Uchwała nr 173 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 2022 r. w sprawie ustanowienia programu inwestycyjnego pod nazwą "Program inwestycyjny modernizacji podmiotów leczniczych"

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 września 2022 r.

Poz. 908 UCHWAŁA NR 173 RADY MINISTRÓW z dnia 16 sierpnia 2022 r. w sprawie ustanowienia programu inwestycyjnego pod nazwą „Program inwestycyjny modernizacji podmiotów leczniczych”

Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2020 r. o Funduszu Medycznym (Dz. U. poz. 1875) Rada Ministrów uchwala, co następuje:

§ 11. Rada Ministrów ustanawia program inwestycyjny pod nazwą „Program inwestycyjny modernizacji podmiotów

leczniczych” w ramach subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych, zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik do uchwały.

§ 21. Program jest finansowany ze środków Funduszu Medycznego

§ 3Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia

Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki  Monitor Polski –2– Poz. 908 Załącznik do uchwały nr 173 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 2022 r. (M.P. poz. 908) Załącznik do uchwały nr 173 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 2022 r. (poz. ) Warszawa, sierpień 2022 r.  Monitor Polski –3– Poz. 908 Spis treści I.

Informacje ogólne ...................................................................................................................................... 4 II.

Wprowadzenie ........................................................................................................................................... 7 III.

Wsparcie rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych .................................... 11 III.1. Planowane interwencje ............................................................................................................................ 11 III.2. Demografia ............................................................................................................................................... 12 III.3. Zasoby i możliwości .................................................................................................................................. 13 III.4. Opieka długoterminowa ........................................................................................................................... 15 III.4.1.

Diagnoza obecnego potencjału ................................................................................................... 15 III.4.2.

Wyzwania .................................................................................................................................... 21 III.4.3.

Cel interwencji w obszarze opieki długoterminowej .................................................................. 24 III.5. Geriatria .................................................................................................................................................... 24 III.5.1.

Diagnoza obecnego potencjału ................................................................................................... 24 III.5.2.

Wyzwania .................................................................................................................................... 30 III.5.3.

Cel interwencji w obszarze geriatrii ............................................................................................ 32 III.6. Podsumowanie ......................................................................................................................................... 33 III.7. Oczekiwany rezultat.................................................................................................................................. 35 III.8. Wskaźniki .................................................................................................................................................. 36 III.9. Budżet ....................................................................................................................................................... 36 IV.

Wymiana łóżek szpitalnych ...................................................................................................................... 38 IV.1. Planowane interwencje ............................................................................................................................ 38 IV.2. Diagnoza obecnego potencjału ................................................................................................................ 40 IV.3. Wyzwania ................................................................................................................................................. 44 IV.4. Cel interwencji .......................................................................................................................................... 44 IV.5. Wskaźniki .................................................................................................................................................. 45 IV.6. Budżet ....................................................................................................................................................... 45 V.

Wsparcie infrastruktury ratownictwa medycznego ................................................................................. 47 V.1. Planowane interwencje ............................................................................................................................. 47 V.2. Diagnoza obecnego potencjału ................................................................................................................. 48 V.3. Wyzwania .................................................................................................................................................. 62 V.4. Cel interwencji ........................................................................................................................................... 64 V.5. Wskaźniki ................................................................................................................................................... 65 V.6. Budżet ........................................................................................................................................................ 65 VI.

Ramy finansowe ....................................................................................................................................... 67 VII.

