nych zagadnieƒ oraz brak nawiàzania tych przepisów do realnej sytuacji polskich przedsi´biorstw chemicznych, w szczególnoÊci nieprzyj´cie ˝adnego okresu przejÊciowego dla terminów wykonania raportów o bezpieczeƒstwie oraz niezobowiàzanie do przygotowania procedury weryfikacji jakoÊci w zakresie opracowania raportu bezpieczeƒstwa i oceny tego raportu.
\nMonitor Polski Nr 33 — 1829 — B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.
\nW horyzoncie Êredniookresowym (do 2010 r.) nale˝y osiàgnàç nast´pujàce cele: — sporzàdziç oceny ryzyka wszystkich obiektów, obj´tych wymogami dyrektywy „Seveso II” (ni˝sze kryterium iloÊci substancji niebezpiecznych); b´dzie to dotyczyç ok. 1 000 obiektów na terytorium kraju; — sporzàdziç zewn´trzne plany operacyjno-ratownicze dla wszystkich obszarów administracyjnych, obj´tych zewn´trznym oddzia∏ywaniem awaryjnym zak∏adów o du˝ym ryzyku; — sporzàdziç wojewódzkie plany zarzàdzania ryzykiem dla wszystkich województw oraz plany powiatowe dla tych powiatów, na terenie których znajduje si´ wi´cej ni˝ 5 obiektów niebezpiecznych (z liczby ok. 1 200 obiektów niebezpiecznych na terytorium kraju);
\nPoz. 433 — zorganizowaç na szczeblu centralnym system analizy doÊwiadczeƒ z przebiegu zaistnia∏ych awarii i przebiegu akcji ratowniczych; sporzàdzaç okresowo (nie rzadziej ni˝ co 3 lata) raporty w tym zakresie; — wprowadziç system ubezpieczeƒ ekologicznych dla tych rodzajów obiektów i dzia∏aƒ niebezpiecznych, dla których ewentualna sytuacja awaryjna mo˝e oznaczaç koniecznoÊç szybkiego sfinansowania dzia∏aƒ ratowniczych i naprawczych; — sporzàdziç program technicznego wzmocnienia krajowego systemu ratowniczo-gaÊniczego.
\nC. Zadania na lata 2003—2006 W horyzoncie krótkookresowym (2003—2006 r.) b´dà realizowane poni˝sze zadania zwiàzane z powa˝nymi awariami.
\nDzia∏ania: — wydanie wszystkich przepisów wykonawczych do ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska, dotyczàcych raportów bezpieczeƒstwa i planów operacyjno-ratowniczych (2003 r.); — pe∏na harmonizacja polskich przepisów prawnych z dyrektywà „Seveso II” i zmianami do niej oraz innymi dyrektywami Unii Europejskiej odnoszàcymi si´ do przeciwdzia∏ania powa˝nym awariom (w szczególnoÊci dyrektywà dotyczàcà bezpiecznego transportu drogowego niebezpiecznych towarów oraz transgranicznego przemieszczania odpadów) (2003 r.); — sporzàdzenie raportów o bezpieczeƒstwie, zak∏adowych planów zarzàdzania ryzykiem i planów operacyjno-ratowniczych dla wszystkich obiektów niebezpiecznych, obj´tych wymogami dyrektywy Seveso II (wy˝sze kryterium iloÊci substancji niebezpiecznych); b´dzie to dotyczyç ok. 200 obiektów na terytorium kraju (sukcesywnie); — zorganizowanie krajowego rejestru obiektów niebezpiecznych poprzez wdro˝enie unijnego systemu SPIRS (2004 r.); — ratyfikowanie konwencji EKG ONZ w sprawie transgranicznych skutków awarii przemys∏owych (2003 r.); — opracowanie programu informowania spo∏eczeƒstwa o powa˝nych awariach i edukacji w tym zakresie, obejmujàcego dzia∏ania na szczeblu lokalnym, regionalnym i centralnym (2003 r.); — znowelizowanie przepisów dotyczàcych planowania przestrzennego w taki sposób, aby ka˝dy plan miejscowy dla gminy, na terenie której znajdujà si´ obiekty niebezpieczne, zawiera∏ ustalenia w zakresie powa˝nych awarii (2004 r.).
\n4.7. Oddzia∏ywanie ha∏asu A. Stan wyjÊciowy Przeprowadzone analizy wskazujà, ˝e na ha∏as drogowy w Polsce nara˝onych jest ok. 15 mln osób, a wi´c prawie 36% ludnoÊci kraju. Liczba ta obejmuje populacj´ zagro˝onà ha∏asem tramwajowym — ok. 2,6 mln osób. Zagro˝enie ha∏asem kolejowym jest mniejsze i wynosi niewiele ponad 1 mln osób. Brak jest natomiast wiarygodnego szacunku liczby ludnoÊci nara˝onej na ha∏as lotniczy. Trudno tak˝e przeprowadziç podobny szacunek dla ha∏asu typu przemys∏owego, ze wzgl´du na du˝e zmiany iloÊci i jakoÊci êróde∏ tego ha- ∏asu dokonujàce si´ ostatnio w Polsce w wyniku zmian gospodarczych. Jak wynika z badaƒ êróde∏ ha∏asu przemys∏owego, w ostatnich latach widoczna jest tendencja zmniejszania si´ zagro˝enia ha∏asem przemys∏owym o wysokich poziomach. RównoczeÊnie jednak wzrasta liczba êróde∏ ha∏asu przemys∏owego o ma∏ym stopniu przekroczenia dopuszczalnych wskaêników.
\nBrak jest natomiast korzystnych tendencji w odniesieniu do ha∏asu komunikacyjnego, pomimo i˝ po polskich drogach porusza si´ coraz wi´cej nowoczesnych i mniej ha∏aÊliwych pojazdów.
\nUstawà z dnia 27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony Êrodowiska zosta∏y w Polsce wdro˝one regulacje Monitor Polski Nr 33 — 1830 — dotyczàce ha∏asu, zaproponowane w projekcie dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie zarzàdzania i oceny ha∏asu w Êrodowisku, z wyjàtkiem nowych wskaêników i metod oceny klimatu akustycznego (w okresie opracowywania ustawy zagadnienia te by∏y jeszcze przedmiotem prac grup roboczych Komisji Europejskiej). Obecnie opracowywane sà rozporzàdzenia wykonawcze do ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska.
\nPrzepisy ustawy wprowadzi∏y m.in. obowiàzek tworzenia, w oparciu o mapy akustyczne, programów ochrony Êrodowiska przed ha∏asem dla aglomeracji i g∏ównych dróg, a tak˝e linii kolejowych i lotnisk; zak∏adajà równie˝ koniecznoÊç modyfikacji istniejàcego systemu monitorowania ha∏asu w Êrodowisku, a w niektórych przypadkach opracowania i wdro˝enia takiego nowoczesnego systemu od podstaw i jego dostosowania, wraz z systemem informacji o Êrodowisku, do wymagaƒ unijnych.
