Uchwała nr 2/2017 Rady Polityki Pieniężnej z dnia 17 maja 2017 r. w sprawie przyjęcia sprawozdania z wykonania założeń polityki pieniężnej na rok 2016

Dokument podpisany przez Marek Głuch Data: 2017.05.29 16:41:11 CEST MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 maja 2017 r. Poz. 500 Uchwała Nr 2/2017 Rady Polityki Pieniężnej z dnia 17 maja 2017 r. w sprawie przyjęcia sprawozdania z wykonania założeń polityki pieniężnej na rok 2016 Na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (Dz. U. z 2013 r. poz. 908 i 1036, z 2015 r. poz. 855 i 1513 oraz z 2016 r. poz. 996 i 1997) uchwala się, co następuje: § 1. Przyjmuje się sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej na rok 2016, stanowiące załącznik do uchwały. § 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Przewodniczący Rady Polityki Pieniężnej: A. Glapiński Członkowie Rady Polityki Pieniężnej: G. Ancyparowicz, E. Gatnar, Ł. Hardt, E. Łon, E. Osiatyński, R. Sura, K. Zubelewicz, J. Żyżyński  Monitor Polski –2– Poz. 500 Załącznik do uchwały nr 2/2017 Rady Polityki Pieniężnej z dnia 17 maja 2017 r. (poz. 500) Załącznik do uchwały nr 2/2017 Rady Polityki Pieniężnej z dnia 17 maja 2017 r. (poz. …..) JEKT NA POSIEDZENIE RADNIU 10 M Sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej na rok 2016 AJA 2011 Warszawa, maj 2017 r.  Monitor Polski –3– Poz. 500 Sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej na rok 2016 Przedkładając sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej, Rada Polityki Pieniężnej wypełnia zobowiązanie zawarte w art. 227 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej do złożenia Sejmowi sprawozdania z wykonania założeń polityki pieniężnej w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego. Zgodnie z art. 53 ustawy o Narodowym Banku Polskim sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej jest ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Sprawozdanie prezentuje główne elementy realizowanej strategii polityki pieniężnej, opis uwarunkowań makroekonomicznych i decyzji podejmowanych w zakresie polityki pieniężnej w roku objętym sprawozdaniem, a także opis stosowanych instrumentów polityki pieniężnej. Do Sprawozdania z wykonania założeń polityki pieniężnej na rok 2016 dołączono załączniki, w których przedstawiono kształtowanie się istotnych zmiennych makroekonomicznych, a także Opisy dyskusji na posiedzeniach decyzyjnych Rady Polityki Pieniężnej i Wyniki głosowania członków Rady Polityki Pieniężnej nad wnioskami i uchwałami w roku objętym sprawozdaniem. Przy ocenie polityki pieniężnej ex post należy brać pod uwagę jej uwarunkowania, w tym przede wszystkim to, że działania władz monetarnych wpływają na gospodarkę ze znacznym opóźnieniem, a jednocześnie są podejmowane w warunkach niepewności dotyczącej przyszłych procesów makroekonomicznych. Należy także uwzględniać to, że w gospodarce występują wstrząsy makroekonomiczne, które – choć pozostają poza kontrolą krajowej polityki pieniężnej – mogą w znacznej mierze wpływać na sytuację gospodarczą i procesy inflacyjne w kraju w krótkim, a niekiedy także w średnim okresie.  Monitor Polski –4– Poz. 500 Spis treści 1. Strategia polityki pieniężnej w 2016 r. ......................................................................................................... 5 2. Polityka pieniężna i jej uwarunkowania w 2016 r. .................................................................................... 6 3. Instrumenty polityki pieniężnej w 2016 r. ................................................................................................ 10 Załącznik 1. Otoczenie polskiej gospodarki ................................................................................................. 16 Załącznik 2. Produkt Krajowy Brutto ............................................................................................................. 19 Załącznik 3. Ceny towarów i usług konsumpcyjnych ................................................................................ 21 Załącznik 4. Bilans płatniczy ........................................................................................................................... 24 Załącznik 5. Pieniądz i kredyt ......................................................................................................................... 27 Załącznik 6. Opisy dyskusji na posiedzeniach decyzyjnych Rady Polityki Pieniężnej ...................... 30 Załącznik 7. Wyniki głosowania członków Rady Polityki Pieniężnej nad wnioskami i uchwałami ......................................................................................................................................................... 67  Monitor Polski –5– Poz. 500 1. Strategia polityki pieniężnej w 2016 r. 1. Strategia polityki pieniężnej w 2016 r. W 2016 r. Rada Polityki Pieniężnej, zwana dalej „Radą”, prowadziła politykę pieniężną zgodnie z Założeniami polityki pieniężnej na rok 2016 przyjętymi we wrześniu 2015 r. Podobnie jak w poprzednich latach głównym celem polityki pieniężnej było utrzymanie stabilności cen, przy jednoczesnym wspieraniu zrównoważonego wzrostu gospodarczego oraz stabilności systemu finansowego. W ten sposób Rada realizowała podstawowe zobowiązania Narodowego Banku Polskiego zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. poz. 482, z późn. zm.) oraz w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (Dz. U. z 2013 r. poz. 908, z późn. zm.). Zgodnie z art. 227 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej „Narodowy Bank Polski odpowiada za wartość polskiego pieniądza”. Ustawa o Narodowym Banku Polskim, zwanym dalej „NBP”, w art. 3 ust. 1 stanowi, że „podstawowym celem działalności NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP”. Rada dąży do zapewnienia stabilności cen, wykorzystując strategię celu inflacyjnego. Od 2004 r. Rada realizuje średniookresowy cel inflacyjny na poziomie 2,5% z symetrycznym przedziałem odchyleń o szerokości ± 1 punkt procentowy. Średniookresowy charakter celu oznacza, że możliwe jest odchylanie się dynamiki cen od celu ze względu na występowanie wstrząsów w gospodarce. Reakcja polityki pieniężnej na wstrząsy i spowodowane nimi odchylenia dynamiki cen od celu zależy od przyczyn i charakteru tych wstrząsów oraz oceny trwałości ich skutków, w tym wpływu na procesy cenotwórcze i oczekiwania inflacyjne. Rada w sposób elastyczny określa długość horyzontu powrotu inflacji do celu w zależności od natury wstrząsu, jego trwałości oraz ogólnej oceny ryzyka, jakie dany wstrząs stanowi zarówno dla stabilności cen, jak i szerzej rozumianej stabilności makroekonomicznej w średnim okresie. Analiza przyczyn globalnego kryzysu gospodarczego doprowadziła do częściowej modyfikacji poglądów na temat właściwego sposobu prowadzenia polityki pieniężnej. Obecnie uznaje się, że stabilizowanie inflacji na niskim poziomie jest bardzo ważnym, ale niewystarczającym warunkiem utrzymywania równowagi w gospodarce. Zapewnienie stabilności makroekonomicznej wymaga bowiem prowadzenia polityki pieniężnej w taki sposób, aby – dążąc do stabilizacji inflacji na poziomie celu w średnim okresie – ograniczać jednocześnie ryzyko narastania nierównowag w gospodarce, w szczególności w systemie finansowym. Rada prowadzi więc politykę pieniężną tak, aby wspierać stabilność systemu finansowego, która jest niezbędna do zapewnienia stabilności cen w dłuższym okresie oraz umożliwia niezakłócone funkcjonowanie mechanizmu transmisji polityki pieniężnej. W związku z tym Rada uwzględnia w swoich decyzjach kształtowanie się cen aktywów, zwłaszcza cen nieruchomości, a także dynamikę akcji kredytowej. Wspieranie stabilności systemu finansowego może – w pewnych warunkach – wymagać wydłużenia horyzontu realizacji celu inflacyjnego. Rada realizuje strategię celu inflacyjnego w warunkach płynnego kursu walutowego. System płynnego kursu nie wyklucza interwencji na rynku walutowym, gdy jest to niezbędne do zapewnienia stabilności makroekonomicznej i finansowej kraju, co sprzyja średniookresowej realizacji celu inflacyjnego.  