📄 Tekst ustawy
MONITOR POLSKI
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 21 września 2022 r.
Poz. 908
UCHWAŁA NR 173
RADY MINISTRÓW
z dnia 16 sierpnia 2022 r.
w sprawie ustanowienia programu inwestycyjnego pod nazwą „Program inwestycyjny modernizacji
podmiotów leczniczych”
Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2020 r. o Funduszu Medycznym (Dz. U. poz. 1875) Rada Ministrów
uchwala, co następuje:
§ 1. 1. Rada Ministrów ustanawia program inwestycyjny pod nazwą „Program inwestycyjny modernizacji podmiotów
leczniczych” w ramach subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych, zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik do uchwały.
2. Program, o którym mowa w ust. 1, ustanawia się na lata 2022–2029.
§ 2. 1. Program jest finansowany ze środków Funduszu Medycznego.
2. Łączna kwota środków z Funduszu Medycznego w okresie realizacji Programu wyniesie 6767 mln zł.
3. Kwota środków na realizację Programu jest corocznie ujmowana w planie finansowym Funduszu Medycznego stanowiącym załącznik do ustawy budżetowej na dany rok i podawana do publicznej wiadomości na stronie internetowej urzędu
obsługującego ministra właściwego do spraw zdrowia.
§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.
Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki
Monitor Polski
–2–
Poz. 908
Załącznik do uchwały nr 173 Rady Ministrów
z dnia 16 sierpnia 2022 r. (M.P. poz. 908)
Załącznik
do uchwały nr 173
Rady Ministrów
z dnia 16 sierpnia 2022 r.
(poz. )
Warszawa, sierpień 2022 r.
Monitor Polski
–3–
Poz. 908
Spis treści
I.
Informacje ogólne ...................................................................................................................................... 4
II.
Wprowadzenie ........................................................................................................................................... 7
III.
Wsparcie rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych .................................... 11
III.1. Planowane interwencje ............................................................................................................................ 11
III.2. Demografia ............................................................................................................................................... 12
III.3. Zasoby i możliwości .................................................................................................................................. 13
III.4. Opieka długoterminowa ........................................................................................................................... 15
III.4.1.
Diagnoza obecnego potencjału ................................................................................................... 15
III.4.2.
Wyzwania .................................................................................................................................... 21
III.4.3.
Cel interwencji w obszarze opieki długoterminowej .................................................................. 24
III.5. Geriatria .................................................................................................................................................... 24
III.5.1.
Diagnoza obecnego potencjału ................................................................................................... 24
III.5.2.
Wyzwania .................................................................................................................................... 30
III.5.3.
Cel interwencji w obszarze geriatrii ............................................................................................ 32
III.6. Podsumowanie ......................................................................................................................................... 33
III.7. Oczekiwany rezultat.................................................................................................................................. 35
III.8. Wskaźniki .................................................................................................................................................. 36
III.9. Budżet ....................................................................................................................................................... 36
IV.
Wymiana łóżek szpitalnych ...................................................................................................................... 38
IV.1. Planowane interwencje ............................................................................................................................ 38
IV.2. Diagnoza obecnego potencjału ................................................................................................................ 40
IV.3. Wyzwania ................................................................................................................................................. 44
IV.4. Cel interwencji .......................................................................................................................................... 44
IV.5. Wskaźniki .................................................................................................................................................. 45
IV.6. Budżet ....................................................................................................................................................... 45
V.
Wsparcie infrastruktury ratownictwa medycznego ................................................................................. 47
V.1. Planowane interwencje ............................................................................................................................. 47
V.2. Diagnoza obecnego potencjału ................................................................................................................. 48
V.3. Wyzwania .................................................................................................................................................. 62
V.4. Cel interwencji ........................................................................................................................................... 64
V.5. Wskaźniki ................................................................................................................................................... 65
V.6. Budżet ........................................................................................................................................................ 65
VI.
Ramy finansowe ....................................................................................................................................... 67
VII.
Monitoring Programu i ocena stopnia osiągnięcia celów Programu ....................................................... 72
Monitor Polski
–4–
3
Poz. 908
Monitor Polski
–5–
Poz. 908
I. Informacje ogólne
Jednym z kluczowych elementów systemu ochrony zdrowia, wpływającym na jakość i dostępność udzielanych
świadczeń, jest stan infrastruktury ochrony zdrowia zarówno budowlanej, jak i sprzętowej. Dzięki ciągłemu
rozwojowi technologii medycznych, zakup nowoczesnej aparatury zwiększa możliwości diagnostyczne
i terapeutyczne, a także pozwala na tworzenie nowych procedur i terapii przez wiodące ośrodki
naukowo-badawcze. Powyższe powoduje konieczność stworzenia mechanizmów finansowych do podjęcia
pilnych i skoordynowanych działań zapewniających zarówno modernizację infrastruktury budowlanej, jak
i systematyczne uzupełnianie i odnawianie bazy sprzętowej podmiotów leczniczych. Aby zapewnić wzajemną
spójność i komplementarność inwestycji w sektorze ochrony zdrowia, zasadne jest podejmowanie ich z poziomu
centralnego.
Program Inwestycyjny Modernizacji Podmiotów Leczniczych (dalej: „Program”) to program inwestycyjny, którego
celem jest poprawa jakości i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej oraz bezpieczeństwa udzielania świadczeń
opieki zdrowotnej przez inwestycje w infrastrukturę ochrony zdrowia. Program realizowany jest w ramach
subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych wyodrębnionego w strukturze Funduszu Medycznego –
mechanizmu finansowego, ustanowionego na mocy ustawy z dnia 7 października 2020 r. o Funduszu Medycznym
(Dz. U. poz. 1875), zwanej dalej „ustawą o Funduszu Medycznym”, którego celem jest poprawa zdrowia i jakości
życia Polaków przez zapewnienie dodatkowych źródeł finansowania w zakresie:
✓ poprawy stanu infrastruktury ochrony zdrowia wpływającej na jakość, dostępność i bezpieczeństwo
udzielanych świadczeń;
✓
profilaktyki, wczesnego wykrywania, diagnostyki i leczenia chorób cywilizacyjnych;
✓
leków w ramach ratunkowego dostępu do technologii lekowych;
✓
technologii lekowych o wysokiej wartości klinicznej lub technologii lekowych o wysokim poziomie
innowacyjności;
✓
świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych osobom do ukończenia 18 roku życia;
✓
świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych świadczeniobiorcom poza granicami kraju.
Subfundusz modernizacji podmiotów leczniczych to mechanizm finansowy, który został utworzony w wyniku
zdiagnozowanych potrzeb w zakresie infrastruktury ochrony zdrowia. Wychodzi naprzeciw zidentyfikowanym
potrzebom, a dzięki temu pozwala na poprawę konkretnych elementów systemu opieki zdrowotnej. Daje
możliwość inwestowania w budynki, sale operacyjne, sale dla chorych, co przekładać się będzie na podniesienie
komfortu i bezpieczeństwa świadczonych usług medycznych.
Celem utworzenia subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych jest
zapewnienie lepszego dostępu do usług medycznych, poprawa jakości
opieki zdrowotnej i dostępności do niej oraz poprawa bezpieczeństwa
świadczonych usług medycznych przez inwestycje w infrastrukturę ochrony
zdrowia.
Dzięki środkom finansowym gromadzonym w Funduszu Medycznym możliwa będzie w ramach subfunduszu
modernizacji realizacja zadań polegających na modernizacji, przebudowie i doposażeniu podmiotów leczniczych.
4
Monitor Polski
–6–
Poz. 908
Cel utworzenia subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych – zapewnienie lepszego dostępu do usług
medycznych, poprawa jakości opieki zdrowotnej i dostępności do niej oraz poprawa bezpieczeństwa
świadczonych usług medycznych przez inwestycje w infrastrukturę ochrony zdrowia – będzie realizowany
w ramach Programu.
PROGRAM MODERNIZACJI PODMIOTÓW LECZNICZYCH
Okres realizacji: 2022–2029.
Szacunkowy budżet: 6 767 mln zł.
Tryb wyboru inwestycji: konkursowy. Nabór wniosków będzie prowadzony w trybie
zamkniętym, tj. z określoną datą początkową i końcową składania wniosków
o dofinansowanie, zgodnie z rozdziałem 4 ustawy o Funduszu Medycznym.
