Rozporządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 11 stycznia 1995 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistyczne

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Nr 22 Warszawa, dnia 7 marca 1995 r. TREŚĆ: Poz.: ROZPORZĄDZENIE 119 - Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 11 stycznia 1995 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi 369 119 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRZEMYSŁU I HANDLU z dnia 11 stycznia 1995 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi. Na podstawie art. 78 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96) zarządza się, co następuje : Rozdział 1 Przepisy ogólne § 1. 1. Rozporządzenie obowiązuje przedsiębiorców oraz pracowników zatrudnionych w ruchu zakładów górniczych, wydobywających kopaliny otworami wietniczymi, zwanych dalej "zakładami górniczymi". 2. Rozporządzenie stosuje się odpowiednio do: 1) prac geologicznych obejmujących roboty wykonywane w granicach obszaru górniczego utworzonego dla kopaliny podstawowej lub gdy są wykonywane przy użyciu materiałów wybuchowych albo gdy projektowana głę­ bokość wyrobiska przekracza 30 m, 2) wydobywania kopalin oraz prowadzenia prac geologicznych, o których mowa w pkt 1, w granicach polskich obszarów morskich, 3) bezzbiornikowego magazynowania substancji w górotworze. 3. Rozporządzenie ma odpowiednie zastosowanie do osób nie wymienionych w ust. 1, jeżeli wykonują one prace lub przebywają w zakładzie górniczym. 4. Rozporządzenia nie stosuje się do: 1) wykonywania robót wiertniczych w podziemnych wyro biskach górniczych, 2) robót wiertniczych wykonywanych w celu urabiania kopaliny. § 2. W zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi stosuje się powszechnie obowiązują­ ce przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy oraz bezpieczeńs ­ twa pożarowego, jeżeli przepisy niniejszego rozporządzenia nie stanowią inaczej. § 3. 1. Za prawidłową organizację i prowadzenie ruchu zakładu górniczego odpowiedzialny jest kierownik ruchu zakładu górniczego. 2. Kierownik ruchu zakładu górniczego wykonuje swoje obowiązki przy pomocy podległych mu osób kierownictwa ruchu oraz osób dozoru ruchu. 3. Kierownik ruchu zakładu górniczego obowiązany jest ustalić zakres działania poszczególnych działów ruchu oraz służb specjalistycznych zakładu górniczego. § 4. 1. Każda osoba kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego zobowiązana jest do przestrzegania ustalo- nego dla niej na piśmie i zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego zakresu czynności określającego jej obowiązk i, uprawnienia i zakres odpowiedzialności . 2. Kierownik ruchu zakładu górniczego obowiązany jest zakresy czynności, o których mowa w ust. 1, osobom kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego, za pokwitowaniem odbioru. doręczyć § 5. Osoby kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego są obowiązane prowadzić i organizować pracę tak, aby zapewnione było bezpieczeństwo ludzi, ruchu zakładu górniczego i środowiska. § 6. Kierownik ruchu zakładu górniczego obowiązany jest wyznaczyć osoby kierownictwa i dozoru ruchu odpowiedzialne za ustalenie składu zespołów pracowniczych pod względem liczby i odpowiednich kwalifikacji . § 7. 1. Rozkład pracy i dyżurów osób kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego należy tak ustalić, aby zapewniał bezpieczne prowadzenie robót w okresie całej doby, a w szczególności możliwość podejmowania decyzji w razie powstania zagrożenia. 2. Osoba dozoru ruchu obejmująca zmianę jest obowią­ zana do zapoznania się z pracą zmiany poprzedniej, w zakresie niezbędnym do prawidłowego i bezpiecznego kontynuowania robót. Dziennik Ustaw Nr 22 - 370 3. W trakcie prowadzenia robót oraz przy przekazywaniu zmiany odpowiedni pracownicy obowiązani są bieżąco rejestrować powstałe wydarzenia , zagrożenia i nienormalny przebieg robót oraz osobiście poinformować o tym swoich zmienników . 4. Przed rozpoczęciem pracy na danej zmianie pracownik obowiązany jest sprawdzić stan bezpieczeństwa, miejsce i narzędzia pracy, stan urządzeń ochronnych oraz zabez pieczających . Uwagi wynikające z powyższej kontroli należy przekazać osobie dozoru ruchu . § 8. 1. Kierownik ruchu zakładu górniczego określa stanowiska i miejsca pracy, dla których należy opracować instrukcje bezpiecznego wykonywania pracy, oraz zatwierdza te instrukcje. 2. W instrukcjach, o których mowa w ust. 1, należy określić sposoby wykonywania pracy, z uwzględnieniem zagrożeń występujących przy wykonywaniu poszczególnych prac . 3. Kierownicy działów ruchu zakładu górniczego obo wiązani są dostarczyć za pokw itowaniem instrukcje stanowi- skowe podległym im pracownikom. Otrzymujący instrukcje zobowiązani są zapoznać się z nimi . § 9. Przy wykonywaniu robót przez zespół składający się co najmniej z dwóch pracowników należy każdorazowo wyznaczyć przodowego zespołu. § 10. 1. W zakładzie górniczym mogą być zatrudnieni wyłącznie pracownicy spełniający wymagania określone dla osób wykonujących danego rodzaju roboty i czynności. 2. Dopuszczenie pracownika do wykonywania w ruchu zakładu górniczego robót wymagających szczególnych kwalifikacji dozwolone jest jedynie po uprzednim stwierdzeniu posiadania tych kwalifikacji. 3. Zatrudnienie pracowników na nowym stanowisku może nastąpić tylko po ich przeszkoleniu przez osoby dozoru ruchu w zakresie prawidłowego wykonywania danego rodzaju pracy. Obowiązek przeszkolenia dotyczy również pra - cowników powracających do pracy po nieobecności dłuż­ szej niż 6 miesięcy . 4. Zakres i sposób przeszkolenia pracowników ustala kierownik ruchu zakładu górniczego zgodnie z obowiązują ­ cymi w tym zakresie przepisami szczególnym i. § 11. W zakładzie górniczym wolno zatrudniać osoby, które w wyniku badań lekarskich oraz innych wymaganych badań zostały uznane za zdolne do wykonywania danego rodzaju pracy. § 12. 1. Miejsca pracy, maszyny i urządzenia oraz aparatura kontrolna i pomiarowa muszą być stale utrzymywane w stanie zapewniającym bezpieczne prowadzenie ruchu zakładu górniczego. 2. Miejsca o szczególnym zagrożeniu dla życia i zdrowia, w tym tereny zagrożone nagłym osiadaniem, muszą być zabezpieczone oraz oznakowane tablicami ostrzegawczymi. - Poz. 119 górniczego, stwarzające zagrożenie , w szczególności dla bezpieczeństwa powszechnego, powinny być ogrodzone. 2. Wykaz obiektów, urządzeń i stanowisk wydobywczych podlegających ogrodzeniu ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. § 14. Stan techniczny i sposób korzystania z obiektów budowlanych oraz urządzeń i instalacji technicznych zakładu górniczego powinien być okresowo kontrolowany przez osoby dozoru . Sposób przeprowadzenia kontroli oraz ich częstotliwość określa kierownik ruchu zakładu górniczego. § 15. Zabran ia się : 1) używania narzędzi , sprzętu i maszyn uszkodzonych, których stan zagraża bezpieczeństwu zatrudnionych osób lub otoczeniu, 2) przechodzenia lub przebywania pod zawieszonymi cię­ żarami oraz w zasięgu obciążonych dynamicznie ukła­ dów liniowych; nie dotyczy to prac wykonywanych pod układami wielokrążka i olinowania urządzeń wiertniczych i eksploatacyjnych, 3) przechodzenia lub przebywania w strefach zagrożo­ nych, oznakowanych tablicami ostrzegawczymi zakazu, z wyjątkiem przypadków wykonywania prac w sposób określony przez kierownika ruchu zakładu górniczego, pod stałym nadzorem, 4) przebywania zbędnych pracowników w strefie zagroże­ nia podczas występowania zwiększonych obciążeń na haku . § 16. 