Monitor Polski –6– Poz. 500 2. Polityka pieniężna i jej uwarunkowania w 2016 r. 2. Polityka pieniężna i jej uwarunkowania w 2016 r. W 2016 r. koniunktura gospodarcza w Polsce była korzystna. Wzrost realnego PKB wyniósł 2,7% i – mimo pewnego obniżenia wobec poprzedniego roku – pozostał zbliżony do dynamiki produktu potencjalnego. Głównym czynnikiem wzrostu był rosnący popyt konsumpcyjny, któremu sprzyjało przyśpieszenie wzrostu dochodów do dyspozycji gospodarstw domowych związane z trwającym ożywieniem na rynku pracy, a także zwiększeniem świadczeń wychowawczych. Ożywienie na rynku pracy przyczyniało się do systematycznego wzrostu zatrudnienia oraz spadku stopy bezrobocia, która obniżyła się do najniższego poziomu od 1991 r. Towarzyszył temu stabilny wzrost akcji kredytowej oraz ożywienie na rynku nieruchomości. Do niższej dynamiki PKB w 2016 r. przyczynił się głównie spadek inwestycji związany z zakończeniem perspektywy finansowej UE 2007-2013. Stabilny wzrost gospodarczy u głównych partnerów handlowych Polski i poprawa konkurencyjności polskich produktów sprzyjały przyśpieszeniu polskiego eksportu, co – przy stabilnym wzroście importu – przyczyniło się do wzrostu nadwyżki w handlu zagranicznym. W konsekwencji deficyt na rachunku obrotów bieżących obniżył się do najniższego poziomu od 1995 r., a łączne saldo na rachunku bieżącym i kapitałowym pozostało dodatnie. Stabilnemu wzrostowi gospodarczemu towarzyszyła niska, choć rosnąca dynamika cen – w grudniu 2016 r. wyniosła ona 0,8% r/r wobec -0,9% r/r w styczniu 2016 r. Utrzymująca się przez większą część roku ujemna dynamika cen była spowodowana głównie silnym spadkiem cen surowców energetycznych na światowych rynkach pod koniec 2015 r. i na początku 2016 r., przy ograniczonej krajowej presji popytowej. Niższe ceny surowców energetycznych wpływały korzystnie na sytuację ekonomiczną większości podmiotów gospodarczych, w efekcie czego deflacja nie miała negatywnego wpływu na koniunkturę w Polsce. W szczególności gospodarstwa domowe nie odkładały wydatków w oczekiwaniu na dalszy spadek cen, a przedsiębiorstwa wskazywały, że utrzymująca się deflacja nie ma istotnego wpływu na ich sytuację finansową i plany inwestycyjne. Wśród podmiotów gospodarczych nie pojawiły się oczekiwania deflacyjne. Wobec takich uwarunkowań w 2016 r. Rada utrzymywała stopy procentowe NBP na niezmienionym poziomie, w tym stopę referencyjną na poziomie 1,5%. W swoich decyzjach Rada wykorzystywała sygnalizowaną w Założeniach polityki pieniężnej na rok 2016 elastyczność strategii celu inflacyjnego. Rada brała więc pod uwagę z jednej strony zewnętrzny i przejściowy charakter czynników ograniczających dynamikę cen, a z drugiej zrównoważone tempo wzrostu gospodarczego, systematyczną poprawę na rynku pracy oraz stabilnie rosnącą akcję kredytową. Utrzymywanie stóp procentowych na niezmienionym poziomie sprzyjało stabilności cen, a także zachowaniu równowagi makroekonomicznej oraz stabilności sektora finansowego. Poniżej przedstawiono najważniejsze uwarunkowania decyzji Rady w 2016 r. w podziale na półrocza. Dane napływające w I połowie 2016 r. wskazywały na utrzymywanie się umiarkowanego wzrostu aktywności ekonomicznej na świecie. W strefie euro, będącej głównym partnerem handlowym Polski, trwało ożywienie, choć negatywnie na jego tempo wpływała pogarszająca się koniunktura  Monitor Polski –7– Poz. 500 2. Polityka pieniężna i jej uwarunkowania w 2016 r. w gospodarkach wschodzących. Jednocześnie w Stanach Zjednoczonych wzrost gospodarczy obniżył się, co wynikało głównie ze spadku inwestycji, zwłaszcza w sektorze wydobywczym, do czego przyczyniły się niskie ceny ropy naftowej. Spowodowały one również osłabienie aktywności w krajach eksportujących ten surowiec, w tym w Rosji, gdzie utrzymywała się recesja. W Chinach wzrost gospodarczy był słabszy niż w poprzednich latach, choć pojawiały się sygnały stabilizacji koniunktury. Niski wzrost w krajach rozwijających się przekładał się na obniżenie obrotów w światowym handlu, a w konsekwencji – na osłabienie dynamiki produkcji przemysłowej w wielu krajach. Ceny ropy naftowej i innych surowców – pomimo stopniowego wzrostu w I połowie 2016 r. – były wyraźnie niższe niż w poprzednich latach. W efekcie w strefie euro i w większości krajów Europy Środkowo-Wschodniej utrzymywała się deflacja. Główne banki centralne nadal prowadziły silnie ekspansywną politykę pieniężną. Europejski Bank Centralny (EBC) obniżył stopy procentowe, w tym stopę depozytową do bardziej ujemnego poziomu, a także zwiększył skalę skupu aktywów. Natomiast Rezerwa Federalna Stanów Zjednoczonych (Fed) utrzymywała stopy procentowe – po podwyżce w grudniu 2015 r. – na stabilnym poziomie. Jednocześnie Fed kontynuował reinwestowanie zapadających papierów dłużnych kupionych w trakcie kolejnych rund luzowania ilościowego. W tych warunkach rentowności obligacji skarbowych w strefie euro i innych europejskich gospodarkach wyraźnie się obniżyły w I połowie 2016 r., osiągając w przypadku niektórych krajów ujemne wartości. Towarzyszył temu spadek cen akcji na światowych rynkach oraz deprecjacja części walut gospodarek wschodzących, w tym złotego. Było to związane z podwyższoną awersją do ryzyka ze względu na obawy dotyczące dalszego osłabienia wzrostu gospodarczego w krajach rozwijających się, zwłaszcza w Chinach. W Polsce utrzymywał się stabilny wzrost gospodarczy, choć jego dynamika się obniżyła. Do spowolnienia wzrostu przyczyniło się obniżenie inwestycji związane ze spadkiem napływu funduszy unijnych po zakończeniu poprzedniej perspektywy finansowej UE. Pomimo spowolnienia wzrost gospodarczy pozostał zbliżony do dynamiki produktu potencjalnego. Głównym motorem wzrostu była stabilnie rosnąca konsumpcja prywatna, której sprzyjała poprawa sytuacji na rynku pracy. W szczególności nadal istotnie rosła liczba pracujących, a stopa bezrobocia obniżyła się do najniższego poziomu od 1991 r. W konsekwencji dynamika wynagrodzeń zwiększyła się, choć pozostała umiarkowana. Obok poprawy na rynku pracy w kierunku wyższej dynamiki konsumpcji oddziaływała także poprawa nastrojów gospodarstw domowych i – począwszy od II kw. 2016 r. – wypłaty świadczeń wychowawczych w ramach programu „Rodzina 500 plus”. Towarzyszył temu stabilny wzrost kredytu, w tym dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Wzrosła również dynamika inwestycji mieszkaniowych. Jednocześnie – pomimo spadku obrotów w handlu światowym – dynamika polskiego eksportu była wyższa niż w poprzednich latach. W I połowie 2016 r. dynamika cen w Polsce była wciąż ujemna, co wiązało się głównie ze spadkiem cen surowców na rynkach światowych pod koniec 2015 r. i na początku 2016 r. W kierunku niskiej dynamiki cen oddziaływał również brak presji popytowej oraz umiarkowana dynamika wynagrodzeń. Deflacja nie wywierała jednak negatywnego wpływu na decyzje podmiotów gospodarczych. W szczególności wyniki finansowe przedsiębiorstw pozostały dobre, a gospodarstwa domowe nie odkładały wydatków w oczekiwaniu na spadek