Działania w następujących obszarach:
✓ wsparcie rozwoju infrastruktury świadczeń opiekuńczo-leczniczych,
✓ wymiana łóżek szpitalnych,
✓ wsparcie infrastruktury ratownictwa medycznego.
5
Monitor Polski
–7–
6
Poz. 908
Monitor Polski
II.
–8–
Poz. 908
Wprowadzenie
Wiele oddziałów wymaga remontów, rozbudowy, doposażenia. Szpital wybudowany był w latach 50. Ze względu
na zmieniające się przepisy oraz konieczność dostosowania budynków oraz oddziałów do tych przepisów szpital
jest zmuszony do przeprowadzania ciągłych remontów, rozbudowy, przebudowy – wskazuje Jolanta Mazur,
zastępca dyrektora do spraw administracyjno-eksploatacyjnych Powiatowego Szpitala Specjalistycznego
w Stalowej Woli.
Większość z budynków, w których są zlokalizowane podmioty lecznicze powstała w latach 50. i 60. XX wieku lub
wcześniej, a przeprowadzane dotychczas prace w zakresie modernizacji pozwalały jedynie na fragmentaryczne
odtwarzanie infrastruktury. Budynki są wyeksploatowane. Infrastruktura ta nadal w większości przypadków nie
spełnia standardów efektywnego wykorzystania i wymaga modernizacji, w tym także dostosowania do potrzeb
osób z niepełnosprawnościami.
Stałej poprawy, szczególnie w mniejszych miejscowościach, wymaga infrastruktura budowlana i techniczna
podmiotów leczniczych, której pogarszający się stan może powodować istotne obniżenie jakości świadczonych
usług. Kontynuacji wymagają także inwestycje w zakresie dostosowywania podmiotów leczniczych do wymogów
przestrzennych, sanitarnych oraz instalacyjnych, ponieważ wciąż, mimo realizacji wieloletnich programów,
Najwyższa Izba Kontroli (NIK) zidentyfikowała braki w tym zakresie. Zgodnie z założeniami reformy z 1999 r. kasy
chorych, a od 2003 r. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) miały dokonywać zakupu świadczeń bez uwzględnienia
kosztów amortyzacji aktywów świadczeniodawcy. Inwestycjami w systemie ochrony zdrowia miały zajmować się
podmioty założycielskie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (SPZOZ) lub organy
właścicielskie (po przekształceniu SPZOZ w spółki kapitałowe). Uwarunkowania ekonomiczne, a zwłaszcza
ograniczone środki jednostek samorządu terytorialnego będących podmiotami założycielskimi SPZOZ,
powodowały, że nakłady na infrastrukturę placówek ochrony zdrowia były bardzo ograniczone. Prowadziło to do
dekapitalizacji majątku i zużycia sprzętu oraz aparatury medycznej. Czynnikami pogłębiającymi ten stan były
ograniczone możliwości akumulacji środków przez same placówki, narastający problem ich zadłużenia,
nieregulowanie przez nie zobowiązań. Jednocześnie od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r.
o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r. poz. 89, z późn. zm.), tj. 15 stycznia 1992 r., podmioty udzielające
świadczeń zdrowotnych, w tym szpitale, są obowiązane do posiadania pomieszczeń i urządzeń odpowiadających
wymogom ogólnoprzestrzennym, sanitarnym i instalacyjnym. Wymogi dotyczyły usytuowania poszczególnych
pomieszczeń, w których odbywają się diagnostyka i leczenie, szerokości wejść i wyjść, wyposażenia sal
w urządzenia do dezynfekcji, odpowiedniego oświetlenia, wentylacji i klimatyzacji, a także zapewnienia
rezerwowych źródeł zaopatrzenia w wodę i energię elektryczną.
Powyższe potwierdzają również dyrektorzy szpitali. „W naszym szpitalu część oddziałów ostatni raz
remontowana była jeszcze w latach 70. i 80., co w znaczący sposób wpływa na komfort przebywających w nich
pacjentów i pracowników szpitala. Pomimo wysokiego profesjonalizmu kadry medycznej, zastosowaniu
najnowocześniejszego sprzętu do diagnostyki i leczenia pacjentów, cieniem na całości kładzie się stare
wyposażenie socjalno-bytowe, jak również od dawna nieremontowane sale chorych i węzły sanitarne” –
podkreśla Artur Rydzyk, komendant 5. Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką SP ZOZ w Krakowie.
Należy przy tym podkreślić, że stan infrastruktury wpływa na całokształt jakości opieki medycznej nad pacjentem.
Generuje również ryzyko występowania zakażeń szpitalnych, które są istotnym problemem w kontekście nie
tylko kosztów (szacuje się, że obniżenie o 1% częstości występowania zakażeń szpitalnych powoduje zmniejszenie
kosztów lecznictwa szpitalnego o 7–10%)1), lecz także bezpieczeństwa pacjentów. Wiele z zakażeń szpitalnych,
szczególnie w przypadku dzieci, powoduje realne zagrożenie życia. Zakażenia szpitalne powodują powikłania
1) K. Plata-Nazar, B. Kamińska, J. Jurczyk, Profilaktyka zakażeń szpitalnych na oddziale pediatrycznym, „Przegląd Pediatryczny” 2009, vol. 39,
nr 1, s. 38.
7
Monitor Polski
–9–
Poz. 908
choroby podstawowej prowadzące często do niepełnosprawności, są przyczyną wydłużenia pobytu w szpitalu
i zwiększają koszty świadczonych usług. Dodatkowym czynnikiem generującym koszty są roszczenia pacjentów,
którzy ulegli zakażeniu i potrafią udokumentować, że stało się to z winy szpitala. Zmniejszenie liczby zakażeń
szpitalnych wpływa na obniżenie kosztów leczenia, zmniejszenie liczby osób z niepełnosprawnościami
i wskaźnika śmiertelności. Narzędziem służącym ograniczeniu szerzenia się zakażeń szpitalnych powinien być
prawidłowo funkcjonujący system zapobiegania i zwalczania zakażeń, utworzony w szpitalu na podstawie
obowiązujących przepisów prawa, uwzględniający ogół działań podjętych przez szpital w celu zminimalizowania
ryzyka wystąpienia zakażeń szpitalnych, a tym samym podniesienia jakości usług medycznych i bezpieczeństwa
pacjentów. Efektywne systemy kontroli zakażeń mogą zmniejszać ryzyko ich wystąpienia od 55% do 70%.2) Średni
pobyt pacjenta w szpitalu, u którego nie stwierdzono zakażenia szpitalnego, wynosi 5,64 dnia, podczas gdy pobyt
pacjenta z rozpoznanym zakażeniem szpitalnym jest znacznie dłuższy i wynosi średnio 16,35 dnia. Wydłużony
czas pobytu pacjenta w szpitalu jest kluczowym czynnikiem wpływającym na koszty leczenia pacjenta
z rozpoznanym zakażeniem szpitalnym. Szacunkowe koszty związane z przedłużeniem hospitalizacji
11 488 pacjentów, u których rozpoznano zakażenie szpitalne, wyniosły 85 774 tys. zł.3)
Rozmieszczenie oddziałów szpitalnych i oddziałów udzielających stacjonarnych i całodobowych świadczeń
zdrowotnych innych niż świadczenia szpitalne w wielu budynkach oraz ich stan techniczny wpływają na niższą
efektywność szpitali i utrudniają wprowadzanie rozwiązań zwiększających funkcjonalność techniczną
i organizacyjną, a także rozwiązań poprawiających komfort pacjentów.
Najwyższy czas zdać sobie również sprawę z poziomu eksploatacji sprzętu medycznego, w tym również
w zespołach ratownictwa medycznego. Ratowanie ludzkiego życia to nie tylko straż pożarna. To również,
a w zasadzie głównie, sprzęt medyczny i zespoły ratownictwa medycznego.