\nDo tej pory opracowano kilkaset planów akustycznych miast i miejscowoÊci, jednak s∏u˝y∏y one przede wszystkim do diagnozy stanu klimatu akustycznego i nie skutkowa∏y dalszymi dzia∏aniami. Ze wzgl´dów metodycznych bowiem wspomniane mapy akustyczne dla aglomeracji nie mogà stanowiç materia∏ów wejÊciowych do programów.
\nAktualny stan w zakresie omawianych wy˝ej aspektów ochrony Êrodowiska przed ha∏asem jest odzwierciedleniem braku unifikacji metodycznej w tym zakresie w ostatnich latach. Unifikacja taka jest w toku. I tak ustanowiona zosta∏a, lub te˝ znajduje si´ w koƒcowej fazie takich dzia∏aƒ, wi´kszoÊç podstawowych norm dotyczàcych pomiarów ha∏asu w Êrodowisku. Wyjàtkiem jest tu jedynie szczegó∏owa norma dotyczàca pomiarów ha∏asu komunikacyjnego (aktualnie w opracowaniu). Ponadto ustawa — Prawo ochrony Êrodowiska wprowadzi∏a bardzo istotnà regulacj´ dotyczàcà okreÊlania w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego standardów akustycznych Êrodowiska.
\nSpowoduje to znaczne uproszczenie post´powaƒ w zakresie ochrony Êrodowiska przed ha∏asem, zarówno przy kontroli, jak i podczas prowadzenia procedury lokalizacji inwestycji.
\nBardziej zaawansowany od strony organizacyjno-prawnej jest problem êróde∏ ha∏asu, takich jak pojazdy, maszyny i urzàdzenia.
\nPrzepisy wynikajàce z dyrektyw Unii Europejskiej dotyczàcych ha∏asu emitowanego przez pojazdy samochodowe i statki powietrzne zosta∏y wdro˝one stosownym rozporzàdzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej. Produkowane obecnie w Polsce pojazdy praktycznie spe∏niajà standardy akustyczne obowiàzujàce w Unii Europejskiej; zosta∏y równie˝ okreÊlone wymagania akustyczne dotyczàce tramwajów i trolejbusów.
\nNatomiast wymagania odnoszàce si´ do ha∏aÊliwoÊci maszyn i urzàdzeƒ oraz do metod pomiarów ich mocy akustycznej sà obecnie wdra˝ane w drodze rozporzàdzenia. Przygotowywane obecnie rozporzàdzenie Ministra Gospodarki odnoszàce si´ do tych problemów zak∏ada osiàgni´cie standardów obowiàzujàcych w Unii od 3 stycznia 2006 r.
\nPoz. 433 B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.
\nStrategicznym celem w zakresie ochrony Êrodowiska przed ha∏asem, do osiàgni´cia w perspektywie minimum dwóch dekad, jest zmniejszenie skali nara˝enia mieszkaƒców na nadmierny, ponadnormatywny poziom ha∏asu, przede wszystkim majàcego najwi´kszy zasi´g przestrzenny ha∏asu emitowanego przez Êrodki transportu. Cel taki jest zbie˝ny z dzia∏aniami podejmowanymi w ramach Unii Europejskiej.
\nRealizujàc ten cel, nale˝y jednoczeÊnie podejmowaç dzia∏ania w celu niedopuszczenia do pogarszania si´ klimatu akustycznego na obszarach, gdzie sytuacja akustyczna jest korzystna. Sà to dzia∏ania prewencyjne, wykorzystujàce w szczególnoÊci metody planistyczne (w ramach tworzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, prowadzenia polityki lokalizacyjnej etc.).
\nOsiàgni´cie powy˝szego, d∏ugofalowego celu wymaga ju˝ w chwili obecnej uruchomienia pewnych dzia∏aƒ o charakterze ciàg∏ym, jak te˝ wykonania zadaƒ obejmujàcych krótsze okresy, których wyniki stworzà podstawy dalszej planowej dzia∏alnoÊci (chodzi tutaj przede wszystkim o zadania o charakterze metodycznym i doraênym, prewencyjnym).
\nNajwa˝niejszymi celami Êredniookresowymi do osiàgni´cia przed 2010 r. sà: — pe∏na harmonizacja polskich przepisów w dziedzinie ochrony Êrodowiska i Êrodków transportu z odpowiednimi dyrektywami Unii Europejskiej dotyczàcymi m.in. ograniczania emisji ha∏asu przez maszyny i urzàdzenia budowlane oraz przez zmechanizowany sprz´t gospodarstwa domowego; — pe∏na harmonizacja polskich przepisów ochrony Êrodowiska przed ha∏asem z odpowiadajàcymi im przepisami Unii Europejskiej, a w szczególnoÊci — z uregulowaniami wprowadzanymi dyrektywà w sprawie oceny i zarzàdzania ha∏asem w Êrodowisku (wejdzie w ˝ycie w 2002 r.); — znormalizowanie pomiarów i oceny ha∏asu oraz klasyfikacji êróde∏, z uwzgl´dnieniem wymogów unijnych (wdro˝enie tzw. metod referencyjnych); — modyfikacja, rozszerzenie i utrzymywanie sytemu zbierania danych na temat stanu klimatu akustycznego, zgodnego ze znowelizowanymi uregulowaniami prawnymi w kraju oraz wymaganiami Unii Europejskiej i OECD; — opracowanie i wdro˝enie systemu informowania spo∏eczeƒstwa o stanie klimatu akustycznego i trendach jego zmian w oparciu o najnowsze techniki informatyczne i multimedialne; — wyeliminowanie z produkcji Êrodków transportu, maszyn i urzàdzeƒ, których ha∏aÊliwoÊç nie odpowiada standardom Unii Europejskiej, oraz stopniowe eliminowanie z u˝ytkowania tych urzàdzeƒ; — ograniczenie ha∏asu na obszarach miejskich wokó∏ lotnisk, terenów przemys∏owych oraz g∏ównych Monitor Polski Nr 33 — 1831 — dróg i szlaków kolejowych do poziomu równowa˝nego nieprzekraczajàcego w porze nocnej 55 dB; — sporzàdzenie dla wszystkich aglomeracji powy˝ej 100 000 mieszkaƒców map akustycznych oraz, na ich podstawie, programów ograniczania ha∏asu na obszarach, na których poziom ha∏asu przekracza wartoÊci dopuszczalne; — uruchomienie procesów sporzàdzenia map akustycznych dla miast poni˝ej 100 000 mieszkaƒców oraz, na ich podstawie, sporzàdzania w ramach powiatowych programów ochrony Êrodowiska programów ograniczania ha∏asu na obszarach, na których poziom ha∏asu przekracza wartoÊci dopuszczalne; — opracowanie i wdro˝enie zestawu metod i wskaêników integrujàcych plany zagospodarowania przestrzennego i przedsi´wzi´cia w zakresie ochrony Êrodowiska przed ha∏asem na bazie mapowania cyfrowego; — wprowadzenie do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego zapisów poÊwi´conych Poz. 433 ochronie przed ha∏asem, z wyznaczeniem stref ograniczonego u˝ytkowania wokó∏ lotnisk, terenów przemys∏owych oraz g∏ównych dróg i linii kolejowych wsz´dzie tam, gdzie przekraczany jest równowa˝ny poziom ha∏asu wynoszàcy 55 dB
\nw porze nocnej.