cen. Oczekiwania inflacyjne  Monitor Polski –8– Poz. 500 2. Polityka pieniężna i jej uwarunkowania w 2016 r. przedsiębiorstw i gospodarstw domowych były bardzo niskie, jednak nie pojawiły się oczekiwania deflacyjne. Przedłużająca się deflacja spowodowała natomiast obniżenie prognoz dynamiki cen na 2016 r. Oczekiwano jednocześnie, że w 2017 r. dynamika cen będzie wyraźnie dodatnia, czemu miało sprzyjać wygaśnięcie efektów spadku cen surowców na rynkach światowych. Biorąc pod uwagę z jednej strony zrównoważony wzrost gospodarczy, a z drugiej brak negatywnego wpływu deflacji na aktywność gospodarczą, Rada uznała, że stopy procentowe powinny pozostać niezmienione. Za stabilizacją stóp przemawiał również zewnętrzny i przejściowy charakter czynników powodujących utrzymywanie się deflacji. W szczególności Rada uwzględniała to, że wraz z wygaśnięciem efektów spadku cen surowców dynamika cen wzrośnie do wyraźnie dodatniego poziomu. Przy podejmowaniu decyzji Rada brała również pod uwagę stabilny wzrost kredytu oraz inwestycji mieszkaniowych. W II połowie 2016 r. wzrost aktywności gospodarczej na świecie pozostawał umiarkowany, choć jego perspektywy się poprawiły. Wzrost PKB w strefie euro był stabilny, jednak w niektórych krajach członkowskich, w tym w Niemczech, dynamika PKB obniżyła się ze względu na niższą dynamikę inwestycji, przy wciąż słabym wzroście eksportu. Z kolei w Stanach Zjednoczonych wzrost gospodarczy wyraźnie przyśpieszył. W krajach rozwijających się pojawiły się sygnały poprawy koniunktury. W Chinach wzrost gospodarczy pozostał stabilny, a nawet nieco przyśpieszył w IV kw. Dane napływające z Rosji wskazywały na zakończenie recesji w tym kraju. Poprawa perspektyw gospodarczych na świecie przekładała się na wzrost cen ropy naftowej. Dodatkowo w IV kw. 2016 r. do wzrostu cen ropy przyczyniło się porozumienie krajów eksportujących ropę naftową dotyczące ograniczenia jej wydobycia. Ponadto wyraźnie wzrosły ceny wielu surowców rolnych. Wyższe niż przed rokiem ceny surowców znalazły odzwierciedlenie we wzroście dynamiki cen w wielu krajach. W tych warunkach główne banki centralne utrzymywały stopy procentowe bez zmian przez większą część II półrocza. EBC kontynuował program zakupów aktywów finansowych, a Fed – reinwestował zapadające papiery dłużne. Jednak pod koniec roku EBC wydłużył termin zakupów aktywów, decydując przy tym o zmniejszeniu ich miesięcznej skali. Z kolei Fed podwyższył stopy procentowe, sygnalizując dalsze podwyżki stóp procentowych w kolejnych latach. Zacieśnienie polityki pieniężnej w Stanach Zjednoczonych spowodowało wzrost rentowności obligacji skarbowych, umocnienie dolara amerykańskiego i osłabienie części walut gospodarek wschodzących, w tym złotego. Jednocześnie poprawa perspektyw koniunktury na świecie przełożyła się na dalszy wzrost cen aktywów, przede wszystkim akcji, szczególnie w krajach rozwiniętych. W Polsce wzrost gospodarczy w II połowie 2016 r. był niższy niż w poprzednich kwartałach. Podobnie jak w większości krajów Europy Środkowo-Wschodniej główną przyczyną spowolnienia wzrostu był spadek inwestycji związany z zakończeniem poprzedniej perspektywy finansowej UE. W kierunku wyższego wzrostu gospodarczego oddziaływała natomiast przyśpieszająca dynamika konsumpcji. Sprzyjała jej dalsza poprawa sytuacji na rynku pracy, w tym wciąż rosnące zatrudnienie i wynagrodzenia. Wzrost konsumpcji był także wspierany przez wypłaty świadczeń wychowawczych oraz systematyczną poprawę nastrojów gospodarstw domowych. Podobnie jak w poprzednich kwartałach wzrostowi gospodarczemu sprzyjała również stabilna dynamika kredytu oraz wzrost inwestycji mieszkaniowych. Jednocześnie nadal relatywnie wysoka była dynamika eksportu.  Monitor Polski –9– Poz. 500 2. Polityka pieniężna i jej uwarunkowania w 2016 r. W warunkach wyższych niż rok wcześniej cen surowców, zwłaszcza ropy naftowej, dynamika cen w Polsce wyraźnie wzrosła, osiągając pod koniec 2016 r. dodatnie wartości. Jednocześnie – ze względu na wciąż ujemną lukę popytową i umiarkowaną dynamikę płac – inflacja bazowa pozostawała niska. Projekcje makroekonomiczne wskazywały na dalszy wzrost dynamiki cen w kolejnym roku, czemu towarzyszyło podwyższenie się oczekiwań inflacyjnych. Biorąc pod uwagę powyższe uwarunkowania, w II połowie 2016 r. Rada utrzymywała stopy procentowe na niezmienionym poziomie. Za stabilizacją stóp procentowych przemawiał przejściowy charakter spowolnienia gospodarczego w II półroczu, w tym oczekiwania na poprawę koniunktury w kolejnych kwartałach. W szczególności Rada oceniała, że w 2017 r. utrzyma się wyższy niż w poprzednich latach wzrost popytu konsumpcyjnego, a jednocześnie nastąpi ożywienie inwestycji związane z prognozowanym wzrostem absorbcji środków unijnych. Rada brała także pod uwagę wzrost bieżącej dynamiki cen oraz prognozy kształtowania się inflacji na umiarkowanym poziomie w kolejnych kwartałach. Ważnym elementem realizacji polityki pieniężnej opartej na strategii celu inflacyjnego była w 2016 r. – podobnie jak w poprzednich latach – komunikacja z otoczeniem, polegająca na przedstawianiu przez Radę informacji o podejmowanych decyzjach wraz z oceną przebiegu procesów gospodarczych wpływającą na te decyzje. Do najważniejszych instrumentów komunikacji polityki pieniężnej w 2016 r. należały publikowane cyklicznie: Informacje po posiedzeniach Rady Polityki Pieniężnej (i towarzyszące im konferencje prasowe po posiedzeniach Rady), Opisy dyskusji na posiedzeniach decyzyjnych Rady Polityki Pieniężnej1, Raporty o inflacji, a także: Sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej na rok 2015 i Założenia polityki pieniężnej na rok 2017. 1 W Opisach dyskusji na posiedzeniach decyzyjnych Rady Polityki Pieniężnej, stanowiących Załącznik 6. niniejszego Sprawozdania, znajduje się szersze omówienie zagadnień i argumentów, które wpływały na decyzje podejmowane przez Radę w 2016 r.  Monitor Polski – 10 – Poz. 500 3. Instrumenty polityki pieniężnej w 2016 r. 3. Instrumenty polityki pieniężnej w 2016 r. W 2016 r. NBP realizował politykę pieniężną, wykorzystując zestaw instrumentów przyjęty przez Radę Polityki Pieniężnej w Założeniach polityki pieniężnej na rok 2016. Płynność sektora bankowego w 2016 r. W 2016 r. w sektorze bankowym utrzymywała się nadpłynność2. Jej średni poziom w roku wyniósł 73 206 mln zł3 i był niższy w porównaniu do 2015 r. o 16 386 mln zł, tj. o 18,3%. W ciągu 2016 r. poziom nadpłynności sektora bankowego podlegał zmianom. Od początku roku do końca lipca skala nadpłynności uległa zmniejszeniu z poziomu 86 504 mln zł w styczniu do 66 079 mln zł w lipcu. W kolejnych trzech miesiącach poziom nadpłynności był stabilny. W listopadzie, na skutek znacznego skupu walut obcych od Ministerstwa Finansów, skala nadpłynności ponownie wzrosła do poziomu 76 969 mln zł. W grudniu wskazana pozycja pozostała na zbliżonym poziomie – 76 944 mln zł. W efekcie średni poziom nadpłynności w grudniu 2016 r. był o 10 720 mln zł (tj. o 12,2%) niższy niż w grudniu 2015 r. Największy wpływ na kształtowanie płynności sektora bankowego w 2016 r. miały zmiany poziomu pieniądza gotówkowego w obiegu. Oddziaływanie tego czynnika przyczyniło się do spadku płynności sektora bankowego w ciągu roku o 24 190 mln zł. W kierunku ograniczenia poziomu płynności sektora bankowego oddziaływał również wzrost wysokości rezerwy obowiązkowej – średnio o 2 984 mln zł. Wśród czynników zwiększających płynność sektora bankowego w 2016 r. największe znaczenie miały przeprowadzane przez NBP transakcje walutowe związane ze skupem walut obcych od Ministerstwa Finansów w ramach ustalonego limitu. Przewaga skupu walut obcych nad ich sprzedażą przez NBP w 2016 r. spowodowała wzrost płynności sektora bankowego o 6 042 mln zł. Na wzrost płynności wpłynęła również wpłata z zysku NBP do budżetu państwa w kwocie 7 862 mln zł. Stopy procentowe NBP Najważniejsze znaczenie w realizacji polityki pieniężnej w 2016 r. miała stopa referencyjna NBP. Stopa ta, określając rentowność operacji otwartego rynku, wpływała na oprocentowanie krótkoterminowych instrumentów rynku pieniężnego, w szczególności niezabezpieczonych depozytów międzybankowych. Stopy depozytowa oraz oprocentowania kredytu lombardowego wyznaczały pasmo wahań stóp procentowych overnight na rynku międzybankowym. 