Wschodniej mają większe trudności w znalezieniu zatrudnienia. Może to być konsekwencją szeregu czynników, m.in. niedostatecznej chłonności makroregionalnego rynku pracy, jak i relatywnie niewielkiego zainteresowania podnoszeniem kwalifikacji, czy też niekorzystnego – z punktu widzenia potencjalnego pracodawcy – profilu wykształcenia. Badania81 potwierdzają, że pracodawcy z Polski Wschodniej (poza województwem świętokrzyskim) mają większe problemy niż przeciętnie w kraju ze znalezieniem odpowiednich, spełniających ich oczekiwania pracowników. Trzy czwarte pracodawców w Polsce szukających osób do pracy raportowało tego rodzaju problemy, a w Polsce Wschodniej liczba tych wskazań była wyższa i wahała się od 70% w województwie świętokrzyskim do aż 92% w warmińsko-mazurskim.
\nTrudna sytuacja absolwentów na makroregionalnym rynku pracy sprzyja migracjom poza ten obszar.
\nWedług danych za 2008 r., grupa osób z wykształceniem wyższym, w tym zwłaszcza w wieku 25–34 lata, odpowiadała za blisko połowę ujemnego salda migracji z Polski Wschodniej82. Skutki obserwowanego odpływu migracyjnego („drenaż mózgów”) mają nie tylko wymiar demograficzny, związany z deformacjami struktury płci i wieku ludności pozostającej na obszarze wyludniającym się, ale także społeczno-ekonomiczny, przejawiający się niekorzystnymi zmianami w strukturze wiekowej i aktywności ekonomicznej, co w przyszłości dodatkowo przyczyni się do zmniejszenia zasobów pracy w makroregionie.
\nRysunek nr 6: Przepływy migracyjne międzywojewódzkie według grup wiekowych w 2008 r. (In – napływ, Out – odpływ) 25000 20000 15000 10000 5000 Polska zachodnia ww 0 In Out 0-17 In Out 18-24 In Out 25-34 In Out 35-44 In Out 45-59 In Out 60 i więcej Źródło: Celińska–Janowicz D., Miszczuk A., Płoszaj A., Smętowski M., Aktualne problemy demograficzne regionu Polski Wschodniej. Ekspertyza na zlecenie MRR, Warszawa 2010, str. 39.
\n81 Bilans kapitału ludzkiego w Polsce – Badanie Pracodawców 2010, 2011.
\nPor. Celińska–Janowicz D., Miszczuk A., Płoszaj A., Smętowski M., Aktualne problemy demograficzne regionu Polski Wschodniej, Ekspertyza na zlecenie MRR, Warszawa 2010.
\n82 39 Monitor Polski
\n3.1.3. Poziom przedsiębiorczości w Polsce Wschodniej .go Polskę Wschodnią charakteryzuje niski poziom przedsiębiorczości. W porównaniu do Polski ogółem, w makroregionie powstaje znacznie mniej przedsiębiorstw (w 2010 r. średnio w Polsce powstały 104 podmioty gospodarki narodowej w przeliczeniu na 10 tysięcy ludności, w Polsce Wschodniej wskaźnik ten osiągnął wartość zaledwie 83,4). Na tle Polski Wschodniej pozytywnie wyróżniają się stolice województw, charakteryzujące się względnie wysokim poziomem i dynamiką rozwoju sektora MŚP oraz powiaty atrakcyjne turystycznie. w. rcl Z przeprowadzonych badań85 wynika, że zarówno w Polsce ogółem, jak i w makroregionie główną przeszkodą dla rozwoju przedsiębiorczości są ograniczone własne zasoby finansowe potencjalnych przedsiębiorców. Wśród barier blokujących rozwój przedsiębiorczości wskazano również bariery edukacyjne (niedostateczny rozwój cech przedsiębiorczych, w tym kreatywności i poczucia własnej wartości w procesie socjalizacji, edukacji szkolnej i pozaszkolnej), społeczne i kulturowe (niedostateczna akceptacja społeczeństwa dla właścicieli firm i własności prywatnej, brak przekonania, że założenie własnej działalności jest dobrym sposobem zarabiania na życie; ograniczony potencjał przedsiębiorczości w społeczeństwie, niedostateczne zainteresowanie prowadzeniem biznesu), bariery podatkowe (brak czytelności w regulacjach podatkowych, zbyt wysokie pozapłacowe koszty pracy), bariery zatrudnienia (mało elastyczne prawo pracy ograniczające możliwość dostosowywania się firm do zmian w warunkach gospodarowania), bariery administracyjne (procedury administracyjne związane między innymi z założeniem własnej firmy), szara strefa (obniżenie konkurencyjności poprzez ponoszone większe koszty utrzymania), konkurencja ze strony uprzywilejowanych przedsiębiorstw (działalność w specjalnych strefach ekonomicznych, umarzanie niektórym zakładom podatków i składek na ubezpieczenia społeczne, udzielanie pomocy publicznej dużym przedsiębiorstwom o szczególnym znaczeniu dla gospodarki oraz trudny dostęp małych firm do funduszy unijnych). Ograniczenia dla rozwoju przedsiębiorczości związane są również z zapóźnieniami infrastrukturalnymi, które w szczególny sposób manifestują się w Polsce Wschodniej.
\n3.1.4. Umiejętności cyfrowe ludności Polski Wschodniej ww Obok mniejszej aktywności edukacyjnej, mieszkańców Polski Wschodniej na tle kraju charakteryzuje niski poziom umiejętności cyfrowych, co w konsekwencji może prowadzić do wykluczenia cyfrowego (w szczególności ludności obszarów wiejskich), wywołującego wiele negatywnych skutków dla ich sytuacji na rynku pracy. Wśród najważniejszych należy wskazać wzrost zagrożenia utratą pracy pracowników o nieodpowiednich kwalifikacjach w zakresie obsługi 83 Szerzej patrz: Ghatak S., Mulhern A. et al., 2008, Interregional migration in transition economies: the case of Poland, Review of Development Economics, t. 12(1), s. 209–222.
\n84 Szerzej na temat wyników analiz dot. determinant decyzji migracyjnych wykształconych Polaków patrz:
\nHerbst M., Edukacja jako czynnik i wynik rozwoju regionalnego, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2012, str. 167–194.
\n85 Por. Przedsiębiorczość w Polsce, Ministerstwo Gospodarki 2011; Przedsiębiorczość kobiet w Polsce, PARP 2011.
\n40 Monitor Polski
\nW województwach Polski Wschodniej rozpowszechnienie technologii informacyjnych w gospodarstwach domowych jest najmniejsze w kraju, podobnie jak wykorzystanie tych technologii przez przedsiębiorstwa86. Mimo pozytywnych zmian, przejawiających się zwiększeniem dostępu do Internetu, mieszkańcy Polski Wschodniej rzadziej niż osoby z pozostałych regionów kraju korzystają z możliwości oferowanych przez nowoczesne technologie (w szczególności usługi internetowe).
\nZ badań dotyczących rozwoju społeczeństwa informacyjnego87 wynika, że podstawowe bariery w korzystaniu z Internetu mają w znaczącej mierze charakter osobisty (brak motywacji i poczucia realnej potrzeby korzystania z treści i usług sieci), będący w dużym stopniu konsekwencją niedostatku wiedzy o korzyściach możliwych do osiągnięcia dzięki Internetowi oraz związany z deficytem umiejętności niezbędnych do skutecznego wykorzystania Internetu w życiu i pracy, jak również z brakiem odpowiedniego sprzętu. .go 3.2. Grupy w szczególnie trudnej sytuacji na makroregionalnym rynku pracy 3.2.1. Długotrwale bezrobotni w. rcl W Polsce Wschodniej znacznie większe trudności w znalezieniu pracy niż w pozostałych częściach kraju mają osoby trafiające do zasobu bezrobocia, o czym świadczy wysoki odsetek bezrobotnych długotrwale (powyżej 12 miesięcy) w ogólnej liczbie bezrobotnych. Mimo pozytywnych zmian, jakie zaszły w latach 2003–2010, w makroregionie Polski Wschodniej nadal kształtuje się on na poziomie wyższym niż średnia krajowa (25,5%). Tak duży udział długotrwale bezrobotnych negatywnie wpływa na makroregionalny rynek pracy, ponieważ osoby długo przebywające w zasobie bezrobocia tracą zarówno posiadane przez siebie kwalifikacje i umiejętności, jak i nawyki związane z wykonywaniem codziennej pracy.
\n3.2.2. Osoby młode W województwach Polski Wschodniej większe trudności ze znalezieniem zatrudnienia niż przeciętnie w kraju mają osoby młode (do 24 lat) – w czterech województwach makroregionu (poza województwem podlaskim), stopa bezrobocia w tej grupie wiekowej kształtuje się na poziomie wyższym niż średnia krajowa (od 23,7% w województwie warmińsko-mazurskim, aż do 35,4% w województwie podkarpackim przy średniej krajowej wynoszącej 23,7% w 2010 r.). ww Jednocześnie wartość wskaźnika zatrudnienia osób młodych we wszystkich województwach makroregionu jest niższa niż przeciętna w kraju (od 19,9% w województwie podkarpackim do 24,1% w świętokrzyskim wobec średniej krajowej na poziomie 26,3% w 2010 r.). Niska aktywność zawodowa młodych jest w pewnym stopniu spowodowana kontynuacją nauki na poziomie wyższym.