\nW powy˝szych celach, a tak˝e w wynikajàcych z nich zadaniach (patrz ni˝ej podrozdzia∏ C), nie uj´to zadaƒ istotnych z punktu widzenia ochrony Êrodowiska przed ha∏asem i majàcych wp∏yw na realizacj´ polityki ekologicznej paƒstwa, lecz zawartych w polityce transportowej. Do zadaƒ tych nale˝y przede wszystkim poprawa systemu transportowego w Polsce — modernizacja lub przebudowa tras, budowa obwodnic, modernizacja systemów transportu zbiorowego w miastach oraz produkcja i wprowadzanie do eksploatacji pojazdów o ha∏aÊliwoÊci zgodnej z aktualnymi uregulowaniami krajowymi i mi´dzynarodowymi.
\nC. Zadania na lata 2003—2006 Zwiàzane z realizacjà omówionych wy˝ej celów zadania na lata 2003—2006 zosta∏y podane poni˝ej.
\nDzia∏ania: — opracowanie przyk∏adowej, pilotowej mapy akustycznej i programu naprawczego w zakresie ochrony przed ha∏asem dla aglomeracji, zgodnie z wytycznymi na∏o˝onymi ustawà — Prawo ochrony Êrodowiska (2003 r.); — realizacja zabezpieczeƒ akustycznych Êrodowiska wynikajàca z dzia∏aƒ doraênych (dotyczy budowy ekranów akustycznych, zabezpieczeƒ antywibracyjnych podtorzy tramwajowych, a tak˝e instalacji okien o zwi´kszonej izolacyjnoÊci) (sukcesywnie); — dostosowanie i rozwój monitoringowych systemów oceny klimatu akustycznego w Êrodowisku w nawiàzaniu do uregulowaƒ Unii Europejskiej i przepisów ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska (2006 r.); — przygotowanie i wdro˝enie podstaw metodycznych dotyczàcych programów ochrony Êrodowiska przed ha∏asem i zagadnieƒ akustycznych w planach zagospodarowania przestrzennego (w tym — obszarów ograniczonego u˝ytkowania) (2004 r.); — opracowanie map akustycznych i programów naprawczych w zakresie ochrony przed ha∏asem dla aglomeracji o liczbie mieszkaƒców pow. 250 tys. (2005 r.); — opracowanie map akustycznych i programów naprawczych w zakresie ochrony przed ha∏asem dla obszarów po∏o˝onych wzd∏u˝ dróg, linii kolejowych oraz lotnisk, zaliczonych do obiektów, których eksploatacja mo˝e powodowaç negatywne oddzia∏ywanie akustyczne na znacznych obszarach (2005 r.); — opracowanie wytycznych sporzàdzania programów operacyjnych w zakresie budowy ekranów akustycznych (2006 r.); — wdro˝enie i realizacja programu budowy ekranów akustycznych (sukcesywnie); — pe∏ne wdro˝enie produkcji maszyn i urzàdzeƒ o zmniejszonej ha∏aÊliwoÊci, zgodnej z dyrektywà Unii Europejskiej 2000/14/EC (2006 r.); — doposa˝enie laboratoriów wojewódzkich inspektoratów ochrony Êrodowiska w niezb´dnà aparatur´ do badaƒ akustycznych (w szczególnoÊci w stacje do ciàg∏ego monitorowania ha∏asu) oraz doprowadzenie do akredytacji tych laboratoriów (sukcesywnie do 2006 r.).
\nMonitor Polski Nr 33 — 1832 — 4.8. Oddzia∏ywanie pól elektromagnetycznych A. Stan wyjÊciowy W Polsce ochrona Êrodowiska przed polami elektromagnetycznymi realizowana jest w oparciu o obowiàzujàce rozporzàdzenie Ministra Ochrony Ârodowiska, Zasobów Naturalnych i LeÊnictwa z dnia 11 sierpnia 1998 r. w sprawie szczegó∏owych zasad ochrony przed promieniowaniem szkodliwym dla ludzi i Êrodowiska, dopuszczalnych poziomów promieniowania, jakie mogà wyst´powaç w Êrodowisku, oraz wymagaƒ obowiàzujàcych przy wykonywaniu pomiarów kontrolnych promieniowania (Dz. U. Nr 107, poz. 676).
\nOkreÊlone w tym rozporzàdzeniu dopuszczalne poziomy promieniowania nie pozostajà w sprzecznoÊci z wartoÊciami okreÊlonymi w rekomendacji Rady Europejskiej oraz w zaleceniach mi´dzynarodowych organizacji zajmujàcych si´ ochronà przed promieniowaniem, afiliowanych przy Âwiatowej Organizacji Zdrowia.
\nG∏ównymi rodzajami êróde∏ sztucznych pól elektromagnetycznych wyst´pujàcych w naszym otoczeniu sà: — linie elektroenergetyczne; — obiekty radiokomunikacyjne, w tym: stacje nadawcze radiowe i telewizyjne, stacje bazowe telefonii komórkowych; — stacje radiolokacyjne.
\nW otoczeniu linii elektroenergetycznych wyst´pujà, rozpatrywane oddzielnie, pola elektryczne i magnetyczne. Z punktu widzenia ochrony Êrodowiska znaczenie majà linie i stacje elektroenergetyczne o napi´ciach znamionowych równych co najmniej 110 kV bàdê wy˝szych. Podstawà do przyj´cia powy˝szego za∏o˝enia by∏o to, w jakiej odleg∏oÊci od linii mogà wyst´powaç pola elektryczne i magnetyczne o nat´˝eniach uznawanych za istotne. Rozk∏ady pól elektrycznych i magnetycznych wyst´pujàcych w otoczeniu linii sà zale˝ne od napi´cia znamionowego linii, pràdu, jaki przez linie p∏ynie, oraz od konstrukcji linii.