2 Nadpłynność sektora bankowego jest to nadwyżka środków pozostająca w sektorze bankowym ponad wymagany poziom rezerwy obowiązkowej. Miarą nadpłynności jest saldo przeprowadzanych przez NBP operacji otwartego rynku oraz operacji depozytowo-kredytowych. 3 W okresach utrzymywania rezerwy obowiązkowej.  Monitor Polski – 11 – Poz. 500 3. Instrumenty polityki pieniężnej w 2016 r. Operacje otwartego rynku W 2016 r. celem operacyjnym polityki pieniężnej, podobnie jak w 2015 r., było dążenie do kształtowania stawki POLONIA w pobliżu stopy referencyjnej NBP. Głównym instrumentem służącym realizacji wskazanego zadania były operacje otwartego rynku (podstawowe oraz dostrajające), przeprowadzane z inicjatywy banku centralnego. Za ich pomocą bank centralny zarządzał płynnością sektora bankowego. Realizację celu operacyjnego polityki pieniężnej wspierały system rezerwy obowiązkowej oraz oferowane przez bank centralny operacje depozytowo-kredytowe. Za pomocą podstawowych operacji otwartego rynku bank centralny wpływał na skalę płynności sektora bankowego. NBP dążył do utrzymywania zbilansowanych warunków płynnościowych w sektorze bankowym w ciągu całego okresu utrzymywania rezerwy obowiązkowej. Jednocześnie rentowności poszczególnych operacji, równe obowiązującemu w dniu ich przeprowadzania poziomowi stopy referencyjnej NBP, bezpośrednio oddziaływały na cenę pieniądza wyznaczaną na rynku międzybankowym (w tym na stawkę POLONIA). Wykres 1 Średnie w miesiącu saldo operacji otwartego rynku w latach 1995-2016 mld PLN Saldo operacji otwartego rynku 132 110 Wykres 2 Instrumenty absorbujące nadpłynność w poszczególnych miesiącach w 2016 r. mld PLN 90 85 80 88 66 44 Średnie saldo operacji depozytowo-kredytowych Średni poziom bonów pieniężnych NBP w operacjach dostrajających Średni poziom bonów pieniężnych NBP w operacjach podstawowych 75 70 65 60 22 0 95m1 97m1 99m1 01m1 03m1 05m1 07m1 09m1 11m1 13m1 15m1 Źródło: dane NBP. 55 50 16m1 16m2 16m3 16m4 16m5 16m6 16m7 16m8 16m9 16m1016m1116m12 Źródło: dane NBP. Operacje podstawowe stosowane były w 2016 r. regularnie, raz w tygodniu, w formie emisji bonów pieniężnych NBP z 7-dniowym terminem zapadalności. Za pomocą operacji podstawowych bank centralny sterylizował większość nadpłynności utrzymującej się w sektorze bankowym. W 2016 r. średni poziom bonów pieniężnych NBP emitowanych w ramach operacji podstawowych wyniósł 71 175 mln zł i był niższy w porównaniu z 2015 r. o 16 809 mln zł. Poza operacjami podstawowymi w 2016 r. NBP przeprowadzał operacje dostrajające, które pełniły rolę uzupełniającą w realizacji celu operacyjnego polityki pieniężnej. Przesłanką ich stosowania było dążenie do zapewnienia bankom możliwości zbilansowania ich pozycji płynnościowych w okresie utrzymywania rezerwy. Rentowności tych operacji były równe poziomowi stopy referencyjnej NBP i – w sposób analogiczny jak w przypadku rentowności operacji podstawowych – wpływały na cenę pieniądza na rynku międzybankowym. W 2016 r. NBP przeprowadził 11 operacji dostrajających w ostatnim dniu roboczym okresu utrzymywania rezerwy obowiązkowej. Dodatkowo w 2016 r. NBP przeprowadził 4 operacje  Monitor Polski – 12 – Poz. 500 3. Instrumenty polityki pieniężnej w 2016 r. dostrajające w trakcie okresu utrzymywania rezerwy obowiązkowej. W ramach operacji dostrajających w 2016 r. emitowane były przez NBP bony pieniężne z terminami zapadalności 1-, 2- 3i 4-dniowymi, tj. krótszymi niż w przypadku operacji podstawowych. Średni poziom operacji dostrajających w 2016 r. wyniósł 1 263 mln zł i był wyższy niż w 2015 r. o 155 mln zł. Sposób zarządzania płynnością sektora bankowego przez NBP stwarzał bankom warunki do skutecznego bilansowania własnych pozycji płynnościowych w perspektywie okresu utrzymywania rezerwy obowiązkowej. Odzwierciedleniem powyższych uwarunkowań była wysoka skuteczność NBP w zakresie realizacji celu operacyjnego polityki pieniężnej w 2016 r. Stawka POLONIA ukształtowała się w 2016 r. na poziomach zbliżonych do wysokości stopy referencyjnej NBP. Średnie absolutne odchylenie stawki POLONIA od stopy referencyjnej NBP w 2016 r. wyniosło 16 pb, w porównaniu do 12 pb w 2015 r.4 Wykres 3 Stopy procentowe NBP oraz stawka POLONIA w latach 2015-2016 proc. 3,5 3,5 3,0 Stopa lombardowa NBP Stopa depozytowa NBP POLONIA Stopa referencyjna NBP 3,0 2,5 2,5 2,0 2,0 1,5 1,5 1,0 1,0 0,5 0,5 0,0 15m1 15m5 15m9 16m1 16m6 16m10 0,0 Źródło: dane NBP. Rezerwa obowiązkowa System rezerwy obowiązkowej sprzyjał realizacji celu operacyjnego polityki pieniężnej, oddziałując w kierunku stabilizacji krótkoterminowych rynkowych stóp procentowych. Uśredniony charakter systemu rezerwy obowiązkowej stwarzał podmiotom swobodę decydowania o wysokości środków gromadzonych na rachunkach w banku centralnym w trakcie okresu rezerwowego, pod warunkiem utrzymywania średniego stanu środków na rachunkach w NBP w okresie rezerwowym na poziomie nie niższym od wartości rezerwy wymaganej. Jednocześnie obowiązek utrzymywania rezerwy obowiązkowej ograniczał skalę operacji otwartego rynku NBP, konieczną do sterylizacji nadpłynności utrzymującej się w 2016 r. w sektorze bankowym. 4 Przytoczony wskaźnik obliczono jako średnie dzienne absolutne odchylenie stawki POLONIA od stopy referencyjnej NBP (uśredniony moduł różnicy) przeliczone według bazy 365 dni.  Monitor Polski – 13 – Poz. 500 3. Instrumenty polityki pieniężnej w 2016 r. W 2016 r. obowiązkowi utrzymywania rezerwy obowiązkowej podlegały banki, oddziały instytucji kredytowych, oddziały banków zagranicznych działające w Polsce, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe oraz Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa. Podstawowa stopa rezerwy obowiązkowej w 2016 r. wynosiła 3,5% od wszystkich zobowiązań, z wyjątkiem środków uzyskanych z tytułu transakcji repo i sell-buy-back, w przypadku których analogiczny parametr wynosił 0,0%. Na dzień 31 grudnia 2016 r. wysokość rezerwy obowiązkowej ukształtowała się na poziomie 40 033 mln zł, w tym rezerwa obowiązkowa banków wynosiła 39 712 mln zł (z czego 2 438 mln zł stanowiła rezerwa sektora banków spółdzielczych), a rezerwa obowiązkowa spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych oraz Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej – 321 mln zł. Rezerwa obowiązkowa ogółem była wyższa w porównaniu do stanu na dzień 31 grudnia 2015 r. o 2 918 mln zł, co oznacza wzrost o 7,86%. Głównym czynnikiem kształtującym przyrost rezerwy obowiązkowej w 2016 r. był wzrost depozytów w sektorze bankowym, od których naliczana była rezerwa obowiązkowa. Oprocentowanie środków rezerwy obowiązkowej w 2016 r. wynosiło 0,9 stopy referencyjnej NBP. Oznacza to, iż przeciętnie w trakcie roku kształtowało się na poziomie 1,35% wobec 1,43% w 2015 r. W 2016 r. we wszystkich okresach rezerwowych odnotowana została nadwyżka średniego stanu środków na rachunkach podmiotów w porównaniu z wymaganym poziomem rezerwy obowiązkowej. Osiągnęła ona minimalną wartość w styczniu (95,7 mln zł), a maksymalną – w grudniu (308,2 mln zł). Przeciętna nadwyżka średniego stanu środków na rachunkach podmiotów rezerwy w 2016 r. wyniosła 164,5 mln zł i stanowiła 0,42% średniego poziomu wymaganej rezerwy obowiązkowej. W 2016 r. odnotowano 4 przypadki nieutrzymania wymaganego poziomu rezerwy obowiązkowej, w tym 2 – przez banki komercyjne, 1 – przez bank spółdzielczy oraz 1 – przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową. Przyczynami nieutrzymania rezerwy obowiązkowej na wymaganym poziomie były błędy rachunkowe oraz problemy techniczne związane z wewnętrznymi systemami informatycznymi podmiotów rezerwy. W trakcie 2016 r. Zarząd NBP zwolnił 1 bank spółdzielczy, będący w okresie realizacji programu postępowania naprawczego, z obowiązku utrzymywania rezerwy obowiązkowej.  