Uchwała nr 160 Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie programu kompleksowego wsparcia dla rodzin "Za życiem"

Dokument podpisany przez Krzysztof Madej Data: 2016.12.30 19:28:09 CET MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 30 grudnia 2016 r. Poz. 1250 UCHWAŁA NR 160 RADY MINISTRÓW z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” Na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz. U. poz. 1860) Rada Ministrów uchwala, co następuje: § 1. 1. Ustanawia się program kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem”, zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik nr 1 do uchwały. 2. Plan finansowy Programu stanowi załącznik nr 2 do uchwały. § 2. Koordynowanie i nadzorowanie realizacji Programu powierza się ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. § 3. 1. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego przedstawia Prezesowi Rady Ministrów sprawozdanie z realizacji Programu wraz z wnioskami, w terminie do dnia 30 czerwca roku następującego po roku, którego dotyczy sprawozdanie. 2. Rada Ministrów nie rzadziej niż raz na pięć lat dokonuje przeglądu Programu oraz określa jego zakres w poszczególnych latach. Pierwszy przegląd zostanie dokonany w 2021 r. § 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2017 r. Prezes Rady Ministrów: B. Szydło  Monitor Polski –2– Załączniki do uchwały nr 160 Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2016 r. Poz. 1250 Załączniki do uchwały nr 160 Rady Ministrów nr 1 z dnia 20 grudniaZałącznik 2016 r. (poz. 1250) Załącznik nr 1 PROGRAM KOMPLEKSOWEGO WSPARCIA DLA RODZIN „ZA ŻYCIEM”  Monitor Polski –3– Poz. 1250 SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW ............................................................................................................. 5 WSTĘP ...................................................................................................................................... 6 PODSTAWA PRAWNA PROGRAMU ................................................................................. 8 DIAGNOZA .............................................................................................................................. 9 1. Dane ogólne............................................................................................................................ 9 2. Populacja niepełnosprawnych dzieci ................................................................................... 10 3. Zdrowie ................................................................................................................................ 10 4. Wykształcenie ...................................................................................................................... 11 5. Rynek pracy.......................................................................................................................... 13 6. Zagrożenie ubóstwem .......................................................................................................... 16 7. Mieszkalnictwo .................................................................................................................... 16 CELE PROGRAMU .............................................................................................................. 17 PRIORYTET I. WSPARCIE DLA KOBIET W CIĄŻY I ICH RODZIN ....................... 18 1.1. Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży, ze szczególnym uwzględnieniem ciąży powikłanej ......................................................................................................................... 18 1.2. Diagnostyka i terapia prenatalna ....................................................................................... 18 1.3. Opieka paliatywna i hospicyjna ........................................................................................ 19 1.4. Rozwój sieci domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży ......................... 19 1.5. Pomoc uczennicom w ciąży .............................................................................................. 19 1.6. Prawo do korzystania z elastycznych form organizacji czasu pracy................................. 20 PRIORYTET II. WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA I JEGO RODZINY ........................................................................................................................ 22 2.1. Koordynacja opieki neonatologiczno-pediatrycznej na rzecz dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu ………… .......................................................................................................................... 22 2.2. Odżywianie mlekiem kobiecym noworodków i niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu............................................................................................. 22 2.3. Wczesna rehabilitacja dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu ................................................................................ 23 2.4. Utworzenie ośrodków koordynacyjno-rehabilitacyjno-opiekuńczych ze szczególnym uwzględnieniem wczesnego wspomagania rozwoju dzieci od momentu wykrycia niepełnosprawności lub zagrożenia niepełnosprawnością ................................................ 23 2.5. Dofinansowanie zapewnienia funkcjonowania miejsc opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 posiadających orzeczenie o niepełnosprawności lub wymagających szczególnej opieki…….. ....................................................................................................................... 24 2.6. Uprawnienia osób ubezpieczonych chorobowo do zasiłku opiekuńczego w przypadku choroby dziecka do 18. roku życia .................................................................................... 25 2.7. Przyznanie jednorazowego świadczenia w wysokości 4000 zł ........................................ 26 PRIORYTET III. USŁUGI WSPIERAJĄCE I REHABILITACYJNE........................... 27 3.1. Opieka wytchnieniowa dla rodziców lub opiekunów osób niepełnosprawnych............... 27 3.2. Rozwój sieci ŚDS, w tym rozwój bazy całodobowej w jednostkach już funkcjonujących i rozszerzenie typów ŚDS – sprzężone niepełnosprawności oraz osoby ze spektrum autyzmu ............................................................................................................................. 28 3  Monitor Polski –4– Poz. 1250 3.3. Wsparcie osób niepełnosprawnych, które opuściły warsztat terapii zajęciowej, w celu podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy ............................................................... 28 3.4. „Pomoc w domu” – w ramach prac społecznie użytecznych ............................................ 29 3.5. Wspieranie aktywizacji zawodowej opiekunów osób niepełnosprawnych ...................... 30 PRIORYTET IV. WSPARCIE MIESZKANIOWE ........................................................... 36 4.1. Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci niepełnosprawne – budowa mieszkań na wynajem, w tym z możliwością docelowego uzyskania własności, m.in. z wykorzystaniem gruntów publicznych (I filar Programu Mieszkanie+) .............. 