Monitoring Programu i ocena stopnia osiągnięcia celów Programu ....................................................... 72  Monitor Polski –4– 3 Poz. 908  Monitor Polski –5– Poz. 908 I. Informacje ogólne Jednym z kluczowych elementów systemu ochrony zdrowia, wpływającym na jakość i dostępność udzielanych świadczeń, jest stan infrastruktury ochrony zdrowia zarówno budowlanej, jak i sprzętowej. Dzięki ciągłemu rozwojowi technologii medycznych, zakup nowoczesnej aparatury zwiększa możliwości diagnostyczne i terapeutyczne, a także pozwala na tworzenie nowych procedur i terapii przez wiodące ośrodki naukowo-badawcze. Powyższe powoduje konieczność stworzenia mechanizmów finansowych do podjęcia pilnych i skoordynowanych działań zapewniających zarówno modernizację infrastruktury budowlanej, jak i systematyczne uzupełnianie i odnawianie bazy sprzętowej podmiotów leczniczych. Aby zapewnić wzajemną spójność i komplementarność inwestycji w sektorze ochrony zdrowia, zasadne jest podejmowanie ich z poziomu centralnego.

Program Inwestycyjny Modernizacji Podmiotów Leczniczych (dalej: „Program”) to program inwestycyjny, którego celem jest poprawa jakości i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej oraz bezpieczeństwa udzielania świadczeń opieki zdrowotnej przez inwestycje w infrastrukturę ochrony zdrowia. Program realizowany jest w ramach subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych wyodrębnionego w strukturze Funduszu Medycznego – mechanizmu finansowego, ustanowionego na mocy ustawy z dnia 7 października 2020 r. o Funduszu Medycznym (Dz. U. poz. 1875), zwanej dalej „ustawą o Funduszu Medycznym”, którego celem jest poprawa zdrowia i jakości życia Polaków przez zapewnienie dodatkowych źródeł finansowania w zakresie: ✓ poprawy stanu infrastruktury ochrony zdrowia wpływającej na jakość, dostępność i bezpieczeństwo udzielanych świadczeń; ✓ profilaktyki, wczesnego wykrywania, diagnostyki i leczenia chorób cywilizacyjnych; ✓ leków w ramach ratunkowego dostępu do technologii lekowych; ✓ technologii lekowych o wysokiej wartości klinicznej lub technologii lekowych o wysokim poziomie innowacyjności; ✓ świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych osobom do ukończenia 18 roku życia; ✓ świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych świadczeniobiorcom poza granicami kraju.

Subfundusz modernizacji podmiotów leczniczych to mechanizm finansowy, który został utworzony w wyniku zdiagnozowanych potrzeb w zakresie infrastruktury ochrony zdrowia. Wychodzi naprzeciw zidentyfikowanym potrzebom, a dzięki temu pozwala na poprawę konkretnych elementów systemu opieki zdrowotnej. Daje możliwość inwestowania w budynki, sale operacyjne, sale dla chorych, co przekładać się będzie na podniesienie komfortu i bezpieczeństwa świadczonych usług medycznych.

Celem utworzenia subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych jest zapewnienie lepszego dostępu do usług medycznych, poprawa jakości opieki zdrowotnej i dostępności do niej oraz poprawa bezpieczeństwa świadczonych usług medycznych przez inwestycje w infrastrukturę ochrony zdrowia.

Dzięki środkom finansowym gromadzonym w Funduszu Medycznym możliwa będzie w ramach subfunduszu modernizacji realizacja zadań polegających na modernizacji, przebudowie i doposażeniu podmiotów leczniczych.

4  Monitor Polski –6– Poz. 908 Cel utworzenia subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych – zapewnienie lepszego dostępu do usług medycznych, poprawa jakości opieki zdrowotnej i dostępności do niej oraz poprawa bezpieczeństwa świadczonych usług medycznych przez inwestycje w infrastrukturę ochrony zdrowia – będzie realizowany w ramach Programu.

PROGRAM MODERNIZACJI PODMIOTÓW LECZNICZYCH Okres realizacji: 2022–2029.

Szacunkowy budżet: 6 767 mln zł.

Tryb wyboru inwestycji: konkursowy. Nabór wniosków będzie prowadzony w trybie zamkniętym, tj. z określoną datą początkową i końcową składania wniosków o dofinansowanie, zgodnie z rozdziałem 4 ustawy o Funduszu Medycznym.