1. Pracownicy wykonujący prace na wysokości , narażeni na możliwość spadnięcia , muszą być w odpowiedni sposób zabezpieczeni . 2. Pracownicy zatrudnieni w miejscach, w których moż­ na li c zyć się z możliwością urazów głowy, są obowiązani nosić hełmy ochronne. § 17. 1. Pracownicy wykonujący prace w kontakcie z substancjami szkodliwymi muszą być pouczeni o sposobie obchodzenia się z tymi substancjami, stosowania środków zapobiegawczych i ochronnych, zachowania się i postępo­ wania w przypadku zagrożeń oraz o sposobach udzielania pierwszej pomocy. 2. W miejscu wykonywania prac z substancjami szkod liwymi powinny się znajdować środki do udzielania pierwszej pomocy. § 18. 1. Zaliczenia robót do robót wykonywanych w warunkach szczególnego zagrożenia dokonuje kierownik ruchu zakładu górniczego. 2. Roboty, o których mowa w ust. 1, powinny w szczególności być : 1) prowadzone przez doświadczonych pracowników pod bezpośrednim nadzorem osoby dozoru ruchu, 2) poprzedzone sprawdzeniem stanu bezpieczeństwa miejsca pracy i urządzeń przez osobę dozoru ruchu, 3. Dojścia do miejsc pracy należy utrzymywać w stanie umożliwiającym swobodne i bezpieczne poruszanie się po nich, a w przypadku powstania zagrożenia - zapewniającym możliwość szybkiego ich opuszczenia. 3) poprzedzone instruktażem pracowników o mogącym wystąpić zagrożeniu oraz sposobie prawidłowego i bezpiecznego wykonywania robót. § 13. 1. Stanowiska wydobywcze, wyposażone w instalacje stacjonarne lub instalacje ciśnieniowe bez stałej obsługi , oraz obiekty i urządzenia związane z ruchem zakładu 3. Podczas wykonywania robót, o których mowa w ust. 1, zabrania się przebywania innych osób nie biorących udziału w tych pracach oraz równoczesnego prowadzenia innych robót w pobliżu tego miejsca . Dziennik Ustaw Nr 22 - 371 Poz. 119 § 19. 1. W miejscach, w których powstało zagrożenie kierownik ruchu zakładu górniczego pOWinien wyznaczyć bezpieczeństwa ruchu zakładu górniczego lub jego pracow- osobę dozoru sprawującą rolę kierownika koordynującego ników, wolno wykonywać tylko prace związane z usuwa niem zagrożenia . pracę w danym obiekcie. 2. Podjęcie dalszej pracy w miejscach, o których mowa § 27 . 1. Kierownik ruchu zakładu górniczego jest obowiązany określić tereny, na które ze względu na zagrożenia w ust. 1, może nastąpić dopiero po stwierdzeniu przez osobę dozoru ruchu , że zagrożenie zostało usunięte. związane z ruchem zakładu górniczego wstęp upoważnionych jest zabroniony. § 20. W razie nie opanowanego wypływu płynu złożo­ wego z otworu wiertniczego lub odwiertu, kierownik ruchu zakładu górniczego obowiązany jest podjąć działania zmierzające do likwidacji zagrożenia, zgodnie z planem ratownictwa . 2. Tereny, o których mowa w ust. 1, powinny być oznaczone dobrze widocznymi tablicami ostrzegawczymi . § 21. 1. W zakładzie górniczym, w którym istnieje moż­ liwość występowania w otaczającej atmosferze gazów i par szkodliwych dla zdrowia lub atmosfery z zawartością tlenu niższą niż 19%, powinien znajdować się sprawny i dopuszczony izolujący sprzęt ochrony dróg oddechowych . 2. Pracownicy przewidziani do używania sprzętu izoochrony dróg oddechowych powinni być przeszkoleni w tym zakresie oraz posiadać aktualne badania lekarskie z pozytywnym wynikiem. lującego § 22. 1. W obiektach zakładu górniczego, w którym stwierdzono występowanie gazów szkodliwych dla zdrowia, kierownik ruchu zakładu górniczego lub osoba dozoru ruchu powinni ustalić strefy zagrożenia toksycznego. 2. Strefy zagrożeń toksycznych powinny być oznako wane tablicami ostrzegającymi przed grożącym niebezpieczeństwem i zabezpieczone przed dostępem osób nie zatrud nionych na czas występowania tych zagrożeń. 3. W zakładzie górniczym powinna się znajdować in strukcja postępowania na wypadek zagrożenia toksycznego, zatwierdzona przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 23. Zakres i częstotliwość badań oraz pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia określa kierownik ruchu zakładu górniczego. Sposób badań powinien być zgodny z obowiązującymi przepisami. § 24. 1. Przedsiębiorca lub inny podmiot gospodarczy, w szczególności jednostka specjalistyczna, przystępujący do wykonywania robót związanych z ruchem zakładu górnicze go, powinien dokonać podziału obowiązków w celu zapewnienia bezpiecznych warunków pracy i koordynacji robót. 2. Przy określaniu obowiązków , o których mowa w ust. 1, w szczególności należy uwzględnić : 1) współpracę osób kierownictwa i dozoru ruchu , 2) sposób przeszkolenia pracowników wykonujących ro boty w zakresie obowiązujących w zakładzie górniczym porządku i dyscypliny pracy, przepisów bezpiecznego prowadzenia ruchu , występujących zagrożeń, zasad łączności i alarmowania oraz zgłaszania wypadków i zagrożeń . § 25. Roboty prowadzone w zakładzie górniczym przez serwisowe jednostki specjalistyczne oraz inne podmioty gospodarcze powinny być wykonywane według projektu technicznego, uwzględniającego organizację tych robót, zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 26 . Przy wykonywaniu prac w jednym obiekcie zakładu górniczego przez jedno lub więcej przedsiębiorstw osób nie § 28. Jeżeli teren zakładu górniczego lub jego część są publicznego ruchu kołowego , kierownik ruchu zakładu górniczego jest obowiązany ustalić regulację tego ruchu oraz oznakowanie dróg w uzgodnieniu z właś­ ciwym organem administracji . udostępnione dla § 29. 1. Zakład górniczy powinien być wyposażony w zespół urządzeń i sieci łączności przewodowej lub bez przewodowej, zapewniający bezpieczne ich użytkowanie w ruchu górniczym, sprawne kierowanie tym ruchem oraz współdziałanie służb w przypadku likwidacji zagrożeń i awa rii. 2. Zasady łączności, o której mowa w ust. 1, określa kierownik ruchu zakładu górniczego. § 30. 1. W zakładzie górniczym należy utrzymywać słu­ żbę dyspozytorską· 2. Wymagania , o których mowa w ust. 1, mogą być spełnione przez pełnienie dyżurów w sposób oraz w czasie określonych przez kierownika ruchu zakladu górniczego. § 31. W każdym oddziale zakładu górniczego oraz jed nostce terenowej powinny znajdować się nosze oraz apteczka wyposażona w niezbędne środki medyczne. § 32. 1. Osoby kierownictwa i dozoru ruchu oraz inni wyznaczeni pracownicy powinni być przeszkoleni w udziela niu pierwszej pomocy. 2. Na każdej zmianie roboczej powinien być co najmniej jeden pracownik przeszkolony w udzielaniu pierwszej pomocy. § 33. Na terenie każdego zakładu górniczego powinny wywieszone na widocznym miejscu informacje okreś­ lające adres najbliższego pogotowia lekarskiego oraz sposób jego wezwania . być § 34. Pracownicy zakładu górniczego, a w szczególnozatrudnieni w obiektach terenowych, powinni mieć zapewnione zaopatrzenie w wodę do picia oraz odpowiednie warunk i higienicznosanitarne. ści Rozdział 2 Roboty wiertnicze 1 . Dokumentacja techniczno - ruchowa wierceń § 35 . 1. Przy wykonywaniu robót wiertniczych należy prowadzić dokumentację ruchową , w której skład wchodzą : 1) dokumentacja wiercenia, 2) dokumentacja techniczna i eksploatacyjna urządzeń energomechanicznych i sprzętu wiertniczego, 3) rejestr bezpieczeństwa . Dziennik Ustaw Nr 22 - 372 2. W skład dokumentacji ruchowej, o której mowa w ust. 1, wchodzą również projekty robót specjalnych, których rodzaje określa kierownik ruchu zakładu górniczego. § 36. Dokumentację wiercenia stanowią w szczególności protokół przekazania urządzenia wiertniczego do ruchu, raporty wiertnicze, aktualny profil geologiczny otworu, diagramy przyrządów kontrolno-pomiarowych, dziennik wiertniczy, projekty i protokoły przeprowadzonych rurowań i cementowań rur, protokoły przeprowadzonych badań skuteczności uszczelniania rur izolujących poszczególne poziomy płynu złożowego, projekty i protokoły pomiarów i badań wykonanych prac specjalistycznych, protokoły przeprowadzonej likwidacji otworu i książka kontroli obiektu. Poz. 119 2. Przy zagrożeniu siarkowodorowym musi być zapewniony dojazd do wiertni z dwóch różnych kierunków. § 41. 