\nW krajowych przepisach dopuszcza si´ wyst´powanie pochodzàcych od linii elektroenergetycznych pól elektrycznych o nat´˝eniach mniejszych od 1 kV/m m.in. na obszarach zabudowy mieszkaniowej. Nat´˝enia pól elektrycznych szybko malejà wraz z oddalaniem si´ od linii — do 1 kV/m w odleg∏oÊci od 10 do 30 metrów, liczàc od rzutu skrajnego przewodu na powierzchni´ terenu. Mo˝liwe jest takie zaprojektowanie i wybudowanie linii elektroenergetycznych o napi´ciu znamionowym 110 kV, aby w jej otoczeniu, na powierzchni terenu, lub tak˝e powy˝ej, nie wyst´powa∏o pole elektryczne o wartoÊciach nat´˝eƒ wy˝szych od 1 kV/m.
\nNatomiast pola magnetyczne o nat´˝eniach wy˝szych od dopuszczalnych, w miejscach dost´pnych dla ludnoÊci, w praktyce nie wyst´pujà.
\nW radiokomunikacji wykorzystywane sà urzàdzenia wytwarzajàce pola elektromagnetyczne o cz´stotliwoÊciach od oko∏o 0,1 MHz do oko∏o 100 GHz.
\nPoz. 433 Obiektami radiokomunikacyjnymi o istotnym z punktu widzenia ochrony Êrodowiska oddzia∏ywaniu sà: — du˝e radiowo-telewizyjne centra nadawcze; — stacje bazowe telefonii komórkowych.
\nRadiowo-telewizyjne centra nadawcze wytwarzajà pola elektromagnetyczne o cz´stotliwoÊciach od kilkuset kHz do nieco poni˝ej 1GHz. Obiekty takie sà lokalizowane zarówno w miastach, jak i poza miastami. Zasi´gi wyst´powania pól elektromagnetycznych o wartoÊciach dopuszczalnych w otoczeniu urzàdzeƒ radiokomunikacyjnych sà zale˝ne zw∏aszcza od cz´stotliwoÊci pracy urzàdzeƒ, charakterystyk promieniowania anten nadawczych, wysokoÊci zawieszenia tych anten oraz mocy promieniowanej. Obecnie w Polsce do emisji programów radiowych nie wykorzystuje si´ fal Êrednich. Programy na falach d∏ugich sà nadawane ze stacji znajdujàcych si´ w okolicach Solca Kujawskiego i Raszyna. Pola elektromagnetyczne o wartoÊciach wy˝szych od dopuszczalnych wyst´pujà w odleg∏oÊciach do kilkuset metrów od anten nadawczych stacji d∏ugofalowych. Sieci stacji radiowych nadajàcych na falach ultrakrótkich i sieci stacji telewizyjnych sà obecnie sieciami powszechnie wyst´pujàcymi.
\nStacje ultrakrótkofalowe i telewizyjne sà êród∏ami pól o cz´stotliwoÊciach od oko∏o 90 MHz do oko∏o 900 MHz. Pola elektromagnetyczne o wartoÊciach wy˝szych od dopuszczalnych mogà wyst´powaç w odleg∏oÊciach do oko∏o 300 metrów od anten takich stacji, lecz na znacznych wysokoÊciach nad poziomem otaczajàcego terenu — zw∏aszcza, je˝eli sà to stacje du˝ej mocy, lokalizowane poza terenami miejskimi. Z regu∏y stacje takie majà wysokie maszty kratownicowe, b´dàce konstrukcjami wsporczymi dla anten. Stacje nadawcze lokalizowane w centrach miast majà z regu∏y du˝o mniejsze moce, a tym samym — zasi´gi wyst´powania pól o wartoÊciach wy˝szych od dopuszczalnych sà tak˝e mniejsze.
\nUrzàdzenia nadawcze radiowe i telewizyjne muszà odpowiadaç mi´dzynarodowym wymaganiom technicznym i sà praktycznie identyczne we wszystkich krajach. Lokalizacja stacji radiowych i telewizyjnych nie odbiega w praktyce w istotny sposób od rozwiàzaƒ stosowanych na Êwiecie. Jednak˝e ze wzgl´du na krajowe przepisy ochronne, w Polsce stacje du˝ej mocy sà lokalizowane tak, aby ich anteny by∏y bardziej oddalone od miejsc dost´pnych dla ludnoÊci, ni˝ si´ to stosuje w innych krajach.
\nStacje bazowe telefonii komórkowych sà obecnie najbardziej rozpowszechnionym rodzajem obiektów radiokomunikacyjnych. W Polsce istniejà sieci telefonii komórkowych wykorzystujàcych cz´stotliwoÊci od 450 do 1 800 MHz.
\nZasi´gi wyst´powania pól elektromagnetycznych o wartoÊciach wy˝szych od dopuszczalnych w otoczeniu anten stacji bazowych telefonii komórkowych sà zale˝ne od mocy doprowadzonej do tych anten i charakterystyk promieniowania tych anten. W otoczeniu typowych stacji bazowych telefonii komórkowej GSM Monitor Polski Nr 33 — 1833 — pola elektromagnetyczne o wartoÊciach wy˝szych od dopuszczalnych wyst´pujà nie dalej ni˝ kilkadziesiàt metrów od samych anten i na wysokoÊci ich zainstalowania. W praktyce, w otoczeniu anten stacji bazowych GSM znajdujàcych si´ w miastach, a wi´c najbardziej rozpowszechnionych, pola o wartoÊciach wy˝szych od dopuszczalnych w praktyce nie wyst´pujà dalej ni˝ 25 metrów od anten, na wysokoÊci zainstalowania tych anten.
\nStacje bazowe telefonii komórkowej muszà odpowiadaç wymaganiom bardzo surowych norm technicznych. Polskie przepisy ochronne, bardziej rygorystyczne od przepisów stosowanych w innych krajach, wymuszajà stosowanie odmiennych sposobów mocowania anten stacji bazowych, tak aby by∏y one znaczniej ni˝ w innych krajach oddalone od miejsc dost´pnych dla ludnoÊci.
\nUrzàdzenia radiolokacyjne zazwyczaj wytwarzajà impulsowe pola elektromagnetyczne o cz´stotliwoÊciach od kilkuset MHz do stu kilkudziesi´ciu GHz. Zasi´gi oddzia∏ywania stacji radiolokacyjnych sà zale˝ne od cz´stotliwoÊci pracy stacji, cz´stotliwoÊci powtarzania impulsów, charakterystyk promieniowania anten oraz mocy promieniowanej. Pola elektromagnetyczne o wartoÊciach wy˝szych od dopuszczalnych mogà wyst´powaç do odleg∏oÊci kilkuset metrów od anten stacji radiolokacyjnych, na wysokoÊci zainstalowania tych anten.