Działania w następujących obszarach: ✓ wsparcie rozwoju infrastruktury świadczeń opiekuńczo-leczniczych, ✓ wymiana łóżek szpitalnych, ✓ wsparcie infrastruktury ratownictwa medycznego.

5  Monitor Polski –7– 6 Poz. 908  Monitor Polski II. –8– Poz. 908 Wprowadzenie Wiele oddziałów wymaga remontów, rozbudowy, doposażenia. Szpital wybudowany był w latach 50. Ze względu na zmieniające się przepisy oraz konieczność dostosowania budynków oraz oddziałów do tych przepisów szpital jest zmuszony do przeprowadzania ciągłych remontów, rozbudowy, przebudowy – wskazuje Jolanta Mazur, zastępca dyrektora do spraw administracyjno-eksploatacyjnych Powiatowego Szpitala Specjalistycznego w Stalowej Woli.

Większość z budynków, w których są zlokalizowane podmioty lecznicze powstała w latach 50. i 60. XX wieku lub wcześniej, a przeprowadzane dotychczas prace w zakresie modernizacji pozwalały jedynie na fragmentaryczne odtwarzanie infrastruktury. Budynki są wyeksploatowane. Infrastruktura ta nadal w większości przypadków nie spełnia standardów efektywnego wykorzystania i wymaga modernizacji, w tym także dostosowania do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Stałej poprawy, szczególnie w mniejszych miejscowościach, wymaga infrastruktura budowlana i techniczna podmiotów leczniczych, której pogarszający się stan może powodować istotne obniżenie jakości świadczonych usług. Kontynuacji wymagają także inwestycje w zakresie dostosowywania podmiotów leczniczych do wymogów przestrzennych, sanitarnych oraz instalacyjnych, ponieważ wciąż, mimo realizacji wieloletnich programów, Najwyższa Izba Kontroli (NIK) zidentyfikowała braki w tym zakresie. Zgodnie z założeniami reformy z 1999 r. kasy chorych, a od 2003 r. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) miały dokonywać zakupu świadczeń bez uwzględnienia kosztów amortyzacji aktywów świadczeniodawcy. Inwestycjami w systemie ochrony zdrowia miały zajmować się podmioty założycielskie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (SPZOZ) lub organy właścicielskie (po przekształceniu SPZOZ w spółki kapitałowe). Uwarunkowania ekonomiczne, a zwłaszcza ograniczone środki jednostek samorządu terytorialnego będących podmiotami założycielskimi SPZOZ, powodowały, że nakłady na infrastrukturę placówek ochrony zdrowia były bardzo ograniczone. Prowadziło to do dekapitalizacji majątku i zużycia sprzętu oraz aparatury medycznej. Czynnikami pogłębiającymi ten stan były ograniczone możliwości akumulacji środków przez same placówki, narastający problem ich zadłużenia, nieregulowanie przez nie zobowiązań. Jednocześnie od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r. poz. 89, z późn. zm.), tj. 15 stycznia 1992 r., podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych, w tym szpitale, są obowiązane do posiadania pomieszczeń i urządzeń odpowiadających wymogom ogólnoprzestrzennym, sanitarnym i instalacyjnym. Wymogi dotyczyły usytuowania poszczególnych pomieszczeń, w których odbywają się diagnostyka i leczenie, szerokości wejść i wyjść, wyposażenia sal w urządzenia do dezynfekcji, odpowiedniego oświetlenia, wentylacji i klimatyzacji, a także zapewnienia rezerwowych źródeł zaopatrzenia w wodę i energię elektryczną.