36 4.2. Wsparcie oszczędzania na cele mieszkaniowe rodzin wychowujących dzieci niepełnosprawne (III filar Programu Mieszkanie+) .......................................................... 36 4.3. Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci niepełnosprawne – mieszkania na wynajem o umiarkowanym czynszu wybudowane w ramach bezzwrotnego dofinansowania ze środków budżetu państwa społecznego budownictwa czynszowego. 37 4.4. Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci niepełnosprawne – mieszkania na wynajem o umiarkowanym czynszu wybudowane w ramach programu preferencyjnych kredytów finansujących społeczne budownictwo czynszowe ............... 37 4.5. Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci niepełnosprawne – najem mieszkania z mieszkaniowego zasobu gminy ........................................................ 38 4.6. Prowadzenie i zapewnienie miejsc w mieszkaniach na potrzeby mieszkalnictwa wspomaganego, w tym chronionego dla osób niepełnosprawnych. ................................. 38 4.7. Tworzenie mieszkań chronionych i mieszkań wspomaganych dla osób niepełnosprawnych ............................................................................................................ 39 PRIORYTET V. KOORDYNACJA, PORADNICTWO I INFORMACJA .................... 40 5.1. Wzmocnienie profilaktycznego aspektu zadań asystenta rodziny .................................... 40 5.2. Utworzenie bazy danych i portalu o formach wsparcia dla rodziny, osób niepełnosprawnych i ich opiekunów ................................................................................. 42 PRIORYTET VI. POZOSTAŁE INSTRUMENTY WSPARCIA .................................... 43 6.1. Wspieranie inicjatyw na rzecz rodziny i rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnością w ramach konkursu FIO 2017 ..................................................... 43 6.2. Spółdzielczość socjalna na rzecz opiekunów osób z niepełnosprawnością oraz ich rodzin ........................................................................................................................................... 43 6.3. „Pakiet alimentacyjny” – przeciwdziałanie zjawisku niealimentacji, które w znacznej mierze dotyka rodziców samotnie wychowujących dziecko niepełnosprawne ................ 45 6.4. Wsparcie osób niepełnosprawnych w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój (PO WER) ............................................................................................................ 45 SPOSÓB WYKONYWANIA ZADAŃ W RAMACH PROGRAMU ............................... 46 ZAŁĄCZNIKI: 1. Zasoby instytucjonalne 2. Harmonogram działań Programu 4  Monitor Polski –5– WYKAZ SKRÓTÓW AOS – Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna BAEL – Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności BGK – Bank Gospodarstwa Krajowego CIR – Centrum Informacyjne Rządu DPS – dom pomocy społecznej EFS – Europejski Fundusz Społeczny FP – Fundusz Pracy GOPS – gminny ośrodek pomocy społecznej GUS – Główny Urząd Statystyczny JST – jednostka samorządu terytorialnego KPRM – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów MC – Ministerstwo Cyfryzacji MEN – Ministerstwo Edukacji Narodowej MF – Ministerstwo Finansów MIiB – Ministerstwo Infrastruktury i Budownictwa MOPS – miejski ośrodek pomocy społecznej MRPiPS – Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej MS – Ministerstwo Sprawiedliwości MZ – Ministerstwo Zdrowia NFZ – Narodowy Fundusz Zdrowia NPM – Narodowy Program Mieszkaniowy PCPR – powiatowe centrum pomocy rodzinie PFRON – Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych POZ – podstawowa opieka zdrowotna PUP – powiatowy urząd pracy SKOK – Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa ŚDS – środowiskowy dom samopomocy ZUS – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Poz. 1250  Monitor Polski –6– Poz. 1250 WSTĘP Wsparcie osób niepełnosprawnych i ich rodzin stanowi priorytetowe zadanie państwa wymagające podjęcia wieloaspektowych działań. Niepełnosprawność dotyka nie tylko samą osobę niepełnosprawną, ale także członków jej rodziny. Stąd też działania pomocowe państwa powinny być skierowane do całej rodziny. Niepełnosprawność wpływa na wiele obszarów życia rodziny, tj. na jej sytuację materialną, społeczną, czy też zdrowotną. Przyjęte w programie rozwiązania prawno-organizacyjne oraz finansowe mają na celu umożliwienie rzeczywistej i pełnej integracji społecznej osób niepełnosprawnych oraz wsparcie psychologiczne, społeczne, funkcjonalne i ekonomiczne ich rodzin. Dostrzegając potrzebę pomocy rodzinom w Polsce oraz zapewnienia oczekiwanego wsparcia, w dniu 4 listopada 2016 r. została uchwalona, z inicjatywy Rady Ministrów, ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz. U. poz. 1860). Zgodnie z postanowieniami tej ustawy Rada Ministrów przyjmie w terminie do dnia 31 grudnia 2016 r. program kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” dotyczący w szczególności wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, opieki, w tym paliatywnej, lub rehabilitacji dzieci, wsparcia dla kobiet w ciąży i ich rodzin w przypadku ciąży powikłanej, pomocy w zabezpieczeniu szczególnych potrzeb, w tym mieszkaniowych, rodzin z dzieckiem posiadającym stosowne zaświadczenie. Skuteczne, systemowe wsparcie osób niepełnosprawnych i ich rodzin wymaga zastosowania wielospecjalistycznych działań realizowanych w formule międzyresortowej. Dlatego też, w celu wypracowania jak najlepszych, horyzontalnych rozwiązań został powołany przez Prezesa Rady Ministrów Międzyresortowy Zespół do spraw opracowania projektu Rządowego Programu wsparcia dla rodzin „Za życiem”. Program obejmuje kompleksowe rozwiązania, w szczególności w obszarach dotyczących wsparcia dla kobiet w ciąży i ich rodzin, wczesnego wspomagania dziecka i jego rodziny, usług wspierających i rehabilitacyjnych, wsparcia mieszkaniowego, a także koordynacji wsparcia, poradnictwa i informacji. Jednym z wiodących zadań, w zakresie usług wspierających i rehabilitacyjnych będzie m.in. zapewnienie opieki wytchnieniowej dla rodziców lub opiekunów osób niepełnosprawnych. Powyższe działanie będzie polegało na zabezpieczeniu opieki dla osób niepełnosprawnych oraz wsparciu członków rodziny w jej sprawowaniu poprzez umożliwienie uzyskania pomocy, w związku ze zdarzeniem losowym, pomocą w załatwieniu codziennych spraw lub potrzebą odpoczynku opiekuna, uczestnictwem członka rodziny w aktywizacji zawodowej organizowanej przez powiatowy urząd pracy, a także podjęciem przez członka rodziny zatrudnienia w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy. Istotnym elementem realizacji Programu będzie rozwój sieci środowiskowych domów samopomocy, między innymi poprzez rozszerzenie ich typów w celu ułatwienia dostępu większej grupie osób. Pomocą zostaną objęte osoby z zaburzeniami psychicznymi, w tym z niepełnosprawnościami sprzężonymi, a także osoby ze spektrum autyzmu. Ważnym działaniem w systemie wsparcia będzie powołanie na szczeblu samorządu powiatowego ośrodków koordynacyjno-rehabilitacyjno-opiekuńczych, umożliwiających