\nPoz. 433 Êrodowiska, Prawo budowlane i ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym — prowadzàc g∏ównie post´powania dotyczàce uzgodnieƒ decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, pozwoleƒ na budow´, pozwoleƒ na emisje pól elektromagnetycznych oraz pozwoleƒ na u˝ytkowanie obiektów budowlanych. Prowadzone sà tak˝e post´powania o charakterze interwencyjnym. Brak jest usystematyzowanej dzia∏alnoÊci s∏u˝b Inspekcji Ochrony Ârodowiska. Konieczne jest stworzenie systemu monitoringu Êrodowiska w odniesieniu do pól elekromagnetycznych.
\nB. Cele Êredniookresowe do 2010 r.
\nOpisana wy˝ej sytuacja powoduje, ˝e do 2010 r. powinny byç realizowane nast´pujàce cele: — opracowanie i wydanie przepisów wykonawczych i wytycznych, zapewniajàcych wdro˝enie ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska w cz´Êci dotyczàcej ochrony przed oddzia∏ywaniem pól elektromagnetycznych oraz odpowiednich przepisów prawa budowlanego i przepisów dotyczàcych planowania przestrzennego; — stworzenie odpowiednich struktur organizacyjnych zajmujàcych si´ monitorowaniem i badaniem pól elektromagnetycznych, przeszkolenie personelu i zapewnienie im Êrodków technicznych.
\nC. Zadania na lata 2003—2006 Obecnie s∏u˝by ochrony Êrodowiska zajmujà si´ sprawami ochrony przed polami elektromagnetycznymi w zakresie wynikajàcym z ustaw — Prawo ochrony Osiàgni´cie powy˝szych celów wymaga zrealizowania w latach 2003—2006 ni˝ej wymienionych zadaƒ.
\nDzia∏ania: — przeglàd unormowaƒ mi´dzynarodowych i krajowych w paƒstwach wysoko rozwini´tych, dotyczàcych oddzia∏ywania pól elektromagnetycznych na Êrodowisko i zdrowie ludzi (w celu doskonalenia polskich przepisów i praktyki ich wykonywania) (2003 r.); — przygotowanie i wprowadzenie w ˝ycie rozporzàdzenia w sprawie zakresu i sposobu prowadzenia badaƒ pól elektromagnetycznych (2003 r.); — wy∏onienie laboratorium referencyjnego do pomiaru pól elektromagnetycznych w Êrodowisku (2003 r.); — zakup aparatury i wyposa˝enia dla referencyjnego laboratorium do pomiaru pól elektromagnetycznych w Êrodowisku (2003 r.); — opracowanie projektu bazy danych o polach elekromagnetycznych w Êrodowisku i rozszerzenie zakresu paƒstwowego monitoringu Êrodowiska (2004 r.).
\nRozdzia∏ 5 PRZECIWDZIA¸ANIE ZMIANOM KLIMATU 5.1. Stan wyjÊciowy Zagro˝enia wynikajàce z obserwowanych i oczekiwanych zmian klimatu b´dàcych wynikiem dzia∏alnoÊci cz∏owieka, zarówno dla Êrodowiska naturalnego jak i dla ludzkiej gospodarki spowodowa∏y, ˝e spo∏ecznoÊç mi´dzynarodowa skupiona w Organizacji Narodów Zjednoczonych podj´∏a wysi∏ki w celu zapobie˝enia pog∏´bianiu si´ tych zmian oraz zredukowania ich niekorzystnych skutków. Zaowocowa∏o to przyj´ciem Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu oraz Protoko∏u do tej Konwencji znanym jako Protokó∏ z Kioto.
\nRzeczypospolita Polska jest stronà Konwencji od roku 1994, a od 22 sierpnia 2002 r. jest stronà Protoko- Monitor Polski Nr 33 — 1834 — ∏u do tej Konwencji, co w znacznym stopniu przybli˝a termin jego wejÊcia w ˝ycie. Protokó∏ b´dzie êród∏em prawa mi´dzynarodowego z chwilà jego ratyfikacji przez 55 krajów z za∏àcznika I do Protoko∏u, o ∏àcznej emisji CO2 równej 55% ogólnej emisji Êwiatowej roku bazowego.
\nSkuteczna ochrona klimatu stanowi tak˝e warunek zrównowa˝onego rozwoju i jest przedmiotem zaleceƒ Agendy 21 (Strategia na XXI wiek); znajduje si´ równie˝ w centrum uwagi Zgromadzenia Ogólnego ONZ (Raport Milenijny, Raport na sesj´ UNCED Rio+10). Polityka ochrony klimatu uzyska∏a te˝ najwy˝szy priorytet w strategii zrównowa˝onego rozwoju Unii Europejskiej do 2010 r. Program wykonawczy tego priorytetu (European Climate Change Programme) okreÊla zadania wszystkich sektorów gospodarczych majàcych wp∏yw na emisj´ w krajach cz∏onkowskich.
\nPolska wype∏ni∏a podj´te zobowiàzanie stabilizacji emisji gazów cieplarnianych do koƒca XX wieku, na∏o˝one przez Ramowà Konwencj´. Zarówno obserwowany spadek emisji gazów cieplarnianych w Polsce od roku bazowego (tj. od roku 1988), jak i scenariusze przysz∏ych zmian wskazujà, ˝e tak˝e zobowiàzanie do redukcji emisji gazów cieplarnianych o 6% w latach 2008—2012, przyj´te w ramach Protoko∏u z Kioto, zostanie wype∏nione z nadwy˝kà. Wype∏niane sà tak˝e zobowiàzania dotyczàce regularnego raportowania o poziomie emisji i poch∏aniania gazów cieplarnianych oraz o dzia∏aniach podejmowanych przez paƒstwo na rzecz ochrony klimatu.
\nPowsta∏y tak˝e zaczàtki instytucjonalnego systemu wymaganego przez Konwencj´ i Protokó∏, majàcego zapewniç wype∏nianie postanowieƒ Protoko∏u, w postaci Biura Wykonawczego Konwencji oraz Krajowego Centrum Inwentaryzacji Emisji Zanieczyszczeƒ.
\nSzereg przedsi´wzi´ç i analiz zapewniajàcych pe∏nà realizacj´ przyj´tych przez Polsk´ zobowiàzaƒ pozostaje jednak nadal do wykonania.
\n5.2. Kierunki dzia∏aƒ oraz cele Êredniookresowe do 2010 r.