Monitor Polski – 14 – Poz. 500 3. Instrumenty polityki pieniężnej w 2016 r. Wykres 4 Zmiany wielkości rezerwy obowiązkowej i odchylenia od rezerwy wymaganej w 2016 r. Odchylenia od rezerwy wymaganej (prawa oś) Rezerwa wymagana mld PLN mln PLN 40,5 39,8 40,0 39,4 39,5 38,8 39,0 36,5 119,4 95,7 115,4 37,6 39,5 39,1 286,2 308,2 37,7 01.02.16 28.02.16 350 250 193,1 192,8 200 124,4 133,0 150 95,8 100 37,1 31.12.15 31.01.16 400 300 162,8 146,9 38,0 37,0 39,0 38,3 38,5 37,5 39,5 40,0 50 29.02.16 30.03.16 31.03.16 01.05.16 02.05.16 30.05.16 31.05.16 29.06.16 30.06.16 31.07.16 01.08.16 30.08.16 31.08.16 29.09.16 30.09.16 30.10.16 31.10.16 29.11.16 30.11.16 01.01.17 0 Źródło: dane NBP. Operacje depozytowo-kredytowe Operacje depozytowo-kredytowe (depozyt na koniec dnia oraz kredyt lombardowy) pełniły rolę instrumentów stabilizujących poziom płynności na rynku międzybankowym oraz skalę wahań stóp overnight. Operacje te przeprowadzane były z inicjatywy banków. Przy ich wykorzystaniu podmioty te uzupełniały niedobory płynności bądź lokowały nadwyżki środków w NBP, w obu przypadkach na okresy jednodniowe. Stopa oprocentowania kredytu lombardowego, wyznaczająca maksymalną cenę pozyskania pieniądza w NBP, określała jednocześnie górną granicę wahań stóp na rynku międzybankowym. Z kolei stopa depozytowa stanowiła ograniczenie korytarza ich odchyleń od dołu. W 2016 r., podobnie jak w latach poprzednich, banki sporadycznie korzystały z kredytu lombardowego. Łączna kwota wykorzystanego kredytu w skali roku (wyznaczona za dni wykorzystywania tego instrumentu) wyniosła 1 349,5 mln zł w porównaniu z 10,9 mln zł w 2015 r. Średnie dzienne wykorzystanie kredytu lombardowego ukształtowało się w 2016 r. na poziomie 3 667,2 tys. zł (przy 29,9 tys. zł w 2015 r.). W 2016 r. banki złożyły lokaty terminowe (depozyty na koniec dnia) w NBP ogółem w kwocie 284,2 mld zł (liczone za dni ich utrzymywania). Wspomniana wartość była o 55,6% wyższa od wyznaczonej w analogiczny sposób w roku poprzednim (182,5 mld zł). Łączna wysokość lokat składanych przez banki w danym dniu wahała się od 40,0 mln zł do 17 052,5 mln zł. Średni dzienny poziom depozytu na koniec dnia w 2016 r. wyniósł 772,3 mln zł w porównaniu z 500,3 mln zł w 2015 r. Najwyższe kwoty środków banki lokowały w formie depozytu na koniec dnia w ostatnich dniach okresów utrzymywania rezerwy obowiązkowej.  Monitor Polski – 15 – Poz. 500 3. Instrumenty polityki pieniężnej w 2016 r. Swapy walutowe Wykorzystując transakcje typu swap walutowy, NBP może dokonywać kupna (lub sprzedaży) złotego za walutę obcą na rynku kasowym przy jednoczesnej jego odsprzedaży (lub odkupie) w ramach transakcji terminowej w określonej dacie. W 2016 r. NBP nie przeprowadzał tego rodzaju operacji. Interwencje walutowe W ramach obowiązującej strategii polityki pieniężnej NBP może dokonywać zakupu bądź sprzedaży na rynku walut obcych za złote. W 2016 r. NBP nie przeprowadzał tego rodzaju operacji.  Monitor Polski – 16 – Poz. 500 Załącznik 1. Otoczenie polskiej gospodarki Załącznik 1. Otoczenie polskiej gospodarki W 2016 r. wzrost gospodarczy na świecie był nadal umiarkowany, jednak w II połowie roku pojawiły się sygnały jego ożywienia (Wykres 5). Dynamika cen w otoczeniu polskiej gospodarki przez większą część roku pozostawała bardzo niska, rosnąc wyraźnie dopiero pod koniec roku. W strefie euro, będącej głównym partnerem handlowym Polski, w 2016 r. dynamika PKB była stabilna (Wykres 6). Głównym czynnikiem wzrostu gospodarczego pozostał rosnący popyt wewnętrzny wspierany przez poprawiającą się sytuację na rynku pracy. Wzrostowi w strefie euro sprzyjała również ekspansywna polityka pieniężna EBC, która przekładała się na poprawę warunków finansowania gospodarstw domowych i przedsiębiorstw oraz na bardzo niskie, a nawet ujemne, stopy procentowe i rentowności obligacji skarbowych (Wykres 9). Dynamikę PKB w strefie euro przez większą część roku ograniczał natomiast słaby wzrost eksportu związany z niską dynamiką handlu światowego. W większości krajów Europy Środkowo-Wschodniej wzrost PKB w 2016 r. był nieco niższy niż w poprzednich latach. Było to związane głównie ze spadkiem nakładów inwestycyjnych po zakończeniu perspektywy finansowej UE 2007-2013. W Stanach Zjednoczonych w 2016 r. utrzymała się dobra koniunktura gospodarcza, chociaż dynamika PKB obniżyła się przejściowo w I połowie roku, głównie z uwagi na ograniczenie aktywności w sektorze wydobywczym w warunkach niższych niż w poprzednich latach cen ropy naftowej. W największych gospodarkach wschodzących koniunktura była wciąż słaba. W Chinach wzrost gospodarczy był niższy niż w poprzednich latach, choć pod koniec roku nieznacznie przyśpieszył. Z kolei w Rosji trwała recesja, lecz jej skala stopniowo malała (Wykres 6). Wykres 5 Roczna dynamika PKB na świecie w latach 20042016 z podziałem na grupy krajów Wykres 6 Roczna dynamika PKB w wybranych gospodarkach w latach 2004-2016 proc. proc. 6 6 proc. 6 18 Strefa euro Stany Zjednoczone Chiny (prawa oś) Rosja (prawa oś) 4 4 4 12 2 2 2 6 0 0 0 0 -2 -2 -2 -6 -4 -4 -4 -12 -6 -6 -6 Pozostałe 04q1 06q1 Kraje europejskie 08q1 10q1 BRICs USA Świat 12q1 14q1 16q1 Źródło: dane Bloomberg, Eurostat, MFW, obliczenia NBP. 04q1 06q1 08q1 10q1 12q1 14q1 16q1 -18 Źródło: dane Bloomberg. Średnia dynamika PKB gospodarek stanowiących 80% światowego PKB (Australii, Brazylii, Chin, Francji, Hiszpanii, Indii, Indonezji, Japonii, Kanady, Korei, Meksyku, Niemiec, Rosji, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii, Turcji, Wielkiej Brytanii i Włoch), ważona PKB. Ceny surowców w 2016 r. były znacząco niższe niż w poprzednich latach, jednak ich poziom systematycznie rósł w ciągu roku. W efekcie roczna dynamika cen surowców była ujemna w I połowie  Monitor Polski – 17 – Poz. 500 Załącznik 1. Otoczenie polskiej gospodarki roku, a w II połowie roku stała się dodatnia (Wykres 7)5. Takie kształtowanie się cen surowców w znaczącym stopniu determinowało zmiany dynamiki cen towarów i usług konsumpcyjnych na świecie. W I połowie roku zarówno w strefie euro, jak i krajach Europy Środkowo-Wschodniej utrzymywała się deflacja. Natomiast w II półroczu – wraz ze wzrostem cen surowców, w tym ropy naftowej – roczna dynamika cen konsumpcyjnych w otoczeniu polskiej gospodarki stała się dodatnia (Wykres 8). Jednocześnie – w warunkach wciąż niskiej presji popytowej – inflacja bazowa w strefie euro i Europie Środkowo-Wschodniej była nadal wyraźnie niższa od wieloletniej średniej. Wykres 7 Roczna dynamika cen surowców energetycznych i rolnych w dolarach amerykańskich w latach 