\nZ drugiej strony, wysokie stopy bezrobocia młodych wskazują, że osoby, które chcą uczestniczyć w rynku pracy, nie mogą znaleźć pracy, czego skutkiem jest wymywanie zasobów pracy na rzecz ośrodków miejskich położonych poza Polską Wschodnią (głównie Warszawy, Krakowa i Trójmiasta), dysponujących szerszą ofertą zarówno miejsc pracy, jak i możliwości doszkalania, a tym samym łatwiejszego przekwalifikowania.
\nW Polsce Wschodniej można także zidentyfikować tzw. grupę NEET, czyli młode osoby nie uczące się, nie pracujące i nie uczestniczące w żadnych formach dokształcania88. Duże ryzyko przynależności do 86 Por. T. G. Grosse, Rozwój społeczeństwa informacyjnego w Polsce: ocena wybranych inicjatyw w okresie spowolnienia gospodarczego, w: Samorząd Terytorialny, 7–8, 2010, s.67.
\n87 Por. Społeczeństwo Informacyjne, GUS, Warszawa 2012.
\n88 Por. Młodzież w 2011, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Warszawa 2012.
\n41 Monitor Polski
\n3.3.3. Absolwenci .go Grupą, którą w świetle dostępnych danych można uznać za borykającą się z dużymi trudnościami na makroregionalnym rynku pracy są absolwenci szkół po raz pierwszy poszukujący pracy. Osoby nieposiadające żadnego stażu pracy stanowią ok. 25% ogółu bezrobotnych zarejestrowanych w Polsce Wschodniej, tj. o 5,1 pp więcej niż średnio w kraju. Najgorsza sytuacja charakteryzuje województwo lubelskie, w którym ponad 1/3 osób bezrobotnych stanowią osoby bez stażu pracy, a jedynie w województwie warmińsko-mazurskim odsetek osób bez stażu kształtował się poniżej średniej krajowej. Należy podkreślić, że to zjawisko może być konsekwencją zarówno niedopasowania profilu absolwentów do popytu na rynku pracy, jak i niskiej aktywności zawodowej podczas nauki (w 2010 r. w Polsce Wschodniej odsetek osób biernych z powodu podjęcia nauki wynosił 24,9% w stosunku do 22,1% w Polsce ogółem). Skutkiem tego jest sytuacja, w której absolwenci z chwilą wejścia na rynek pracy nie dysponują doświadczeniem pozwalającym pracodawcom na ocenę ich rzeczywistej produktywności i przydatności, a w konsekwencji otrzymanie zatrudnienia.
\n3.3.4. Osoby w wieku 55+ i kobiety w. rcl Analiza wskaźników zatrudnienia wskazuje, że poza województwem warmińsko-mazurskim, wskaźnik zatrudnienia zarówno kobiet, jak i osób powyżej 55. roku życia w makroregionie kształtuje się na relatywnie wysokim poziomie na tle kraju89. Należy jednakże podkreślić, że nie wynika to ze szczególnie korzystnej sytuacji tych grup zawodowych na lokalnych rynkach pracy i łatwości znalezienia przez nie pracy, lecz jest raczej efektem nadzatrudnienia w małych gospodarstwach rolnych.
\nW przypadku kobiet, czynnikiem mającym istotny wpływ na podjęcie pracy jest instytucjonalne otoczenie związane z zapewnieniem możliwości łączenia obowiązków rodzinnych z pracą, a w szczególności dostępność infrastruktury związanej z funkcjonowaniem żłobków i przedszkoli. Polskę Wschodnią charakteryzuje niski poziom dostępu dzieci w wieku do lat 3 do form opieki nad małymi dziećmi (żłobek, klub dziecięcy, dzienny opiekun, niania).90 ww Liczba przedszkoli91 przypadająca na 100 tys. osób we wszystkich województwach makroregionu kształtuje się na poziomie znacząco poniżej średniej krajowej (od 15 w podlaskim do 21 w podkarpackim, średnio w kraju – 23). Niewielkiej liczbie przedszkoli towarzyszy niski poziom uczestnictwa dzieci w wychowaniu przedszkolnym – w Polsce Wschodniej zaledwie 45% dzieci w wieku 3–6 lat uczęszcza do przedszkoli, czyli o 10 pp mniej niż średnio w Polsce. Jest to wynikiem zarówno braku wystarczającej oferty przedszkolnej (w szczególności w gminach wiejskich – w 2010 r.
\n89 W 2010 r. wskaźnik zatrudnienia kobiet w wieku 15 lat i więcej w Polsce Wschodniej wyniósł od 43,7% wobec średniej krajowej 43,4%. Wskaźnik zatrudnienia osób powyżej 55. roku życia w makroregionie Polski Wschodniej wyniósł 20,8% wobec średniej krajowej – 19,2%.
\n90 Wg stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. odsetek dzieci w wieku do lat 3 objętych różnymi formami opieki nad małymi dziećmi dla województw makroregionu wyniósł 3,3% (od 2,7% w woj. świętokrzyskim do 4,0% w woj. podkarpackim, przy średniej dla kraju wynoszącej 4,5%).
\n91 Przedszkola łącznie ze specjalnymi, dane według stanu na początek roku szkolnego (30 września, BDL, GUS, www.stat.gov.pl).
\n42 Monitor Polski
\n43 Monitor Polski
\nŹródło: Komisja Europejska, DG Regio. ww Poziom dostępności potencjałowej92 w Polsce jest wyraźnie niższy od notowanego w Europie Zachodniej, na co wskazują wyniki kompleksowego studium93 dotyczącego dostępności. Najgorsza sytuacja dotyczy Pomorza Środkowego oraz Polski Wschodniej. Symulacje zakładające bardziej równomierne i jednolite rozmieszczenie autostrad oraz wzrost wydajności połączeń kolejowych pokazują, że Polska, a w szczególności Polska Wschodnia, znalazłaby się w grupie regionów, którym takie zmiany przyniosłyby największe korzyści, czyniąc ten obszar bardziej atrakcyjnym dla podejmowania i prowadzenia działalności inwestycyjnej.
\n92 Dostępność potencjałowa mówi o dostępności do wszystkich możliwych celów podróży.
\nSpiekermann K., Schurmann C., 2007, Update of selected potential accessibility indicators. Final report, Spiekermann & Wegener, Urban and Regional Research (S&W), RRG Spatial Planning and Geoinformation.
\n93 44 Monitor Polski
\nBrak spójnej sieci połączeń i często niezadowalający stan techniczny znacznej części infrastruktury transportowej będący wynikiem wieloletniego niedoinwestowania to dwa kluczowe problemy, z którymi boryka się cały kraj, choć z różnym nasileniem. W efekcie, bezpieczeństwo użytkowników dróg i pasażerów kolei jest dużo niższe niż przeciętnie w UE, o czym świadczy blisko dwukrotnie wyższa od średniej unijnej wartość wskaźnika ofiar śmiertelnych w wypadkach drogowych (w 2008 r. wyniosła 143 na milion mieszkańców) oraz fakt, że śmiertelne ofiary wypadków kolejowych w Polsce stanowiły ¼ wszystkich tego przypadków w UE w 2009 r. Jedynie infrastruktura transportu lotniczego jest relatywnie nowoczesna i w znacznie mniejszym stopniu odbiega od standardów europejskich. ww Obok niskiej dostępności transportowej, deficytem infrastrukturalnym Polski na tle UE, przekładającym się na niską atrakcyjność inwestycyjną, jest niedostateczne zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym, wyposażenie w infrastrukturę elektroenergetyczną. Dużo niższe – w porównaniu z państwami Europy Zachodniej – nasycenie sieciami przesyłowymi świadczy o dystansie rozwojowym Polski.
\nPołączenia transgraniczne krajowego systemu elektroenergetycznego są niewystarczające, nie pozwalają na większe przepływy mocy w relacjach międzynarodowych i ograniczają możliwości powstania jednolitej sieci europejskiej.
\n94 Czyt. więcej w: Piąty Raport na temat spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, Komisja Europejska, 2010.
\n45 Monitor Polski
\nPolski system elektroenergetyczny na tle UE charakteryzuje się przestarzałymi technologiami, złym stanem technicznym bloków energetycznych, zdekapitalizowaniem sieci przesyłowej i dystrybucyjnej (średnia faktyczna dekapitalizacja sieci energetycznych wynosi 70–80%) oraz wysokim stopniem awaryjności (szybkiej modernizacji wymaga ponad 50 tys. km linii średniego napięcia i ponad 150 tys. km linii niskiego napięcia). W konsekwencji prowadzi to do strat sieciowych energii, które w 2011 r. wyniosły 8,2% w Polsce przy średniej dla UE-15 na poziomie 5,7%. ww Sektor elektroenergetyczny w Polsce Wschodniej, jak i w pozostałej części kraju, jest specyficzny w porównaniu do innych państw europejskich i wyróżnia się nie tylko ze względu na dystans infrastrukturalny, lecz również na dominującą pozycję węgla kamiennego w strukturze produkcji energii elektrycznej. Z jednej strony daje to pewną niezależność energetyczną wynikającą z wykorzystania naturalnych zasobów krajowych, z drugiej zaś związane jest z dużą emisją CO2 i pyłów do środowiska (w 2010 r. paliwa stałe stanowiły ponad 80% produkcji energii pierwotnej w Polsce przy średniej dla UE-27 20%). W Polsce Wschodniej znajduje się Lubelskie Zagłębie Węglowe – jedno z trzech zagłębi węglowych w kraju – dysponujące zasobami bilansowymi węgla kamiennego, które stanowią ok. 21,5% łącznych krajowych zasobów.