objęcie wsparciem osób niepełnosprawnych ze szczególnym uwzględnieniem dzieci w wieku  Monitor Polski –7– Poz. 1250 0–7 lat. Rozwiązanie to wzmocni istniejące formy pomocy i pozwoli skoordynować działalność różnych placówek funkcjonujących w powiecie. Istotne będzie również działanie dotyczące tworzenia mieszkań chronionych i wspomaganych, które zapewnią całodobową pomoc dorosłym osobom niepełnosprawnym. Ta forma wsparcia pozwoli osobom niepełnosprawnym na usamodzielnianie się w przyjaznych, dostosowanych do ich potrzeb warunkach. Działanie to będzie stanowiło odpowiedź na oczekiwania środowiska osób niepełnosprawnych. W zakresie koordynacji ważną rolę będzie pełnił asystent rodziny. W ramach Programu przewiduje się poszerzenie obszaru jego działania i upowszechnienie oferowanych przez asystenta rodziny usług na rzecz rodzin i dzieci. Znacząco wzrośnie również liczba profesjonalnie przygotowanych asystentów rodziny. Proponowane w Programie formy działań, kierowane do osób niepełnosprawnych i ich rodzin, wynikają z diagnozy oraz analizy posiadanych zasobów. Funkcjonujące od wielu lat instrumenty systemu wsparcia wymagają modyfikacji i uzupełnienia o dodatkowe rozwiązania dedykowane osobom o szczególnych potrzebach. W powodzeniu realizacji Programu nie można pominąć istotnej roli samorządów. Jako najbliższe obywatelom wspierają osoby niepełnosprawne w społecznościach lokalnych. W tym kontekście Program przewiduje, że to właśnie samorząd będzie głównym realizatorem przewidzianych w nim rozwiązań. Program gwarantuje wsparcie w jego realizacji i zapewnia dofinansowanie zadań. Program będzie wspierany poprzez realizację działań podejmowanych w ramach innych programów i źródeł finansowania. Działania będą poddawane stałemu monitorowaniu i ocenie skuteczności, co może skutkować zmianą zakresu Programu. Rzeczpospolita Polska będzie dążyć do stałej poprawy sytuacji rodzin, osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, rozwijając istniejące formy wsparcia i tworząc warunki do powstawania nowych rozwiązań np. w zakresie uproszczenia procedury adopcyjnej, mając na uwadze postanowienia Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169).  Monitor Polski –8– Poz. 1250 PODSTAWA PRAWNA PROGRAMU Podstawę prawną Programu stanowi art. 12 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz. U. poz. 1860), zgodnie z którym Rada Ministrów w terminie do dnia 31 grudnia 2016 r. przyjmie program kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem”, opracowany na podstawie odrębnych przepisów. Program będący dokumentem rządowym w rozumieniu uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2016 r. poz. 1006 i 1204) zostanie przyjęty w trybie określonym tą uchwałą. Program jest również skierowany do rodzin z dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o lekkim lub umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz do dzieci i młodzieży posiadających odpowiednio opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego lub orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, o których mowa w przepisach ustawy o systemie oświaty, i ich rodzin.  Monitor Polski –9– Poz. 1250 DIAGNOZA 1. Dane ogólne Ostatnie pełne dane dotyczące liczby osób niepełnosprawnych w Polsce pochodzą z Narodowego Spisu Powszechnego 2011. Na potrzeby Spisu zbiorowość osób niepełnosprawnych została podzielona na 2 podstawowe grupy: • osoby niepełnosprawne prawnie, tj. takie, które posiadały odpowiednie, aktualne orzeczenie wydane przez organ do tego uprawniony; • osoby niepełnosprawne tylko biologicznie, tj. takie, które nie posiadały orzeczenia, ale miały (odczuwały) całkowicie lub poważnie ograniczoną zdolność do wykonywania czynności podstawowych stosownie do swojego wieku. Według jego wyników, w 2011 r. liczba osób niepełnosprawnych ogółem wynosiła blisko 4,7 mln, w tym około 3,1 mln osób posiadało prawne potwierdzenie niepełnosprawności. Wyniki spisu ludności 2011 roku wykazały, że liczba osób, które zadeklarowały ograniczenie zdolności do wykonywania zwykłych czynności podstawowych dla swojego wieku i/lub posiadały ważne orzeczenie kwalifikujące je do zaliczenia do zbiorowości osób niepełnosprawnych wynosiła 4 697,5 tys., co stanowiło 12,2% ludności kraju, wobec 14,3% w 2002 r. Według wyników kwartalnego reprezentacyjnego Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) prowadzonego przez GUS, w 2015 r. w Polsce zamieszkiwało 3.252 tys. osób niepełnosprawnych prawnie w wieku 16 lat i więcej, tj. 10,5% ogółu populacji Polski w tej grupie wiekowej. Mężczyźni stanowili 50,6% populacji osób niepełnosprawnych (1.647 tys. osób), a kobiety 49,3% (1.605 tys. osób). 63,4% osób niepełnosprawnych (2.063 tys.) mieszkało w miastach, a 36,6% (1.189 tys.) na wsi. Wśród osób niepełnosprawnych prawnie największą grupę stanowiły osoby w wieku 65 lat i więcej – 35,5% (1.154 tys.). Osoby w wieku 55–64 lata stanowiły 33,0% (1.073 tys.), w wieku 45–54 lata – 13,6% (443 tys.) oraz w wieku 35–44 lata – 7,8% (255 tys.). Najmniej liczne w tej zbiorowości były najmłodsze grupy wiekowe, tj. w wieku 25–34 lata – 6,5% (212 tys.) i w wieku 15–24 lata – 3,5% (115 tys.). Populacja osób niepełnosprawnych w Polsce w 2015 r., w tys. Źródło: dane BAEL GUS za 2015 r.  Monitor Polski – 10 – Poz. 1250 Wśród osób niepełnosprawnych prawnie w wieku 16 lat i więcej są osoby: • o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – 43,8% (1.426 tys. osób), • o lekkim stopniu niepełnosprawności – 28,3% (919 tys. osób), • o znacznym stopniu niepełnosprawności – 27,9% (906 tys. osób), Liczba osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym według tzw. ekonomicznych grup wieku (18–59 dla kobiet i 18–64 dla mężczyzn) wynosiła 1.864 tys., co stanowiło 8,2% ludności Polski w tym wieku. W gronie osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym: • 46,4% (865 tys. osób) stanowiły osoby o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, • 30,8% (575 tys. osób) stanowiły osoby o lekkim stopniu niepełnosprawności, • 22,7% (424 tys. osób) stanowiły osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności. 2. Populacja niepełnosprawnych dzieci Liczba dzieci niepełnosprawnych ogółem wyniosła na koniec 2014 r. ponad 211 tys. („Stan zdrowia ludności Polski w 2014 r.”). W tej grupie było 55 tys. dzieci niepełnosprawnych prawnie i biologicznie, blisko 127 tys. tylko z prawnym orzeczeniem oraz 29 tys. dzieci niepełnosprawnych tylko biologicznie. Największą grupę dzieci niepełnosprawnych odnotowano w grupie 10–14-latków – 5%, wśród 5–9-latków było ich blisko 4%, zaś wśród najmłodszych – mniej niż 3%. W dwóch najstarszych grupach wieku było też relatywnie najwięcej dzieci niepełnosprawnych tylko prawnie – po blisko 3%. Natomiast najmniejszą liczbę dzieci niepełnosprawnych prawnie i biologicznie odnotowano wśród dzieci 5–9-letnich. 