Tylko w województwie łódzkim w ciągu doby zespoły ratownictwa medycznego wyjeżdżają około 700 razy. Jeśli
przyjmiemy to jako średnią liczbę interwencji okaże się, że w ciągu miesiąca ponad 20 tysięcy razy zespoły użyły
aparatu do mierzenia ciśnienia, ponad 20 tysięcy razy włączyły pulsoksymetr, ponad 20 tysięcy razy wykonały
zapis elektrokardiograficzny, ponad 20 tysięcy razy użyły latarek diagnostycznych i tak dalej… Podkreślmy:
to wszystko jedynie w ciągu miesiąca! Tak intensywna eksploatacja sprzętu nie pozostaje bez wpływu na jego
zużycie. Od nieustannego włączania i wyłączania urządzeń zużywają się przyciski. Sprężyny manometrów
ciśnieniomierzy ulegają rozregulowaniu, co wymusza ich częstą kalibrację. Od nieustannego zwijania i rozwijania
przewodów EKG ulegają one mikropęknięciom, co wpływa na jakość zapisu. Wreszcie akumulatory i baterie wielu
urządzeń zmniejszają swoją pojemność po ciężkiej eksploatacji w zmiennych warunkach atmosferycznych.
Dodajmy do tego wypalone monitory urządzeń, czy chociażby glukometry, z których praktycznie żaden nie jest
fabrycznie przeznaczony do intensywnej pracy w ciężkich warunkach – podkreśla Krzysztof Janecki, dyrektor
Wojewódzkiej Stacji Ratownictwa Medycznego w Łodzi.
Dotychczasowe inwestycje w zakresie remontów budynków podmiotów leczniczych, mimo znaczącej poprawy,
jedynie w części zaspokoiły potrzeby podmiotów leczniczych w tym zakresie. Infrastruktura ta nadal w większości
przypadków nie spełnia standardów i wymaga remontów, w tym także dostosowania do potrzeb osób z
niepełnosprawnościami.
Nowoczesne podmioty lecznicze zapewnią lepszy dostęp do usług medycznych, poprawę jakości i bezpieczeństwa
świadczonych usług medycznych, w tym na obszarach wiejskich. Skrócenie czasu hospitalizacji będzie możliwe
dzięki nowoczesnym technologiom w diagnostyce i terapii.
2) NIK, Informacja o wynikach kontroli. Zakażenia w podmiotach leczniczych, Warszawa, 2018, s. 9.
3)
Do oszacowania tych kosztów przyjęto: wydłużony czas pobytu pacjenta z zakażeniem w dniach średni koszt osobodnia wyliczony dla
hospitalizacji sfinansowanych przez NFZ oraz liczbę pacjentów hospitalizowanych z powodu zakażeń szpitalnych. NIK, Informacja
o wynikach kontroli. Zakażenia w podmiotach leczniczych, Warszawa, 2018, s. 58–59.
8
Monitor Polski
– 10 –
Poz. 908
Rozbudowa, przebudowa lub modernizacja poszczególnych oddziałów podmiotu leczniczego lub ciągów
komunikacyjnych zwiększy dostępność do świadczeń, poprawi ich jakość i komfort leczenia pacjentów oraz
usprawni pracę personelu.
W poniższych rozdziałach zaprezentowano poszczególne obszary interwencji.
9
Monitor Polski
– 11 –
10
Poz. 908
Monitor Polski
– 12 –
Poz. 908
III. Wsparcie rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń
opiekuńczo-leczniczych
Przez wsparcie rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych są rozumiane interwencje
skierowane do podmiotów leczniczych udzielających świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych w zakresie:
✓ leczenia szpitalnego – geriatria oraz świadczenia opieki geriatrycznej udzielanej poza oddziałami
geriatrycznymi,
✓ opieki długoterminowej – świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze
– w warunkach stacjonarnych.
Zakłada się, że cel subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych w tym obszarze będzie osiągany dzięki
realizacji szeregu działań nakierowanych w szczególności na niżej wymienione planowane interwencje.
III.1. Planowane interwencje
1. Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych przekształcających oddziały
szpitalne lub ich części w:
A. oddziały geriatryczne udzielające stacjonarnych świadczeń w rodzaju leczenie szpitalne
w zakresie: geriatria;
B. struktury opieki długoterminowej w ramach, której udzielane będą stacjonarne
świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze finansowane ze środków publicznych.
Wsparcie obejmuje: roboty budowlane, doposażenie w aparaturę i sprzęt medyczny oraz
niezbędne wyposażenie.
2. Wsparcie podmiotów leczniczych udzielających stacjonarnych świadczeń finansowanych ze
środków publicznych w rodzaju:
A. leczenie szpitalne w zakresie: geriatria oraz świadczenia opieki geriatrycznej udzielanej
poza oddziałami geriatrycznymi;
B. opieka długoterminowa w ramach stacjonarnych świadczeń pielęgnacyjnych
i opiekuńczych.
Wsparcie obejmuje: roboty budowlane, doposażenie w aparaturę i sprzęt medyczny oraz
niezbędne wyposażenie.
3. Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych tworzących nowe oddziały lub
struktury, w których ze środków publicznych udzielane będą stacjonarne świadczenia
w rodzaju:
A. leczenie szpitalne w zakresie: geriatria;
B. opieka długoterminowa – świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze.
Wsparcie obejmuje: roboty budowlane, doposażenie w aparaturę i sprzęt medyczny oraz
niezbędne wyposażenie.
W ramach wsparcia w zakresie geriatrii dopuszcza się podejmowanie działań ukierunkowanych na tworzenie
poradni specjalistycznych oraz oddziałów dziennej opieki – jako dopełnienie kompleksowości opieki świadczonej
przez podmiot leczniczy lub samodzielną interwencję w zakresie geriatrii.
11
Monitor Polski
– 13 –
Poz. 908
Przewidziane w Programie interwencje wpisują się w założenia i działania Krajowego Planu Transformacji poprzez
realizację wsparcia w zakresie zgodnym z Działaniem 2.6.5, tj. 1. Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów
leczniczych przekształcających oddziały szpitalne lub ich części, w których ze środków publicznych udzielane będą
stacjonarne świadczenia w zakresie geriatrii i opieki długoterminowej. 2. Wsparcie rozwoju infrastruktury
podmiotów leczniczych tworzących oddziały opieki długoterminowej.
Szczegółowy zakres każdego naboru oraz wymogi, jakie będzie musiał spełnić wnioskodawca w celu uzyskania
dofinansowania, zostaną przedstawione w regulaminie poszczególnych naborów.
III.2. Demografia 4)
W Rzeczypospolitej Polskiej obserwuje się dwa główne trendy: spadek liczby ludności wywołany spadkiem
urodzeń oraz wzrost długości życia (starzenia się społeczeństwa) przy jednoczesnym spadku liczby lat przeżytych
w zdrowiu. Może to doprowadzić do znaczących zmian na rynku pracy (przez zmniejszenie się liczby osób
wchodzących na rynek pracy przy jednoczesnym wzroście liczby osób w podeszłym wieku). Wynikają z nich
adekwatne oczekiwania co do systemu ochrony zdrowia.
W czerwcu 2019 r. liczba ludności naszego kraju wynosiła niemal 38,4 mln osób, w tym ponad 9,5 mln stanowiły
osoby w wieku 60 lat i więcej5) (niespełna 25%). Udział osób w wieku co najmniej 60 lat w ogólnej populacji wzrósł
o ponad 10 p.p., tj. z 14,7% w 1989 r. do 24,8% w 2018 r. 6) Szacuje się, że w 2050 r. odsetek ludności w wieku
poprodukcyjnym w kraju wyniesie 32,5%.
Dla osoby wkraczającej w 2019 r. w wiek poprodukcyjny i rozpoczynającej okres starości – średnia dalsza
oczekiwana długość życia wynosiła dla kobiet 24,2 roku, a dla mężczyzn 19,3 roku. Mając na uwadze pogarszanie
się stanu zdrowia w populacji 65+, dane te wskazują średni okres, w którym system ochrony zdrowia będzie
musiał zabezpieczyć odpowiednią opiekę zdrowotną i realizację świadczeń zdrowotnych dla około 6,9 mln osób
(liczba osób, które w 2019 r. osiągnęły wiek 65+). Częstość hospitalizacji osób starszych w wieku powyżej 65 lat
rośnie niewspółmiernie szybciej (dwukrotnie) w porównaniu z hospitalizacją osób poniżej 65 roku życia.7)
Źródło: Mapy Potrzeb Zdrowotnych 2020 r. na podstawie danych GUS.