\nW przypadku Polski Wschodniej oddalenie od krajowych i europejskich centrów gospodarczych przy jednoczesnej relatywnej słabości największych makroregionalnych ośrodków miejskich stanowi, w obliczu słabości infrastruktury komunikacyjnej, istotną barierę dla dyfuzji rozwoju i skutecznego wzmacniania makroregionalnych potencjałów rozwojowych, które mogą istotnie wpłynąć na podniesienie konkurencyjności tego obszaru. Z kolei niewystarczająca dostępność wewnętrzna ogranicza możliwości efektywnego wykorzystania zasobów endogennych (m.in. kapitału ludzkiego), 46 Monitor Polski
\nDo czynników specyficznych dla Polski Wschodniej, mających określone konsekwencje dla podejmowania i prowadzenia inwestycji infrastrukturalnych należy zaliczyć – obok bardzo niskiej gęstości zaludnienia – znaczący odsetek obszarów prawnie chronionych, zajmujących ok. 40% powierzchni makroregionu, co w znaczącym stopniu podraża koszty oraz wydłuża proces realizacji inwestycji.
\n4.1. Dostępność transportowa zewnątrzregionalna .go Stolice Polski Wschodniej są słabo zintegrowane z krajowym układem osadniczym, a w szczególności z metropoliami położnymi poza makroregionem, przez co osłabiane są szanse na rozprzestrzenianie impulsów rozwojowych. Czasy przejazdów zarówno w transporcie kolejowym, jak i drogowym między stolicami województw makroregionu, a najbliższymi dużymi ośrodkami (ponad 0,5 mln mieszkańców) odbiegają od standardów europejskich.95 Najlepiej zintegrowane są Kielce, a w drugiej kolejności Lublin i Olsztyn, zdecydowanie najsłabiej pod tym względem wypadają Białystok i Rzeszów96. w. rcl Mapa nr 16: Zróżnicowanie przestrzenne wartości Wskaźnika Międzygałęziowej Dostępności Transportowej 97 (WMDT ) w 2010 r. ww Źródło: na podstawie danych IGiPZ PAN.
\n95 W transporcie kolejowym najkrótszy czas przejazdu odnotowano z Kielc do Krakowa, Katowic i Warszawy.
\nW transporcie samochodowym z Kielc czasy poniżej 2,5 godziny występują w relacjach do Krakowa, Katowic i Łodzi. Pozostałe ośrodki regionalne Polski Wschodniej akceptowalne czasy przejazdu notują tylko w relacjach do jednego dużego miasta (Białystok i Lublin do Warszawy, Rzeszów do Krakowa i Olsztyn do Gdańska).
\n96 Por. Komornicki T., Dostępność transportowa Polski Wschodniej, Warszawa 2011.
\n97 Wskaźnik Międzygałęziowej Dostępności Transportowej (WMDT) – wypracowany w IGiPZ PAN syntetyczny wskaźnik, który uwzględnia 12 zmiennych społeczno-gospodarczych, takich jak m.in. liczba ludności, liczba pracujących, liczba gospodarstw rolnych, liczba studentów, liczba noclegów lub produkcja sprzedana przemysłu. (Komornicki T. i in., 2010).
\n47 Monitor Polski
\nŹródło: ESPON.
\n48 Monitor Polski
\n98 Śleszyński P., Czapiewski K., Kozak M., Znaczenia ośrodków miejskich oraz ich hierarchicznych powiązań dla regionalnego i lokalnego rozwoju ekonomicznego i społecznego Polski Wschodniej, Warszawa 2011.
\n99 Wartość dofinansowania projektów na postawie umów o dofinansowanie zawartych w ramach NSRO 2007–2013 – stan na 28 sierpnia 2012 r.
\n100 Dane wg stanu na 22 kwietnia 2013 r.
\n101 Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wg stanu na 22 kwietnia 2013 r. najwięcej prowadzonych inwestycji jest zlokalizowanych na terenie województwa podkarpackiego (172,4 km). Relatywnie mniej inwestycji jest w budowie w województwach: lubelskim (76 km), podlaskim (65,3 km), świętokrzyskim (39,4 km) i warmińsko-mazurskim (26,6 km).
\n49 Monitor Polski
\nŹródło: T. Komornicki, P. Rosik, M. Stępniak, Dostępność transportowa w Polsce Wschodniej, Warszawa 2011. w. rcl Poprawa dostępności wynikająca z inwestycji na sieci drogowej będzie najwyższa w województwie podkarpackim (budowa autostrady A4), które będzie jedynym regionem w Polsce Wschodniej z przyrostem wartości WMDT wyższym niż średnio w kraju (ponad 5%). Najmniejsze zmiany w najbliższych latach będą dotyczyć obszaru Mazur (zwłaszcza północnej części regionu położonej przy granicy z Obwodem Kaliningradzkim), Beskidu Niskiego oraz całego województwa świętokrzyskiego, a także pogranicza województw świętokrzyskiego, podkarpackiego i lubelskiego.
\nW przypadku transportu kolejowego największe zmiany będą widoczne w województwach warmińsko-mazurskim (dzięki inwestycjom na linii kolejowej E65/C-E 65 na odcinku Warszawa–Gdynia), podkarpackim (modernizacja linii kolejowej E 30/C-E 30 na odcinku Kraków-Rzeszów), lubelskim (modernizacja linii kolejowej E 20/CE20 na odcinku Siedlce–Terespol), najmniejsze zaś w świętokrzyskim i podlaskim.
\n4.2. Dostępność transportowa wewnątrzregionalna ww Istotną barierą dla pełnego wykorzystania endogennych potencjałów makroregionu jest niska dostępność wewnątrzregionalna tego obszaru, przejawiająca się przede wszystkim niedostateczną dostępnością do ośrodków wojewódzkich, czyli miejsc koncentracji najważniejszych funkcji administracyjnych, naukowych i gospodarczych w makroregionie, w tym również usług publicznych. W obrębie izochrony 60 minut od stolic województw, którą często utożsamia się z wielkością rynku pracy, mieszka połowa ludności Polski Wschodniej oraz ma swoją siedzibę ok. 55% wszystkich firm z makroregionu, w tym ok. 70% firm dużych.
\nZdecydowanie najdłuższe czasy dojazdu do ośrodków wojewódzkich są odnotowywane w województwie warmińsko-mazurskim oraz podkarpackim, co wynika zarówno z zapóźnień infrastrukturalnych, jak i z cech fizyczno-geograficznych tych regionów. Na całym analizowanym terenie wyróżnia się cztery zwarte obszary słabo dostępne ze stolic regionów (peryferia wewnętrzne: północno-wschodnia część pogranicza województw warmińsko-mazurskiego i podlaskiego, pogranicze województwa podlaskiego i lubelskiego (powiat bialski oraz południowe fragmenty powiatu siemiatyckiego), południowo-wschodnią część województwa lubelskiego wraz z częścią powiatu lubaczowskiego w podkarpackim, Bieszczady i Beskid Niski).
\n50 Monitor Polski
\nZ przeprowadzonych badań102 wynika, że obszary wiejskie i słabo zurbanizowane Polski Wschodniej cechuje słaba dostępność do usług publicznych, gwarantujących uczestnictwo w zachodzących procesach rozwojowych.
\nObok niskiej dostępności do ośrodków wojewódzkich, makroregion charakteryzują niedostateczne powiązania transportowe pomiędzy tymi ośrodkami, co ogranicza możliwości rozwoju i intensyfikacji współpracy gospodarczej wewnątrz makroregionu.
\n4.3. Infrastruktura elektroenergetyczna ww Polska Wschodnia należy do jednego z najbardziej niedoinwestowanych obszarów kraju w zakresie infrastruktury energetycznej, który charakteryzuje ujemny bilans energetyczny. Oznacza to, że w makroregionie – z wyjątkiem województwa świętokrzyskiego – zużycie energii dominuje nad produkcją. Taka sytuacja stanowi długofalową konsekwencję decyzji w zakresie lokalizacji mocy wytwórczych podjętych w latach 50. i 60. XX w., na mocy których elektrownie były budowane głównie na południu i w centrum kraju. Gęstość sieci elektroenergetycznych w makroregionie jest niska, ze szczególnym uwzględnieniem jego północno-wschodniej części, gdzie jest ona najmniejsza w kraju.
\n102 Por. KPZK 2030.
\n51 Monitor Polski
\nW konsekwencji, obszary te charakteryzuje znacznie niższa niż w pozostałej części kraju jakość parametrów dostarczanej energii elektrycznej, zwiększona awaryjność, a także ograniczone możliwości przyłączania nowych odbiorców. Dodatkowo, makroregion Polski Wschodniej, ze względu na rozproszenie zabudowy i odbiorców, dysponuje bardzo długimi ciągami liniowymi w obszarze sieci średniego i niskiego napięcia, co w konsekwencji prowadzi do możliwości występowania u odbiorców końcowych spadków napięcia oraz znacznych strat przesyłowych.
\nPowyższe zjawiska mają negatywny wpływ na atrakcyjność inwestycyjną tego obszaru oraz stanowią barierę dla rozwoju przedsiębiorczości, jak również intensyfikacji procesów innowacyjnych. ww Wśród barier dla rozwoju sieci elektroenergetycznych w Polsce Wschodniej należy wskazać przede wszystkim ograniczenia finansowe, społeczno-środowiskowe, a także niską opłacalność inwestycji dla dystrybucyjnych przedsiębiorstw energetycznych. Ten ostatni problem dotyczy zwłaszcza obszarów wiejskich, gdyż zasilenie odbiorcy wiejskiego wymaga ponad czterokrotnie dłuższych ciągów liniowych niż w przypadku odbiorcy miejskiego przy podobnym poziomie zużycia energii.
\nOddzielną, choć równie istotną, kwestią są ograniczenia prawne związane z możliwością realizacji nowych inwestycji liniowych i modernizacji istniejących urządzeń elektroenergetycznych.