2004-2016 proc. proc. 150 150 100 100 Surowce energetyczne Surowce rolne 50 10 Strefa euro Europa Środkowo-Wschodnia (bez Polski) 10 8 8 6 6 4 4 2 2 0 0 50 0 0 -50 -100 Wykres 8 Roczna dynamika cen towarów i usług konsumpcyjnych w otoczeniu gospodarczym Polski w latach 2004-2016 -50 04q1 06q1 08q1 10q1 12q1 14q1 16q1 -100 -2 04m1 06m1 08m1 10m1 12m1 14m1 16m1 -2 Źródło: dane Bloomberg, obliczenia NBP. Źródło: dane Bloomberg, obliczenia NBP. W skład indeksu cen surowców rolnych wchodzą ceny: pszenicy, rzepaku, wieprzowiny, ziemniaków, cukru, kakao, kawy, odtłuszczonego mleka w proszku, masła, zagęszczonego mrożonego soku pomarańczowego. System wag odwzorowuje strukturę konsumpcji polskich gospodarstw domowych. W skład indeksu cen surowców energetycznych wchodzą ceny: węgla, ropy i gazu. System wag odwzorowuje strukturę zużycia nośników energii pierwotnej w gospodarce polskiej. Inflacja HICP i inflacja bazowa (HICP po wyłączeniu cen żywności nieprzetworzonej i energii; oznaczona przerywaną linią). Wskaźniki dla Europy Środkowo-Wschodniej są średnimi ważonymi PKB dla następujących krajów: Bułgarii, Chorwacji, Czech, Estonii, Litwy, Łotwy, Słowacji, Słowenii, Rumunii i Węgier. W tych warunkach EBC w 2016 r. zwiększył skalę ekspansywności prowadzonej polityki pieniężnej. W szczególności, w I połowie roku EBC obniżył stopy procentowe, w tym stopę depozytową do bardziej ujemnego poziomu, a także wydłużył termin skupu aktywów finansowych, zwiększając jednocześnie jego miesięczną skalę. W II połowie roku, pomimo wzrostu inflacji w strefie euro, EBC ponownie wydłużył termin funkcjonowania programu skupu aktywów, podejmując zarazem decyzję o obniżeniu jego miesięcznej skali. Z kolei Fed – w związku z niższą dynamiką aktywności gospodarczej w Stanach Zjednoczonych w I połowie 2016 r. – utrzymywał stopy procentowe na niezmienionym poziomie, po ich podwyższeniu w grudniu 2015 r. Wraz z poprawą koniunktury i ponownym wzrostem inflacji, Fed podniósł stopy procentowe w grudniu 2016 r., sygnalizując ich dalsze podwyżki w kolejnych latach. W warunkach stopniowo poprawiającej się koniunktury w części gospodarek wschodzących i Stanach Zjednoczonych, a także nadal silnie ekspansywnej polityki pieniężnej większości głównych banków centralnych, ceny akcji na świecie nieznacznie wzrosły w 2016 r. (Wykres 9). Jednocześnie zaostrzenie polityki pieniężnej Fed przyczyniło się do wzrostu rentowności obligacji skarbowych w Stanach Zjednoczonych oraz w niektórych krajach rozwijających się, wpływając również na osłabienie walut 5 Od grudnia 2015 r. do grudnia 2016 r. ceny ropy naftowej wzrosły o 41,2%, ceny węgla o 64,8%, ceny gazu o 10%, a ceny surowców rolnych o 10,8%. Jednocześnie poziom cen ropy, gazu i surowców rolnych był niższy od 10-letniej średniej o odpowiednio 35%, 25% i 13%.  Monitor Polski – 18 – Poz. 500 Załącznik 1. Otoczenie polskiej gospodarki części gospodarek wschodzących. Z kolei w kierunku aprecjacji kursów walut gospodarek będących eksporterami netto surowców oddziaływał wzrost cen surowców (Wykres 10). Wykres 9 Rentowności 10-letnich obligacji skarbowych Niemiec i Stanów Zjednoczonych oraz indeks cen na światowych rynkach akcji w latach 2004-2016 indeks, 04m1=100 proc. 6 210 Wykres 10 Kursy walut gospodarek wschodzących w latach 2004-2016 indeks, 04m1=100 140 140 130 130 120 120 110 110 5 180 4 150 3 120 100 100 2 90 90 90 1 0 -1 04m1 60 Rentowności obligacji niemieckich Rentowności obligacji amerykańskich Indeks cen na światowych rynkach akcji (prawa oś) 06m1 08m1 10m1 12m1 80 80 Eksporterzy netto surowców 70 30 14m1 16m1 0 70 Pozostałe gospodarki wschodzące 60 50 04m1 60 06m1 08m1 10m1 12m1 14m1 16m1 50 Źródło: dane Bloomberg, obliczenia NBP. Źródło: dane Bloomberg i MFW, obliczenia NBP. Indeks cen na światowych rynkach akcji to MSCI (Morgan Stanley Capital International) World Index. Indeksy kursów walut gospodarek wschodzących w relacji do dolara, ważone PKB. Kraje będące eksporterami netto surowców: Brazylia, Chile, Kolumbia, Meksyk, Peru, Rosja i RPA. Pozostałe gospodarki wschodzące: Indie, Indonezja, Korea, Malezja, Filipiny, Polska, Rumunia, Singapur, Tajwan, Tajlandia, Turcja, Ukraina i Węgry. Wzrost oznacza aprecjację.  Monitor Polski – 19 – Poz. 500 Załącznik 2. Produkt Krajowy Brutto Załącznik 2. Produkt Krajowy Brutto Wzrost realnego PKB w 2016 r. wyniósł 2,7% wobec 3,8% rok wcześniej (Wykres 11; Tabela 1). Głównym czynnikiem wzrostu gospodarczego był popyt konsumpcyjny, którego dynamika była wyższa niż w poprzednim roku. Do niższej dynamiki PKB w 2016 r. przyczynił się natomiast głównie spadek inwestycji związany z zakończeniem perspektywy finansowej UE 2007-2013. Wzrost gospodarczy – pomimo obniżenia – pozostał zbliżony do dynamiki produktu potencjalnego. Wykres 11 Roczna dynamika PKB i jej struktura w latach 2004-2016 Wykres 12 Roczna dynamika wartości dodanej i jej struktura w latach 2004-2016 proc. proc. 12 Eksport netto Przyrost zapasów Nakłady brutto na środki trwałe Spożycie publiczne Spożycie indywidualne PKB 10 8 6 12 12 10 10 8 8 12 Przemysł Budownictwo Usługi rynkowe i rolnictwo Usługi nierynkowe 10 Wartość dodana ogółem 8 6 6 6 4 4 4 4 2 2 2 2 0 0 0 0 -2 -2 -2 -2 -4 -4 -4 -4 -6 -6 04q1 06q1 08q1 10q1 12q1 14q1 16q1 Źródło: dane GUS. -6 04q1 06q1 08q1 10q1 12q1 14q1 16q1 -6 Źródło: dane GUS, obliczenia NBP. Usługi rynkowe i rolnictwo obejmują sekcje A i G-N klasyfikacji PKD: rolnictwo, handel, transport, zakwaterowanie i gastronomię, informację i komunikację, działalność finansową i ubezpieczeniową, obsługę rynku nieruchomości, działalność profesjonalną, naukową i techniczną oraz administrowanie i działalność wspierającą. Usługi nierynkowe obejmują sekcje O, P i Q klasyfikacji PKD: administrację publiczną i obronę narodową, obowiązkowe zabezpieczenia społeczne, edukację, a także ochronę zdrowotną i pomoc społeczną. Szybszy wzrost spożycia indywidualnego w 2016 r. był w znacznej mierze związany z poprawą na rynku pracy, przejawiającą się we wzroście płac i zatrudnienia, a także z rozpoczęciem wypłat świadczeń wychowawczych w ramach programu „Rodzina 500 plus”. W kierunku wzrostu konsumpcji prywatnej oddziaływała też poprawa nastrojów konsumentów oraz niższe niż w poprzednich latach oprocentowanie kredytów. Spadek nakładów brutto na środki trwałe – podobnie jak w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej (zob. również Załącznik 1. Otoczenie polskiej gospodarki) – wynikał głównie z przejściowego obniżenia się absorbcji środków unijnych po zakończeniu perspektywy finansowej UE 2007-2013. W konsekwencji niższego napływu środków unijnych obniżyły się inwestycje publiczne oraz przedsiębiorstw. Spadkowi inwestycji publicznych i przedsiębiorstw towarzyszył jednak wzrost inwestycji mieszkaniowych, któremu sprzyjały zwiększające się dochody do dyspozycji gospodarstw domowych oraz wysoka dostępność i niższe niż w poprzednich latach oprocentowanie kredytów. W 2016 r. wkład eksportu netto do dynamiki PKB był nieznacznie dodatni, choć mniejszy niż w poprzednim roku, wskutek silniejszego przyśpieszenia importu niż eksportu. Przyśpieszenie  Monitor Polski – 20 – Poz. 500 Załącznik 2. Produkt Krajowy Brutto dynamiki importu było związane ze zwiększeniem się wzrostu popytu konsumpcyjnego. Wyższej dynamice eksportu sprzyjał natomiast stabilny wzrost gospodarczy w strefie euro oraz rosnąca konkurencyjność cenowa polskich produktów w warunkach słabszego niż rok wcześniej kursu złotego. Dekompozycja sektorowa dynamiki wartości dodanej wskazuje, że w 2016 r. głównym źródłem