Powyższe potwierdzają również dyrektorzy szpitali. „W naszym szpitalu część oddziałów ostatni raz remontowana była jeszcze w latach 70. i 80., co w znaczący sposób wpływa na komfort przebywających w nich pacjentów i pracowników szpitala. Pomimo wysokiego profesjonalizmu kadry medycznej, zastosowaniu najnowocześniejszego sprzętu do diagnostyki i leczenia pacjentów, cieniem na całości kładzie się stare wyposażenie socjalno-bytowe, jak również od dawna nieremontowane sale chorych i węzły sanitarne” – podkreśla Artur Rydzyk, komendant 5. Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką SP ZOZ w Krakowie.

Należy przy tym podkreślić, że stan infrastruktury wpływa na całokształt jakości opieki medycznej nad pacjentem.

Generuje również ryzyko występowania zakażeń szpitalnych, które są istotnym problemem w kontekście nie tylko kosztów (szacuje się, że obniżenie o 1% częstości występowania zakażeń szpitalnych powoduje zmniejszenie kosztów lecznictwa szpitalnego o 7–10%)1), lecz także bezpieczeństwa pacjentów. Wiele z zakażeń szpitalnych, szczególnie w przypadku dzieci, powoduje realne zagrożenie życia. Zakażenia szpitalne powodują powikłania

7  Monitor Polski –9– Poz. 908 choroby podstawowej prowadzące często do niepełnosprawności, są przyczyną wydłużenia pobytu w szpitalu i zwiększają koszty świadczonych usług. Dodatkowym czynnikiem generującym koszty są roszczenia pacjentów, którzy ulegli zakażeniu i potrafią udokumentować, że stało się to z winy szpitala. Zmniejszenie liczby zakażeń szpitalnych wpływa na obniżenie kosztów leczenia, zmniejszenie liczby osób z niepełnosprawnościami i wskaźnika śmiertelności. Narzędziem służącym ograniczeniu szerzenia się zakażeń szpitalnych powinien być prawidłowo funkcjonujący system zapobiegania i zwalczania zakażeń, utworzony w szpitalu na podstawie obowiązujących przepisów prawa, uwzględniający ogół działań podjętych przez szpital w celu zminimalizowania ryzyka wystąpienia zakażeń szpitalnych, a tym samym podniesienia jakości usług medycznych i bezpieczeństwa pacjentów. Efektywne systemy kontroli zakażeń mogą zmniejszać ryzyko ich wystąpienia od 55% do 70%.2) Średni pobyt pacjenta w szpitalu, u którego nie stwierdzono zakażenia szpitalnego, wynosi 5,64 dnia, podczas gdy pobyt pacjenta z rozpoznanym zakażeniem szpitalnym jest znacznie dłuższy i wynosi średnio 16,35 dnia. Wydłużony czas pobytu pacjenta w szpitalu jest kluczowym czynnikiem wpływającym na koszty leczenia pacjenta z rozpoznanym zakażeniem szpitalnym. Szacunkowe koszty związane z przedłużeniem hospitalizacji 11 488 pacjentów, u których rozpoznano zakażenie szpitalne, wyniosły 85 774 tys. zł.3) Rozmieszczenie oddziałów szpitalnych i oddziałów udzielających stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych innych niż świadczenia szpitalne w wielu budynkach oraz ich stan techniczny wpływają na niższą efektywność szpitali i utrudniają wprowadzanie rozwiązań zwiększających funkcjonalność techniczną i organizacyjną, a także rozwiązań poprawiających komfort pacjentów.

Najwyższy czas zdać sobie również sprawę z poziomu eksploatacji sprzętu medycznego, w tym również w zespołach ratownictwa medycznego. Ratowanie ludzkiego życia to nie tylko straż pożarna. To również, a w zasadzie głównie, sprzęt medyczny i zespoły ratownictwa medycznego.