\nZapóźnienia infrastrukturalne makroregionu, przy jednoczesnym większym niż w pozostałej części kraju wzroście zużycia energii w latach 2000–2007, sprawiają, iż Polska Wschodnia jest w sposób szczególny narażona na obniżenie poziomu bezpieczeństwa elektroenergetycznego. Niedostateczny rozwój infrastruktury elektroenergetycznej, obok ograniczeń środowiskowych, jest również 52 Monitor Polski
\nŹródło: KPZK 2030. ww Wyniki dostępnych analiz103 dotyczących zasobów energii odnawialnych wskazują na duże zróżnicowanie potencjałów OZE w poszczególnych województwach Polski Wschodniej. Większość z nich posiada bardzo dobre warunki do rozwoju źródeł opartych na biomasie (z wyjątkiem województwa świętokrzyskiego). Z kolei najlepsze warunki wiatrowe występują w województwach warmińsko-mazurskim oraz podkarpackim. Liderem pod względem najkorzystniejszych warunków usłonecznienia jest województwo lubelskie. Nieco mniej atrakcyjne warunki, ale również pozwalające wykorzystywać z powodzeniem instalacje solarne występują na terenie województwa świętokrzyskiego, północnej części województwa podkarpackiego, podlaskiego i części województwa warmińsko-mazurskiego. Potencjał zasobów umożliwiających wykorzystanie surowców do produkcji biogazu jest zlokalizowany w województwach podlaskim, lubelskim oraz warmińsko-mazurskim.
\n103 Czyt. Więcej w:. Określenie potencjału energetycznego regionów Polski w zakresie odnawialnych źródeł energii – wnioski dla Regionalnych Programów Operacyjnych na okres programowania 2014–2020; Rozwój sektora energetycznego OZE w Polsce Wschodniej – stan i perspektywy.
\n53 Monitor Polski
\ngospodarki, niesprzyjającej poprawie wydajności pracy i wzmacnianiu pozycji konkurencyjnej Polski Wschodniej 104 Analiza SWOT została opracowana zgodnie z metodyką opisaną w: Planowanie strategiczne. Podręcznik dla pracowników administracji publicznej, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2012, str.103–130.
\n54 Monitor Polski
\nDrugą szansą jest aktywizacja zasobów pracy i podniesienie jakości kapitału ludzkiego, co będzie sprzyjać większemu włączeniu społecznemu, zwłaszcza grup defaworyzowanych, oraz systematycznemu podnoszeniu i wzmacnianiu umiejętności i kompetencji kadr, zdolnych do skutecznego działania w warunkach gospodarki opartej na wiedzy i generowania dodatkowych impulsów rozwojowych.
\nTrzecią szansą na zdynamizowanie procesów rozwojowych w Polsce Wschodniej jest zbudowanie intensywnych powiązań społeczno-gospodarczych z lepiej rozwiniętym otoczeniem, dla których warunkiem niezbędnym jest zintegrowana i efektywna infrastruktura powiązań komunikacyjnych, zarówno zewnętrznych – z krajowymi biegunami wzrostu, jak i wewnętrznych, wzmacniających terytorialną spójność makroregionu. Rozwój infrastruktury transportowej i elektroenergetycznej, towarzyszący intensyfikacji procesów innowacyjnych i wzmocnieniu kapitału ludzkiego, jest niezbędnym środkiem przyczyniającym się do osiągnięcia tych celów. ww Wizja strategiczna dla Polski Wschodniej koncentruje się na tych trzech szansach rozwojowych, które mogą w największym stopniu przyczynić się w średnim okresie do poprawy wydajności pracy i do poprawy pozycji rozwojowej makroregionu. Istotna jest również możliwość skutecznego oddziaływania na wskazane obszary za pomocą instrumentów polityki rozwoju w perspektywie do 2020 r.
\n105 Por. opracowania OECD; Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego, MRR, 2010. Szerzej nt. optymalnych sposobów stymulowania procesów rozwojowych w regionach słabiej rozwiniętych patrz: Europejska polityka spójności jako narzędzie wsparcia dla regionów borykających się z problemami rozwojowymi. Publikacja pokonferencyjna, MRR, Warszawa 2012, s. 18–68.
\n106 Szerzej patrz: rozdział 1.2. niniejszej Strategii.
\n55 Monitor Polski
\nBiorąc pod uwagę powyższe uwarunkowania oraz bazując na wnioskach z przeprowadzonych analiz, sformułowano następującą wizję strategiczną Polski Wschodniej w 2020 r. : .go POLSKA WSCHODNIA W 2020 R.
\nPolska Wschodnia makroregionem dynamicznie rozwijającym się z poszanowaniem zasady zrównoważonego rozwoju, stopniowo i systematycznie poprawiającym swoją pozycję rozwojową i konkurencyjną w kraju oraz w Unii Europejskiej, który:
\n107 Zasady te wynikają ze Strategicznego planu działań dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 przygotowanego przez ministra właściwego ds. środowiska. Uwzględnienie tych zasad na poziomie operacjonalizacji działań wskazanych w Strategii jest niezbędne w kontekście spełnienia przez Polskę celów mainstreamingu klimatycznego.
\n56 Monitor Polski
\nRealizacja tego celu wymaga podjęcia w perspektywie średniookresowej szeregu właściwie skoordynowanych i kompleksowych strategicznych działań nakierowanych na wzmocnienie kluczowych elementów systemu innowacji.
\nZ poziomu strategii makroregionalnej cel ten będzie realizowany poprzez:
\nI. skoncentrowane wsparcie dla budowy trwałych przewag konkurencyjnych poprzez działania na rzecz podnoszenia poziomu technologicznego zaawansowania i innowacyjności w obszarze wiodących endogenicznych ponadregionalnych specjalizacji gospodarczych oraz .go II. wzmocnienie potencjału sektora nauki i badań w Polsce Wschodniej przy jednoczesnym wzmacnianiu powiązań i intensyfikacji współpracy między kluczowymi uczestnikami systemu innowacji. w. rcl Charakter procesów innowacyjnych jest złożony i silnie interaktywny, obejmujący szerokie spektrum dziedzin i obszarów działalności, które w efekcie wpływają na poziom innowacyjności danego terytorium. Dlatego skuteczne oddziaływanie na proces innowacji wymaga zastosowania zestawu instrumentów, oddziałujących na kluczowych uczestników tego procesu (tzw. policy mix) i z uwzględnieniem regionalnych specyfik i uwarunkowań (Huebner, 2009). Ich skuteczne wdrożenie przyczyni się zarówno do lepszej absorpcji innowacji powstających poza makroregionem, jak również wzmocni potencjał przedsiębiorstw i sektora naukowo-badawczego z Polski Wschodniej do generowania własnych rozwiązań innowacyjnych.
\n7.1.1. Budowa trwałych przewag konkurencyjnych w oparciu o wiodące endogeniczne ponadregionalne specjalizacje gospodarcze Przemysł może odgrywać istotną rolę w skutecznym i trwałym stymulowaniu procesów rozwojowych w makroregionie i pobudzaniu innowacyjności, w sytuacji gdy przemiany restrukturyzacyjne w rolnictwie postępują powoli, a rozwój usług – charakteryzujący się wyższą dynamiką na obszarach metropolitalnych niż niezurbanizowanych – ma stosunkowo mniejszy potencjał do uruchomienia procesów rozwojowych obejmujących całą Polskę Wschodnią. ww Wprowadzanie innowacji i podnoszenie zaawansowania technologicznego w sektorach stanowiących o gospodarczej specjalizacji makroregionu wpłynie na zwiększenie wartości dodanej wytwarzanej produkcji i podniesienie jej jakości, przyczyniając się tym samym do wzrostu poziomu konkurencyjności całego sektora i – w efekcie – makroregionalnych gospodarek. Jest to zgodne z podejściem promowanym przez Komisję Europejską w ramach strategii EU 2020 oraz w ramach inicjatywy flagowej Unia innowacji, które zakłada podnoszenie innowacyjności i konkurencyjności na bazie potencjału endogenicznego regionów i branżach już w nich obecnych, przy czym mogą to być zarówno specjalizacje w ramach jednego sektora, jak i działania międzysektorowe pozwalające na osiągnięcie specyficznej przewagi konkurencyjnej108.
\n108 Również z badań przeprowadzonych przez OECD dla wszystkich regionów państw członkowskich OECD (2012, Promoting Growth in All Regions, OECD Publishing) wynika, że w regionach, które charakteryzuje niższa wydajność pracy – tak jak ma to miejsce w Polsce Wschodniej – inwestycje służące zwiększeniu technologicznego zaawansowania zakorzenionych branż i działania usprawniające absorpcję innowacji z zewnątrz mogą być bardziej skuteczne w kontekście podnoszenia wydajności i efektywności regionalnej gospodarki niż inicjatywy nakierowane na tworzenie przełomowych innowacji, silnie osadzonych na badaniach naukowych (str. 59–72).
\n58 Monitor Polski
\nBudowa trwałych przewag konkurencyjnych w oparciu o wiodące endogeniczne ponadregionalne specjalizacje gospodarcze wymaga podjęcia szeregu skoncentrowanych działań nakierowanych na wzmacnianie potencjałów i likwidowanie zidentyfikowanych barier.