1. Przy lokalizacji otworu, urządzeń i zabudowy wiertni należy uwzględnić infrastrukturę terenu, w tym napowietrzne linie energetyczne, a także podziemne uzbrojenie, w szczególności kable energetyczne i telefoniczne, rurociągi, kolektory sanitarne, na podstawie planów uzbrojenia i map powierzchni terenu, oraz przeważający kierunek wiatru. 2. W razie gdy istnieje uzasadnione przypuszczenie, że teren zajęty pod wiertnie jest uzbrojony, a lokalizacja tego uzbrojenia nie jest znana, przed rozpoczęciem robót uzbrojenie tq należy zlokalizować przy użyciu odpowiedniej aparatury lub wykonanego w tym celu wkopu. Z wykonania wymienionego badania należy sporządzić protokół. § 37 . 1. Dokumentacja techniczna i eksploatacyjna urządzeń energomechanicznych i sprzętu wiertniczego obe- jmuje w szczególności dokumentację fabryczną lub instrukcje ruchowo-eksploatacyjne, książki kontroli oraz eksploatacji urządzeń i sprzętu, a także dokumentację atestową urzą­ dzeń i sprzętu. 2. Książki kontroli, o których mowa w ust. 1, powinny zapisy dotyczące w szczególności nazwy kontrolowanych urządzeń lub sprzętu, harmonogram przeprowadzonych kontroli, sposób ich wykonania oraz ich wyniki. zawierać 3. Dokumentację atestową urządzeń i sprzętu, o których mowa w ust. 1, mogą stanowić również zaświadczenia weryfikacyjne. 4. Zaświadczenia weryfikacyjne, o których mowa w ust. 3, powinny zawierać w szczególności: 1) nazwę urządzenia lub sprzętu, 2) nazwę zakładu wystawiającego zaświadczenie weryfi- kacyjne, 3) nazwę wytwórcy, 4) charakterystykę roboczą zweryfikowanego urządzenia lub sprzętu, § 42. 1. Otwór wiertniczy powinien być zlokalizowany co najmniej: 1) 30 m od obiektów z ogniem otwartym przy wierceniach w celu poszukiwania, rozpoznania i wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego oraz w rejonach o przewidywanym występowaniu w górotworze nagromadzeń gazów palnych, 2) w odległości wynoszącej 1,5 wysokości wieży wiertniczej lub masztu od linii kolejowych, kanałów i zbiorników wodnych, rzek, dróg publicznych, zabudowań, z tym że odległość od napowierzchniowych linii wysokiego napięcia musi wynosić 1,5 wysokości wieży lub masztu, lecz nie mniej niż 30 m. 2. Przy pracach wiertniczych dla celów sejsmicznych od poszczególnych obiektów ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. odległości 3. W razie występowania zagrożenia siarkowodorowego, odległości otworów wiertniczych od obiektów mieszkalnych określa § 88. 4. Właściwy organ państwowego nadzoru górniczego w uzasadnionych przypadkach zezwolić na zmniejszenie lub nakazać zwiększenie odległości, o których mowa w ust. 1. może 5) wykaz przeprowadzonych prób oraz ich wyniki, 6) okres ważności zaświadczenia, 7) nazwiska i imiona, stanowiska oraz podpisy osób weryfikujących zaświadczenia. § 38. Rejestr bezpieczeństwa powinien obejmować w szczególności instrukcje stanowiskowe, ustalenia i protokoły dotyczące bezpiecznego prowadzenia robót, ewidencję szkoleń oraz okresowych badań lekarskich załogi wykaz pracowników wiertni , wraz z dokumentami stwierdzającymi ich kwalifikacje. 2. P race p rzyg otowa wcze, m o n taż d e- montaż wie ~ tni § 39. Lokalizacja otworu wiertniczego musi być zgodna z jJlujektem prac geologicznych. Lokalizacja ta może ulec zmianie w granicach dopuszczonych tym projektem. § 40. 1. Przy lokalizacji otworów wiertniczych, w których zgodnie z projektem prac geologicznych spodziewane jest występowanie gazów wybuchowych bądź toksycznych, lub istnienie zagrożenia samowypływu płynu złożowego, należy unikać konfiguracji terenu mogącej sprzyjać naturalnemu gromadzeniu się gazów lub cieczy wokół obiektu. § 43. W razie zlokalizowania otworu wiertniczego na obszarze leśnym lub w odległości mniejszej niż 100 m od lasu, jeżeli przewiduje się występowanie ropy naftowej lub gazu ziemnego, sposób ochrony przeciwpożarowej lasu powinien być uzgodniony z właścicielem, zarządzającym lub użytkownikiem terenu. § 44. Wszelkie prace przy załadunku i rozładunku urzą­ dzeń i sprzętu wiertniczego oraz materiałów niebezpiecznych należy prowadzić pod nadzorem osoby dozoru. § 45. 1. Prace związane z montażem, przemieszczaniem i demontażem wiertnic, wież wiertniczych lub masztów wiertniczych i innych urządzeń należy wykonywać zgodnie z dokumentacją techniczną pod bezpośrednim nadzorem osoby dozoru ruchu. 2. Zabrania się prowadzenia robót, o których mowa w ust. 1, przy silnym wietrze, podczas burzy, śnieżycy, ulewy lub gołoledzi. § 46. Przed rozpoczęciem stawiania wież wiertniczych, masztów, czwórnogów lub trójnogów osoba dozoru ruchu nadzorująca te roboty jest obowiązana skontrolować stan zamocowania lin i wielokrążków, prawidłowość olinowania oraz sprawność układów hydraulicznych hamulców i podzespołów współpracujących. Dziennik Ustaw Nr 22 - 373 § 47. Zrzucan ie bez ostrzeżenia jakichkolwiek przed miotów na ziemię przez pracown ików pracujących na wysokościach jest zabron ione. § 48. 1. Włączanie do ruchu obiektów i urządzeń ener gomechanicznych znajdujących się na wiertniach następuje po ich komisyjnym odbiorze technicznym, na podstawie decyzji kierownika ruchu zakładu górniczego. 2. Komisja odbioru technicznego sporządza protokół stwierdzający kompletność i prawidłowość montażu obiektów i urządzeń , o których mowa w ust. 1. 3. Zasady dokonywania odbioru technicznego i skład komisji ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. 3. Wiercenie otworów Poz. 11 9 2. Gradient clsnlenia szczelinowania należy ustalać przez wykonanie prób ciśn i eniowych w otworze, według zasad określonych w instrukcji zapobiegania i likwidacji erupcji płynu złożowego, o której mowa w § 76. § 57. 1. W otworze wiertniczym nie wolno wykonywać prób ciśnieniowych z użyciem ciśnienia większego od znanego ciśnienia szczelinowania skał odkrytych. 2. Więźba rurowa wylotu odwiertu powinna umożli­ w i ać pomiar ciśnienia w przestrzeniach międzyrurowych rur okładzinowych. § 58. Przy wierceniach w rejonie prowadzonej eksploa tacji złóż siarki metodą otworową : § 49. Wiercenie otworów należy wykonywać zgodnie z wymaganiami projektu prac geologicznych i projektu technicznego, w sposób zapewniający osiągnięcie celu wier cenia. 1) wylot otworu na czas przerwy w wierceniu , rurowaniu, opróbowaniu, eksploatacji lub zabiegów intensyfikacyjnych powinien być zabezpieczony w sposób umoż­ § 50. Prace związane z rozpoznaniem geologicznym, w szczególności dowiercanie, opróbowanie, rdzeniowanie, cementowan ie rur, prace geofizyczne, badania hydrogeolo giczne, należ y wykonywać pod nadzorem osób dozoru ruchu oraz służby geologicznej . 2) po każdorazowym wyciągnięciu świdra , rdzeniówki lub innego narzędzia z otworu , przy wierceniu w nadkładzie w strefie zagroż onej, należy zamykać wylot kolumny rur § 51 . Podczas wiercenia otworu, w zależnośc i od potrzeb, należy wykonywać bieżące pom iary parametrów płu ­ czki. Zakres i częstotliwość pomiarów określa kierownik ruchu zakładu górniczego bądź upoważniona przez niego osoba dozoru ruchu. 3) w przypadku wypływów wód, awarii bądź erupcji mają odpowiednio zastosowan ie postanowien ia określone § 52. 1. System obiegu płuczkowego musi uwzględ­ niać w szczególności możliwość przygotowania odpowiedniego rodzaju płuczki, jej obróbkę, oczyszczanie i odgazowa nie stosownie do wymagań prowadzonego wiercenia . 