Prognoza demograficzna dla Rzeczypospolitej Polskiej wskazuje, że odsetek osób w wieku powyżej 65 lat
wzrośnie do 2060 r. ponad dwukrotnie – do 33% i będzie należał do jednego z najwyższych w Europie. Podobnie
dla populacji powyżej 80 lat, odsetek tej grupy wiekowej w Rzeczypospolitej Polskiej wzrośnie blisko
Za danymi GUS i EUROSTAT zawartymi w Mapach Potrzeb Zdrowotnych 2020, dostępnych na platformie internetowej – Baza Analiz
Systemowych i Wdrożeniowych, https://basiw.mz.gov.pl/index.html#/visualization?id=3364, dostęp 12.11.2020.
5)
Czyli osoby starsze, zgodnie z definicją zawartą w ustawie z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. poz. 1705).
6) Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2018 r., Warszawa 2019, s. 7.
7) B. Wojtyniak, P. Goryński. (red.), Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania – synteza, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego
– Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2018, s. 17, 25, 89–90.
4)
12
Monitor Polski
– 14 –
Poz. 908
czterokrotnie z 3,8% w 2013 r. do 12,3% w 2060 r. Tendencje te potwierdza również raport Banku Światowego
w odniesieniu do stanu i perspektyw opieki długoterminowej w naszym kraju.8)
Dane wskazują na konieczność podjęcia działań wspierających opiekę medyczną
nad osobami w wieku podeszłym, ze szczególnym uwzględnieniem inwestycji
w infrastrukturę udzielania świadczeń z zakresu geriatrii i opieki
długoterminowej.
Planowane interwencje zostały podzielone na zakresy tematyczne poświęcone opiece długoterminowej oraz
geriatrii. Każdy z obszarów obejmuje diagnozę stanu obecnego, zidentyfikowane wyzwania oraz wskazany cel
interwencji. Rozdział zawiera wspólne podsumowanie wyników przeprowadzonej diagnozy oraz oczekiwany
rezultat w ramach planowanego wsparcia.
III.3. Zasoby i możliwości
✓
✓
Na podstawie danych z map potrzeb zdrowotnych została przygotowana analiza obrazująca liczbę łóżek
szpitalnych w całej Rzeczypospolitej Polskiej w odniesieniu do ich obłożenia – przyjmując górną granicę
optymalnego obłożenia łóżek na poziomie 85%. Na bazie analizy zasymulowano możliwości przekształcenia
łóżek szpitalnych, których obłożenie jest niskie (poniżej 85%) – w celu optymalnego wykorzystania bazy
łóżkowej i efektywnego gospodarowania środkami publicznymi przeznaczonymi na utrzymanie łóżek
szpitalnych. Symulacja jest oparta na analizie obłożenia wszystkich łóżek szpitalnych w naszym kraju i na
wskazaniach obszaru możliwego do zagospodarowania na cele przekształceń.
Poniższa tabela przedstawia bazę łóżkową w szpitalach w Rzeczypospolitej Polskiej w ramach systemu
podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej (dalej: PSZ). Do analizy zostały
włączone dane o liczbie łóżek w oddziałach szpitalnych bez uwzględnienia bazy łóżkowej szpitalnych
oddziałów ratunkowych (SOR), izb przyjęć (IP), oddziałów leczenia jednego dnia, anestezjologii i intensywnej
terapii, geriatrycznych, radioterapii i rehabilitacyjnych. Mając na uwadze specyfikę leczenia w tych
komórkach szpitalnych i krótki okres hospitalizacji pacjenta przy niejednokrotnie większym obłożeniu niż
liczba dostępnych miejsc przeznaczonych do pomocy nagłej, dane z ww. komórek mogą zaburzyć poziom
rzeczywistego obłożenia łóżek w szpitalu, przez co zostały wyłączone z symulacji.
TABELA 1. Symulacja bazy łóżkowej w kraju, z obłożeniem i wskazaniem łóżek do przekształcenia
Województwo
Liczba łóżek
(2019)
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie
lubelskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie
opolskie
podkarpackie
podlaskie
pomorskie
śląskie
świętokrzyskie
10 063
7929
9313
3227
10 260
10 931
20 637
2411
5797
4100
6714
18 078
4267
Bufor 15%
łóżek w
szpitalu
85% optymalne
Średnie
Liczba łóżek
obłożenie łóżek obłożenie za lata przy średnim
w szpitalu
2016–2019
obłożeniu
1509
1189
1397
484
1539
1640
3096
362
870
615
1007
2712
640
8554
6740
7916
2743
8721
9291
17 541
2049
4927
3485
5707
15 366
3627
8) Bank Światowy,
66,0%
65,9%
76,6%
68,3%
67,7%
70,7%
73,7%
67,1%
67,6%
62,4%
67,0%
64,3%
71,0%
6645
5225
7137
2202
6942
7725
15 209
1617
3921
2559
4495
11 619
3031
Liczba łóżek
potencjalnie do
przekształcenia przy
założeniu, że
pozostałe łóżka będą
optymalnie
wykorzystane (85%)
2246
1782
917
636
2093
1843
2744
509
1184
1089
1426
4409
701
Stan obecny i przyszłość opieki długoterminowej w starzejącej się Polsce. Uwagi na potrzeby opracowania polityki
dotyczącej opieki długoterminowej, 3.11.2015, s. 32–34.
13
Monitor Polski
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie
Polska
– 15 –
4938
11 378
6033
136 076
741
1707
905
20 413
4197
9671
5128
115 663
Poz. 908
66,2%
67,2%
63,4%
68,4%
3269
7648
3824
93 068
1092
2380
1534
26 585
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie Map potrzeb zdrowotnych 2020, wg. stanu na
31.12.2019 r.
✓
Szpitale dysponują 136 076 łóżkami o średnim obłożeniu 68,4%. We wszystkich województwach średnie
obłożenie jest faktycznie niższe niż przyjęty poziom optymalny 85%, co wskazuje skalę potencjalnych
przekształceń w systemie opieki szpitalnej. Po zestawieniu obecnego średniego obłożenia łóżek
i optymalnego obłożenia na poziomie 85% jest widoczny potencjał na przybliżonym poziomie 26 585 łóżek
do zagospodarowania na cele przekształceń oddziałów o zwiększonym zapotrzebowaniu na świadczenia
zdrowotne w tym np. na potrzeby oddziałów geriatrii i na łóżka opieki długoterminowej. Powyższa symulacja
ma na celu zobrazowanie przybliżonej skali i ogólnej możliwości dokonywania przekształceń, w celu
efektywnego wykorzystania dostępnych łóżek szpitalnych.
WYKRES 1. Średnie obłożenie łóżek w kraju zestawione z potencjałem wolnych łóżek do przekształcenia
(% obłożenia łóżek/wolne łóżka)
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie Map potrzeb zdrowotnych 2020, wg. stanu na
31.12.2019 r.
✓
W 2019 r. z leczenia szpitalnego skorzystało 2,4 mln pacjentów w wieku 65+. Dane o tym, gdzie trafiają
pacjenci w wieku 65+ przyjęci do szpitala, obrazuje tabela 2.
✓
Z poniższych danych wynika, że pacjenci w wieku 65+ najczęściej trafiają na SOR, oddział okulistyczny
i oddział chorób wewnętrznych – co stanowi 42% wszystkich hospitalizacji osób po 65 roku życia w 2019 r.
Mając na uwadze niewielką liczbę oddziałów geriatrycznych w Rzeczypospolitej Polskiej, długi czas
oczekiwania na świadczenie w nich udzielane oraz wielochorobowość pacjentów starszych, można przyjąć,
że pacjenci są alokowani w większości na inne dostępne oddziały.
14
Monitor Polski
– 16 –
Poz. 908
TABELA 2. Alokacja pacjentów w wieku 65+ w poszczególnych oddziałach szpitalnych w 2019 r.
Lp.
Liczba wizyt
(w tys.)
Nazwa oddziału
Procentowy
udział (%)
0
1
2
3
1
Szpitalny oddział ratunkowy
1030
18%
2
Oddział okulistyczny
814
14%
3
Oddział chorób wewnętrznych
572
10%
4
Izba przyjęć szpitala
497
8%
5
Oddział kardiologiczny
329
6%
6
Oddział chirurgii ogólny
323
6%
7
Oddział leczenia jednego dnia
267
5%
8
Oddział onkologii klinicznej/chemioterapii
201
3%
9
Oddział onkologiczny
194
3%
10
Oddział chirurgii urazowo-ortopedycznej
174
3%
11
Oddział neurologiczny
145
2%
12
Oddział urologiczny
140
2%
13
Oddział hematologiczny
91
2%
14
Oddział geriatryczny
30
1%
Pozostałe
1041
18%
5848
100%
15
RAZEM
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie danych z NFZ, wg. stanu na 31.12.2019 r.