\nNależą do nich:
\nI.1. w. rcl I.2. wspieranie wypracowywania i implementowania rozwiązań innowacyjnych w obszarach zw. z ponadregionalnymi specjalizacjami gospodarczymi (komercjalizacja wiedzy), w szczególności w ramach modelu współpracy sieciowej poprawa warunków ramowych dla prowadzenia działalności o charakterze innowacyjnym poprzez zwiększenie dostępu do kapitału dla przedsiębiorstw i stworzenie systemu zachęt finansowych dla prowadzenia działalności innowacyjnej w ramach ponadregionalnych specjalizacji gospodarczych oraz wzmocnienie systemu doradztwa wsparcie dla powstawania innowacyjnych przedsiębiorstw w ramach ponadregionalnych specjalizacji gospodarczych i wysokiej jakości nowych miejsc pracy wzmacnianie powiązań i podnoszenie umiejętności i kompetencji uczestników procesów innowacji (przedsiębiorcy, ośrodki naukowe, szkoły i uczelnie, administracja publiczna, instytucje kultury) edukacja na rzecz innowacyjności i promocja postaw innowacyjnych I.3.
\nI.4.
\nI.5.
\n7.1.2. Wzmocnienie potencjału sektora nauki i badań ww Do osiągnięcia tego celu niezbędne jest długofalowe wsparcie współpracy instytucji naukowych z regionu między sobą, aby wzmacniać i pogłębiać specjalizacje naukowe, oraz z wiodącymi ośrodkami krajowymi i zagranicznymi, w celu zwiększenia potencjału naukowego i podnoszenia prestiżu i znaczenia ośrodków naukowych z Polski Wschodniej. Systematyczne włączanie uczelni i jednostek naukowych z Polski Wschodniej w sieci powiązań z silnymi partnerami w kraju i za granicą, zwłaszcza w tych branżach, w których regiony Polski Wschodniej posiadają już rozwinięte kompetencje, stanowi – obok wzmocnienia kapitału ludzkiego – istotny element działań sprzyjających generowaniu, absorpcji i transferowi innowacji i technologii do przedsiębiorstw.
\nDziałania będą ukierunkowane na budowanie powiązań i intensyfikację współpracy badawczej i dydaktycznej pomiędzy ośrodkami akademickimi oraz naukowo-badawczymi, ze szczególnym uwzględnieniem optymalnego wykorzystania infrastruktury wspartej w ostatnich latach ze środków UE.
\n59 Monitor Polski
\nWzmocnienie potencjału sektora nauki i badań wymaga podjęcia skoncentrowanych działań precyzyjnie odpowiadających na potrzeby gospodarek regionalnych.
\nNależą do nich:
\nII.1. w. rcl II.2. wsparcie współpracy w sektorze B+R w wymiarze ponadregionalnym i międzynarodowym, z uwzględnieniem wymiaru transgranicznego wspieranie transferu wiedzy (parki technologiczne, centra doskonałości i kompetencji, centra transferu technologii, spółki celowe) wzmocnienie kadr naukowych, ośrodków naukowych wsparcie rozwoju nowoczesnych technologii (wsparcie dla badań) II.3.
\nII.4.
\n7.2. ZASOBY PRACY I JAKOŚĆ KAPITAŁU LUDZKIEGO ww Celem wszystkich działań podejmowanych w obszarze rynku pracy w Polsce Wschodniej powinno być przede wszystkim doprowadzenie do sytuacji, w której zasoby pracy są wykorzystywane w optymalny sposób, przyczyniając się do podniesienia wydajności pracy w poszczególnych sektorach gospodarki makroregionu i w efekcie do poprawy jego pozycji rozwojowej i konkurencyjnej. Dzięki tym działaniom, mieszkańcy Polski Wschodniej – wyposażeni w odpowiednie umiejętności i kwalifikacje, dobrze dopasowane do zapotrzebowania pracodawców z makroregionu lub umożliwiające podjęcie własnej działalności gospodarczej – powinni mieć możliwość znalezienia zatrudnienia na makroregionalnym rynku pracy, które umożliwi im realizację indywidualnych aspiracji zawodowych i pozostanie w Polsce Wschodniej. Skoordynowane działania nakierowane na kompleksowe wzmocnienie zasobów pracy będą sprzyjały odwróceniu niekorzystnych trendów związanych z odpływem migracyjnym młodych osób z wyższym wykształceniem, negatywnie wpływającym na perspektywy rozwojowe makroregionu. Odpowiednie inwestycje w kapitał ludzki powinny przyczynić się w dłuższym okresie do zmiany w strukturze wytwarzania i zatrudnienia, stwarzając optymalne warunki dla skutecznej aktywizacji zasobów pracy i przyczyniając się do zdynamizowania procesów rozwojowych w warunkach konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy.
\n60 Monitor Polski
\nRealizacja tego celu wymaga podjęcia w perspektywie średniookresowej szeregu właściwie skoordynowanych i kompleksowych strategicznych działań nakierowanych na poprawę sytuacji na makroregionalnym rynku pracy.
\nZ poziomu strategii makroregionalnej cel ten będzie realizowany poprzez:
\nI.
\nII. przeciwdziałanie wykluczeniu na rynku pracy oraz wzmocnienie potencjału nowoczesnych kadr dla gospodarki opartej na wiedzy 7.2.1. Przeciwdziałanie wykluczeniu na makroregionalnym rynku pracy .go Działania na rzecz aktywizacji zawodowej osób biernych zawodowo oraz osób w niekorzystnej sytuacji na makroregionalnym rynku pracy będą koncentrowały się na systematycznym podnoszeniu ich aktywności edukacyjnej, tak by wyposażyć je w kwalifikacje i umiejętności niezbędne do skutecznego znalezienia i utrzymania zatrudnienia. Istotnym wyzwaniem jest podniesienie mobilności pracowników i osób poszukujących pracy, rozumianej jako skłonność i zdolność do podnoszenia kwalifikacji lub zmian zawodu109. Biorąc pod uwagę zmienność sytuacji typową dla rynku pracy, osoby uczestniczące w rynku pracy powinny posiadać umiejętności umożliwiające szybkie i skuteczne znalezienie pracy lub przekwalifikowanie. w. rcl Konieczne jest prowadzenie działań mających na celu wzmacnianie kapitału społecznego poprzez wzmacnianie kompetencji służących budowaniu zaufania społecznego i zdolności współpracy wśród mieszkańców Polski Wschodniej oraz promowanie postawy elastycznej i kreatywnej wobec sytuacji na rynku pracy.
\nNiezbędne jest również podejmowanie działań służących tworzeniu przyjaznego otoczenia do rozwoju podmiotów ekonomii społecznej i przedsiębiorstw społecznych. Dzięki swojemu zakorzenieniu we wspólnocie lokalnej podmioty te mogą przyczyniać się do wzmocnienia i ustabilizowania rozwoju lokalnego i regionalnego oraz wzrostu roli kapitału społecznego, a także do ułatwienia procesu wchodzenia na rynek pracy oraz poprawy sytuacji społeczno-ekonomicznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym.
\nIstotne jest także rozwijanie u przyszłych i obecnych pracowników kluczowych kompetencji informatycznych, umiejętności korzystania z mediów i zdolności do porozumiewania się w języku obcym, kompetencji społecznych, w tym kulturowych, jak również skuteczna promocja i stworzenie odpowiednich warunków do stałego podnoszenia kwalifikacji poprzez różnorodne formy kształcenia i szkolenia. W tym kontekście, upowszechnienie edukacji na odległość (e-learning) w obliczu znaczącego rozproszenia sieci osadniczej w makroregionie stanowi najbardziej efektywny sposób podnoszenia kwalifikacji zawodowych mieszkańców Polski Wschodniej. ww Niezbędne jest również stworzenie systemu zachęt dla rozwoju przedsiębiorczości i w rezultacie tworzenia nowych miejsc pracy, w tym zawłaszcza na obszarach wiejskich, w celu zwiększenia chłonności makroregionalnego rynku pracy i stworzenia realnej i atrakcyjnej alternatywy dla pracy w rolnictwie.
\n109 Kabaj M., Modele przeciwdziałania bezrobociu. Przeszłość i przyszłość, w: Praca i polityka społeczna w perspektywie XXI wieku, red. M. Kabaj, Warszawa 1998.
\n61 Monitor Polski
\nPrzeciwdziałanie wykluczeniu na rynku pracy wymaga podjęcia szeregu skoncentrowanych działań, do których należą:
\nI.2.
\nI.3.
\nI.4.
\nI.5. w. rcl I.6. upowszechnienie i podniesienie jakości różnych form kształcenia na odległość oraz promocja uczenia się przez całe życie (LLL – life long learning) rozwój umiejętności cyfrowych rozwój kompetencji społecznych stworzenie systemu zachęt do podejmowania działalności gospodarczej i powstawania nowych miejsc pracy poprawa efektywności systemu doradztwa zawodowego sprofilowanego na potrzeby grup zagrożonych wykluczeniem na rynku pracy upowszechnianie elastycznych form zatrudnienia i szerokiego dostępu do tanich, wysokiej jakości usług opiekuńczych umożliwiających godzenie obowiązków zawodowych z pełnieniem ról rodzinnych .go I.1.