2. Przy wiercen iach w celu poszukiwania, rozpoznania i wydobyc ia ropy naftowej i gazu ziemnego, obieg płucz ­ kowy należy wyposażyć w przyrządy kontrolno - pomiarowe, sygnalizujące przypływ płynu złożowego , wyposażone w sygnalizację świetlną i akustyczną, zainstalowaną na stanowisku w iertacza. Instalacja tłoczna pomp płuczkowych powinna być podłączona do węzła zatłaczan i a otworu . § 53. 1. Ciśnienie hydrostatyczne słupa płuczki w otworze wierconym dla udostępnienia złóż ropy naftowej i gazu ziemnego może przewyższać przewidywane ciśnienie złożowe w granicach 0,5 do 1,0 M Pa na każdy 1000 m otworu. 2. W uzasadnionych przypadkach kierownik ruchu zakładu górniczego może zmienić ustalone w przewyższania ciśnienia złożowego . ust. 1 granice § 54. 1. Prędkość wyciągania i zapuszczania przewodu wiertniczego oraz lepkość plastyczną płuc z ki należy tak dobierać, aby ograniczyć efekt tłokowania. Szczególną ost rożność należy zachować w przypadkach zaniku płuczki i przypływu płynu złożowego do otworu. 2. W czasie wyciągania przewodu wiertniczego należy dopełniać otwór płuczką o parametrach takich jak podczas wiercenia, w sposób ciągły , z kontrolą jego skuteczności. § 55. Przy zaniechaniu robót wiertniczych w otworze z odkrytym poziomem gazowym należy poziom ten wcześniej odizolować od pozostałej części otworu. § 56. 1. Głębokość zapuszczenia kolejnej kolumny rur przy wierceniach w celu poszukiwan ia, rozpoznania i wydo bycia ropy naftowej i gazu ziemnego musi być taka, aby w nie orurowanym interwale otworu nie wystąpiły warstwy, w których gradient ciśnienia złożowego jednej z tych warstw byłby większy od gradientu ciśn i enia szczelinowania innej warstwy. liwiający odcięcie wypływu płynów złożowych , okładzinowych , w § 316-319. § 59. 1. Otwór wiertniczy, w którym roboty wiertnicze zostały czasowo lub trwale wstrzymane, powinien być za- bezpieczony przed możliwością wpadnięcia przedmiotów oraz przed dostępem osób nie upoważnionych. 2. Otwory wielkośrednicowe muszą być zabezpieczone przed możliwością wpadnięcia ludzi, niezależnie od rodzaju wykonywanych robót. 4 . Rur O w a n i e nowych uszczelnianie rur okładzi- § 60. 1. Nawiercone w otworze wiertniczym poziomy wód powinny być izolowane przez zarurowanie i uszczel nione w taki sposób, aby nie wystąpiło przemieszczanie się tych wód poza rurami oraz ich zanieczyszczenie. 2. Projekty uszczelniania kolumn rur okładzinowych w strefie występowania wód oraz kolumn eksploatacyjnych muszą być zaakceptowane przez służbę geologiczną. 3. Z przeprowadzonego badania skutecznego uszczelniania poziomów wodonośnych należy sporządzić protokół . § 61 . 1. Rurowanie i uszczelnian ie rur okładzinowych w otworach wiertniczych należy wykonać na podstawie projektu zatwierdzonego przez kierown ika ruchu zakładu górniczego. 2. Przy wierceniach w celu poszukiwania, rozpoznania i wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego projekt, o którym mowa w ust. 1, należy sporządzić na podstawie wytycznych określonych w instrukcji rurowania i cementowania rur, zatwierdzonej przez kierownika ruchu zakładu górniczego. 3. W innych rodzajach wierceń niż określone w ust. 2 sposób rurowania i uszczelniania rur w otworze ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. 4. Sposób uzbrojenia kolumny rur okładz i nowych usta la kierownik ruchu zakładu górniczego. Dziennik Ustaw Nr 22 - 374 § 62. Rury okładzinowe przeznaczone do rurowania otworu dla wierceń na złożach ropy naftowej i gazu ziemnego muszą mieć atest wytwórcy oraz oznakowanie fabryczne, umożliwiające w szczególności ustalenie: 1) odmiany wytrzymałościowej stali, 2) grubości ścianki, 3) typu połączenia . § 63. Rury okładzinowe używane, przewidziane do ponownego rurowania otworów, powinny być uprzednio poddane przeglądowi technicznemu, a w przypadku wierceń na złożach ropy naftowej i gazu ziemnego rury takie należy poddać dodatkowo ciśnieniowej próbie wytrzymałości, przy ciśnieniu nie mniejszym od największego przewidywanego Poz. 119 § 69. 1. W zacementowanych kolumnach eksploata cyjnych i pośrednich, pod którymi przewierca się złoże ropy naftowej lub gazu ziemnego, należy wykonać badania wysokości podniesienia i skuteczności cementowania rur i skał na odcinku zacementowanej przestrzeni pierścieniowej. 2. Badania wymienione w ust. 1 należy wykonać również przy innych rodzajach wierceń, jeśli wymagają tego warunki techniczne . 3. W razie negatywnego wyniku badań , o których mowa w ust. 1, zakres dalszych prac ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. § 70. Przy rurowaniu i uszczelnianiu kolumn rur okładzi­ nowych w pokładach soli należy stosować zaczyn cementowy sporządzony na solance nasyconej . ciśnienia głowicowego . § 71. 1. Instalacja cementacyjna, wraz z głowicą ce- § 64. Siłowniki do wciskania i wyciągania rur, wraz z ich osprzętem, należy odpowiednio zabezpieczyć przed wywróceniem i rozrzutem ich elementów. powinna być sprawdzona przy ciśnieniu nie mniejszym od spodziewanego ciśnienia w czasie zabiegu cementowania . § 65. 1. Zaczyn cementowy użyty do cementowania uszczelniającego kolumn rur okładzinowych musi mieć świa­ dectwo badań laboratoryjnych, odpowiednich do warunków otworowych, określające wartości parametrów zaczynu i ka- 2. Próbę ciśnieniową wymienioną w ust. 1 należy wykonać bezpośrednio przed rozpoczęciem cementowania. mienia cementowego. 2. Przy wierceniach w celu poszukiwania, rozpoznania i wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego, na podstawie założeń geologicznych do projektu uszczelniania kolumn rur, należy ustalić w szczególności sposób i rodzaj uzbrojenia kolumny rur, rodzaj właściwości materiałów uszczelniają­ cych i płuczki wiertniczej oraz technologię wykonania zabiegu . 3. Dla pozostałych rodzajów wierceń zasady rurowania i ich uszczelniania ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. § 66. Zaczyn cementowy w zarurowanej przestrzeni pierścieniowej przy wierceniach na złożach ropy naftowej i gazu ziemnego należy podnosić : 1) za kolumną wstępną i prowadnikową do wylotu otworu, 2) za kolumnami pośrednimi - na wysokość pozwalającą skutecznie odizolować orurowane horyzonty wód, ropy naftowej i gazu ziemnego, nie mniejszą jednak niż 150 m nad poziomem przewidywanym do uszczelnienia. - na wysokość zapewuszczelnienie wszystkich poziomów ropnych i gazowych orurowanych daną kolumną rur, nie mniejszą od 1 50 m od najwyższego poziomu zbiornikowego. 3) za kolumną eksploatacyjną niającą ropny i gazowy lub wodonośny, a w szczególności taki, w którym przewidywane jest występowanie siarkowodoru, może być dowiercany przy takiej konstrukcji otworu i uzbrojeniu jego wylotu, które umożliwią opanowanie przewidywanego ciśnienia i korozyjnego dzia- § 67. Poziom łania płynu złożowego . § 68. 1. Przed nawierceniem pierwszego poziomu, z którego może nastąpić przypływ płynu złożowego, należy zapuścić i zacementować kolumnę wstępną lub prowad- mentacyjną, § 72. W razie nieskutecznego uszczelnienia rur należy dodatkowo roboty uszczelniające na podstawie projektu zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego. wykonać § 73. Szczelność cementacji zarurowej przestrzeni pierścieniowej eksploatacyjnej kolumny rur w otworze dla podziemnego magazynu gazu musi być sprawdzona przy ciś­ nieniu większym od przewidywanego największego ciśnie­ nia roboczego w tym magazynie. § 74. Z przeprowadzonych czynnoscl rurowania, uszczelniania oraz prób szczelności należy sporządzić protokół. 