\nKierunki dzia∏aƒ do koƒca pierwszego okresu zobowiàzaƒ (tj. do r. 2012) muszà si´ koncentrowaç na okreÊleniu polityki klimatycznej oraz jej zintegrowaniu z politykà Unii Europejskiej i OECD oraz na przygotowaniu Polski do wdro˝enia instrumentów umo˝liwiajàcych wype∏nienie przyj´tych zobowiàzaƒ wynikajàcych z protoko∏u. Bioràc pod uwag´ zbli˝ajàcy si´ koniec pierwszego okresu zobowiàzaƒ oraz koniecznoÊç przygotowania si´ przez Polsk´ do podj´cia zobowiàzaƒ w drugim okresie (2013—2018), niezb´dne b´dzie stworzenie mechanizmów monitorujàcych wype∏nia- Poz. 433 nie wszystkich zobowiàzaƒ oraz ocena kierunków rozwoju gospodarki kraju w d∏ugim horyzoncie.
\nCelem realizacji polityki klimatycznej jest w∏àczenie si´ Polski do wysi∏ków spo∏ecznoÊci mi´dzynarodowej na rzecz ochrony klimatu globalnego poprzez wdra˝anie zasad zrównowa˝onego rozwoju, zw∏aszcza w zakresie poprawy wykorzystania energii, zwi´kszenia zasobów leÊnych i glebowych kraju, racjonalizacji wykorzystania surowców i produktów przemys∏u oraz racjonalizacji zagospodarowania odpadów, w sposób zapewniajàcy osiàgni´cie maksymalnych, d∏ugoterminowych korzyÊci gospodarczych, spo∏ecznych i politycznych.
\nWynikajàce z tak sformu∏owanego celu ogólnego szczegó∏owe cele krótkookresowe do roku 2006 obejmujà: — opracowanie i przyj´cie rzàdowej polityki ochrony klimatu z horyzontem czasowym do 2020 r. i zintegrowanie jej z politykami i dzia∏aniami w sektorach gospodarczych majàcych najwi´kszy wp∏yw na emisj´ i poch∏anianie gazów cieplarnianych, wraz z prognozà zmian emisji gazów cieplarnianych; — stworzenie warunków organizacyjnych, instytucjonalnych i finansowych do wype∏nienia przyj´tych przez Polsk´ zobowiàzaƒ w zakresie raportowania, monitoringu i weryfikacji osiàgni´tych poziomów emisji; — stworzenie warunków do udzia∏u polskich przedsi´biorstw w handlu emisjami i wdro˝enie tego mechanizmu; — popraw´ systemu informacji i edukacji spo∏eczeƒstwa w zakresie ochrony klimatu.
\nDo celów Êredniookresowych (2007—2012) nale˝à: — wype∏nienie przyj´tych przez Polsk´ zobowiàzaƒ do redukcji emisji gazów cieplarnianych o 6% w stosunku do roku bazowego; — zintegrowanie polskiej polityki ochrony klimatu z politykà Unii Europejskiej w celu podj´cia wspólnych zobowiàzaƒ w drugim okresie (po roku 2012); — zapewnienie realizacji polityki ochrony klimatu na poziomie sektorów gospodarczych i przedsi´biorstw poprzez stworzenie systemu odpowiednich mechanizmów i zach´t.
\n5.3. Zadania na lata 2003—2006 Dla zrealizowania okreÊlonych wy˝ej celów niezb´dne jest wykonanie w latach 2003—2006 szczegó∏owych zadaƒ wymienionych poni˝ej.
\nDzia∏ania: — opracowanie i wdro˝enie krajowej strategii redukcji emisji i zwi´kszania poch∏aniania gazów cieplarnianych oraz jej okresowe aktualizowanie (2003 r.);
\nMonitor Polski Nr 33 — 1835 — Poz. 433 — okreÊlenie i wybór dzia∏aƒ, które b´dà realizowane w ramach polityki ochrony klimatu, wraz z ocenà ich skutków w zakresie redukcji/poch∏aniania (2003 r.); — w∏àczenie polityki ochrony klimatu do polityk sektorowych transportu, energetyki, przemys∏u, rolnictwa i leÊnictwa (2006 r.); — okreÊlenie limitów emisji dla sektorów, rejonów i przedsi´biorstw (2005 r.); — wykorzystanie istniejàcych instrumentów rynkowych w celu promowania oszcz´dnoÊci energii, promowania odnawialnych êróde∏ energii i wzrostu zalesienia kraju (praca ciàg∏a); — stworzenie mechanizmu dobrowolnych porozumieƒ z przedsi´biorstwami w celu osiàgni´cia przyj´tych poziomów redukcji emisji (2005 r.); — utworzenie podstaw prawnych i systemu operacyjnego (rejestrowanie, monitoring, weryfikacja i certyfikacja zredukowanych jednostek emisji) umo˝liwiajàcego udzia∏ Polski w mechanizmach wspomagajàcych (zw∏aszcza mechanizmie wspólnych dzia∏aƒ i handlu emisjami), a tak˝e zharmonizowanie go z systemem Unii Europejskiej (2005 r.); — utworzenie krajowego systemu inwentaryzacji i oceny zmian emisji gazów cieplarnianych na poziomie przedsi´biorstw, województw i kraju oraz poch∏aniania tych gazów przez lasy i gleby (2003 r.); — uruchomienie badaƒ naukowych ukierunkowanych na lepsze poznanie procesów klimatotwórczych, ocen´ wp∏ywu zmian klimatu na spo∏eczeƒstwo i gospodark´ oraz mo˝liwoÊci adaptacji do zmienionych warunków klimatycznych (praca ciàg∏a); — stworzenie instytucjonalnych podstaw do przygotowywania okresowych raportów rzàdowych zawierajàcych sprawozdanie z wype∏niania przez Polsk´ przyj´tych zobowiàzaƒ, zgodnie z decyzjami Konferencji Stron (2003 r.); — opracowywanie rocznych raportów inwentaryzacyjnych oraz przygotowywanie prognoz emisji na lata 2008—2012 i na rok 2005 (systematycznie).
\nRozdzia∏ 6 OCENA REALIZACJI POLITYKI EKOLOGICZNEJ zacja procedur i zakresu dzia∏aƒ w tej dziedzinie z zaleceniami OECD, wymogami Unii Europejskiej oraz zobowiàzaniami wobec konwencji mi´dzynarodowych.
\n6.1. Monitoring i obieg informacji o stanie Êrodowiska G∏ównym celem Êredniookresowym (do 2010 r.) w sprawie kontroli i monitoringu jest pe∏na harmoni- Realizacja tego celu wymaga wykonania w latach 2003—2006 wymienionych poni˝ej priorytetowych zadaƒ.