\n7.2.2. Wzmocnienie potencjału nowoczesnych kadr dla gospodarki opartej na wiedzy W gospodarce opartej na wiedzy zysk pochodzący z tradycyjnych zasobów jest coraz mniejszy, a jego źródłem są przede wszystkim gałęzie i sektory tworzące i stosujące wiedzę. Dla zintensyfikowania procesów rozwojowych w makroregionie Polski Wschodniej w warunkach nowoczesnej gospodarki opartej na wiedzy, zwiększonym nakładom na innowacyjność musi towarzyszyć wzmocnienie jakości kapitału ludzkiego, co stanowi warunek konieczny poprawy produktywności. Działania realizowane w tym zakresie powinny uwzględniać specyfikę gospodarczą makroregionu i rozwijać umiejętności i kwalifikacje o charakterze priorytetowym w kontekście skutecznego wzmacniania przewag konkurencyjnych Polski Wschodniej oraz zwiększania atrakcyjności makroregionalnego rynku pracy dla wysoko wykwalifikowanych specjalistów, co będzie przeciwdziałało obserwowanemu niekorzystnemu zjawisku „drenażu mózgów” oraz skłaniało rezydentów spoza makroregionu do osiedlania się na tym obszarze. Wysoko wykwalifikowana kadra będzie również stanowiła zachętę dla inwestorów zewnętrznych do angażowania środków w makroregionie. ww Istotnym kierunkiem działań przyczyniających się do wzmocnienia potencjału nowoczesnych kadr jest poprawa efektywności systemu doradztwa zawodowego i dostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb makroregionalnego rynku pracy, tak aby kwalifikacje pracowników oraz osób poszukujących pracy odpowiadały oczekiwaniom pracodawców. Inicjatywy podejmowane w tym zakresie przyczynią się do podniesienia jakości i adaptacyjności zasobów pracy. Niezbędne jest również podjęcie działań, mających na celu wzmocnienie potencjału przedsiębiorczego mieszkańców Polski Wschodniej, tak by zwiększyć ich skłonność do podejmowania samodzielnej działalności gospodarczej i tworzenia nowych miejsc pracy, zwiększających chłonność makroregionalnego rynku pracy.
\n62 Monitor Polski
\nI.1.
\nI.2.
\nI.3. v.p l Wzmocnienie potencjału nowoczesnych kadr dla gospodarki opartej na wiedzy wymaga podjęcia skoncentrowanych działań precyzyjnie odpowiadających na potrzeby gospodarek regionalnych. dostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb makroregionalnego rynku pracy – wzmacnianie współpracy między szkołami zawodowymi, uczelniami wyższymi a sektorem przedsiębiorstw poprawa efektywności systemu doradztwa zawodowego promocja postaw przedsiębiorczych i wsparcie dla inkubatorów przedsiębiorczości, w tym akademickiej 7.3. INFRASTRUKTURA TRANSPORTOWA I ELEKTROENERGETYCZNA w. rcl .go Rozwój infrastruktury, towarzyszący intensyfikacji procesów innowacyjnych oraz wzmocnieniu jakości kapitału ludzkiego jako jeden z podstawowych instrumentów polityki regionalnej i przestrzennej, ma istotne znaczenie dla skutecznego przeciwdziałania marginalizacji makroregionu i wzmocnienia jego pozycji konkurencyjnej w dłuższym okresie. Zwiększenie spójności wewnętrznej, wzmocnienie powiązań zewnątrzregionalnych oraz bezpieczeństwa elektroenergetycznego makroregionu jest warunkiem koniecznym do budowania powiązań funkcjonalnych i zwiększania atrakcyjności inwestycyjnej makroregionu oraz podnoszenia jakości życia poprzez lepszy dostęp do usług publicznych i rynków pracy. Nowoczesna infrastruktura transportowa umożliwi również dynamiczny rozwój niskoemisyjnych rodzajów transportu w makroregionie, co przyczyni się do ograniczania jego negatywnego wpływu na środowisko i maksymalizacji efektów działań służących zachowaniu jego wysokiej jakości.
\nUsuwanie barier infrastrukturalnych, obok wsparcia w zakresie podnoszenia poziomu innowacyjności i wzmacniania jakości kapitału ludzkiego i aktywizacji zasobów na rynku pracy, jest kluczowym strategicznym wyzwaniem z punktu widzenia systematycznego wzmacniania pozycji konkurencyjnej Polski Wschodniej w kraju i za granicą.
\nRealizacja tego celu wymaga podjęcia w perspektywie średniookresowej szeregu właściwie skoordynowanych i kompleksowych strategicznych działań nakierowanych na wzmocnienie kluczowych elementów dostępności.
\nZ poziomu strategii makroregionalnej cel ten będzie realizowany poprzez działania nakierowane na:
\nI. przełamywanie barier związanych z peryferyjnym położeniem oraz II. wzmocnienie spójności wewnętrznej Polski Wschodniej III. wzmocnienie bezpieczeństwa elektroenergetycznego Polski Wschodniej ww 7.3.1. Przełamywanie barier związanych z peryferyjnym położeniem Przełamywanie barier dla impulsów rozwojowych między Polską Centralną i Zachodnią a Wschodnią, związanych z peryferyjnym położeniem, możliwe będzie przede wszystkim poprzez wzmocnienie dostępności transportowej najważniejszych ośrodków miejskich (miast wojewódzkich) makroregionu i dowiązanie ich do krajowej i europejskiej sieci transportowej, przy czym poprawa dostępności transportowej na obszarze Polski Wschodniej powinna być także realizowana poprzez inwestycje zlokalizowane w innych regionach, w tym zwłaszcza w Polsce Centralnej (tzw. powiązania dośrodkowe). Podjęte działania odblokują potencjał związany z napływem kapitału zewnętrznego, w tym zagranicznego, dla którego niska dostępność transportowa stanowiła jedną z istotnych barier rozwojowych przesądzających o niskiej atrakcyjności inwestycyjnej makroregionu.
\n63 Monitor Polski
\nMENU DZIAŁAŃ .go W zakresie transportu lotniczego kluczowe znaczenie ma poprawa regionalnej i lokalnej dostępności do istniejących portów lotniczych110. Dlatego też podejmowane inwestycje w zakresie transportu lądowego (drogowego i kolejowego) powinny mieć również na celu odpowiednie skomunikowanie z siecią funkcjonujących lotnisk w taki sposób, by możliwe było rozszerzenie obszarów ciążenia na obszar Polski Wschodniej.
\nPrzełamywanie barier związanych z peryferyjnym położeniem wymaga podjęcia szeregu skoncentrowanych działań nakierowanych na wzmacnianie dostępności zewnątrzregionalnej, w tym rozwijanie powiązań dośrodkowych poza obszarem Polski Wschodniej.
\nNależą do nich przede wszystkim:
\nI.1.
\nI.2. budowa dróg szybkiego ruchu łączących główne ośrodki Polski Wschodniej z największymi miastami kraju, w tym przede wszystkim z Warszawą, Krakowem oraz Trójmiastem poprawa dostępności kolejowej głównych ośrodków Polski Wschodniej z największymi miastami kraju, w tym przede wszystkim z Warszawą, Krakowem oraz Trójmiastem w. rcl 7.3.2. Wzmocnienie spójności wewnętrznej Polski Wschodniej Dla osiągnięcia tego celu niezbędne jest podjęcie działań strategicznych zorientowanych na rozwój powiązań transportowych pomiędzy głównymi ośrodkami Polski Wschodniej oraz zwiększenie dostępności transportowej do ośrodków wojewódzkich, co będzie miało przełożenie na poprawę dostępności do miejsc koncentracji usług publicznych różnego szczebla, przyczyniając się do podniesienia jakości życia mieszkańców Polski Wschodniej. Wzmocnienie dostępności transportowej wewnątrz makroregionu (zarówno do ośrodków miejskich, jak i wewnątrz obszarów funkcjonalnych) przyczyni się również do zwiększenia promienia oddziaływania miast w zakresie codziennych dojazdów do pracy (mobilność wahadłowa), co umożliwi większą integrację funkcjonalnych rynków pracy. ww Ze względu na niższą gęstość zaludnienia oraz rozproszenie sieci osadniczej w Polsce Wschodniej, przełamywanie barier komunikacyjnych wzmocnione zostanie poprzez działania ukierunkowane na zmaksymalizowanie wykorzystania sieci teleinformatycznej w zakresie dostępu do e-usług, w tym przede wszystkim usług publicznych, głównie poprzez informatyzację administracji publicznej (e-administracja) systemu ochrony zdrowia (e-zdrowie), edukacji (e-edukacja) i kultury (e-kultura).
\nZwiększenie dostępności transportowej i teleinformatycznej zapewni mniejszym ośrodkom miejskim i wiejskim lepszy dostęp do większych miast, pełniących rolę ośrodków innowacji, centrów nauki i wiedzy, centrów wydarzeń kulturalnych oraz głównych rynków pracy, edukacji, opieki medycznej, co będzie miało przełożenie na wzmocnienie procesów rozwojowych zachodzących w skali całego makroregionu.
\n110 Zob. Wizja struktury transportu oraz rozwoju sieci transportowych do roku 2033. Tom II, Ekspertyza przygotowana dla MRR, s. 127.
\n64 Monitor Polski
\nI.2.
\nI.3.
\nI.4. zwiększenie dostępności transportowej do stolic wojewódzkich, w tym w ramach obszarów funkcjonalnych rynków pracy rozwój powiązań transportowych pomiędzy głównymi ośrodkami Polski Wschodniej rozwój niskoemisyjnego transportu miejskiego i aglomeracyjnego w głównych ośrodkach miejskich zwiększenie dostępności wysokiej jakości e-usług publicznych 7.3.3. Wzmocnienie Wschodniej bezpieczeństwa elektroenergetycznego .go I.1. v.p l Wzmocnienie spójności wewnętrznej wymaga podjęcia skoncentrowanych działań precyzyjnie odpowiadających na potrzeby gospodarek regionalnych.