5. Z a p o b i e g a n i e i o p a n o w y w a n i e e r u p c j i oraz zagrożenia siarkowodorowego przy wierceniach na złożach ropy naftowej i gazu ziemnego wstępnej § 75. Występujące przy wierceniach i wydobywaniu ropy naftowej i gazu ziemnego zagrożenie erupcyjne i siarkowodorowe określają odrębne przepisy. § 76. Zasady przewiercania interwałów z przewidywanym zagrożeniem erupcyjnym i siarkowodorowym oraz zasady opanowywania erupcji określa "Instrukcja zapobiegania i likwidacji erupcji płynu złożowego", zatwierdzona przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 77 . Do obliczeń wytrzymałości kolumn rur okładzino­ wych należy stosować te kryteria, które zapewniają założony stopień bezpieczeństwa w różnych fazach robót, w tym podczas opanowywania erupcji płynu złożowego i oddziały­ wania na rury siarkowodoru oraz dwutlenku węgla . § 78. 1. Dla każdej kolumny rur, na której zainstalowana jest głowica przeciwerupcyjna, należy ustalić wielkość wewnętrznego dopuszczalnego ciśnienia . nikową · 2. Kolumny rur wychodzące do wylotu otworu należy ująć w więźbie rurowej, po czym sprawdzić szczelność tego ujęcia . 2. Zapuszczenie kolumn rur okładzinowych do otworów, w których nawiercony został poziom roponośny lub gazonośny, należy wykonywać przy uzbrojeniu wylotu otworu w głowicę przeciwerupcyjną, dostosowaną do śred­ nicy zapuszczonych rur okładzinowych . § 79. Wylot każdego otworu oraz przewodu wiertniczego w okresie wiercenia oraz wykonywania innych prac, podczas których może nastąpić wypływ płynu złożowego, należy wyposażyć w zestaw urządzeń zamykających (przeciwerupcyjnych) . - Dziennik Ustaw Nr 22 375 § 80. 1. Ciśnienie robocze poszczególnych składników przeciwerupcyjnego uzbrojenia wylotu otworu musi być większe od spodziewanego ciśnienia głowicowego . 2. Przepis ust. 1 nie dotyczy układu sterowniczego. 3. Wielkość ciśnienia głowicowego ustala się według wzoru: Pmax = A· H . q [MPa] gdzie: Pmax - największe H - głębokość zalegania złoża q - A - ciśnienie spodziewane głowicowe w MPa (poziomu zbiornikowego) w m gradient ciśnienia złożowego rozpatrywanego poziomu w M Pa/ m współczynnik korekcyjny według tabeli : Głębokość zalega - Współczynnik korekcyj- nia H [m] ny A do 2500 1,0 0,85-0,75 0,75-0,5 powyżej 2500 do 3000 powyżej 3000 zaliczonych do klasy B zagrożenia erupcyjnego bez wy stępowania siarkowodoru, dopuszcza się wyposażenie wylotu otworu w zestaw głowic przeciwerupcyjnych z dwoma zamknięciami . 3. O wyposażeniu wylotu otworu wiertn iczego, o któ rym mowa w ust. 1 i 2, decyduje kierownik ruchu zakładu górniczego, za zgodą właściwego organu państwowego nadzoru górniczego. 4. Dopuszcza się zastosowanie głowicy uniwersalnej o ciśnieniu roboczym o jeden stopień niższym od ciśnienia roboczego głowic suwakowych. § 83. 1. Montaż oraz sprawdzanie stacji i instalacji sterowania urządzeniam i przeciwerupcyjnymi zabezpieczenia otworu należy wykonać zgodnie z instrukcją producenta. 2. Należy zapewnić możliwość zamykania i otwierania głowic przeciwerupcyjnych oraz innych urządzeń służących do zamknięcia i otwarcia wylotu otworu wiertniczego ze stanowiska sterowania znajdującego się w bezpiecznej odległości od otworu wiertniczego oraz ze stanowiska wiertacza . 4 . Szczegółowy dobór "A" w granicach współczynnika korekcyjnego ustalonych zakresów określa instrukcja, o której mowa w § 76. § 81 . 1. Wylot otworu wiertniczego należy wyposażyć w zestaw głowic przeciwerupcyjnych z czterema zamknię ­ ciami, z których jedno jest zamknięciem uniwersalnym, przy prowadzeniu prac wiertniczych w warunkach zaliczonych do: 1) klasy A zagrożenia erupcyjnego, 2) I i II kategorii zagrożenia siarkowodorowego, 3) łącznie klasy A oraz kategorii I i II , o których mowa w pkt 1 i 2. 2. W przypadkach nie wymienionych w ust. 1 wylot otworu należy wyposażyć w zestaw głowic z trzema zamknięciami, z których jedno jest zamknięciem uniwersalnym . 3. Zestaw głowic przeciwerupcyjnych powinien zabezpieczać uszczelnienie wylotu otworu odpowiednio do stoso- wanych rur płuczkowych . § 82. 1. W klasie A zagrożenia erupcyjnego bez zagrożenia siarkowodorowego dopuszcza się wyposażenie wylotu otworu w zestaw głowic przeciwerupcyjnych z trzema zamknięciami. 2. W razie prowadzenia prac wiertniczych w warunkach § 84. Badania szczelności i sprawności całego przeciwerupcyjnego zabezpieczenia otworu należy wykonywać zgodnie z instrukcją, o której mowa w § 76, pod bezpośrednim dozorem osoby dozoru ruchu. § 85. Dla każdego otworu podczas wiercenia i opróbowania należy zapewnić ilość płuczki , materiałów i urządzeń do sporządzania oraz obróbki płuczki określoną w instrukcji, o której mowa w § 76. § 86. Dla każdego otworu wiertniczego, w którym przewiduje się udostępnienie poziomu zawierającego płyn złożo­ wy z siarkowodorem, należy określić kategorię zagrożenia siarkowodorowego i promień strefy przewidywanego skaże­ nia siarkowodorem w wyniku otwartej erupcji płynu złożo­ wego. § 87. Dla każdego otworu siarkowodorowego należy ustalić minimalne odległości obiektów, zgodnie z § 88, oraz określić czas krytyczny trwania zagrożenia, obejmujący czas przewiercania w otworze poziomu występowania siarkowodoru lub terminy rozpoczęcia i zakończenia określonych prac wiertniczych. § 88. W rejonach o znanej wydajności i koncentracji siarkowodoru promień strefy skażenia oraz odległości otworu od obiektów należy określać według poniższych kryte riów: Minimalna odległość w metrach otworu od: Promień strefy Kategoria zagrożenia przewidywanego Poz. 119 - H 2 S [m] pojedynczego domu mieszkalnego 1 2 I skażenia budynków zamieszkanych przez: więcej niż 30 3 nie więcej niż 30 osób (łączn i e) 4 powyżej 3500 100 500 1500 II od 3500 do 1 000 100 500 500 III poniżej 1000 do 500 100 100 100 IV poniżej 500 do 150 100 100 100 osób 5 - Dzienn ik Ustaw Nr 22 376 § 89. 1. Projekt geologiczny wiercenia powinien dać podstawy do ustalenia klasy i kategori i zagrożenia erupcyj nego i siarkowodorowego przez określen i e : 1) przewidywanego cznego, 2) przekroju stratygraficzno -litologi - głębokości zalegania poziomów perspektywicznych, 3) gradientów ciśnień złożowych i szczelinowania skał. 4) i nterwału przewidywanego lub rozpoznanego występo ­ wania siarkowodoru, dwutlenku węgla i rtęci , z okreś ­ leniem spodziewanej ich zawartości w płynie złożowym , 5) przewidywanych wydajności płynu złożowego z po szczególnych poziomów, 6) strefy ewentualnych zan ików płuczki. 2. Kierownik ruchu zakładu górniczego zobowiązany jest do zorganizowania stałej kontroli procesu wiercenia dla ustalenia ewentualnych niezgodności rzeczywistego prze kroju geologicznego z przewidywanym oraz dostosowania prowadzonych robót do powstałych zmian . § 90. 1. Roboty wiertn icze i inne prace w otworze siarkowodorowym poniżej górnej gran icy strefy zagrożenia siarkowodorowego do momentu odwołania tego zagrożenia mogą być wykonywane na podstawie programu dowiercania zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego i przesłanego do wiadomości właściwego organu państ­ wowego nadzoru górniczego. 2. Założenia do opracowania programu dowiercania określa instrukcja, o której mowa w § 76. 3. O przewidywanym termin ie dowiercania, o którym mowa w ust . 1, należy zawiadomić właściwy organ państ ­ wowego nadzoru górniczego. § 91 . W razie wypływu palnego płynu złożowego z otworu wiertniczego należy w szczególności wyłączyć spod napięcia sieć elektryczną, zatrzymać silniki spalinowe oraz wygasić otwarty ogień w promieniu co najmniej 200 m, jak również spowodować wstrzymanie ruchu drogowego i kole jowego w tym samym promieniu . 