III.4. Opieka długoterminowa
W Rzeczypospolitej Polskiej system opieki długoterminowej finansowany ze środków publicznych opiera się na
dwóch niezależnych od siebie filarach, funkcjonujących w ramach systemu ochrony zdrowia i polityki społecznej.
Opieka długoterminowa w systemie ochrony zdrowia w ramach ubezpieczenia zdrowotnego jest realizowana
w warunkach:
✓
stacjonarnych – zakłady opiekuńczo-lecznicze (ZOL) i zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze (ZPO);
✓
domowych – w zespołach długoterminowej opieki domowej dla pacjentów wentylowanych
mechanicznie oraz w ramach pielęgniarskiej opieki długoterminowej.
Z uwagi na planowany zakres wsparcia w niniejszym dokumencie skupiono się na opiece długoterminowej
realizowanej w warunkach stacjonarnych.
III.4.1.
Diagnoza obecnego potencjału
LICZBA PACJENTÓW W RAMACH DŁUGOTERMINOWEJ OPIEKI STACJONARNEJ9)
✓
9)
Ze świadczeń w ramach opieki długoterminowej w warunkach stacjonarnych w 2019 r. skorzystało ponad
42,6 tys. pacjentów. Liczba pacjentów korzystających z ww. świadczeń w przeliczeniu na 100 tys. ludności
wyniosła 111 osób. Najwięcej pacjentów odnotowano w województwie podkarpackim, opolskim,
świętokrzyskim i małopolskim, najmniej zaś w województwie wielkopolskim, zachodniopomorskim oraz
warmińsko-mazurskim. Wartość poniżej średniej odnotowano w 9 województwach. Na mapie poniżej
Na podstawie danych ujętych w Mapach potrzeb zdrowotnych 2020, https://basiw.mz.gov.pl/index.html#/visualization?id=3361, dostęp:
12.11.2020 r.
15
Monitor Polski
– 17 –
Poz. 908
przedstawiono rozkład pacjentów w opiece długoterminowej, którym udzielono świadczenia w ramach
opieki stacjonarnej na 100 tys. ludności względem miejsca udzielania świadczeń.
WYKRES 2. Liczba pacjentów opieki długoterminowej na 100 tys. ludności w 2019 r.
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020 na podstawie danych NFZ i GUS.
✓
W lutym 2020 r. liczba oczekujących do ośrodków opieki długoterminowej wyniosła 17 tys., z czego 61%
osób oczekiwało na świadczenia z zakresu opieki stacjonarnej (7,7 tys. oczekiwało na świadczenia
w zakładach opiekuńczo-leczniczych, a 2,7 tys. oczekiwało na świadczenia w zakładach
pielęgnacyjno-opiekuńczych). Przeciętny czas oczekiwania na świadczenia w stacjonarnych zakładach
opiekuńczo-leczniczych wyniósł aż 294 dni, a w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych wyniósł aż 144 dni.
Biorąc pod uwagę liczbę osób wymagających świadczeń w ramach opieki długoterminowej i długi czas
oczekiwania na przyjęcie do ośrodków stacjonarnej opieki długoterminowej, zasadne jest zwiększanie liczby
dostępnych miejsc w tych ośrodkach.
LICZBA ŚWIADCZENIODAWCÓW W RAMACH DŁUGOTERMINOWEJ OPIEKI STACJONARNEJ10)
✓
W 2019 r. w ramach NFZ udzielano świadczeń w 466 ośrodkach opieki stacjonarnej. Najwięcej stacjonarnych
ośrodków opieki długoterminowej było zlokalizowanych w województwie śląskim, mazowieckim,
dolnośląskim, najmniej zaś w lubuskim, warmińsko-mazurskim oraz zachodniopomorskim.
✓
Liczba ośrodków na 100 tys. ludności wyniosła 1,21, przy czym wartość poniżej średniej dla Rzeczypospolitej
Polskiej odnotowano aż w 9 województwach. Największą wartością tego wskaźnika charakteryzowały się
województwa: podkarpackie, opolskie i dolnośląskie, najmniejszą zaś województwa: wielkopolskie,
zachodniopomorskie i warmińsko-mazurskie. Liczbę ośrodków na 100 tys. ludności w ramach opieki
stacjonarnej w 2019 r. w poszczególnych województwach przedstawia mapa poniżej.
10) Na postawie danych ujętych w Mapie potrzeb zdrowotnych 2020, https://basiw.mz.gov.pl/index.html#/visualization?id=3361, odczyt:
12.11.2020 r.
16
Monitor Polski
– 18 –
Poz. 908
WYKRES 3. Liczba ośrodków opieki długoterminowej na 100 tys. ludności w 2019 r.
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020 r. na podstawie danych NFZ i GUS.
✓
Zmiany w poszczególnych latach w liczbie podmiotów udzielających świadczeń oraz liczbie łóżek przedstawia
poniższa tabela. Mimo niewielkiej tendencji wzrostowej, przy wciąż utrzymującym się długim czasie
oczekiwania na świadczenie i dużej liczbie pacjentów wymagających opieki długoterminowej, potwierdzona
jest zasadność dalszych inwestycji w rozwój potencjału miejsc w zakładach opiekuńczo-leczniczych
i zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych.
TABELA 3. Liczba podmiotów udzielających świadczeń opieki długoterminowej w trybie stacjonarnym
i liczba łóżek w tych podmiotach w latach 2016–2019
2016
2017
2018
2019
Liczba świadczeniodawców
440
463
456
466
Średnia liczba łóżek
28 568
29 942
30 681
31 127
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020.
LICZBA ŁÓŻEK W RAMACH DŁUGOTERMINOWEJ OPIEKI STACJONARNEJ11)
✓
Średnia liczba łóżek w 2019 r. w stacjonarnych ośrodkach opieki długoterminowej wynosiła 31 127.
Najwięcej łóżek znajdowało się na terenie województwa mazowieckiego, śląskiego oraz dolnośląskiego,
najmniej zaś na terenie województwa lubuskiego, warmińsko-mazurskiego oraz podlaskiego. Jednak danych
wojewódzkich nie można rozpatrywać jednoznacznie – należy mieć na uwadze, że obecnie długi czas
oczekiwania na miejsce w zakładzie opieki długoterminowej powoduje, że wielu seniorów korzysta z opieki
nie w miejscu zamieszkania, lecz tam, gdzie najszybciej uzyskuje dostęp.12)
11) Na postawie danych ujętych w Mapach potrzeb zdrowotnych 2020.
12)
Raport
z
analizy
statystycznej
GUS
„Zdrowie
i
Ochrona
Zdrowia
tematyczne/zdrowie/zdrowie/zdrowie-i-ochrona-zdrowia-w-2019-roku,1,10.html
17
w
2019”
https://stat.gov.pl/obszary-
Monitor Polski
✓
– 19 –
Poz. 908
Rozkład liczby łóżek na 1000 ludności w wieku 65 lat lub więcej w 2019 r. nie był równomierny względem
wszystkich województw. Średnia dla Rzeczypospolitej Polskiej wynosiła 4,48 a wartość poniżej średniej dla
kraju odnotowano aż w 10 województwach. Największą wartością charakteryzowały się województwa
dolnośląskie,
podkarpackie,
mazowieckie,
najmniejszą
zaś
województwa
wielkopolskie,
warmińsko-mazurskie oraz lubuskie. Liczbę łóżek w ośrodkach stacjonarnych na 1000 ludności w wieku 65 lat
lub więcej w 2019 r. w poszczególnych województwach przedstawiono na poniższej mapie.
WYKRES 4. Liczba łóżek w ośrodkach stacjonarnych na 1000 ludności powyżej 65 lat w 2019 r.
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020.