\nDzia∏ania: — powo∏anie nowych struktur organizacyjnych i wdro˝enie systemów obiegu informacji w dziedzinie Êrodowiska, niezb´dnych do spe∏nienia przez Polsk´ warunków uczestnictwa w Unii Europejskiej i realizacji innych zobowiàzaƒ mi´dzynarodowych, w tym: — wdro˝enie systemu rejestracji substancji niebezpiecznych spe∏niajàcego wszystkie wymagania ustawy o substancjach i preparatach chemicznych oraz ustawy o ochronie roÊlin uprawnych (2004 r.); — wzmocnienie i rozwój dzia∏alnoÊci Krajowego Centrum BAT (poprzez rozbudow´ potencja∏u struktur organizacyjnych realizujàcych od 2002 r. zadania Centrum w ramach Ministerstwa Ârodowiska lub powierzenie tych zadaƒ innej instytucji wybranej w drodze przetargu) (2004 r.); — utworzenie krajowego punktu kontaktowego do spraw wdra˝ania programu Unii Europejskiej Natura 2000 (2004 r.); — wdro˝enie systemu informatycznego PRTR (uwalnianie i transfer zanieczyszczeƒ) (2004 r.); — wdro˝enie systemu informatycznego SPIRS (rejestracja obiektów niebezpiecznych zgodnie z wymaganiami dyrektywy Seveso II) (2004 r.); — wzmocnienie etatowe s∏u˝b inspekcji ochrony Êrodowiska na szczeblu centralnym i regionalnym (2004 r.); — po uzyskaniu przez Polsk´ cz∏onkostwa w Europejskiej Agencji Ârodowiska — rozszerzenie regularnej wspó∏pracy z Agencjà ju˝ na zasadach odnoszàcych si´ do jej cz∏onków (2003 r.).
\nMonitor Polski Nr 33 — 1836 — 6.2. Wskaêniki skutecznoÊci polityki, oceny i raporty System statystyki publicznej i paƒstwowego monitoringu Êrodowiska oraz pozosta∏e mechanizmy nadzoru i kontroli powinny byç tak zmodyfikowane, aby mo˝na by∏o: — co 4 lata dokonywaç oceny skutecznoÊci realizacji polityki ekologicznej paƒstwa z wykorzystaniem okreÊlonych ni˝ej mierników; — co 2 lata dokonywaç oceny realizacji wojewódzkich, powiatowych i gminnych programów ochrony Êrodowiska sporzàdzonych w celu realizacji polityki ekologicznej paƒstwa; — dokonywaç oceny realizacji programów naprawczych poszczególnych komponentów Êrodowiska przez organy inspekcji ochrony Êrodowiska na szczeblu krajowym i wojewódzkim.
\nPoz. 433
\nDo szczególnie wa˝nych mierników realizacji polityki ekologicznej paƒstwa nale˝y zaliczyç:
\nPowy˝sze wskaêniki powinny byç gromadzone i wykorzystywane do ocen realizacji polityki ekologicznej paƒstwa w dwóch przekrojach: terytorialnym i bran˝owym (do zak∏adu w∏àcznie).
\nPoza g∏ównymi miernikami przy ocenie skutecznoÊci realizacji polityki ekologicznej paƒstwa b´dà stosowane wskaêniki spo∏eczno-ekonomiczne, wskaêniki presji na Êrodowisko i stanu Êrodowiska oraz wskaêniki reakcji paƒstwa i spo∏eczeƒstwa, a mianowicie: — poprawa jakoÊci powietrza poprzez zmniejszenie emisji zanieczyszczeƒ powietrza (zw∏aszcza zanieczyszczeƒ szczególnie szkodliwych dla zdrowia i zanieczyszczeƒ wywierajàcych najbardziej niekorzystny wp∏yw na ekosystemy, a wi´c przede wszystkim metali ci´˝kich, trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych, substancji zakwaszajàcych, py∏ów i lotnych zwiàzków organicznych); — zmniejszenie ucià˝liwoÊci ha∏asu, przede wszystkim poziomu ha∏asu na granicy w∏asnoÊci wokó∏ obiektów przemys∏owych, ha∏asu ulicznego w miastach oraz ha∏asu wzd∏u˝ tras komunikacyjnych; — zmniejszenie iloÊci wytwarzanych i sk∏adowanych odpadów, rozszerzenie zakresu ich gospodarczego wykorzystania oraz ograniczenie zagro˝eƒ dla Êrodowiska ze strony odpadów niebezpiecznych; — ograniczenie degradacji gleb, zmniejszenie powierzchni obszarów zdegradowanych na terenach poprzemys∏owych i terenach po by∏ych bazach wojsk radzieckich, w tym likwidacja starych sk∏adowisk odpadów, zwi´kszenie skali przywracania obszarów bezpoÊrednio lub poÊrednio zdegradowanych przez dzia∏alnoÊç gospodarczà do stanu równowagi ekologicznej, ograniczenie pogarszania si´ jakoÊci Êrodowiska w jednost- Monitor Polski Nr 33 — 1837 — kach osadniczych i powstrzymanie procesów degradacji zabytków kultury; — wzrost lesistoÊci kraju, rozszerzenie renaturalizacji obszarów leÊnych oraz wzrost zapasu i przyrost masy drzewnej, a tak˝e wzrost poziomu ró˝norodnoÊci biologicznej ekosystemów leÊnych i poprawa stanu zdrowotnoÊci lasów b´dàcych pod wp∏ywem zanieczyszczeƒ powietrza, wody lub gleby; — zahamowanie zaniku gatunków roÊlin i zwierzàt oraz zaniku ich naturalnych siedlisk, a tak˝e pomyÊlne reintrodukcje gatunków; — zmniejszenie negatywnej ingerencji w krajobrazie oraz kszta∏towanie estetycznego krajobrazu zharmonizowanego z otaczajàcà przyrodà;
\nW nawiàzaniu do wykonywanych ocen b´dà sporzàdzane 2 rodzaje raportów: — raporty Rady Ministrów z realizacji polityki ekologicznej paƒstwa przedk∏adane Sejmowi, sporzàdzane co 4 lata; — raporty zarzàdów województwa, powiatu i gminny, przedk∏adane odpowiednio sejmikowi województwa.
\nPoz. 433 Rozdzia∏ 7 NAK¸ADY NA REALIZACJ¢ POLITYKI EKOLOGICZNEJ PA¡STWA W LATACH 2003—2006 I PERSPEKTYWICZNIE DO 2010 r.