6. Za po b ieg a n i e eru pcj i pły n u złożoweg o przy wierceniach na złożach surowców sta łyc h § 92. 1. W razie prowadzenia prac wiertniczych na su rowców stałych , gdzie przewidywane jest występowanie nagromadzeń gazu ziemnego lub występowanie samowypływów wody lub innego płynu, sposób zabezpieczen ia wylotu otworu wiertniczego oraz sposób wykonywania wierceń określa kierownik ruchu zakładu górniczego. złożach 2. Ustalenia ust. 1 dotyc zą również wierceń prowadzo nych z powierzchni dla odmetanowania złóż węgla kamien nego. § 93. 1. Przy prowadzeniu wierceń, przy których istnieje możl iwość występowania nagromadzeń gazu ziemnego, wylot otworu powinien umożliw i ć zainstalowanie odpowied nich zabezpieczeń . 2. Wszystkie elementy zabezpieczenia wylotu otworu wiertniczego muszą posiadać wytrzymałość na ciśnienie wyższe od przewidywanego ciśnienia głowicowego . 3. Przeciwerupcyj ne zabezpieczenie wylotu otworu wiertniczego powinno umożliwiać w szczególności : Poz. 119 - 1) zamknięcie wylotu otworu przy zapuszczonym przewo dzie, 2) zamknięc i e wylot u otworu przy wyciągniętym przewo dzie, 3) kontrolowane odprowadzenie płynu złożowego i za tłaczanie otworu, 4) zatłaczanie otworu i obieg płuczki przy zamkn i ętym urządzeniu przeciwerupcyjnym, 5) pomiar c i śnienia na stojaku i w przestrzeni pierścienio­ wej . 4. W warunkach zagro żenia erupcyjnego powinna być zapewniona możliwość zamknięcia wewnętrznej przestrzeni przewodu w iertniczego znajdującego się w otworze przy zachowaniu możliwości zatłoczenia otworu przez ten prze wód . 5. Rury, na których projektowane jest zainstalowanie urządzeń przeciwerupcyjnych, należy cementowa ć do wierz- chu . § 94. 1. W przypadku spodziewanych s amowypływów wód złożowych , wylot otworu należy zabezpieczyć w sposób umożliwiający jego opanowan ie oraz odprowadzenie wy pływającej wody. 2. W szczególnych przypadkach, w zależności od stop nia zagrożenia bąd ź występowania nagromadzeń gazu ziem nego, należy odpowiednio stosować przepisy dotyczące zapobiegania i opanowywania erupcji wstępnej oraz za grożenia siarkowodorowego przy wierceniach na z ło ża c h ropy naftowej i gazu ziemnego, określone w części 5 ni niej szego rozdz i ału : 7. Badan i a czych pomiary w otworach w i e r tni - § 95. 1. Badania i pomiary wykonywane w otworach wiertniczych należy prowadzić zgodnie z ustaleniami zawar tymi w projekcie prac geologicznych, na podstawie projektu technicznego zatwierdzonego przez kierownika ruchu za kładu górniczego. 2. Wyniki badań i pomiarów oraz zabiegów specjalnych wykonanych w otworze w iertn iczym należy ująć w doku mentacji wynikowej otworu . § 96. Aparatura i przyrządy zapuszczone do otworu muszą być uprzednio skontrolowane pod względem spraw ności oraz zmierzone . § 97. W czasie prowadzenia opróbowań w otworach wiertniczych, gdzie spodziewane jest występowan i e ropy naftowej i gazu ziemnego lub gazów toksycznych, na wiertni muszą znajdować się sprawne przyrządy do ich wykrywania. § 98. Pracownicy w iertni powinni być przeszkolen i w zakresie dz i ałania gazów toksycznych i duszących , metod ich wykrywania, zabezpieczenia przed ich szkodliwym dzia łaniem oraz udzielania pierwszej pomocy. § 99. 1. Podczas opróbowania skał zbiornikowych na przypływ płynu złożowego , po skończeniu wiercenia, zabez - pieczenie przeciwerupcyjne otworu stanowi słup płynu o gę­ gradient ciśnienia złożowego oraz zestaw głowic przeciwerupcyjnych, stosownie do rodzajów zagrożenia i wiertnicy: stości przewyższającej Dziennik Ustaw Nr 22 - 377 1) do robót prowadzonych z wiertnicy podstawowej należy stosować zestaw głowic przeciwerupcyjnych jak w czasie wiercenia, 2) do robót prowadzonych z wiertnicy zastępczej dla I i " kategorii zagrożenia siarkowodorowego dopuszcza się stosowanie zestawu głowic przeciwerupcyjnych z trze ma zamknięciami. z których jedno jest uniwersalne, 3) do robót prowadzonych z wiertnicy zastępczej w pozos . tałych rodzajach zagrożeń dopuszcza się stosowanie zestawu głowic przeciwerupcyjnych z dwoma zamknię­ ciami . 2. Podczas opróbowania skał zbiornikowych na przy przy technologii pozwalającej na zastosowan ie nie zrównoważonego ciśnienia dennego w stosunku do ciśnienia złożowego zabezpieczenie przeciwerupcyjne otworu określa kierownik ruchu zakładu górnicze go. pływ płynu złożowego § 100. Opróbowanie poziomów zbiornikowych zawierających płyn złożowy z siarkowodorem należy prowadzić po wyposażeniu wiertni w urządzenia do degazacji płynu złożo ­ wego i spalania gazu . § 101 . 1. Elementy wyposażenia wylotu otworu wiertniczego podczas wiercenia oraz opróbowań , które powinny być odporne na działanie siarkowodoru, określa instrukcja, o której mowa w § 76. 2. W razie opróbowania rurowym próbnikiem złoża, wyposażenie wylotu otworu wiertniczego określa instrukcja zatwierdzona przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 102. W procesie wywoływania przypływu płynu zło­ żowego zawierającego związki siarki należy stosować środki Poz. 119 § 107. Likwidacja odwiertu powinna być wykonana w sposób zapewniający szczelną izolację poziomów wod nych, ropnych i gazowych, zgodnie z technicznym projektem likwidacji, zatwierdzonym przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 108. Materiały użyte do likwidacji odwiertu oraz sposób likwidacji odwiertu powinny być dostosowane do istniejących warunków geologicznych, złożowych i technicznych . § 109. W razie likwidacji odwiertów z odkrytymi warstwami solnymi, zaczyn cementowy należy sporządzić na bazie solanki o pełnym nasyceniu. § 110. Do likwidacji otworów w interwałach orurowanych z zacementowaną przestrzenią zarurową dopuszcza się stosowanie korków (pakerów) z materiałów trwałych oraz wypełnienie rur płuczką. § 111 . W razie stwierdzenia nieskutecznej likwidacji otworu,; pleży przystąpić do jego ponownej likwidacji. § 112. Sprzęt i narzędzia pozostawione w otworze muszą być wyszczególnione w protokole likwidacji. § 113. 1. Trwałe oznakowanie miejsca wiercenia po likwidacji otworu wiertniczego ustala kierownik ruchu zakładu górniczego w projekcie, o którym mowa w § 107. 2. Oznakowanie, o którym mowa w ust. 1, nie jest wymagane przy pracach sejsmicznych. 3. W uzasadnionych przypadkach, jeżeli miejsce wiercenia nie wymaga oznakowania i równocześnie nie występuje zagrożenie przedostawania się płynu złożowego na powierzchnię, dopuszcza się ucinanie pozostawionych wotworze rur okładzinowych na głębokości nie mniejszej niż 1,5 m od wierzchu . uniemożliwiające powstanie samozapłonu płynu w otworze. § 103. W czasie badań związanych z obniżeniem słupa płuczki lub gęstości płuczki w otworze na wiertni powinien znajdować się zapas płuczki o odpowiednich właściwoś­ ciach, w ilości umożliwiającej w razie potrzeby ponowne zatłoczenie otworu . § 104. Prace z użyciem substancji promieniotwórczych w otworach wiertniczych lub eksploatacyjnych należy pro wadzić zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami szczególnymi. § 105. Prace prowadzone z użyciem substancji promieniotwórczej należy rejestrować w dzienniku wiertniczym lub w książce odwiertu . 8. L i k w i d a c j a o d w i e rt ó w § 106. 1. Po zakończeniu wiercenia odwiert powinien Rozdział 3 Maszyny i urządzenia zakładu górniczego 1. Postanowienia ogólne § 114. 1. W zakładzie górniczym powinna znajdować się bieżąco aktualizowana dokumentacja techniczno -ruchowa maszyn i urządzeń. 