3. Zdrowie Najczęstszą przyczynę niepełnosprawności, zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn, stanowią uszkodzenia i choroby narządu ruchu, układu krążenia oraz schorzenie neurologiczne. Relatywnie niższy jest udział procentowy osób z uszkodzeniami narządu wzroku i słuchu,  Monitor Polski – 11 – Poz. 1250 z chorobą psychiczną i upośledzeniem umysłowym w zbiorowości osób niepełnosprawnych. Jednak są to osoby o obniżonej sprawności w codziennym funkcjonowaniu, a zatem i wymagające szczególnego wsparcia w edukacji, na rynku pracy i w życiu codziennym. Występowanie grup schorzeń u dorosłych osób niepełnosprawnych w 2014 r. Źródło: „Stan zdrowia ludności Polski w 2014 r.” GUS 2016. Dane Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia z 2014 r. wskazują, że 52% mieszkańców Polski zadeklarowało występowanie długotrwałych problemów zdrowotnych lub chorób przewlekłych, które trwały co najmniej 6 miesięcy. Częstość występowania takich problemów rośnie wraz z wiekiem. O ile wśród ludzi młodych (do 30. roku życia) długotrwałe problemy zdrowotne występowały niezbyt często, u co 4–5 osób, o tyle wśród ludzi starszych (zwłaszcza po ukończeniu 60. roku życia) – bardzo często. Ponad 70% pięćdziesięciolatków sygnalizowało wystąpienie takich problemów, wśród sześćdziesięciolatków odsetek ten wyniósł już 85%, a w grupie ludzi najstarszych ponad 90%. Kobiety relatywnie częściej niż mężczyźni zgłaszały występowanie długotrwałych problemów zdrowotnych czy chorób przewlekłych (odpowiednio 47% mężczyzn i 57% kobiet). Ponadto prawie 83% osób będących w wieku 50 lat i więcej stwierdziło występowanie u siebie obecnie przynajmniej 1 choroby lub dolegliwości przewlekłej, podczas gdy w młodszej grupie (40–49 lat) – trochę częściej niż co druga osoba. 4. Wykształcenie W ciągu ostatnich lat obserwuje się zmiany w strukturze poziomu wykształcenia osób niepełnosprawnych. W 2015 r. spośród osób niepełnosprawnych prawnie w wieku 16 lat i więcej największą grupę stanowiły osoby z wykształceniem zasadniczym zawodowym – 32,0%, a grupą stanowiącą 31,3% były osoby z wykształceniem gimnazjalnym, podstawowym, niepełnym podstawowym oraz bez wykształcenia. Osoby z wykształceniem policealnym i średnim zawodowym stanowiły 20,8%, osoby z wykształceniem wyższym 8,2%, z wykształceniem średnim ogólnokształcącym 7,7%.  Monitor Polski – 12 – Poz. 1250 Osoby niepełnosprawne w wieku 16 lat i więcej według poziomu wykształcenia w 2015 r. Źródło: dane BAEL GUS za 2015 r. Liczba lat spędzonych na edukacji w sposób wymierny wpływa na sytuację (nie tylko osób niepełnosprawnych) na rynku pracy. W 2015 r. dla osób z wyższym wykształceniem współczynnik aktywności zawodowej był na poziomie 52,9%, a dla osób o najniższym poziomie wykształcenia 11,5%. Natomiast wskaźnik zatrudnienia wynosił, odpowiednio, 48,2% oraz 9,7%, a stopa bezrobocia, odpowiednio 8,9% oraz 15,1%. Stopa bezrobocia osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym według poziomu wykształcenia w 2015 r. Źródło: dane BAEL GUS za 2015 r.  Monitor Polski – 13 – Poz. 1250 5. Rynek pracy Praca zawodowa odgrywa ważną rolę w rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych i ich integracji ze społeczeństwem. Jednakże osoby niepełnosprawne znajdują się w gorszej sytuacji na rynku pracy niż pozostałe grupy aktywnych zawodowo. Dla porównania warto wskazać na aktywność ekonomiczną osób sprawnych powyżej 15 r. życia w 2015 r.: • 10.858 tys. osób było biernych zawodowo, • 16.852 tys. osób było aktywnych zawodowo (w tym 15.614 tys. pracowało, natomiast 1.238 tys. osób stanowili bezrobotni). Wskaźnik zatrudnienia osób sprawnych w wieku produkcyjnym w 2015 r. kształtował się na poziomie 72,9%, stopa bezrobocia wyniosła 7,5%, współczynnik aktywności zawodowej wyniósł 78,8%. Jeżeli chodzi o osoby niepełnosprawne to: • 2.716 tys. osób było biernych zawodowo, • 536 tys. osób było aktywnych zawodowo (470 tys. pracowało, zaś 66 tys. osób stanowili bezrobotni). Osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 16 lat i więcej w 2015 r. osiągnęły współczynnik aktywności zawodowej na poziomie 16,5% i wskaźnik zatrudnienia – 14,5%, a stopa bezrobocia kształtowała się dla nich na poziomie 12,3%. Współczynnik aktywności zawodowej dla osób niepełnosprawnych mieszkających w miastach osiągnął w 2015 r. poziom 17,9%, wskaźnik zatrudnienia – 15,5%, a stopa bezrobocia – 13,6%. Dla mieszkańców wsi wskaźniki te kształtowały się, odpowiednio, następująco: 14,0%, 12,6%, 9,6%. Dla osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym współczynnik aktywności zawodowej wynosił 25,9%, wskaźnik zatrudnienia – 22,5%, a stopa bezrobocia – 13,0%. Większość osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym, niestety, wciąż pozostaje poza rynkiem pracy. W 2015 r. biernych zawodowo było 83,5% osób niepełnosprawnych w wieku 16 lat i więcej i 74,1% osób w wieku produkcyjnym. Wskaźniki aktywności zawodowej dla osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym w 2015 r. Źródło: dane BAEL GUS za 2015 r.  Monitor Polski – 14 – Poz. 1250 Wskaźnik aktywności zawodowej był najwyższy dla grupy osób, u których orzeczono lekki stopień niepełnosprawności (36,3%), podobnie jak wskaźnik zatrudnienia (31,0%) i stopa bezrobocia (14,8%). Wskaźniki aktywności zawodowej dla osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym według stopnia niepełnosprawności w 2015 r. Źródło: dane BAEL GUS za 2015 r. W II kw. 2016 r. wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym kształtował się na poziomie 24,2%, stopa bezrobocia wyniosła 11,2%, współczynnik aktywności zawodowej wyniósł 27,2%. Jeśli chodzi o status zatrudnienia osób niepełnosprawnych, to większość tych osób w 2015 r. zatrudniona była jako pracownicy najemni (345 tys., tj. 82%), z czego 46 tys. w rolnictwie. Jednocześnie grupa stanowiąca 77,4% pracowników niepełnosprawnych ogółem była zatrudniona w sektorze prywatnym. Na własny rachunek pracowało 59 tys. osób, z czego 9 tys. było pracodawcami. Bezpłatnie pomagający członkowie rodzin stanowili 15-tysięczną grupę osób. Wśród pracodawców zarejestrowanych w Systemie Obsługi Dofinansowań i Refundacji (SODiR), prowadzonym przez PFRON, w grudniu 2015 r. nieznacznie przeważającą grupę pracowników (124 458, tj. 50,6%) stanowili zatrudnieni w zakładach pracy chronionej (ZPCH). Natomiast liczba pracowników zatrudnionych przez pracodawców funkcjonujących na otwartym rynku pracy wynosiła 121 597. Przy czym, wśród zarejestrowanych w SODiR pracodawców przeważały podmioty gospodarcze działające na otwartym rynku pracy w liczbie 25 028, podczas gdy ZPCH było w SODiR 1 163. Jednym z zadań instytucji państwowych działających w obszarze rynku pracy jest ograniczenie zjawiska wykluczenia zawodowego osób niepełnosprawnych, wynikającego z ich bierności i bezrobocia. Służą temu programy, których celem jest bezpośrednie oddziaływanie na szanse znalezienia zatrudnienia przez osoby niepełnosprawne. Oferowane są m.in. takie usługi, jak pośrednictwo pracy czy doradztwo zawodowe i szkolenia. Według danych MRPiPS na koniec 2015 r. różnego typu szkolenia rozpoczęło 3 166 osób niepełnosprawnych. Z tej grupy 97,8% (tj. 3 096) ukończyło te szkolenia, a prawie połowa (41,2%, tj. 1 306 osób) podjęła zatrudnienie w trakcie szkolenia lub bezpośrednio po jego ukończeniu.  