\nPolski Osiągnięcie tego celu możliwe będzie poprzez rozbudowę i poprawę stanu technicznego infrastruktury elektroenergetycznej w makroregionie, czyli sieci przesyłowych wysokiego, średniego i niskiego napięcia. Sektor elektroenergetyczny Polski Wschodniej stoi przed wyzwaniem związanym z koniecznością intensywnej modernizacji infrastruktury wytwórczej, przesyłowej i dystrybucyjnej oraz konsekwentnego zastępowania starej bazy wytwórczej nowoczesnymi jednostkami, spełniającymi normy środowiskowe, w tym również ich modernizacji poprzez wprowadzenie wysokiej kogeneracji. w. rcl W dłuższej perspektywie działania te przyczynią się do budowy zrównoważonej i konkurencyjnej gospodarki, co wzmocni pozycję konkurencyjną sektora przemysłu i MŚP w Polsce Wschodniej.
\nKonsekwencją tych działań będzie także bardziej efektywne korzystanie z zasobów endogennych makroregionu oraz większa oszczędność energii podczas jej dystrybucji i przesyłu, a także ograniczenie emisji CO2. Lepsze wyposażenie makroregionu Polski Wschodniej w wysokiej jakości infrastrukturę elektroenergetyczną umożliwi szersze wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, co w jeszcze większym stopniu zmniejszy zależność makroregionu od zewnętrznych źródeł energetycznych i podniesie poziom bezpieczeństwa elektroenergetycznego.
\nMENU DZIAŁAŃ Wzmocnienie bezpieczeństwa elektroenergetycznego wymaga podjęcia skoncentrowanych działań precyzyjnie odpowiadających na potrzeby gospodarek regionalnych.
\nNależą do nich przede wszystkim: rozbudowa i modernizacja sieci wysokiego napięcia rozbudowa i modernizacja sieci niskiego i średniego napięcia zwiększenie udziału odnawialnych źródeł w produkcji energii elektrycznej ww I.1.
\nI.2.
\nI.3.
\n65 Monitor Polski
\nTabela nr 4: Tabela wskaźników monitorowania Strategii rozwoju społeczno-gospodarczego Polski Wschodniej do roku 2020 Nazwa wskaźnika Jednostka Rok bazowy Częstotliwość pomiaru wskaźników Polska 112 Wschodnia Polska Wartość w 2022 (o ile nie wskazano inaczej) w. rcl Wskaźnik celu głównego Strategii Wartość dodana brutto na 1 pracującego w PW w relacji do Polski ogółem 2010 roczne BDL 0,75 90193,0 0,76 18,1 Innowacyjność Odsetek przedsiębiorstw innowacyjnych w przemyśle % 2011 roczne BDL 18,1 16,1 % 2011 roczne BDL 5,5 5,5 Sposób wyliczenia: liczba przedsiębiorstw innowacyjnych w przemyśle (suma dla PW)/ liczba przedsiębiorstw ogółem (suma dla PW) WPW = WPL ww Odsetek przedsiębiorstw przemysłowych, które współpracowały w zakresie działalności innowacyjnej Sposób wyliczenia: liczba przedsiębiorstw przemysłowych współpracujących w zakresie 111 Katalog wskaźników monitorowania Strategii wraz z oszacowaniem ich wartości docelowych został wypracowany w toku oceny ex ante projektu zaktualizowanej Strategii przeprowadzonej w IV kw. 2012 – I kw. 2013 r. przez firmę ECORYS na zlecenie MRR.
\n112 Średnie udziały dla wszystkich pięciu województw Polski Wschodniej.
\n113 WPW oznacza wartość wskaźnika dla Polski Wschodniej, WPL – wartość wskaźnika na poziomie krajowym.
\n66 113 Nazwa wskaźnika
\n2011 roczne BDL 70,4 90 74 Sposób wyliczenia: liczba bezrobotnych pozostających bez pracy dłużej niż 1 rok (suma dla PW) / liczba ludności aktywnej zawodowo (suma dla PW) Osoby dorosłe uczestniczące w kształceniu i szkoleniu ww Sposób wyliczenia: liczba osób w wieku 25–64 lata uczących się i dokształcających się (suma dla PW) / liczba osób w tej samej grupie wiekowej (suma dla PW) Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 15 lat i więcej Sposób wyliczenia: liczba osób pracujących w wieku 15 lat i więcej (suma dla PW) / liczba ludności w tej samej grupie wieku (suma dla PW) Jednostki nowo zarejestrowane w rejestrze REGON na 10 tys.
\n67 Nazwa wskaźnika
\nZaproponowano wykorzystanie średniej z okresu ze względu na fakt, że wartość jest bardzo zmienna w pojedynczych latach.
\nPolska 112 Wschodnia Polska Wartość w 2022 (o ile nie wskazano inaczej) .go ludności (średnio od 2014 do docelowego roku) Poz. 641 v.p l Monitor Polski Infrastruktura Drogi o twardej nawierzchni na 100 2 km 2011 roczne BDL 79,8 w. rcl Sposób wyliczenia: długość dróg o twardej nawierzchni (suma dla PW) / 2 100 km powierzchni województwa (suma dla PW) km/k 2 m Odsetek przedsiębiorstw otrzymujących zamówienia poprzez sieci komputerowe (stronę internetową, systemy typu EDI) 89,7 WPW > WPL – 4,95 pp. (redukcja połowy różnicy w punktach procentowych w stosunku do kraju) % 2011 roczne BDL 8,1 10,9 15 % 2011 roczne BDL 15,9 19,3 24,5 Km 2010 roczne MTBiGM/ GDDKiA 0 857 170 (w 2020 r.) Sposób wyliczenia: liczba przedsiębiorstw otrzymujących zamówienia poprzez sieci komputerowe (stronę internetową, systemy typu EDI) (suma dla PW) / liczba przedsiębiorstw (suma dla PW) ww Odsetek przedsiębiorstw składających zamówienia poprzez sieci komputerowe (stronę internetową, systemy typu EDI) Sposób wyliczenia: liczba przedsiębiorstw składających zamówienia poprzez sieci komputerowe (stronę internetową, systemy typu EDI) (suma dla PW) / liczba przedsiębiorstw (suma dla PW) Długość autostrad 68
\nSystem opiera się na instytucjach i mechanizmach ustanowionych dla zarządzania krajową polityką rozwoju, w szczególności do zarządzania środkami pochodzącymi z Unii Europejskiej i przeznaczonymi na realizację polityki spójności w latach 2014–2020.
\n9.1.1. Wdrażanie Strategii ww Wdrażanie Strategii odbywa się poprzez programy operacyjne polityki spójności Unii Europejskiej.
\nNajważniejszym elementem umożliwiającym przejście z poziomu Strategii do poziomu programowania jest kontrakt terytorialny114.
\n114 Zgodnie z KSRR 2020 kontrakt terytorialny „obejmuje, mieszczące się w obszarach strategicznej interwencji, przedsięwzięcia priorytetowe rozumiane jako najważniejsze z punktu widzenia rządu i samorządów województw działania, które mają istotne znaczenie rozwojowe dla terytorium, na którym jest realizowana interwencja oraz służą realizacji celów polityki regionalnej uzgodnionych między stroną rządową i samorządową w trakcie negocjacji kontraktu” (KSRR 2020, rozdział 7.3.3.) 69 Monitor Polski
\n9.1.2. Kontrakt terytorialny Inwestycje zgodne z menu działań zaproponowanym w części kierunkowej Strategii zostaną ujęte w kontraktach terytorialnych i w następstwie będą objęte programami operacyjnymi realizującymi Strategię. ww Należy podkreślić, że do osiągnięcia celów Strategii istotne są nie tylko działania podejmowane w ramach kontraktów terytorialnych dla każdego z pięciu województw Polski Wschodniej. W szczególności działania w obszarze innowacji (sieciowanie) i infrastruktury (tzw. powiązania dośrodkowe) wymagają, żeby również w kontraktach dla innych województw wskazywać przedsięwzięcia przyczyniające się do realizacji celów Strategii.
\n70 Monitor Polski
\n9.1.4. Programy operacyjne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach polityki spójności Instrumentami realizacji celów Strategii są programy operacyjne w ramach polityki spójności UE.
\nW perspektywie finansowej na lata 2014–2020 jako instrumenty realizacji Strategii należy wskazać programy obejmujące następujące dziedziny lub terytoria: program o charakterze terytorialnym dedykowany Polsce Wschodniej jako Obszarowi Strategicznej Interwencji oraz programy regionalne województw Polski Wschodniej, jak również innych województw • program operacyjny dotyczący innowacyjności, badań naukowych i ich powiązań ze sferą przedsiębiorstw, • program operacyjny dotyczący gospodarki niskoemisyjnej, ochrony środowiska, przeciwdziałania i adaptacji do zmian klimatu, transportu i bezpieczeństwa energetycznego, • program operacyjny dotyczący rozwoju kompetencji i umiejętności, włączenia społecznego oraz dobrego rządzenia, • program operacyjny dotyczący rozwoju cyfrowego. .go • w. rcl Do realizacji celów Strategii będą przyczyniały się również programy europejskiej współpracy terytorialnej (EWT) oraz Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (EISP), wdrażane na granicy wschodniej Polski, stanowiącej jednocześnie zewnętrzną granicę Unii Europejskiej.
\n9.1.5. Instytucje zaangażowane we wdrażanie Strategii • Rada Ministrów: o o o przyjmuje i aktualizuje Strategię, określa strategię wykorzystania Funduszy Europejskich, bierze udział w procesie przygotowania i akceptacji z poszczególnymi województwami; kontraktów terytorialnych • Komitet Koordynacyjny do Spraw Polityki Rozwoju116: zapewnia spójność Strategii z innymi dokumentami strategicznymi; • minister właściwy ds. rozwoju regionalnego: koordynuje procesy związane z przygotowaniem do negocjacji, samymi negocjacjami i realizacją kontraktu po stronie rządowej, ww o o o koordynuje przygotowanie programów operacyjnych, realizuje krajowe programy operacyjne jako Instytucja Zarządzająca;
\n115 W okresie programowania 2007–2013 dokumentem tego rodzaju są „Narodowe strategiczne ramy odniesienia” przygotowywane na podstawie art. 27 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. Urz. UE L 210 z 31.07.2006, str. 25, z późn. zm.).