✓
Stacjonarne zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze oferują rodzaj opieki, na którą jest
duże zapotrzebowanie ze strony społeczeństwa, czego dowodem są m.in. wysokie wskaźniki wykorzystania
łóżek:
o
dla zakładów opiekuńczo-leczniczych o profilu ogólnym wskaźnik wykorzystania łóżek w skali kraju
wyniósł 91,2% (333 dni);
o
dla zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych wskaźnik wykorzystania łóżek w skali kraju wyniósł 87,6%
(320 dni);
o
w zakładach o profilu psychiatrycznym wykorzystanie łóżek w placówkach opiekuńczo-leczniczych
i pielęgnacyjno-opiekuńczych było podobne i wskaźnik wykorzystania łóżek w skali kraju wyniósł nieco
ponad 93%.
Powyższe wskazuje jednoznacznie na konieczność tworzenia nowych łóżek opieki długoterminowej
i systematycznego zwiększania liczby miejsc w placówkach świadczących ten rodzaj opieki w formie
stacjonarnej.13)
13) Raport z analizy statystycznej GUS, Zdrowie i Ochrona Zdrowia w 2019, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/zdrowie/zdrowie/zdrowie-
i-ochrona-zdrowia-w-2019-roku,1,10.html
18
Monitor Polski
– 20 –
Poz. 908
CZAS OCZEKIWANIA
✓
Postępujące starzenie się populacji wpływa na dostępność do świadczeń oraz powoduje znaczne obciążenie
systemu ochrony zdrowia i brak możliwości zapewnienia wszystkim natychmiastowego dostępu do
świadczeń opieki długoterminowej, co jest istotne z punktu widzenia zachowania ciągłości leczenia
pacjentów.
✓
Dostęp do świadczeń opieki długoterminowej wykazuje duże zróżnicowanie terytorialne 14):
−
najdłuższy przeciętny rzeczywisty czas oczekiwania w przypadku stabilnym na przyjęcie pacjenta do
zakładu/oddziału opiekuńczo-leczniczego wynosił w lutym 2020 r. 592 dni (w województwie
małopolskim), przy czym średnio pacjenci czekali na przyjęcie 294 dni;
−
najdłuższy przeciętny rzeczywisty czas oczekiwania w przypadku stabilnym na przyjęcie pacjenta do
zakładu/oddziału pielęgnacyjno-opiekuńczego wynosił w lutym 2020 r. 321 dni (w województwie
kujawsko-pomorskim), przy czym średnio pacjenci czekali na przyjęcie 144 dni. Warto zauważyć, że na
terenie dwóch województw, tj. łódzkiego i opolskiego nie sprawozdano żadnego zakładu/oddziału
pielęgnacyjno-opiekuńczego.
TABELA 4. Liczba pacjentów oczekujących na przyjęcie do miejsca świadczenia stacjonarnej opieki
długoterminowej, z przeciętnym czasem oczekiwania
Lp.
Województwo
0
1
Liczba osób
oczekujących
Zakład/oddział
Przeciętny czas
oczekiwania
(w dniach)
przypadek stabilny
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
dolnośląskie
dolnośląskie
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie
kujawsko-pomorskie
lubelskie
lubelskie
lubuskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
małopolskie
mazowieckie
mazowieckie
mazowieckie
opolskie
podkarpackie
podkarpackie
podlaskie
podlaskie
pomorskie
pomorskie
śląskie
śląskie
świętokrzyskie
świętokrzyskie
2
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy dla dzieci
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy dla dzieci
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
14) Dane w tym zakresie odnoszące się do opieki długoterminowej są zbierane od stycznia 2020 r.
19
3
4
751
460
1
374
370
550
234
51
192
468
2015
12
636
217
5
39
152
79
313
85
335
31
1474
668
152
48
200
9
0
321
92
308
240
238
20
68
592
0
249
18
9
53
259
17
153
125
29
28
238
177
386
20
Monitor Polski
27
28
29
30
31
32
– 21 –
warmińsko-mazurskie
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie
zachodniopomorskie
Ogółem – kraj
Poz. 908
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
110
18
78
223
177
103
72
28
45
20
243
168
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
7729
294
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
2686
144
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy dla
dzieci
6
8
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie Map potrzeb zdrowotnych, dostęp 30.12.2020 r.
✓
Podkreślenia wymaga fakt, że długość pobytu pacjentów w ZOL lub ZPO jest zdecydowanie dłuższa niż
w oddziałach szpitalnych, a celem tego pobytu jest przywrócenie pacjentowi możliwie jak największej
sprawności fizycznej oraz psychicznej.
STAN TECHNICZNY INFRASTRUKTURY PODMIOTÓW LECZNICZYCH
✓
W pierwszej połowie 2020 r. Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło ogólnopolską analizę stanu technicznego
infrastruktury podmiotów leczniczych należących do PSZ. Prośba o ocenę stanu infrastruktury została
skierowana do około 575 podmiotów (wszystkich w PSZ). Przyjęto czterostopniową skalę oceny stanu
infrastruktury:
o
stan optymalny – sprawność techniczna jednostek, obiektów lub elementów budynku i infrastruktury
terenu określona stopniem zużycia od 0% do 15% – główne elementy infrastruktury ocenianej placówki
medycznej stanowiące o stopniu zużycia, są bardzo dobrze utrzymane, konserwowane i nie wykazują
widocznego zużycia i uszkodzeń;
o
stan zadowalający – sprawność techniczna jednostek, obiektów lub elementów budynku
i infrastruktury terenu określona stopniem zużycia od 16% do 30% – główne elementy infrastruktury,
stanowiące o stopniu zużycia, są należycie utrzymane, konserwowane i wykazują niewielki stopień
zużycia i uszkodzeń. Roboty budowlane mogą zostać odłożone na okres do 3 lat bez specjalnej szkody
dla użytkowników;
o
stan niedostateczny – sprawność techniczna jednostek, obiektów lub elementów budynku
i infrastruktury terenu określona stopniem zużycia od 31% do 50% – w głównych elementach
infrastruktury występuje duże zużycie, stwierdzono w nich awaryjność i ubytki, głównie w wykończeniu,
instalacjach i wyposażeniu, cechy i własności wbudowanych materiałów i urządzeń utraciły swoje
pierwotne właściwości – ich stopień degradacji jest na wysokim poziomie. Prace z uwagi na stan
techniczny powinny się odbyć w okresie do 2 lat od oceny infrastruktury;
o
stan nieodpowiedni – sprawność techniczna jednostek, obiektów lub elementów budynku
i infrastruktury terenu określona stopniem zużycia powyżej 51% – w głównych elementach
infrastruktury występuje bardzo duże zużycie, stwierdzono w nich awaryjność i ubytki, głównie
w wykończeniu, instalacjach i wyposażeniu, cechy i własności wbudowanych materiałów i urządzeń
utraciły swoje pierwotne właściwości – ich stopień degradacji jest na bardzo wysokim poziomie. Prace
z uwagi na nieodpowiedni stan techniczny powinny się odbyć niezwłocznie.
Ocenie poddano m.in. podmioty udzielające świadczeń z zakresu opieki długoterminowej o całkowitej
powierzchni 191 tys. m2. Poniższe wykresy przedstawiają wyniki przeprowadzonego badania.
20
Monitor Polski
– 22 –
Poz. 908
WYKRES 5. Stan infrastruktury komórek opieki długoterminowej (powierzchni w m 2)
80 000
70 000
60 000
50 000
40 000
30 000
20 000
10 000
-
71 971
63 628
43 417
12 643
Optymalny
Zadowalający
Niedostateczny
Nieodpowiedni
Źródło: Opracowanie własne, Ministerstwo Zdrowia, 2020 .
✓
W jednostkach lub komórkach organizacyjnych udzielających świadczeń w zakresie opieki długoterminowej
w szpitalach należących do PSZ, zwraca uwagę dość duży odsetek udziału powierzchni (7%), dla której
stopień zużycia infrastruktury przekroczył 51% – jest to ponad 12,6 tys. m2, co wiąże się z koniecznością
podjęcia natychmiastowych prac modernizacyjnych. Kolejne 38% powierzchni (prawie 72 tys. m2) będzie
wymagać zmodernizowania w przeciągu najbliższych 2 lat. Dla kolejnych 33% powierzchni oceniono stopień
zużycia infrastruktury w przedziale od 16% do 30%, co oznacza konieczność podjęcia prac modernizacyjnych
63,6 tys. m2 powierzchni w ciągu najbliższych 3 lat. Sumarycznie w ciągu 3 lat konieczność modernizacji
będzie dotyczyć 78% powierzchni podmiotów udzielających świadczeń w zakresie opieki długoterminowej.