Monitor Polski – 15 – Poz. 1250 W 2015 r. w urzędach pracy zgłoszonych było 1 278 994 miejsc pracy, z czego 4,4% (tj. 55 460) było adresowanych do osób niepełnosprawnych. Z tego 1,6% (tj. 6 340) było subsydiowanych. W sektorze publicznym zgłoszono 2 660 miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych, co stanowiło 1,5% ogółu wolnych miejsc pracy w tym sektorze. Zgłoszono również 16 200 miejsc pracy przy pracach sezonowych (tj. 4,3% z ogólnej liczby takich miejsc). Bezrobocie rejestrowane wśród osób niepełnosprawnych według czasu pozostawania bez pracy w grudniu 2015 r. Źródło: dane z bezrobocia rejestrowanego, MRPiPS W ramach sprawozdawczości bezrobocia rejestrowanego dostępne są również informacje na temat długości okresu pozostawania bez pracy oraz wieku bezrobotnych. W grudniu 2015 r. wśród bezrobotnych niepełnosprawnych zarejestrowanych w urzędach pracy przeważały osoby w wieku 45–54 lata (26,9%) i 55–59 lat (24,9%) oraz z długim stażem pracy 10–20 lat (21,6%) i 20–30 lat (19,9%). Biorąc pod uwagę liczbę miesięcy pozostawania bez pracy, najliczniejszą grupę stanowiły osoby długotrwale bezrobotne, tj. powyżej 24 miesięcy (29,3%) oraz bezrobotne od 12 do 24 miesięcy (17,3%). Bezrobocie rejestrowane wśród osób niepełnosprawnych według wieku w grudniu 2015 r. Źródło: dane z bezrobocia rejestrowanego, MRPiPS Na koniec września 2016 r. w urzędach pracy w kraju zarejestrowanych było 1 324,1 tys. bezrobotnych, w tym 81,9 tys. osób niepełnosprawnych (tj. 6,2% ogółu bezrobotnych). Prawo do zasiłku posiadało 12,3 tys. osób, tj. 7% bezrobotnych z prawem do zasiłku. Bezrobotnych niepełnosprawnych kobiet zarejestrowanych było 39,3 tys. osób i stanowiły one 47,9% niepełnosprawnych bezrobotnych ogółem oraz 5,5% bezrobotnych kobiet.  Monitor Polski – 16 – Poz. 1250 6. Zagrożenie ubóstwem Obecność w gospodarstwie domowym osoby niepełnosprawnej jest czynnikiem zwiększającym ryzyko zagrożenia ubóstwem. Wyraźnie wyższy jest wskaźnik zagrożenia ubóstwem w rodzinach z niepełnosprawnymi dziećmi. Stopa ubóstwa skrajnego określa udział osób żyjących w gospodarstwach domowych o wydatkach niższych niż minimum egzystencji. Według szacunku dokonanego na podstawie wyników badania gospodarstw domowych przeprowadzonego przez GUS w 2015 r. stopa ubóstwa skrajnego wynosiła 6,5%. W przypadku gospodarstw domowych z co najmniej jedną osobą niepełnosprawną (prawnie) jej wartość wynosiła 9,1%. Jeżeli osoba niepełnosprawna jest głową gospodarstwa domowego, wówczas wartość wskaźnika wynosiła 9,1%. Jeśli w gospodarstwie jest przynajmniej jedno dziecko do lat 16 posiadające orzeczenie o niepełnosprawności, to stopa ubóstwa sięgała 10,7%. W przypadku gospodarstw domowych bez osób niepełnosprawnych wartość wskaźnika wynosiła 5,8%. 7. Mieszkalnictwo Podstawowe problemy polskiego mieszkalnictwa zostały zidentyfikowane w części diagnostycznej NPM – dokumentu przyjętego uchwałą Rady Ministrów nr 115/2016 z dnia 27 września 2016 r. Dokument ten nie odnosił się w szczegółowy sposób do rodzin wychowujących dzieci niepełnosprawne, jednak można stwierdzić, że w przypadku rodzin wychowujących osoby niepełnosprawne potrzeby mieszkaniowe są zazwyczaj wyższe (wynikają one np. z potrzeby przystosowania technicznego mieszkania do potrzeb osób niepełnosprawnych), zaś możliwości płatnicze są niższe (ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną). Według danych za 2015 r., przeciętny dochód rozporządzalny na 1 osobę w rodzinach bez osób niepełnosprawnych wynosił 1447,80 zł. W przypadku gospodarstw domowych z osobami niepełnosprawnymi dochód ten był o ok. 24% niższy i wynosił przeciętnie 1166,35 zł na 1 osobę. Ponadto, wśród gospodarstw domowych z osobami niepełnosprawnymi dominuje dochód ze świadczeń społecznych, stanowiąc 52,3% dochodu. Rodziny wychowujące dzieci niepełnosprawne mają większe trudności z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych niż gospodarstwa domowe bez osób niepełnosprawnych. Związane jest to z niższymi dochodami, które są spowodowane koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Niskie dochody powodują problem z nabyciem lub wynajmem mieszkania na warunkach rynkowych.  Monitor Polski – 17 – Poz. 1250 CELE PROGRAMU Głównym celem Programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” jest umożliwienie rzeczywistej i pełnej integracji społecznej osób niepełnosprawnych oraz wsparcie psychologiczne, społeczne, funkcjonalne i ekonomiczne ich rodzin. Cel ten będzie realizowany poprzez następujące cele szczegółowe: 1. zapewnienie dostępu do wszechstronnej opieki nad kobietą w okresie ciąży (w tym powikłanej), porodu i połogu; 2. rozwój wsparcia środowiskowego dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży; 3. zagwarantowanie wsparcia rodzin i dzieci z wadą letalną; 4. zapewnienie interdyscyplinarnego wczesnego wspomagania rozwoju umożliwiającego objęcie specjalistyczną opieką dziecka oraz jego rodziny; 5. utworzenie ośrodków koordynacyjno-rehabilitacyjno-opiekuńczych; 6. podniesienie jakości i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej oraz zwiększenie efektywności i dostępności do rehabilitacji dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, powstałych w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu; 7. wsparcie członków rodziny w opiece nad osobą niepełnosprawną poprzez możliwość uzyskania pomocy w formie opieki wytchnieniowej; 8. wsparcie rodziców i opiekunów osób niepełnosprawnych w realizacji codziennych obowiązków domowych; 9. zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych rodzin wychowujących dzieci niepełnosprawne; dziecka, 10. tworzenie i rozwój mieszkalnictwa chronionego oraz wspomaganego na rzecz osób niepełnosprawnych; 11. wsparcie osób niepełnosprawnych poprzez rozwój sieci samorządowych placówek działających na rzecz osiągania przez te osoby samodzielności i niezależności w życiu społecznym i zawodowym; 12. wsparcie rodziców i opiekunów dzieci i osób niepełnosprawnych w podejmowaniu i utrzymywaniu aktywności zawodowej; 13. umożliwienie opiekunom osób niepełnosprawnych łączenia pracy ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną; 14. wsparcie opiekunów pracujących w przypadku choroby dziecka niepełnosprawnego; 15. wzmocnienie profilaktycznego aspektu zadań asystenta rodziny; 16. zapewnienie informacji o dostępnych niepełnosprawnych i ich opiekunów; formach wsparcia dla rodzin, osób 17. promowanie wartości rodzinnych w społeczności lokalnej; 18. aktywizacja organizacji pozarządowych w budowie systemu wsparcia dziecka i rodziny; 19. aktywizacja i wsparcie samorządów w wypełnianiu zadań własnych na rzecz osób niepełnosprawnych; 20. tworzenie prawa odpowiadającego potrzebom osób niepełnosprawnych i ich rodzinom.  Monitor Polski – 18 – Poz. 1250 PRIORYTET I WSPARCIE DLA KOBIET W CIĄŻY I ICH RODZIN 1.1. Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży, ze szczególnym uwzględnieniem ciąży powikłanej Cel działania usługi: zapewnienie wszechstronnej opieki zdrowotnej nad kobietą w okresie ciąży, porodu i połogu Grupa docelowa: kobiety w ciąży, w tym powikłanej i noworodki Podmioty realizujące: oddziały położniczo-ginekologiczne, oddziały położniczo-ginekologiczne II i III poziomu referencyjnego, poradnie ginekologiczno-położnicze, oddziały neonatologiczne III poziomu referencyjnego, położne POZ Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: 1. Zapewnienie koordynacji świadczeń udzielanych kobiecie w ciąży, ze szczególnym uwzględnieniem ciąży powikłanej, poprzez zawieranie umów o udzielanie świadczeń ze świadczeniodawcami realizującymi wspólnie świadczenia szpitalne z zakresu położnictwo i ginekologia II i III poziom referencyjny i ambulatoryjne z zakresu położnictwa oraz z zakresu neonatologii; w ramach opieki koordynowanej kobieta w ciąży i w połogu będzie miała zapewnioną opiekę położniczą, w tym w razie potrzeby zabiegi wewnątrzmaciczne, zgodnie ze standardami opieki położniczej nad ciążą i ciążą patologiczną, a noworodek opiekę neonatologiczną. Jednym z zadań ww. świadczeniodawców będzie zapewnienie opieki psychologicznej nad kobietami w ciąży z rozpoznanymi nieuleczalnymi wadami płodu, realizowanej przez odpowiednio przygotowany personel. 2. Umożliwienie prowadzenia ciąży fizjologicznej przez położne POZ. 3. Zapewnienie zwiększonego dostępu do świadczeń psychologicznych i psychiatrycznych skierowanych do kobiet w ciąży powikłanej i w okresie jednego roku od porodu. Akt prawny: zarządzenie Prezesa NFZ Formy realizacji: umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej 1.2. Diagnostyka i terapia prenatalna Cel działania usługi: zwiększenie dostępności do diagnostyki i terapii prenatalnej z możliwością rozszerzenia na inne elementy Grupa docelowa: kobiety w ciąży ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia wad wrodzonych Podmioty realizujące: podmioty realizujące program badań prenatalnych Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: Przeprowadzenie specjalistycznych badań w kierunku wad wrodzonych przez podmioty realizujące program badań prenatalnych, zgodnie z zasadami określonymi w tym programie. Formy realizacji: umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej  Monitor Polski – 19 – Poz. 1250 1.3. Opieka paliatywna i hospicyjna Cel działania: Wsparcie rodzin i dzieci z wadą letalną, poprzez zapewnienie możliwości opieki psychologicznej rodzinie i godnych warunków umierania dzieciom z nieuleczalną wadą letalną. Grupa docelowa: rodziny z dzieckiem z nieuleczalna wadą letalną Podmioty realizujące: hospicja stacjonarne i domowe, podmioty realizujące koordynowaną opiekę nad kobietą w ciąży, ze szczególnym uwzględnieniem ciąży powikłanej Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: Zwiększenie dostępności do świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej dla wymagających takiej formy opieki dzieci, z uwzględnieniem świadczeń udzielanych na rzecz dzieci z nieuleczalną wadą letalną. Zapewnienie opieki psychologicznej matce w ciąży z płodem z nieuleczalną wadą letalną i po porodzie przez wykwalifikowany zespół psychologów. Formy realizacji: umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej 1.4. Rozwój sieci domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży Cel działania: rozwój wsparcia środowiskowego dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży Grupa docelowa: kobiety w ciąży oraz matki z małoletnimi dziećmi Podmioty realizujące: samorządy gminne, samorządy powiatowe, podmioty niepubliczne działające na zlecenie samorządów Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: 1. doposażenie istniejących domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży; 2. utworzenie nowych placówek gwarantujących dostępność do tej formy wsparcia. Docelowo zakłada się funkcjonowanie około 40 placówek na terenie kraju. W ramach zmian prawnych wymagane jest opracowanie przepisu dotyczącego możliwości prowadzenia placówek przez samorządy gminne. W zakresie usług dla kobiet w ciąży niezbędna jest ścisła współpraca z pracownikami służby zdrowia – POZ, tj. lekarzem POZ, pielęgniarką POZ i położną POZ, poradnictwo specjalistyczne (diagnoza prenatalna i prowadzenie ciąż powikłanych). Formy realizacji: w ramach zadania własnego samorządów gminnych, powiatowych lub zlecenia realizacji zadania podmiotom niepublicznym 1.5. Pomoc uczennicom w ciąży Cel działania: zapewnienie przez szkołę lub placówkę możliwości kontynuowania nauki przez uczennicę w ciąży Grupa docelowa: uczennice w ciąży Podmioty realizujące: szkoły i placówki systemu oświaty, jednostki prowadzące ww. szkoły i placówki  Monitor Polski – 20 – Poz. 1250 Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: W przypadku niewydolności opiekuńczej lub wychowawczej występującej w rodzinie uczennicy w ciąży, w szczególności braku akceptacji ciąży przez rodziców uczennicy, istnieje możliwość zmiany szkoły przez uczennicę na szkołę z internatem lub skorzystania z bursy. Warunkiem koniecznym do wykorzystania potencjału ww. placówek przez małoletnią w ciąży, która nie powinna „wypadać” z systemu kształcenia, jest: – możliwość zmiany szkoły przez uczennicę w czasie trwania roku szkolnego, – gotowość organizacyjna placówek (wolne miejsca, wyposażenie, specjaliści), – przyjazny klimat szkoły i placówki przygotowany przez uczniów/wychowanków i nauczycieli/wychowawców (zajęcia wychowawcze). Formy realizacji: Według danych GUS w 2015 r. 3 454 matki w wieku do 18. roku życia urodziły dzieci. Elementem zaplanowanym do realizacji i finansowania w ramach programu jest przygotowanie ok. 250 miejsc w bursach lub internatach dla uczennic w ciąży, w formie odrębnego pokoju, w którym zapewnione zostaną maksymalnie komfortowe warunki pobytu uczennicy do czasu urodzenia dziecka. Rozwiązanie takie związane jest ze zjawiskiem braku akceptacji ciąży przez rodziców uczennicy, negatywnego stosunku najbliższego środowiska, obawy przed potępieniem itp., które w przypadku pozostania w miejscu dotychczasowego zamieszkania mogłyby prowadzić do podjęcia prób usunięcia ciąży lub wpływałyby na jej prawidłowy przebieg. Kurator oświaty posiadałby wiedzę o dostępnych miejscach dla uczennic w ciąży. 1.6. Prawo do korzystania z elastycznych form organizacji czasu pracy Cel działania: 1. wsparcie kobiet w ciąży powikłanej w korzystaniu z opieki zdrowotnej; 2. wsparcie rodziców dziecka posiadającego zaświadczenie o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu; 3. wsparcie dla rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym lub ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi. Grupa docelowa: 1. pracownik-małżonek albo pracownik-rodzic dziecka w fazie prenatalnej, w przypadku ciąży powikłanej; 2. pracownicy-rodzice dziecka posiadającego zaświadczenie o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu; 3. pracownicy-rodzice dziecka niepełnosprawnego lub ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi Podmioty realizujące: pracodawcy Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: 1. Stworzenie możliwości pracownikowi-małżonkowi albo pracownikowi-rodzicowi dziecka w fazie prenatalnej, w przypadku ciąży powikłanej prawa do korzystania z indywidualnego  Monitor Polski – 21 – Poz. 1250 rozkładu czasu pracy lub ruchomego czasu pracy lub wykonywania pracy w systemie przerywanego czasu pracy, na podstawie wniosku wiążącego pracodawcę; pracodawca mógłby odmówić uwzględnienia wniosku, jeżeli nie byłoby to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. 