2. Montaż , demontaż oraz eksploatację maszyn i urzą­ dzeń należy przeprowadzać zgodnie z instrukcjami wytwórcy, a w razie braku takiej instrukcji, na podstawie instrukcji ruchowo-eksploatacyjnych, opracowanych w zakładzie górniczym. § 11 5. Przy obsłudze maszyn i urządzeń mogą być zatrudnieni wyłącznie pracownicy, którzy posiadają odpo wiednie kwalifikacje i wymagane uprawnienia. nie jest przeznaczony do dalszego § 116. 1. Przed oddaniem do eksploatacji urządzeń i in stalacji technicznych należy dokonać ich komisyjnego od bioru technicznego. 2. Otwory wyłączone z eksploatacji i przeznaczone do likwidacji powinny mieć zamknięte wyloty oraz odłączone urządzenia i instalacje. 2. Odbiory techniczne powinny być przeprowadzone w odniesieniu do urządzeń i instalacji energomechanicznych stałych i czasowych nowo uruchamianych oraz po wykona nych remontach i przebudowie. być zlikwidowany, jeśli wykorzystania . 3. Z przeprowadzonej likwidacji otworu wiertniczego należy sporządzić protokół całości likwidacji po zakończeniu § 117. 1. Kontrole okresowe maszyn i urządzeń , w tym urządzeń dźwigowych, należy przeprowadzać w zakresach i terminach ustalonych przez kierownika ruchu zakładu górniczego, przy zachowan iu zasad wynikających z instrukcji wyrobisk postrzałowych na danym profilu sejsmicznym. producenta. należy sporządzić protokół . 4. Przy robotach wiertniczych dla celów sejsmicznych Dziennik Ustaw Nr 22 - 2. Wyn iki kontroli należy dokumentować w książkach kontroli i eksploatacji urządzeń. § 118. 1. Przed rozpoczęciem rurowania otworu oraz robót ratunkowych (instrumentacyjnych) należy sprawdzić stan urządzenia wiertniczego i sprzętu używanego przy tych robotach. Wyniki przeprowadzonej kontroli należy odnotować w książce kontroli. 2. Prowadzenie robót. o których mowa w ust. 1, bez sprawnych urządzeń kontrolno-pomiarowych jest niedozwolone. § 119. 1. Maszyny i urządzenia należy wyposazyc w sprawnie działające urządzenia zabezpieczające oraz przyrządy pomiarowe, określone w dokumentacji techniczno- ruchowej . 2. Regulacja lub zmiana nastawienia mechanizmów zabezpieczających maszyn i urządzeń może być dokonywana wyłącznie przez pracowników do tego upoważnionych, a czynność ta musi być odnotowana w książce eksploatacji maszyn i urządzeń . 3. Sprawność urządzeń zabezpieczających ruch, a w szczególności zaworów bezpieczeństwa, wskaźników obciążeń układów linowych, wyłączników krańcowych, hamulców i zapadek w układach dźwigowych , należy kontrolować co najmniej raz w miesiącu, a wyniki kontroli wpisywać do książki kontroli urządzeń . 4. Instalacje ciśnieniowe bezpośrednio przed wykonaniem robót specjalnych powinny być sprawdzone ciśnieniem większym od największego ciśnienia przewidywanego, lecz nie większym od ciśnienia roboczego, oraz zabezpieczone przed nadmierną wibracją i przemieszczeniem się w czasie pracy. 5. Na wskazujących przyrządach pomiarowych należy oznaczyć zakres dopuszczalnych wartości mierzonych parametrów. § 120. 1. W razie automatycznego lub zdalnego sterowania procesem produkcyjnym, należy stosować odpowiednią sygnalizację ostrzegawczą oraz zabezpieczenia i blokady. 2. Na określonych stanowiskach pracy powinny się znajdować wyłączniki awaryjne, u m ożliwiające wstrzymanie ruchu w przypadku stwierdzenia stanu zagrożenia. § 121 . 1. Konserwacja oraz smarowanie maszyn mogą być przeprowadzane tylko podczas ich postoju oraz po zabezpieczeniu przed przypadkowym uruchomieniem. 2. Smary oraz czyściwo znajdujące się w pomieszczeniach, w których pracują maszyny i urządzenia energomechaniczne, muszą być przechowywane w bezpiecznych miejscach i pojemnikach wykonanych z materiału niepalnego. § 122. Maszyny, urządzenia i instalacje, nie przystosowane do pracy w warunkach niskich temperatur, powinny być zabezpieczone przed ich działaniem . 2. Urządzenia wiertnicze i wydobywcze § 123. 1. Urządzenia wiertnicze do mechanicznych wierceń obrotowych oraz wieże eksploatacyjne o udźwigu ponad 60 kN (największe obciążenie ciągłe) należy wyposażyć w ciężarowskaz lub inny wskaźnik obciążenia na haku, usytuowany w polu widzenia wiertacza lub operatora wycią­ gu linowego. Poz. 119 378 2. Na wieżach eksploatacyjnych wymaganie, o którym mowa w ust. 1, dotyczy wykonywania prac z użyciem wyciągu linowego. § 124. 1. Wiertnice, których wysokość wieży lub masztu przekracza 18 m, powinny być wyposażone w urządzenia ograniczające maksymalną wysokość podniesienia wielokrążka ruchomego. 2. W razie braku urządzenia, o którym mowa w ust. 1, w wyposażeniu fabrycznym wiertnicy dopuszcza się zainstalowanie przyrządów ostrzegawczych, sygnalizujących krańcowe położenie wielokrążka ruchomego dla określone­ go typu wiertnicy, za zgodą właściwego organu państ­ wowego nadzoru górniczego. § 125. Maszty i wieże wiertnicze oraz eksploatacyjne powinny mieć określone najwyższe obciążenie robocze mierzone na haku wielokrążka ruchomego . § 126. 1. Przy wierceniach w celu poszukiwania, rozpoznania i wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego oraz przy innych wierceniach w przypadku występowania zagrożeń górny pomost masztu wiertniczego (wieży) powinien być wyposażony w urządzenie umożliwiające pracownikowi szybką ewakuację · 2. Urządzenie, o którym mowa w ust. 1, powinno być sprawdzone przed rozpoczęciem wiercenia, a w okresie dowiercania i opróbowania - kontrolowane nie rzadziej niż raz w miesiącu . Sposób sprawdzania i kontroli ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. 3. Pomosty wieży i masztu na stanowisku pracy pomocnika wieżowego powinny być osłonięte od wiatru. Dopuszcza się rezygnację z ich osłaniania w warunkach letnich i przy krótkotrwałych robotach. 4. Stałe pomosty manipulacyjne lub montażowe powinny być wyposażone w poręcze i listwy nożne, chyba że rozwiązania fabryczne przewidują inne sposoby zabezpieczania . § 127. Z obudowanej wieży wiertniczej (masztu) muszą być co najmniej dwa wyjścia z łatwo otwieranymi drzwiami. Jedno z wyjść musi znajdować się przy stanowisku wiertacza. § 128. Dźwignia hamulca mechanicznego wyciągu wiertniczego przy pełnym zahamowaniu powinna znajdować się w odległości 80-90 cm od górnej płaszczyzny poziomu roboczego urządzenia (podłogi), jeśli instrukcja fabryczna nie stanowi inaczej. § 129. Wyciąg w iertniczy wiertnic o udźwigu większym od 800 kN na hakIJ musi być wyposażony w hamulec wspomagający . § 130. 1. Podczas pracy bębenkiem pomocniczym, przy ręcznym nawijaniu, zabrania się stosowania lin stalowych oraz uszkodzonych lin konopnych. 2. Bębenek pomocniczy wyciągu wiertniczego może być użyty do podnoszenia, opuszczania i przemieszczania w wieży narzędzi i sprzętu wiertniczego o ciężarze nie przekraczającym wielkości podanych w dokumentacji danego urządzenia. 3. Używanie bębenka jest dozwolone tylko w przypadku, gdy wiertacz znajduje się przy pulpicie sterowniczym wiertnicy. Dziennik Ustaw Nr 22 - 379 § 131. Wszelkie czynności z użyciem wyciągu wiertniczego lub innych urządzeń, wykonywane (sterowane) ze stanowiska wiertacza, odbywające się poza zasięgiem jego pola widzenia mogą odbywać się tylko przy tak zorganizowanej pracy, aby wiertacz otrzymywał sygnał o gotowości do rozpoczęcia, przebiegu i konieczności przerwania tych czynności. § 132. 1. Pompa płuczkowa musi być wyposażona w sprawnie działający zawór bezpieczeństwa i manometr. 