WYKRES 6. Stan infrastruktury komórek opieki długoterminowej (powierzchnia w %)
7%
22%
38%
33%
Optymalny
Zadowalający
Niedostateczny
Nieodpowiedni
Źródło: Opracowanie własne, Ministerstwo Zdrowia, 2020.
Powyższe dane wskazują, że w działających podmiotach leczniczych udzielających świadczeń w zakresie opieki
długoterminowej niezwłocznie należy podjąć prace modernizacyjne. Modernizacja 7% powierzchni tych
podmiotów powinna się rozpocząć niezwłocznie ze względu na bardzo duże zużycie, awaryjność, ubytki
w wykończeniu, instalacjach i wyposażeniu – ich stopień degradacji jest na bardzo wysokim poziomie i z roku na
rok może generować coraz wyższe koszty utrzymania. Dla kolejnych 38% powierzchni podmiotów leczniczych
udzielających świadczeń w zakresie opieki długoterminowej niezbędne jest zaplanowanie prac remontowych
w ciągu najbliższych 2 lat.
III.4.2.
Wyzwania
Analiza stanu opieki długoterminowej w Rzeczypospolitej Polskiej na tle innych krajów, jak również fakt, że
społeczeństwo się starzeje, powodują, że zabezpieczenie świadczeń i poprawa infrastruktury w tym obszarze są
koniecznością.
21
Monitor Polski
– 23 –
Poz. 908
POLSKA NA TLE INNYCH KRAJÓW
✓
Zgodnie z raportem OECD (Health at a Glance, 2019)15) w 2017 r. Rzeczpospolita Polska miała najniższą
wśród 25 krajów OECD wartość wskaźnika „Udział osób w wieku 65+ objętych opieką długoterminową”
(0,9%). Wartość ta jest ponad 10-krotnie mniejsza niż średnia w 25 krajach OECD (10,8%). Największa część
społeczeństwa w wieku 65+ została objęta opieką długoterminową w Szwajcarii i Izraelu (odpowiednio 22,4%
i 20,2%). Duże różnice w wartościach wskaźników między krajami OECD zależą od kilku aspektów, które mogą
uniemożliwiać ich bezpośrednie porównywanie, tj. struktury demograficznej populacji poszczególnych
krajów (odsetka osób w wieku 65+), definicji opieki długoterminowej 16) oraz błędów w sprawozdawczości17).
✓
Jak podaje OECD, średnio 67,5% osób w wieku 65+ objętych opieką długoterminową otrzymuje świadczenia
w warunkach domowych. W naszym kraju niekorzystny dla pacjentów jest udział miejsc stacjonarnych opieki
długoterminowej w porównaniu z innymi państwami europejskimi.
✓
W porównaniu z 33 krajami OECD Rzeczpospolita Polska ma relatywnie niski wskaźnik liczby łóżek
w opiece długoterminowej na 1000 ludności w wieku 65 lat i więcej.
WYKRES 7. Wskaźnik liczby łóżek opieki długoterminowej na 1000 osób w wieku co najmniej 65 lat
w Rzeczypospolitej Polskiej w 2017 r. (institutions – instytucje, hospitals – szpitale)
Źródło: OECD, 2017 r.
✓
Jak podaje OECD, w porównaniu z innymi sektorami opieki zdrowotnej, w zakresie opieki długoterminowej
odnotowano najwyższy wzrost wydatków w ostatnich latach. Starzenie się populacji prowadzi do potrzeby
zapewnienia bieżącej opieki zdrowotnej i społecznej większej liczbie osób, a rosnące dochody zwiększają
również oczekiwania dotyczące jakości życia w starszym wieku. W związku ze starzeniem się społeczeństwa
również możliwości zapewnienia opieki nieformalnej będą maleć. Wszystkie te czynniki uzasadniają
konieczność zwiększenia wydatków na opiekę długoterminową w krajach OECD na nadchodzące lata.
W naszym kraju w 2017 r. wydatki na opiekę długoterminową (zdrowotne i społeczne) według rządowych
i obowiązkowych systemów ubezpieczeń były jednymi z najniższych (0,4% PKB).
OECD, Health at Glance 2019, Paris 2019, https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/4dd50c09-en.pdf?expires=1604485518&id
=id&accname=guest&checksum=DD9B43AF14F6695B5408BBB5073D68DD, dostęp: 4.11.2020.
16) W przypadku wartości dla Polski (0,9%) pod uwagę nie wzięto opieki długoterminowej świadczonej w warunkach domowych. Szczegółowy
opis źródeł danych dla poszczególnych krajów jest dostępny pod adresem: http://stats.oecd.org/wbos/fileview2.aspx?IDFile=be9656b87f61-4a03-a1fc-bc503f459749, dostęp: 12.11.2020.
17) Na podstawie danych ujętych w mapach potrzeb zdrowotnych 2020, s. 361.
15)
22
Monitor Polski
– 24 –
Poz. 908
PROGNOZA
✓
Dane OECD wskazują, że liczba stacjonarnych miejsc opieki długoterminowej w opiece zdrowotnej znacznie
odbiega od średniej OECD. Zarówno inwestowanie w modernizację obecnych miejsc opieki
długoterminowej, jak i tworzenie nowych jest konieczne ze względu nie tylko na aktualne potrzeby, lecz
także na fakt, że społeczeństwo się starzeje.
✓
W ramach map potrzeb zdrowotnych przygotowano prognozę wzrostu liczby pacjentów w opiece
długoterminowej w podziale na opiekę domową i stacjonarną.
WYKRES 8. Prognozowana liczba pacjentów w latach 2019–2030 w podziale na rodzaj opieki
długoterminowej
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych, 2020.
✓
Analiza prognozy wskazuje, że aby zapewnić ten sam poziom świadczeń na poziomie kraju w 2030 r. co
w 2018 r. należałoby zwiększyć liczbę miejsc, tak aby opiekę otrzymało około 138,5 tys. pacjentów (czyli
o 25% więcej niż obecnie). Utrzymanie obecnego udziału opieki stacjonarnej do opieki domowej (38,5%)
oznaczałoby udzielenie pomocy ponad 85 tys. pacjentów w warunkach domowych oraz ponad 53 tys.
pacjentów w warunkach stacjonarnych18). Biorąc pod uwagę oszacowanie potrzeb seniorów w raporcie
„Kompleksowy przegląd możliwości tworzenia w szpitalach powiatowych ośrodków opieki
długoterminowej oraz oddziałów geriatrycznych w Polsce” liczba osób wymagających świadczeń w ramach
opieki długoterminowej w 2030 r. może wzrosnąć do 197,6 tys. osób.
✓
W ww. prognozie oparto się jedynie na obecnym poziomie zabezpieczenia świadczeń dla pacjentów w opiece
długoterminowej. Sam fakt starzenia się społeczeństwa wymaga zapewnienia odpowiednio wyższego
udziału miejsc stacjonarnej opieki długoterminowej w ogólnej liczbie łóżek w kraju. Uwzględniając liczbę
pacjentów oczekujących na świadczenie w opiece długoterminowej oraz porównując liczbę łóżek w opiece
długoterminowej z innymi państwami europejskimi, trzeba uznać, że inwestycje w rozwój potencjału
stacjonarnej opieki długoterminowej są koniecznością.
✓
Powyższe zostało wskazane m.in. w ramach debaty „Wspólnie dla zdrowia”. W dokumencie
podsumowującym zaakcentowano, że należy zbudować wszechstronny system świadczeń
18) Za: Mapa Potrzeb Zdrowotnych, str. 388.
23
Monitor Polski
– 25 –
Poz. 908
zdrowotnych oraz społecznych19). Podkreślono również, że w związku z rosnącymi potrzebami w zakresie
opieki długoterminowej, należy przekształcić łóżka szpitalne o niskim obłożeniu na potrzeby nowo
tworzonych oddziałów20).
III.4.3.