2. Stworzenie możliwości pracownikom-rodzicom dziecka posiadającego zaświadczenie o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu lub dziecka niepełnosprawnego lub ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi prawa do korzystania z indywidualnego rozkładu czasu pracy lub ruchomego czasu pracy lub wykonywania pracy w systemie przerywanego czasu pracy oraz wykonywanie pracy w formie telepracy, na podstawie wniosku wiążącego pracodawcę; pracodawca mógłby odmówić uwzględnienia wniosku jeżeli nie byłoby to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. Propozycje: – wymagają przyjęcia norm ustawowych, – stanowiłyby nowy obowiązek dla pracodawców. Formy realizacji: zmiana ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666)  Monitor Polski – 22 – Poz. 1250 PRIORYTET II WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA I JEGO RODZINY 2.1. Koordynacja opieki neonatologiczno-pediatrycznej na rzecz dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu Cel działania usługi: podniesienie jakości i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej na rzecz dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu, poprzez umożliwienie koordynacji udzielanych świadczeń przez poradnie neonatologiczno-pediatryczne przy wsparciu informatycznych środków wymiany i gromadzenia dokumentacji medycznej Grupa docelowa: niemowlęta oraz dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu do 3. roku życia Podmioty realizujące: poradnie neonatologiczne, inne poradnie dla dzieci, poradnie/ośrodki rehabilitacji dla dzieci Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: 1. wprowadzenie rozwiązań prawnych umożliwiających koordynację świadczeń udzielanych przez 30 wyspecjalizowanych ośrodków neonatologicznych na terenie całej Polski, na rzecz dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu; 2. wyposażenie ośrodków koordynujących, w odpowiedni sprzęt komputerowy oraz narzędzia informatyczne, umożliwiające szyfrowane przekazywanie danych medycznych przez podmioty udzielające świadczeń tym dzieciom oraz prowadzenie przez przedmiotowe ośrodki zbiorczej dokumentacji medycznej; 3. zatrudnienie koordynatora (pielęgniarki lub rejestratorki lub sekretarki medycznej) udzielanych świadczeń; 4. nałożenie obowiązku przekazywania danych medycznych przez podmioty udzielające świadczeń grupie docelowej do ośrodków koordynujących opiekę zdrowotną. Akt prawny: zarządzenie Prezesa NFZ Formy realizacji: przetarg publiczny, umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej 2.2. Odżywianie mlekiem kobiecym noworodków i niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu Cel działania usługi: zapewnienie dostępu do odżywiania mlekiem kobiecym noworodków i niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu  Monitor Polski – 23 – Poz. 1250 Grupa docelowa: noworodki i niemowlęta, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu Podmioty realizujące: podmioty prowadzące Banki Mleka lub przygotowane do ich prowadzenia Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: Zwiększenie liczby Banków Mleka do liczby 13 w Polsce poprzez zapewnienie finansowania powstania Banków Mleka na obszarze całego kraju. Zapewnienie finansowania działalności Banków Mleka. Formy realizacji: przetarg publiczny, umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej 2.3. Wczesna rehabilitacja dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu Cel działania usługi: zwiększenie efektywności i dostępności do rehabilitacji dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu Grupa docelowa: dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu Podmioty realizujące: ośrodki rehabilitacji dla dzieci Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: 1. wyposażenie ośrodków rehabilitacji dla dzieci udzielających świadczeń w ramach zakresu: dziecięca opieka koordynowana w urządzenia do rehabilitacji zaburzeń funkcji poznawczych i zaburzeń mowy; 2. zwiększenie dostępności do świadczeń rehabilitacyjnych poprzez wprowadzenie jako jednego z elementów dziecięcej opieki koordynowanej, świadczeń w ośrodkach dziennej rehabilitacji wieku rozwojowego oraz zwiększenie poziomu finansowania tych świadczeń. Akt prawny: zarządzenie Prezesa NFZ Formy realizacji: przetarg publiczny, umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej 2.4. Utworzenie ośrodków koordynacyjno-rehabilitacyjno-opiekuńczych ze szczególnym uwzględnieniem wczesnego wspomagania rozwoju dzieci od momentu wykrycia niepełnosprawności lub zagrożenia niepełnosprawnością Cel działania: 1. zapewnienie dziecku niepełnosprawnemu dostępu do aktywnej pomocy ze strony państwa (służby zdrowia, pomocy społecznej, oświaty), a jego rodzicom fachowej informacji dotyczącej ich dziecka oraz jego problemów rozwojowych. Skoordynowanie działań służących wykorzystaniu dostępnych usług. Promowanie Programu; 2. zapewnienie interdyscyplinarnego wczesnego wspomagania rozwoju umożliwiającego objęcie specjalistyczną opieką dziecka oraz jego rodziny dziecka,  Monitor Polski – 24 – Poz. 1250 Grupa docelowa: dzieci od 0 roku życia do czasu podjęcia nauki szkolnej, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci do 3 roku życia, u których występują wybrane schorzenia wg ICD – 10 Podmioty realizujące: docelowo 380 ośrodków realizujących kompleksowe, wczesne wspomaganie rozwoju dziecka Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: Podjęcie działań stymulujących dziecko we wczesnym etapie jego rozwoju ma bezpośredni wpływ na osiągnięcie większej niezależności, samodzielności i lepszej jakości życia w okresie dorosłości. Praca z rodziną dziecka niepełnosprawnego oraz terapia dziecka musi mieć charakter wieloprofilowego oddziaływania na zaburzenia. Zakłada się utworzenie nowych, a także powstanie na bazie obecnie funkcjonujących placówek realizujących zadania z wczesnego wspomagania dziecka, sieci ośrodków udzielających kompleksowego wsparcia rodzinom z dziećmi, u których wykryto wady rozwojowe oraz rodzinom z dziećmi niepełnosprawnymi – w każdym powiecie powinien powstać jeden taki ośrodek. Ponadto przewiduje się powstanie Krajowego Ośrodka Koordynacyjno-Rehabilitacyjnego. Formy realizacji: W ramach Programu przewiduje się wyodrębnienie 380 powiatowych placówek, zapewniających kompleksowe działania w ramach wczesnego wspomagania rozwoju. Obejmowałyby one kompleksową opieką około 20% dzieci obecnie objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju prowadzonym w systemie oświaty (20% z ok. 47 000 dzieci) – legitymujących się najcięższymi schorzeniami i zaburzeniami. Na podstawie podpisanej umowy ośrodek zapewnia konsultacje lekarzy różnych specjalności oraz usługi: terapeutów, fizjoterapeuty, psychologa, pedagoga, logopedy we współpracy z pracownikiem socjalnym. Omawiana placówka powinna być ujęta w powiatowej bazie podmiotów realizujących zadania w ramach Programu, w tym prowadzących wczesne wspomaganie rozwoju. Niezbędne będzie doposażenie placówek do potrzeb wielospecjalistycznych działań rehabilitacyjnych oraz zatrudnienie przez powiat koordynatora odpowiedzialnego za dostęp do usług oraz administrowania na poziomie powiatu bazą danych o wszelkich formach pomocy oferowanych w danym powiecie. Powstanie także Krajowy Ośrodek Koordynacyjno-Rehabilitacyjny. Realizacja tego działania nastąpi poprzez odpowiednie zmiany w systemie prawa. 