\nNak∏ady na realizacj´ polityki ekologicznej paƒstwa na lata 2003—2006 i perspektywicznie do 2010 r. okreÊlono na podstawie wczeÊniejszych prac nad programem wykonawczym do II Polityki ekologicznej paƒstwa. Uwzgl´dniono przy tym przyj´te wczeÊniej za∏o˝enie, ˝e „Polityka ekologiczna paƒstwa na lata 2003—2006 z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2010” oraz „Program wykonawczy do II Polityki ekologicznej paƒstwa na lata 2002—2010” nale˝y traktowaç jako dokumenty wzajemnie si´ uzupe∏niajàce. ¸àczny koszt wykonania zadaƒ obj´tych niniejszà politykà oszacowano na ok. 140 mld PLN. Przyj´cie, ˝e ∏àczne nak∏ady na realizacj´ polityki ekologicznej paƒstwa w latach 2003—2010 wyniosà ok. 140 mld PLN (w cenach 2001 r.), oznacza, ˝e Êrednioroczne nak∏ady w tym okresie powinny wynieÊç 17,8 mld PLN, w tym 17,5 mld PLN na przedsi´wzi´cia inwestycyjne. Ârednioroczne nak∏ady inwestycyjne na ochron´ Êrodowiska i gospodark´ wodnà wynios∏y w ostatnim pi´cioleciu notowanym przez GUS (1996—2000) 9,5 mld PLN w cenach przeliczonych na 2001 r., przy spadajàcym udziale nak∏adów na te dziedziny w podziale dochodu narodowego (z 2% PKB w 1996 r. do 1,2% PKB w 2000 r.). Z porównania przytoczonych liczb wynika wniosek, ˝e cele polityki ekologicznej paƒstwa mogà byç osiàgni´te do 2010 r. przy stopniowym wzroÊcie udzia∏u wydatków na ochron´ Êrodowiska i gospodark´ wodnà w podziale dochodu narodowego, tj. z 1,2% w latach 2000—2002, przez 1,3 — 1,4% w latach 2003—2004, 1,5 — 1,6 % w latach 2005—2006, a˝ do 1,7 — 1,8% w latach 2007—2008 i póêniej.
\nStruktura przedmiotowych nak∏adów w podziale na poszczególne kierunki dzia∏ania oraz w podziale na przedsi´wzi´cia pozainwestycyjne i inwestycyjne w latach 2003—2006 oraz 2007—2010 zosta∏a zaprezentowana w zamieszczonej poni˝ej tabeli.
\nMonitor Polski Nr 33 — 1838 — Poz. 433 Nak∏ady na realizacj´ polityki ekologicznej paƒstwa w latach 2003—2006 i 2007—2010 wed∏ug kierunków dzia∏ania ceny 2001 r.
\nNak∏ady w mln PLN na przedsi´wzi´cia pozainwestycyjne Kierunki dzia∏ania na przedsi´wzi´cia inwestycyjne 2003—2006 2007—2010 2003—2006 2007—2010 1. RACJONALNE U˚YTKOWANIE ZASOBÓW NATURALNYCH 1.1. Zmniejszenie wodoch∏onnoÊci, materia∏och∏onnoÊci i energoch∏onnoÊci gospodarki 37 49 8 900 12 000 1.2. Ochrona gleb i rekultywacja terenów zdegradowanych 11 14 120 160 1.3. Wzbogacanie i racjonalne u˝ytkowanie zasobów leÊnych 67 88 600 800 2.1. Gospodarowanie odpadami 58 77 12 500 16 600 2.2. Stosunki wodne i jakoÊç wód 170 220 17 000 22 500 2.3. Ochrona powietrza przed zanieczyszczeniem 87 120 8 500 11 200 — — 11 500 15 200 2.4. Stres miejski. Ha∏as i promieniowanie 21 28 1 300 1 700 2.5. Bezpieczeƒstwo chemiczne i biologiczne.
\nPowa˝ne awarie przemys∏owe 170 220 2 2 2.6. Ochrona przyrody i ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej 270 350 110 140 3.1. Prawo ochrony Êrodowiska i jego dostosowanie do wymogów Unii Europejskiej 1 2 — — 3.2. Mechanizmy ekonomiczne i finansowe ochrony Êrodowiska 3 5 — — 3.3. Zarzàdzanie, kontrola i monitoring 240 310 4 5 3.4. Badania naukowe i post´p techniczny.
\nDost´p do informacji i udzia∏ spo∏eczeƒstwa.
\nEdukacja ekologiczna 12 16 — — 3.5. Wspó∏praca z zagranicà 100 140 — — 1 1 — — 1 248 1 640 60 536 80 307 2. POPRAWA JAKOÂCI ÂRODOWISKA 2.3.A. Kompleksowe dzia∏ania na rzecz wprowadzenia najlepszych dost´pnych technik w przemyÊle 3. NARZ¢DZIA I INSTRUMENTY REALIZACYJNE 3.6. Programy wykonawcze i aktualizacja polityki ekologicznej paƒstwa Razem Monitor Polski Nr 33 — 1839 — Poz. 433 Szacunkowe prognozy finansowania realizacji polityki ekologicznej paƒstwa w latach 2003—2006 i 2007—2010 z ró˝nych êróde∏ zosta∏y przedstawione poni˝ej.
\nPrzewidywane nak∏ady na realizacj´ polityki ekologicznej paƒstwa w latach 2003—2006 wed∏ug êróde∏ finansowania ceny 2001 r.
\nNak∏ady w mln PLN w latach èród∏a finansowania 2003 2004 2005 2006 2003—2006 Ârodki w∏asne przedsi´biorstw1) 5 459 6 488 7 448 8 529 27 924 Ârodki jednostek samorzàdu terytorialnego1) 1 086 1 188 1 299 1 445 5 018 844 904 964 995 3 707 2 837 3 250 3 250 3 390 12 727 Pomoc zagraniczna (w tym fundusze przedakcesyjne UE) 750 750 720 108 2 328 Fundusz kohezji i fundusze strukturalne UE — 3 060 3 420 3 600 10 080 10 976 15 640 17 101 18 067 61 784 Bud˝et paƒstwa Fundusze ekologiczne RAZEM
\nPrzewidywane nak∏ady na realizacj´ polityki ekologicznej paƒstwa w perspektywie lat 2007—2010 wed∏ug êróde∏ finansowania ceny 2001 r.
\nNak∏ady w mln PLN w latach èród∏a finansowania 2007 2008 2009 2010 2007—2010 Ârodki w∏asne przedsi´biorstw1) 8 858 8 858 8 859 8 859 35 434 Ârodki jednostek samorzàdu terytorialnego1) 1 585 1 849 1 982 2 137 7 553 Bud˝et paƒstwa 1 379 1 598 1 787 1 995 6 759 Fundusze ekologiczne 4 550 4 549 4 549 4 549 18 197 108 72 72 72 324 Fundusz kohezji i fundusze strukturalne UE 3 600 3 600 3 240 3 240 13 680 RAZEM 20 080 20 526 20 489 20 852 81 947 Pomoc zagraniczna (w tym fundusze przedakcesyjne UE)
\nNak∏ady na ochron´ Êrodowiska i gospodark´ wodnà generowane w kraju, w po∏àczeniu z planowanà i mo˝liwà do uzyskania pomocà zagranicznà, w szczególnoÊci z funduszy pomocowych, funduszy strukturalnych i Funduszu SpójnoÊci Unii Europejskiej, b´dà wystarczajàce dla sfinansowania realizacji przedsi´wzi´ç przewidzianych w niniejszej polityce.