wzrostu gospodarczego był wzrost aktywności w sektorze usług. Dodatni był również wkład przemysłu do wzrostu wartości dodanej, podczas gdy w budownictwie wartość dodana obniżyła się (Wykres 12; Tabela 1). Tabela 1 PKB i jego komponenty w latach 2008-2016 2016 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2016 Ceny bieżące (mld PLN) proc. PKB Q1 Q2 Q3 Q4 PKB 1851,2 100,0 4,2 2,8 3,7 5,0 1,6 1,4 3,3 3,8 2,7 2,9 3,0 2,4 2,5 Popyt krajowy 1779,2 96,1 5,4 -0,1 4,2 4,2 -0,5 -0,6 4,7 3,3 2,4 3,5 1,9 2,7 1,7 Spożycie 1416,4 76,5 6,2 3,6 2,8 2,0 0,5 0,8 2,8 2,8 3,6 3,6 3,5 4,0 3,1 Spożycie indywidualne 1072,3 57,9 6,8 3,6 2,5 3,3 0,8 0,3 2,6 3,0 3,8 3,4 3,4 4,1 4,5 Akumulacja Nakłady brutto na środki trwałe 362,8 19,6 2,7 -12,6 9,7 12,8 -3,9 -5,8 12,8 4,9 -1,8 2,9 -5,0 -2,2 -1,6 334,3 18,1 8,8 -2,7 -0,4 8,8 -1,8 -1,1 10,0 6,1 -7,9 -9,8 -4,5 -6,7 -9,8 Eksport 967,8 52,3 7,1 -5,9 12,9 7,9 4,6 6,1 6,7 7,7 9,0 7,1 11,8 7,8 9,3 Import 895,9 48,4 9,5 -12,4 14,0 5,5 -0,3 1,7 10,0 6,6 8,9 8,7 10,1 8,7 8,2 Wartość dodana 1637,5 88,5 4,2 3,1 3,5 5,0 1,7 1,5 3,3 3,7 2,6 2,7 2,8 2,2 2,5 Przemysł 433,6 23,4 6,3 0,3 8,4 7,9 2,8 0,9 4,5 3,8 3,6 3,2 5,0 3,6 2,7 Budownictwo Usługi rynkowe i rolnictwo 112,3 6,1 2,5 10,1 4,9 13,5 -4,0 -5,0 9,0 6,4 -12,0 -12,7 -9,6 -16,7 -9,6 851,3 46,0 3,3 2,6 2,1 3,5 2,2 3,2 2,5 3,7 4,6 4,3 3,8 4,8 5,3 Usługi nierynkowe 240,2 13,0 3,1 5,3 -0,3 1,1 0,1 0,9 1,7 2,0 1,8 2,0 2,2 2,3 0,9 Roczna dynamika (w proc., ceny stałe roku poprzedniego) Wkład do rocznej dynamiki PKB (w pkt proc., ceny stałe roku poprzedniego) Popyt krajowy - - 5,5 -0,3 4,3 4,3 -0,5 -0,6 4,7 3,2 2,4 3,4 1,8 2,7 1,7 Spożycie Spożycie indywidualne - - 4,9 2,9 2,3 1,6 0,4 0,6 2,2 2,2 2,8 3,0 2,7 3,1 2,2 - - 4,1 2,2 1,7 2,0 0,5 0,2 1,5 1,8 2,3 2,2 2,0 2,5 2,2 Akumulacja Nakłady brutto na środki trwałe - - 0,6 -3,0 1,9 2,7 -0,9 -1,2 2,5 1,0 -0,4 0,4 -0,9 -0,4 -0,5 - - 1,9 -0,6 0,0 1,8 -0,4 -0,2 1,9 1,2 -1,6 -1,4 -0,8 -1,3 -2,8 Eksport netto - - -1,3 3,2 -0,5 0,9 2,1 2,0 -1,4 0,6 0,3 -0,5 1,2 -0,3 0,8 Przemysł - - 1,5 -0,1 2,1 1,9 0,4 0,1 1,2 1,0 0,9 0,9 1,2 0,8 0,8 Budownictwo Usługi rynkowe i rolnictwo - - -0,1 0,9 0,5 0,8 -0,2 -0,4 0,7 0,5 -1,0 -0,7 -0,7 -1,5 -0,9 - - 2,2 1,4 1,0 1,4 1,4 1,4 1,2 1,9 2,4 2,1 2,0 2,5 2,5 Usługi nierynkowe - - 0,2 0,7 0,1 0,1 0,0 0,1 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,1 Źródło: dane GUS, obliczenia NBP. Usługi rynkowe i rolnictwo obejmują sekcje A i G-N klasyfikacji PKD: rolnictwo, handel, transport, zakwaterowanie i gastronomię, informację i komunikację, działalność finansową i ubezpieczeniową, obsługę rynku nieruchomości, działalność profesjonalną, naukową i techniczną oraz administrowanie i działalność wspierającą. Usługi nierynkowe obejmują sekcje O, P i Q klasyfikacji PKD: administrację publiczną i obronę narodową, obowiązkowe zabezpieczenia społeczne, edukację, a także ochronę zdrowotną i pomoc społeczną.  Monitor Polski – 21 – Poz. 500 Załącznik 3. Ceny towarów i usług konsumpcyjnych Załącznik 3. Ceny towarów i usług konsumpcyjnych Dynamika cen towarów i usług konsumpcyjnych w 2016 r. wyniosła średnio -0,6% (wobec -0,9% w roku poprzednim), przy czym pod koniec roku osiągnęła wartości dodatnie (Wykres 13; Tabela 2). Wykres 13 Roczna dynamika cen towarów i usług konsumpcyjnych na tle celu inflacyjnego w latach 2004-2016 Wykres 14 Roczna dynamika cen konsumpcyjnych i wkład głównych kategorii cen do dynamiki CPI w latach 2004-2016 proc. proc. Żywność i napoje bezalkoholowe Energia Towary Usługi CPI 6 6 5 5 5 5 4 4 4 4 3 3 3 3 2 2 2 2 1 1 1 1 0 0 0 0 -1 -1 -1 -1 -2 -2 04m1 6 CPI -2 04m1 06m1 08m1 Źródło: dane GUS. 6 Cel inflacyjny 10m1 12m1 14m1 16m1 06m1 08m1 10m1 12m1 14m1 16m1 -2 Źródło: dane GUS, obliczenia NBP. W 2016 r. kształtowanie się dynamiki cen w Polsce, podobnie jak w innych gospodarkach europejskich, było determinowane głównie zmianami cen surowców energetycznych na rynkach światowych (Wykres 14). W I połowie roku ceny tych surowców były wyraźnie niższe niż w poprzednich latach, przez co ich roczna dynamika była ujemna (zob. Załącznik 1. Otoczenie polskiej gospodarki). W II połowie roku nastąpił ich wzrost, co znalazło odzwierciedlenie w stopniowym zwiększaniu się dynamiki cen energii, która jednak osiągnęła wartości dodatnie dopiero pod koniec roku. W 2016 r. dynamikę cen energii zmniejszały także obniżki regulowanych administracyjnie opłat za gaz ziemny i energię elektryczną dla gospodarstw domowych 6, a także spadek cen opału. Niższe niż w poprzednim roku ceny surowców znajdowały również odzwierciedlenie w słabszej presji kosztowej w gospodarce, która – wraz z niską inflacją w otoczeniu polskiej gospodarki – ograniczała dynamikę cen towarów. Przez cały 2016 r. roczna dynamika cen towarów pozostawała ujemna, przyczyniając się tym samym do niższej dynamiki cen w Polsce. Jednocześnie w kierunku wyższej dynamiki cen towarów oddziaływał słabszy niż w poprzednim roku kurs złotego. Do wyższej niż w poprzednim roku średniorocznej dynamiki CPI przyczyniała się utrzymująca się przez cały rok dodatnia dynamika cen żywności i usług (Wykres 14; Wykres 15). W kierunku wzrostu cen żywności oddziaływał utrzymujący się na rynkach światowych przez niemal cały rok wzrost cen wielu surowców rolnych (m.in. wieprzowiny, nabiału, cukru, kawy, cytrusów, a pod koniec roku także warzyw). Na ceny żywności wpływały dodatkowo czynniki krajowe. Przede wszystkim niższa 6 Obniżkę taryf na energię elektryczną przeprowadzono w styczniu 2016 r., a na gaz ziemny w styczniu, kwietniu i lipcu.  Monitor Polski – 22 – Poz. 500 Załącznik 3. Ceny towarów i usług konsumpcyjnych krajowa podaż owoców i warzyw związana z suszą w 2015 r. oddziaływała w kierunku wyższych cen tych towarów w I połowie 2016 r., a ograniczanie pogłowia zwierząt hodowlanych, spowodowane niską opłacalnością produkcji, przyczyniało się do wyższej dynamiki cen mięsa i produktów nabiałowych. Z kolei wzrostowi cen usług sprzyjał coraz szybciej rosnący popyt konsumpcyjny wspierany przez wzrost zatrudnienia i płac, wypłaty świadczeń wychowawczych w ramach programu „Rodzina 500 plus”, a także bardzo dobre nastroje konsumentów i stabilny wzrost akcji kredytowej. Do wyższych cen usług przyczynił się również, w znacznym stopniu, wzrost opłat związanych z użytkowaniem mieszkania oraz podwyżki ubezpieczeń pojazdów silnikowych. Wykres 15 Roczna dynamika cen żywności i napojów bezalkoholowych, energii, towarów oraz usług w latach 2004-2016 proc. Żywność i napoje bezalkoholowe Energia Usługi Towary Wykres 16 Wskaźniki inflacji bazowej w latach 2004-2016 (r/r) proc. 12 12 6 6 10 10 5 5 8 8 4 4 6 6 3 3 4 4 2 2 2 2 1 1 0 0 0 0 -2 -2 -1 -4 -4 -2 -6 -6 -3 -8 04m1 -8 -4 04m1 06m1 08m1 10m1 12m1 14m1 16m1 Źródło: dane GUS, obliczenia NBP. Kategoria energia obejmuje nośniki energii (energia elektryczna i cieplna, gaz oraz opał), a także paliwa silnikowe (do prywatnych środków transportu); kategoria towary nie obejmuje żywności i napojów bezalkoholowych oraz energii. -1 CPI po wyłączeniu cen administrowanych CPI po wyłączeniu cen najbardziej zmiennych 15% średnia obcięta CPI po wyłączeniu cen żywności i energii 06m1 08m1 10m1 12m1 Źródło: dane GUS, obliczenia NBP. -2 -3 14m1 16m1 -4  Monitor Polski – 23 – Poz. 500 Załącznik 3. Ceny towarów i usług konsumpcyjnych Tabela 2 Roczna dynamika cen towarów i usług konsumpcyjnych oraz wkład głównych grup do rocznej dynamiki CPI CPI Inflacja bazowa Towary Usługi Żywność i napoje bezalkoholowe Przetworzona Nieprzetworzona Mięso Warzywa Owoce Energia Nośniki energii Paliwa Wagi 2016 proc. 