2.5. Dofinansowanie zapewnienia funkcjonowania miejsc opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 posiadających orzeczenie o niepełnosprawności lub wymagających szczególnej opieki Cel działania usługi: zapewnienie miejsc opieki w żłobkach lub klubach dziecięcych dostosowanych do objęcia opieką dzieci posiadających orzeczenie o niepełnosprawności lub wymagających szczególnej opieki Grupa docelowa: dzieci od 1. roku życia do ukończenia 3. roku życia lub 4. roku życia, w przypadku gdy niemożliwe lub utrudnione jest objęcie dziecka wychowaniem przedszkolnym, posiadające orzeczenie o niepełnosprawności lub dzieci posiadające zaświadczenie o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie  Monitor Polski – 25 – Poz. 1250 zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu Podmioty realizujące: żłobki lub kluby dziecięce realizujące lub planujące realizację wspomagania indywidualnego rozwoju dzieci posiadających orzeczenie o niepełnosprawności lub dzieci posiadających zaświadczenie o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: Podjęcie działań stymulujących dziecko we wczesnym etapie jego rozwoju ma bezpośredni wpływ na osiągnięcie większej niezależności, samodzielności i lepszej jakości życia w okresie dorosłości. Praca z dzieckiem z grupy docelowej musi mieć charakter wieloprofilowego oddziaływania na zaburzenia. Proponuje się rozszerzyć „Resortowy program rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 Maluch plus” o moduł skierowany do podmiotów tworzących lub posiadających miejsca opieki nad dziećmi z ww. grupy docelowej. Natomiast w związku z ogłoszeniem w dniu 21 listopada 2016 r. programu „Maluch plus” 2017, proponuje się w 2017 r. ogłoszenie specjalnej edycji programu Maluch plus skierowanej do instytucji tworzonych lub posiadających miejsca opieki nad ww. grupą docelową. W ramach programu Maluch plus – edycja specjalna podmioty tworzące lub zamierzające tworzyć żłobki i kluby dziecięce dostosowane do potrzeb dzieci niepełnosprawnych lub wymagających szczególnej opieki będą mogły ubiegać się o dofinansowanie funkcjonowania miejsc opieki w wysokości do 500 zł miesięcznie na dziecko z grupy docelowej, przy czym warunkiem otrzymania dofinansowania będzie pomniejszenie opłaty ponoszonej przez rodziców za 1 dziecko (w zależności od przyznanej dotacji) o kwotę do 100 zł. Pozostałe środki przyznane w ramach dotacji podmiot będzie mógł przeznaczyć na pokrycie kosztów funkcjonowania miejsc opieki dostosowanych do dzieci niepełnosprawnych lub wymagających szczególnej opieki. Formy realizacji: Programem Maluch plus – edycja specjalna mogą być objęte już funkcjonujące żłobki lub kluby dziecięce dostosowane lub planujące się dostosować do potrzeb dzieci niepełnosprawnych bądź podmioty planujące utworzyć takie instytucje. Podmioty zostaną wyłonione w drodze konkursu ofert, a ich lista będzie dostępna na stronie MRPiPS. 2.6. Uprawnienia osób ubezpieczonych chorobowo w przypadku choroby dziecka do 18. roku życia do zasiłku opiekuńczego Cel działania: wsparcie opiekuna pracującego w przypadku choroby dziecka Grupa docelowa: aktywni zawodowo, podlegający ubezpieczeniu chorobowemu opiekunowie dzieci ze znacznym stopniem niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji Podmioty realizujące: ZUS, płatnicy zasiłków Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: wydłużenie zasiłku opiekuńczego z 14 do 30 dni w przypadku opieki nad dzieckiem chorym ze znacznym stopniem niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami:  Monitor Polski – 26 – Poz. 1250 konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji dziecka Formy realizacji: zmiana ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 372, 960, 1265, 1579 i 2020) 2.7. Przyznanie jednorazowego świadczenia w wysokości 4000 zł Cel działania: wsparcie materialne rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym Grupa docelowa: rodziny z dzieckiem posiadającym zaświadczenie o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu Podmioty realizujące: gminne organy właściwe w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 i 1579) (wójt, burmistrz, prezydent miasta) i marszałkowie województw Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: Wypłacanie jednorazowego świadczenia wprowadzonego ustawą z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”. Formy realizacji: świadczenie pieniężne wypłacane przez gminy, zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej  Monitor Polski – 27 – Poz. 1250 PRIORYTET III USŁUGI WSPIERAJĄCE I REHABILITACYJNE 3.1. Opieka wytchnieniowa dla rodziców lub opiekunów osób niepełnosprawnych Cel działania: zabezpieczenie opieki dla osób niepełnosprawnych oraz wsparcie członków rodziny w opiece nad dzieckiem niepełnosprawnym poprzez możliwość uzyskania pomocy rodzinie, w formie opieki wytchnieniowej w związku: – ze zdarzeniem losowym, – pomocą w załatwieniu codziennych spraw lub potrzebą odpoczynku opiekuna, – uczestnictwem członka rodziny w aktywizacji zawodowej organizowanej przez powiatowy urząd pracy, – podjęciem przez członka rodziny zatrudnienia w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy. Grupa docelowa: opiekunowie (o dochodzie nieprzekraczającym miesięcznie 1200 zł netto na osobę w rodzinie) dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz osób niepełnosprawnych ze znacznym stopniem niepełnosprawności Podmioty realizujące: samorząd powiatowy lub na jego zlecenie podmioty niepubliczne Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: 1. Opieka wytchnieniowa realizowana będzie poprzez zapewnienie usług w dziennych ośrodkach wsparcia, placówkach całodobowych, jednostkach systemu oświaty, lub poprzez zawarcie umowy z organizacją pozarządową na usługi, w tym indywidualne. Opieka ta może być realizowane również poprzez uczestnictwo osoby niepełnosprawnej w różnorodnych formach wypoczynku zorganizowanego. Samorząd powiatowy ma obowiązek zapewnić opiekę wytchnieniową we wszystkich wskazanych formach. 2. Samorząd powiatowy przygotowujący program pomocy dla rodziny będzie mógł ubiegać się o uzyskanie wsparcia kadrowego, w formie subsydiowanego zatrudnienia osób bezrobotnych skierowanych przez powiatowy urząd pracy. Osoby kierowane przez urząd pracy powinny posiadać odpowiednie kompetencje lub zostać uprzednio przeszkolone. Zadaniem ich będzie stała lub doraźna pomoc rodzinie z dzieckiem niepełnosprawnym. 3. Organizacja pozarządowa, będąca pracodawcą, będzie mogła ubiegać się o uzyskanie wsparcia w formie subsydiowanego zatrudnienia osób bezrobotnych skierowanych przez powiatowy urząd pracy. 4. Usługi indywidualne mogą być realizowane również przez rodziny wspierające w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575, 1583 i 1860) po podpisaniu porozumienia przez samorząd gminy z samorządem powiatowym. Koszt wynagrodzenia osoby bezrobotnej lub jego części będzie refundowan …