\n116 Organ opiniodawczo-doradczy Prezesa Rady Ministrów w zakresie prowadzenia polityki rozwoju.
\n71 Monitor Polski • Poz. 641 Samorządy Województw: o koordynują procesy związane z przygotowaniem do negocjacji, samymi negocjacjami i realizacją kontraktu po stronie samorządowej, o realizują regionalne programy operacyjne; v.p l •
\n9.2. Monitorowanie .go Przy monitorowaniu Strategii wykorzystywane są mechanizmy odnoszące się do monitorowania polityki rozwoju, w szczególności zaś związane z monitorowaniem procesu wdrażania programów operacyjnych polityki spójności. ww w. rcl Rysunek nr 8. Schemat monitorowania Strategii Źródło: opracowanie własne.
\n72 Monitor Polski
\nRoczny raport monitoringowy Strategii stanowi integralną część sprawozdania z realizacji Strategii wykorzystania Funduszy Europejskich, które jest przyjmowane przez rządowy zespół koordynujący wykorzystanie Funduszy Europejskich117. Raport zawiera także roczne aktualizacje wskaźników monitorowania Strategii pozyskiwane z systemu statystyki publicznej na potrzeby monitorowania polityki rozwoju.
\n9.2.2. Okresowy raport z realizacji Strategii .go Podstawowym dokumentem monitorowania Strategii jest Okresowy raport z realizacji Strategii Rozwoju Społeczno-Gospodarczego Polski Wschodniej do roku 2020. Raport jest opracowywany w terminach tożsamych z okresem przygotowywania Raportu o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym oraz przestrzennym 118. W swym podstawowym zakresie okresowy raport zawiera przynajmniej: kontekst dla oceny postępu w realizacji celów (sytuacja w kraju w dziedzinach, do których odnosi się Strategia), • działania podjęte w celu realizacji Strategii, w tym alokacja finansowa; postęp w realizacji celu głównego w oparciu o wskaźniki monitorowania, • opis wybranych projektów wpisujących się w kierunki i menu działań Strategii oraz ich efektów w kontekście realizacji celów Strategii, • wnioski wraz z prognozą możliwości osiągnięcia zakładanych celów Strategii. w. rcl • Raport jest przyjmowany przez Komitet Koordynacyjny do Spraw Polityki Rozwoju, który na jego podstawie może formułować rekomendacje w zakresie ewentualnej aktualizacji Strategii lub instrumentów realizacyjnych (kontraktu terytorialnego i programów operacyjnych), jego wyniki są także uwzględniane w Raporcie o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym oraz przestrzennym.
\n9.3. Ewaluacja Za zlecanie i odbiór ewaluacji Strategii odpowiada minister właściwy ds. rozwoju regionalnego. Zasadniczo prowadzenie ewaluacji lub analiz powierza się jednostkom zewnętrznym. Nie wyklucza to jednak realizacji w ramach urzędu obsługującego ministra ewaluacji wewnętrznych lub innych analiz na potrzeby oceny wpływu Strategii lub narzędzi bądź programów realizacyjnych na sytuację społeczno-gospodarczą w Polsce Wschodniej. ww Raporty ewaluacyjne są przekazywane w szczególności Komitetowi Koordynacyjnemu do Spraw Polityki Rozwoju oraz Podkomitetowi ds. Polski Wschodniej (zob. pkt 9.3.1.). Raporty są podstawą dla komitetów do wydawania zaleceń lub rekomendacji zmian w instrumentach realizacyjnych Strategii w celu podniesienia skuteczności i efektywności działań przyczyniających się do osiągania jej celów.
\n117 Obecnie taką funkcję pełni Międzyresortowy Zespół do spraw Programowania i Wdrażania Funduszy Strukturalnych i Funduszu Spójności Unii Europejskiej utworzony zarządzeniem nr 19 Prezesa Rady Ministrów z dnia 26 marca 2012 r.
\n118 Jako tzw. „Raport strategiczny” jest również wskazany jako jeden z instrumentów wsparcia strategicznego wymiaru polityki regionalnej w KSRR.
\n73 Monitor Polski
\nPodkomitet Polski Wschodniej przy zespole koordynującym wykorzystanie Funduszy Europejskich: o • analizuje wnioski wynikające z procesów monitorowania i ewaluacji oraz rekomenduje mechanizmy wspierające realizację celów Strategii poprzez interwencje podejmowane w ramach programów operacyjnych; minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego: .go • v.p l 9.3.1. Instytucje zaangażowane w proces monitorowania i ewaluacji o przygotowuje raporty monitorujące Strategię, o zleca lub realizuje ewaluacje, o uwzględnia wnioski z procesów monitorowania i ewaluacji Strategii w sprawozdaniu z realizacji strategii wykorzystania Funduszy Europejskich oraz w Raporcie o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym oraz przestrzennym.
\nŹródłem finansowania wydatków w ramach Strategii będą środki: Unii Europejskiej – w ramach Funduszu Spójności, instrumentu „Łącząc Europę” (CEF) Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, budżetu państwa – w ramach współfinansowania krajowego dla niektórych beneficjentów programów operacyjnych oraz w ramach wkładu własnego jednostek podsektora rządowego, np. szkół wyższych, budżetów samorządów – województw, powiatów i gmin – w ramach współfinansowania lub jako wkład własny bądź inne niezbędne wydatki, inne środki publiczne – np. fundusze celowe w ramach wkładu własnego beneficjentów lub współfinansowania projektów, środki prywatne beneficjentów na wkład własny do projektów, środki pozyskane w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. ww Do oszacowania możliwej kwoty środków na realizację zaktualizowanej Strategii posłużono się analizą środków, jakie zostały przeznaczone (liczone całkowitą wartością podpisanych umów) do 31 grudnia 2012 r.119 na kategorie interwencji funduszy polityki spójności Unii Europejskiej120, odpowiadające 119 Dane z krajowego systemu informatycznego KSI SIMIK 2007–13.
\nKlasyfikacja kategorii interwencji funduszy na lata 2007–2013 – załącznik II do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1828/2006 z dnia 8 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności oraz rozporządzenia (WE) nr 1080/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (Dz. Urz. UE L 371 z 27.12.2006, str. 1, z późn. zm.).
\n120 74 Monitor Polski
\nPoszczególne obszary strategiczne są dotychczas reprezentowane na następującym poziomie:
\nInnowacyjność Zasoby pracy i jakość kapitału ludzkiego Infrastruktura transportowa i sieci energetyczne 33% 15% 52% .go Wskaźnik zakontraktowania środków w programach na lata 2007–2013 wynosił 84%123. Przy założeniu, że pozostałe do wykorzystania środki zostaną alokowane do Polski Wschodniej w takim stopniu jak dotychczas można przyjąć, że wartość środków dla makroregionu w programach operacyjnych na lata 2007–2013 ogółem wyniesie ok. 93 mld zł, natomiast szacunkowa wartość dofinansowania ze środków Funduszy Europejskich ok. 49 mld zł124.
\nZakłada się, że w latach 2014–2020 zostanie utrzymana zarówno wielkość, jak i struktura wydatków na główne obszary strategiczne. w. rcl Na podstawie danych z wykorzystania środków na lata 2007–2013125 przewiduje się, że z kwoty dofinansowania z Funduszy Europejskich (ok. 49 mld zł) na projekty sektora prywatnego zostanie przeznaczonych ok. 30% środków. W puli ok. 70% środków unijnych dla sektora publicznego – projekty jednostek samorządów terytorialnych będą stanowiły ok. 55%, a resztę będą stanowiły projekty podmiotów podsektora rządowego.
\nTabela nr 5. Szacowany podział środków Funduszy Europejskich pomiędzy sektory (w mld zł) Sektor prywatny Sektor publiczny:
\n121 ww Trzem głównym kierunkom zaktualizowanej strategii przyporządkowano poszczególne następujące kategorie interwencji: Innowacyjność – kategorie: 1–9, 13–15, 62–63, 74; Zasoby pracy i jakość kapitału ludzkiego – kategorie: 14, 69, 68,72, 73; Infrastruktura transportowa i sieci energetyczne – kategorie: 33–34, 39–43.
\n122 Całkowita wartość umów.
\n123 http://www.mrr.gov.pl/ministerstwo/zadania/Documents/Wykorzystanie_Funduszy_Europejskich_Informa cja_Prasowa_2013.pdf 124 Kwota nie uwzględnia środków na projekty realizowane w ramach instrumentu „Łącząc Europę” (CEF).
\n125 Dane szacunkowe za raportem Oszacowanie środków niezbędnych do zapewnienia krajowego wkładu publicznego do projektów realizowanych w ramach średniookresowych ram finansowych 2014–2020, Warszawa, styczeń 2013 r. dostępnym pod adresem: http://www.mrr.gov.pl/rozwoj_regionalny/Ewaluacja_i_analizy/Raporty_o_rozwoju/Raporty_krajowe/Strony/ Raport_wklad_krajowy_w_perspektywie_2014_2020_130313.aspx 75 Monitor Polski
\n126 Obliczenia własne na podstawie danych z raportu Oszacowanie środków niezbędnych do zapewnienia krajowego wkładu publicznego do projektów realizowanych w ramach średniookresowych ram finansowych 2014–2020, Warszawa, styczeń 2013.
\n76