2. W polu widzenia wiertacza powinien znajdować się manometr zainstalowany na tłocznym rurociągu płuczko­ wym. § 133. Klucze wiertnicze należy mocować zgodnie z instrukcją zatwierdzoną przez kierownika ruchu zakładu gór- niczego. § 134. Kontrola stanu technicznego klinów do rur płu­ czkowych, kluczy wiertniczych, wkładów do stołów obrotowych i graniatek, elewatorów oraz haków wiertniczych powinna być prowadzona na początku każdej zmiany. § 135. Zabrania się odcinania przewodu wiertniczego przy jego rozkręcaniu za pomocą stołu wiertniczego. § 136. Wyciągarki powinny być wyposażone w sprawnie działający hamulec, a wyciągarki z napędem ręcznym - również w sprawny mechanizm zapadkowy uniemoż­ liwiający wsteczny ruch bębna . § 137. Krążki i wielokrążki manipulacyjne, jak również części wirujące oraz wykonujące ruchy posuwisto-zwrotne, stanowiące zagrożenie, powinny być osłonięte. § 138. Przy instalowaniu urządzeń wydobywczych należy: Poz. 119 - wolno wchodzić tylko pod warunkiem dokładnego przewietrzenia tych pomieszczeń. Wymaganie to należy podać na tablicy przy wejściu do obudów czół zbiorników. § 141. Pracownicy zatrudnieni przy robotach wykonywanych w zbiornikach oraz w pomieszczeniu obudowy czół zbiorników z substancją szkodliwą muszą być ubezpieczani przez innych pracowników znajdujących się na zewnątrz, posiadających możliwość natychmiastowego usunięcia zatrudnionych z zagrożonej strefy. § 142. Nogi czwórnogów i trójnogów należy zabezpieczyć przed możliwością ich przemieszczania, przy pod - stawie i na koronie. § 143. Wejście na wieżę wiertniczą, maszt, czwórnóg musi posiadać zabezpieczenia przed spadnięciem pracownika. 3. U r z ą d z e n i a i i n s t a I a c j e e n e r g e t y c z n e § 144. Do budowy i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych w zakładach górniczych, w zakresie dotyczącym wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy oraz bezpieczeńst­ wa pożarowego, mają zastosowanie ogólnie obowiązujące przepisy o budowie urządzeń elektroenergetycznych i przepisy eksploatacji technicznej urządzeń elektroenergetycznych w zakładach przemysłowych, jeżeli niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, oraz normy wprowadzone do obowiąz ­ kowego stosowania . § 145. W zakładzie górniczym lub wydzielonych jego oddziałach powinna znajdować się dokumentacja techniczna maszyn i urządzeń elektroenergetycznych, w szczególności : 1) mapy z naniesionymi trasami linii elektroenergetycznych oraz plany i schematy połączeń sieci oraz podstawo wych urządzeń, z podaniem rodzaju zastosowanych zabezpieczeń i ochrony przeciwporażeniowej, książka okresowych kontroli urządzeń elektroenergetycznych z protokołami przeprowadzonych badań, 1) wyważyć indywidualne i grupowe układy pompowe o napędzie mechanicznym, 2) 2) cięgła pompowe do napędów grupowych prowadzić pod nawierzchnią przejść, 3) rejestr urządzeń w obudowie przeciwwybuchowej, zainstalowanych w strefach zagrożenia wybuchowego . 3) uruchamianie i wyłączanie kiwonów pompowych przy napędzie grupowym wykonywać za pośrednictwem typowych, sprawnie działających sprzęgników cięgło­ wych, § 146. Wstęp do pomieszczeń prowadzenia ruchu urzą­ dzeń elektroenergetycznych jest dozwolony jedynie pracownikom posiadającym kwalifikacje i uprawnienia do kontroli i obsługi urządzeń elektroenergetycznych. 4) w przypadku prowadzenia cięgieł pompowych nad przejściami zabudować pod cięgłami pomosty zabez- § 147. 1. Zakłady górnicze, w których przerwa w zasilaniu w energię elektryczną może spowodować komplikacje technologiczne lub awarie, muszą posiadać co najmniej dwa zasilania z niezależnych źródeł energii: 1) podstawowe, pokrywające pełne zapotrzebowanie mocy dla urządzeń, 2) rezerwowe, pokrywające zapotrzebowania mocy zakła­ du górniczego, w których przerwa w dopływie energii może spowodować awarię lub zagrożenie. pieczające . § 139. 1. Roboty w zbiornikach, w których magazynowane były substancje szkodliwe dla życia i zdrowia ludzkiego, mogą być wykonywane po odłączeniu zbiornika od istniejącej instalacji i całkowitym opróżnieniu z tych substancji w sposób określony w przepisach szczególnych. 2. W razie zawartości tlenu w zbiorniku poniżej 19% po wyposażeniu pracownika w dopuszczony i sprawny izolujący sprzęt ochrony dróg oddechowych. objętościowo, pracę można wykonywać 3. Przed podjęciem i podczas wykonywania prac wymienionych w ust. 1 i 2 osoba dozoru ruchu powinna sprawdzić stan bezpieczeństwa w zbiorniku w zakresie nagromadzenia gazów o stężeniu wybuchowym i trującym oraz zawartość tlenu w atmosferze zbiornika. § 140. Do pomieszczeń obudów czół zbiorników magazynowanych substancji szkodliwych oraz wybuchowych 2. Agregaty prądotwórcze na wiertniach mogą stanowić zasilanie podstawowe lub rezerwowe. 3. W zakładach górniczych, w których przerwa w zasilaniu nie stanowi zagrożenia, dopuszcza się jedno zasilanie, pod warunkiem wyposażenia pracowników w przenośne źródła świetlne, przystosowane do pracy w strefach występującego zagrożenia. § 148. Rury okładzinowe otworów wiertniczych i odwiertów należy wykorzystywać jako uziomy naturalne w systemie uziomów roboczych, roboczych dodatkowych, ochronnych i ochronnych odgromowych. - Dziennik Ustaw Nr 22 380 § 149. 1. Łączniki sterownicze układu sterowania silników elektrycznych, służących do napędu wiertnicy, po winny znajdować się na stanowisku wiertacza. 2. W razie stosowania kilku łączników sterowniczych musi istnieć ich blokada uniemożliwiająca równoczesne uruchomienie napędu z różnych miejsc. 3. Prąd silników powinien być kontrolowany za pomo- cą przyrządów (wskaźników) widocznych ze stanowiska Poz. 119 - 2) pomiarów nie wolno wykonywać, a prowadzone należy przerwać, gdy stężenie mieszaniny wybuchowej przekracza 20 % dolnej granicy wybuchowości. 2. Wyniki pomiarów, o których mowa w ust. 1, należy dokumentować . § 158. Urządzenia elektroenergetyczne powinny być zabezpieczone przed możliwością ich uruchomienia przez osoby postronne. wiertacza. § 150. Wyłącznik dopływu energii elektrycznej do wiertni powinien być umieszczony w strefie zagrożonej wybuchem oraz w miejscu łatwo dostępnym . § 151 . 1. Wieże, wieżomaszty i maszty konstrukcji stalowej, urządzenia wiertnicze z napędem elektrycznym lub urządzenia wiertnicze, na których są zainstalowane agregaty prądotwórcze, powinny być uziemione. § 159. Kable i przewody zasilania podstawowego i rezerwowego oraz sterowania urządzeń z napędem elektrycznym na wiertniach powinny być prowadzone oddzielnie. § 160. Trasy przewodów oponowych powinny być prowadzone na stojakach, wspornikach lub uchwytach oraz odpowiednio oznakowane. 2. Wyniki pomiarów rezystancji uziemienia powinny do książki kontroli urządzeń i potwierdzone § 161. Kontrole okresowe urządzeń elektroenergetycznych należy przeprowadzać w zakresach i terminach ustalonych w instrukcjach eksploatacyjnych tych urządzeń bądź w zaleceniach producenta. 3. Pomiary, o których mowa w ust. 2, nie dotyczą wiertnic wykonujących otwory wiertnicze do celów geofizycznych . § 162. W razie awarii i samoczynnego wyłączenia urzą ·· dzenia elektroenergetycznego, można je ponownie załączyć dopiero po stwierdzeniu i usunięciu przyczyny wyłączenia . być wpisane protokołem. § 152. 1. W pomieszczeniach i strefach zagrożonych wybuchem oprawy oświetleniowe, osprzet oświetleniowy oraz instalacja muszą spełniać wymagania budowy przeciwwybuchowej . 2. W miejscach narażonych na drgania i wstrząsy oprawy oświetleniowe muszą mieć dodatkowe zabezpieczenia przed spadnięciem . § 153. W strefie zagrożenia wybuchowego wolno stosować tylko urządzenia elektroenergetyczne budowy przeciwwybuchowej oraz przewody i kable dopuszczone do stosowania w obrębie tych stref w trybie odrębnych przepisów. § 154. System zasilania urządzeń elektroenergetycz nych w strefie zagrożenia wybuchowego musi umożliwić wyłączenie tych urządzeń za pomocą urządzeń łączenio ­ wych, łatwo dostępnych, umieszczonych poza str …