✓
Cel interwencji w obszarze opieki długoterminowej
Zgodnie z dokumentem pn. „Kompleksowy przegląd możliwości tworzenia w szpitalach powiatowych
ośrodków opieki długoterminowej oraz oddziałów geriatrycznych w Polsce” (Ministerstwo Zdrowia,
Warszawa 2022 r.):
•
podaż opieki długoterminowej wymaga wzmocnionych wielokierunkowych działań, aby w pełni
zabezpieczyć rosnące potrzeby oraz różnice terytorialne,
•
zapotrzebowanie na świadczenia medyczne i opiekuńcze osób starszych w populacji
Rzeczypospolitej Polskiej są związane głównie ze zmianami demograficznymi oraz wzorcami
profilaktycznymi i kulturowymi. Potrzeby te będą w przyszłości rosnąć i potencjalnie powodować
konieczność intensyfikacji wdrażania różnorodnych form rozwiązań systemowych,
•
zidentyfikowano obszary funkcjonowania placówek ochrony zdrowia, które pozwalają na
przekształcenie istniejących zasobów w ośrodki opieki długoterminowej lub oddziały geriatryczne.
✓
Rzeczpospolita Polska powinna dążyć do zwiększenia liczby łóżek.
✓
Przez interwencję w ramach Programu planujemy utworzyć około 15 tys. łóżek. Pozostałe potrzeby planuje
się zabezpieczyć w ramach działań finansowanych z innych środków będących w dyspozycji Ministra Zdrowia.
✓
Działania podejmowane w ramach Programu powinny odbywać się w pierwszej kolejności przez
przekształcanie obecnych łóżek szpitalnych w miejsca opieki długoterminowej, a w następnej przez
tworzenie nowych miejsc opieki.
✓
Konieczne jest również zapewnienie wysokiej jakości świadczeń opiekuńczych i pielęgnacyjnych w już
działających podmiotach przez ich modernizację oraz doposażenie w sprzęt medyczny.
III.5. Geriatria
III.5.1.
Diagnoza obecnego potencjału
LICZBA PACJENTÓW ODDZIAŁÓW GERIATRYCZNYCH
✓
W 2019 r. liczba hospitalizowanych seniorów w wieku 65+ w oddziałach geriatrycznych wyniosła dokładnie
26 972 pacjentów, przy jednoczesnych nakładach na leczenie w wysokości około 129 mln zł.
19) P. Czauderna, M. Gałązka-Sobotka, P. Górski, T. Hryniewiecki (red.), Strategiczne kierunki rozwoju systemu ochrony zdrowia w Polsce.
Wyniki ogólnonarodowej debaty o kierunkach zmian w ochronie zdrowia. Dokument podsumowujący, Warszawa 2019, s. 12.
20) P. Czauderna, M. Gałązka-Sobotka, P. Górski, T. Hryniewiecki (red.), Strategiczne kierunki rozwoju systemu ochrony zdrowia w Polsce.
Wyniki ogólnonarodowej debaty o kierunkach zmian w ochronie zdrowia. Dokument podsumowujący, Warszawa 2019, s. 10.
24
Monitor Polski
– 26 –
Poz. 908
WYKRES 9. Liczba pacjentów oddziałów geriatrycznych w latach 2016–2019
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020 na podstawie danych GUS.
✓
W 2018 r. 32,5% pacjentów z list aktywnych w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ) dotkniętych było
wielochorobowością, a połowa wszystkich porad lekarskich została udzielona tej właśnie grupie pacjentów
(50,2%).
✓
Wielochorobowość pacjentów jest silnie związana z wiekiem. W 2018 r. niemal 80% pacjentów w najstarszej
grupie wiekowej (80+) było leczonych z powodu kilku chorób przewlekłych. Zauważa się znaczący wzrost
występowania wielochorobowości u pacjentów po 44 roku życia. (kształtował się na poziomie 24 p.p.
w porównaniu z pacjentami w wieku od 25 do 44 lat).
WYKRES 10. Udział pacjentów z wielochorobowością w poszczególnych grupach wiekowych w 2018 r.
Źródło: B. Wojtyniak, P. Goryński (red.), Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2020, Narodowy
Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020, s. 589.
Ze względu na specyfikę stanu zdrowia pacjenta geriatrycznego, u którego najczęściej występuje kilka
współistniejących chorób przewlekłych m.in. nadciśnienie, zmiany zwyrodnieniowe stawów czy cukrzyca, czas
hospitalizacji na oddziałach geriatrycznych jest dłuższy niż przeciętny pobyt chorego w szpitalu – w 2018 r. średni
czas jednej hospitalizacji w kraju wyniósł 5,3 dnia, a na oddziałach geriatrycznych 8,4 dnia 21). Jak wskazują
prognozy i dane zebrane w Mapach potrzeb zdrowotnych 2020, czas pobytu seniorów w oddziałach
geriatrycznych rokrocznie wydłuża się – w 2019 r. średni czas jednej hospitalizacji wyniósł już 10 dni.
21) Centrum
Systemów Informacyjnych w Ochronie Zdrowia, Biuletyn Statystyczny 2019 https://cez.gov.pl/fileadmin/user_upload/
Biuletyny_informacyjny/biuletyn_statystyczny_2019_5db016ddd0b8d.pdf, dostęp: 10.09.2020.
25
Monitor Polski
– 27 –
Poz. 908
LICZBA ŚWIADCZENIODAWCÓW W RAMACH OPIEKI GERIATRYCZNEJ
✓
Obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonują 62 oddziały geriatryczne (46 aktywnie udzielające
świadczeń) z łączną liczbą 1208 łóżek. Najwięcej oddziałów geriatrycznych znajduje się w województwie
śląskim – 15 i mazowieckim – 9. Najmniej – po jednym w województwie podlaskim i zachodniopomorskim.
W województwie warmińsko-mazurskim nie ma oddziału geriatrii w żadnym szpitalu. Rozkład oddziałów
wraz z liczbą dostępnych w nich sumarycznie łóżek zobrazowano na mapie poniżej.
WYKRES 11. Liczba łóżek na oddziałach geriatrycznych 1208
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie Map potrzeb zdrowotnych 2020., wg. stanu na
31.12.2019 r.
✓
Kolejnym filarem systemu opieki nad pacjentem geriatrycznym w naszym kraju są poradnie geriatryczne
działające w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). W 94 obecnie funkcjonujących
poradniach geriatrycznych w 2019 r. udzielono sumarycznie 69 696 porad specjalistycznych – z roku na rok
liczba dostępnych dla pacjentów poradni geriatrycznych rośnie, co obrazuje poniższa tabela. Równocześnie
porady specjalistyczne udzielone w poradni geriatrycznej w 2019 r. stanowiły zaledwie 0,09% wszystkich
udzielonych porad specjalistycznych (z 81 066 246 wszystkich porad AOS).
TABELA 5. Liczba poradni geriatrycznych i liczba udzielonych porad specjalistycznych w tych poradniach
w latach 2015–2019
2015
2016
2017
2018
2019
Liczba poradni geriatrycznych
79
82
80
90
94
Liczba udzielonych porad
63 225
68 584
65 661
66 076
69 696
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020.
✓
Oddziały geriatryczne cechują się jedną z najmniejszych liczb łóżek w Rzeczypospolitej Polskiej – zgodnie
z mapami potrzeb zdrowotnych w 2019 r. liczba łóżek na oddziałach geriatrycznych wyniosła 1208.
Największa liczba łóżek jest w województwie śląskim oraz mazowieckim, najmniejsza w podlaskim
26
Monitor Polski
– 28 –
Poz. 908
i zachodnio-pomorskim. W województwie warmińsko-mazurskim nie został otworzony żaden oddział
geriatryczny.
CZAS OCZEKIWANIA NA ŚWIADCZENIA
✓
Postępujące starzenie się populacji wpływa na dostępność do świadczeń – wzrost liczby pacjentów w wieku
65+ powoduje znaczne obciążenie systemu ochrony zdrowia i brak możliwości zapewnienia wszystkim
natychmiastowego dostępu do hospitalizacji na oddziale geriatrycznym. Długi czas oczekiwania na
świadczenie jest zjawiskiem niekorzystnym zarówno dla stanu zdrowia pacjenta, jak i dla finansów
publicznych. Skutkami oczekiwania na świadczenia udzielane seniorom są: pogłębienie się niesprawności
i niesamodzielności, znaczny spadek jakości ich życia, a przede wszystkim opóźnienie diagnostyki i wdrożenia
odpowiedniego leczenia, czego konsekwencją są mniejsze szanse na wyleczenie lub osiągnięcie pożądanego
efektu klinicznego. Czas oczekiwania w kolejce na udzielenie świadczenia powoduje również w …
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.