100,0 58,9 30,2 28,6 I -0,9 -0,1 -1,3 1,2 II -0,8 -0,1 -1,3 1,2 III -0,9 -0,2 -1,2 0,9 IV -1,1 -0,4 -1,1 0,4 Roczna dynamika (w proc.) 2016 V VI VII VIII IX -0,9 -0,8 -0,9 -0,8 -0,5 -0,4 -0,2 -0,4 -0,4 -0,4 -1,1 -1,0 -1,4 -1,3 -1,5 0,4 0,7 0,7 0,6 0,7 X -0,2 -0,2 -1,3 0,9 XI 0,0 -0,1 -1,2 1,1 średnio XII w roku 0,8 -0,6 0,0 -0,2 -1,1 -1,2 1,2 0,8 24,0 0,0 0,4 0,8 0,6 0,8 0,9 0,4 0,4 1,2 2,5 0,8 13,1 11,0 6,3 2,4 1,4 17,1 12,0 5,1 -1,0 1,2 -2,0 5,2 9,3 -4,7 -2,5 -9,8 -0,7 1,6 -2,1 4,4 13,6 -5,2 -2,7 -11,3 -0,6 2,4 -1,9 6,9 14,5 -5,9 -2,7 -13,4 -0,5 1,9 -2,1 7,9 8,6 -6,0 -3,3 -12,3 -0,4 2,1 -1,0 10,1 1,9 -5,3 -3,3 -9,9 1,2 -0,5 1,6 -7,5 -1,1 -0,9 -2,1 1,8 1,7 0,5 2,3 -5,6 0,4 -1,2 -2,0 0,7 2,1 2,9 3,1 0,9 4,1 1,5 -1,6 8,9 0,2 1,6 0,0 2,8 5,5 -3,9 -2,6 -6,7 Żywność i napoje bezalkoholowe Napoje alkoholowe i wyroby tytoniowe Odzież i obuwie Użytkowanie mieszkania i nośniki energii -0,2 -0,1 0,3 0,6 2,2 2,4 2,3 0,1 -0,6 0,7 1,3 1,2 7,9 5,2 2,8 -5,7 4,1 4,6 4,6 2,3 -5,0 -5,6 -5,3 -2,4 -3,2 -3,1 -3,1 -2,3 -9,0 -11,1 -10,2 -2,5 wg 12 grup COICOP 1,0 24,0 0,0 0,4 0,8 0,6 0,8 0,9 0,4 1,2 2,5 0,8 1,0 1,2 1,2 0,4 6,6 0,9 0,6 0,3 0,5 0,6 0,5 0,6 0,6 0,6 0,8 0,9 1,0 0,7 5,5 -4,6 -4,5 -3,5 -3,9 -4,3 -4,1 -4,7 -4,8 -4,9 -4,6 -4,7 -4,7 -4,4 21,0 -0,6 -0,6 -0,7 -1,0 -1,1 -1,0 -1,0 -1,0 -0,5 -0,4 -0,4 -0,1 -0,7 Wyposażenie mieszkania i prowadzenie gosp. dom. 5,0 -0,5 -0,4 -0,6 -0,2 -0,2 -0,2 0,0 0,2 0,2 0,4 0,0 0,3 -0,1 Zdrowie Transport Łączność Rekreacja i kultura Edukacja Restauracje i hotele Inne towary i usługi 5,4 8,7 5,3 6,6 1,0 5,0 5,8 0,1 -6,4 -0,2 -0,7 0,8 1,1 0,3 0,0 -7,3 0,0 -0,5 0,8 1,2 0,3 -0,1 -8,4 -0,3 -2,0 0,8 1,2 0,6 0,1 -8,0 -1,6 -2,9 0,8 1,2 0,9 0,3 -6,8 -1,1 -3,1 0,8 1,3 1,3 0,4 -6,0 -0,4 -3,0 0,8 1,3 1,7 -1,2 -7,1 -1,4 -2,3 0,7 1,3 1,7 -1,4 -6,9 -1,4 -2,3 0,7 1,4 2,0 -2,1 -2,5 -1,2 -2,1 0,9 1,7 1,8 -2,1 0,3 -0,8 -1,8 0,7 1,7 2,4 -1,8 -0,2 -0,7 -1,2 0,7 1,6 3,0 -1,6 4,3 -0,7 -0,8 0,7 1,6 2,9 -0,8 -4,6 -0,8 -1,9 0,8 1,4 1,6 III -0,9 -0,1 -0,4 0,3 Wkład do rocznej dynamiki CPI (w pkt proc.) 2016 IV V VI VII VIII IX X -1,1 -0,9 -0,8 -0,9 -0,8 -0,5 -0,2 -0,2 -0,2 -0,1 -0,2 -0,2 -0,2 -0,1 -0,3 -0,3 -0,3 -0,4 -0,4 -0,5 -0,4 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 XI 0,0 0,0 -0,4 0,3 średnio XII w roku 0,8 -0,6 0,0 -0,1 -0,3 -0,4 0,4 0,2 CPI Inflacja bazowa Towary Usługi Żywność i napoje bezalkoholowe Przetworzona Nieprzetworzona Mięso Warzywa Owoce Energia Nośniki energii Paliwa Wagi 2016 proc. 100,0 58,9 30,2 28,6 I -0,9 -0,1 -0,4 0,3 II -0,8 0,0 -0,4 0,3 24,0 0,0 0,1 0,2 0,1 0,2 0,2 0,2 0,3 0,1 0,1 0,3 0,6 0,2 13,1 11,0 6,3 2,4 1,4 17,1 12,0 -0,1 0,1 -0,1 0,1 0,1 -0,8 -0,3 -0,1 0,2 -0,1 0,1 0,2 -0,9 -0,3 -0,1 0,3 -0,1 0,2 0,2 -1,0 -0,3 -0,1 0,2 -0,1 0,2 0,1 -1,0 -0,4 0,0 0,2 -0,1 0,2 0,0 -0,9 -0,4 0,0 0,2 0,0 0,2 0,1 -0,9 -0,4 0,0 0,3 0,0 0,1 0,1 -1,0 -0,4 0,0 0,3 0,1 0,1 0,1 -0,9 -0,4 0,1 0,0 0,1 -0,1 0,0 -0,4 -0,3 0,2 -0,1 0,1 -0,2 0,0 -0,2 -0,2 0,2 0,1 0,1 -0,1 0,0 -0,2 -0,2 0,3 0,3 0,2 0,0 0,1 0,2 -0,2 0,0 0,2 0,0 0,1 0,1 -0,7 -0,3 5,1 -0,5 -0,6 -0,7 -0,6 -0,5 0,1 0,0 0,4 -0,3 Żywność i napoje bezalkoholowe -0,5 -0,6 -0,5 -0,1 wg 12 grup COICOP 24,0 0,0 0,1 0,2 0,1 0,2 0,2 0,2 0,3 0,1 0,1 0,3 0,6 0,2 Napoje alkoholowe i wyroby tytoniowe 6,6 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,0 5,5 -0,3 -0,2 -0,2 -0,2 -0,2 -0,2 -0,3 -0,3 -0,3 -0,3 -0,3 -0,3 -0,2 21,0 -0,1 -0,1 -0,1 -0,2 -0,2 -0,2 -0,2 -0,2 -0,1 -0,1 -0,1 0,0 -0,1 Wyposażenie mieszkania i prowadzenie gosp. dom. 5,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Zdrowie Transport Łączność Rekreacja i kultura Edukacja Restauracje i hotele Inne towary i usługi 5,4 8,7 5,3 6,6 1,0 5,0 5,8 0,0 -0,6 0,0 0,0 0,0 0,1 0,0 0,0 -0,6 0,0 0,0 0,0 0,1 0,0 0,0 -0,7 0,0 -0,1 0,0 0,1 0,0 0,0 -0,7 -0,1 -0,2 0,0 0,1 0,1 0,0 -0,6 -0,1 -0,2 0,0 0,1 0,1 0,0 -0,5 0,0 -0,2 0,0 0,1 0,1 -0,1 -0,6 -0,1 -0,2 0,0 0,1 0,1 -0,1 -0,6 -0,1 -0,2 0,0 0,1 0,1 -0,1 -0,2 -0,1 -0,1 0,0 0,1 0,1 -0,1 0,0 0,0 -0,1 0,0 0,1 0,1 -0,1 0,0 0,0 -0,1 0,0 0,1 0,2 -0,1 0,4 0,0 -0,1 0,0 0,1 0,2 0,0 -0,4 0,0 -0,1 0,0 0,1 0,1 Odzież i obuwie Użytkowanie mieszkania i nośniki energii Źródło: dane GUS i obliczenia NBP na podstawie danych GUS.  Monitor Polski – 24 – Poz. 500 Załącznik 4. Bilans płatniczy Załącznik 4. Bilans płatniczy W 2016 r. deficyt na rachunku obrotów bieżących był na historycznie niskim poziomie i wyniósł 0,3% PKB (wobec 0,6% PKB w 2015 r. oraz 3,5% średnio w latach 2004-2016; Wykres 17; Wykres 18). Jego źródłem pozostał deficyt na rachunku dochodów. Jednocześnie w handlu zagranicznym zwiększyła się nadwyżka, co było związane ze wzrostem salda w handlu usługami. Wykres 17 Saldo obrotów bieżących i kapitałowych oraz jego dekompozycja w latach 2005-2016 (cztery kwartały krocząco) proc. PKB 10 Saldo dochodów pierwotnych Saldo usług Saldo obrotów towarowych Saldo dochodów wtórnych Rachunek bieżący Saldo obrotów bieżących i kapitałowych Wykres 18 Saldo rachunku finansowego oraz jego dekompozycja w latach 2005-2016 (cztery kwartały krocząco) proc. PKB Oficjalne aktywa rezerwowe Saldo pozostałych inwestycji Saldo inwestycji portfelowych Saldo inwestycji bezpośrednich Rachunek finansowy 10 10 5 5 0 0 0 0 -5 -5 -5 -5 -10 -10 -10 -10 -15 -15 5 -15 05q1 06q1 07q1 08q1 09q1 10q1 11q1 12q1 13q1 14q1 15q1 16q1 Źródło: dane NBP i GUS. 05q1 06q1 07q1 08q1 09q1 10q1 11q1 12q1 13q1 14q1 15q1 16q1 10 5 -15 Źródło: dane NBP i GUS. Do zwiększenia się nadwyżki w handlu towarami i usługami przyczynił się stabilny wzrost PKB w najbliższym otoczeniu gospodarczym Polski, w szczególności w strefie euro, a także poprawa konkurencyjności cenowej polskich produktów, która sprzyjała wzrostowi eksportu. Pomimo oddziaływania tych czynników saldo w handlu towarami w II połowie 2016 r. obniżyło się w porównaniu do analogicznego okresu poprzedniego roku, do czego przyczynił się wyższy niż rok wcześniej średnioroczny poziom cen ropy naftowej na rynkach światowych oraz przejściowe spowolnienie eksportu w III kw., związane z niższą aktywnością w światowym przemyśle. Saldo na rachunku obrotów bieżących w 2016 r. nadal obniżał relatywnie wysoki deficyt dochodów pierwotnych oraz niewielki deficyt dochodów wtórnych. Ujemne saldo dochodów pierwotnych wynikało przede wszystkim z utrzymującego się wysokiego poziomu dochodów zagranicznych inwestorów bezpośrednich, uzyskanych w warunkach dobrej sytuacji przedsiębiorstw działających w Polsce oraz wysokich dochodów nierezydentów otrzymywanych z inwestycji portfelowych. W 2016 r. saldo na rachunku kapitałowym obniżyło się, choć pozostało dodatnie (1,1% PKB wobec 2,4% w 2015 r.). Obniżenie się tego salda względem jego wysokości z poprzednich lat – szczególnie silne w II i III kw. 2016 r. – wynikało z niewielkiego napływu funduszy unijnych w związku z zakończeniem perspektywy finansowej UE 2007-2013, przy jedynie nieznacznym napływie funduszy z perspektywy 2014-2020. W IV kw. wraz ze wzrostem napływu środków z bieżącej perspektywy, saldo na rachunku kapitałowym ponownie wzrosło i jego poziom był zbliżony do wartości z poprzednich lat.  Monitor Polski – 25 – Poz. 500 Załącznik 4. Bilans płatniczy Tabela 3 Bilans płatniczy (w mln PLN) w latach 2008-20167 Bilans płatniczy 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 -85 780 -54 261 -77 770 -81 497 -60 477 -21 039 -35 655 -11 232 -5 501 Saldo obrotów towarowych -82 538 -33 187 -43 677 -54 790 -34 128 -1 345 -13 633 9 326 8 536 Saldo usług 17 983 21 715 13 174 21 073 25 145 32 070 37 922 45 625 59 785 Saldo dochodów pierwotnych -24 209 -38 603 -47 108 -50 914 -50 874 -50 0 …