Tylko w województwie łódzkim w ciągu doby zespoły ratownictwa medycznego wyjeżdżają około 700 razy. Jeśli przyjmiemy to jako średnią liczbę interwencji okaże się, że w ciągu miesiąca ponad 20 tysięcy razy zespoły użyły aparatu do mierzenia ciśnienia, ponad 20 tysięcy razy włączyły pulsoksymetr, ponad 20 tysięcy razy wykonały zapis elektrokardiograficzny, ponad 20 tysięcy razy użyły latarek diagnostycznych i tak dalej… Podkreślmy: to wszystko jedynie w ciągu miesiąca! Tak intensywna eksploatacja sprzętu nie pozostaje bez wpływu na jego zużycie. Od nieustannego włączania i wyłączania urządzeń zużywają się przyciski. Sprężyny manometrów ciśnieniomierzy ulegają rozregulowaniu, co wymusza ich częstą kalibrację. Od nieustannego zwijania i rozwijania przewodów EKG ulegają one mikropęknięciom, co wpływa na jakość zapisu. Wreszcie akumulatory i baterie wielu urządzeń zmniejszają swoją pojemność po ciężkiej eksploatacji w zmiennych warunkach atmosferycznych.

Dodajmy do tego wypalone monitory urządzeń, czy chociażby glukometry, z których praktycznie żaden nie jest fabrycznie przeznaczony do intensywnej pracy w ciężkich warunkach – podkreśla Krzysztof Janecki, dyrektor Wojewódzkiej Stacji Ratownictwa Medycznego w Łodzi.

Dotychczasowe inwestycje w zakresie remontów budynków podmiotów leczniczych, mimo znaczącej poprawy, jedynie w części zaspokoiły potrzeby podmiotów leczniczych w tym zakresie. Infrastruktura ta nadal w większości przypadków nie spełnia standardów i wymaga remontów, w tym także dostosowania do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Nowoczesne podmioty lecznicze zapewnią lepszy dostęp do usług medycznych, poprawę jakości i bezpieczeństwa świadczonych usług medycznych, w tym na obszarach wiejskich. Skrócenie czasu hospitalizacji będzie możliwe dzięki nowoczesnym technologiom w diagnostyce i terapii.

8  Monitor Polski

W poniższych rozdziałach zaprezentowano poszczególne obszary interwencji.

9  Monitor Polski

Zakłada się, że cel subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych w tym obszarze będzie osiągany dzięki realizacji szeregu działań nakierowanych w szczególności na niżej wymienione planowane interwencje.

III.1. Planowane interwencje 1. Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych przekształcających oddziały szpitalne lub ich części w:

A. oddziały geriatryczne udzielające stacjonarnych świadczeń w rodzaju leczenie szpitalne w zakresie: geriatria;

B. struktury opieki długoterminowej w ramach, której udzielane będą stacjonarne świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze finansowane ze środków publicznych.

Wsparcie obejmuje: roboty budowlane, doposażenie w aparaturę i sprzęt medyczny oraz niezbędne wyposażenie.

A. leczenie szpitalne w zakresie: geriatria oraz świadczenia opieki geriatrycznej udzielanej poza oddziałami geriatrycznymi;

B. opieka długoterminowa w ramach stacjonarnych świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych.

Wsparcie obejmuje: roboty budowlane, doposażenie w aparaturę i sprzęt medyczny oraz niezbędne wyposażenie.

A. leczenie szpitalne w zakresie: geriatria;

B. opieka długoterminowa – świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze.

Wsparcie obejmuje: roboty budowlane, doposażenie w aparaturę i sprzęt medyczny oraz niezbędne wyposażenie.

W ramach wsparcia w zakresie geriatrii dopuszcza się podejmowanie działań ukierunkowanych na tworzenie poradni specjalistycznych oraz oddziałów dziennej opieki – jako dopełnienie kompleksowości opieki świadczonej przez podmiot leczniczy lub samodzielną interwencję w zakresie geriatrii.

11  Monitor Polski

Szczegółowy zakres każdego naboru oraz wymogi, jakie będzie musiał spełnić wnioskodawca w celu uzyskania dofinansowania, zostaną przedstawione w regulaminie poszczególnych naborów.

III.2. Demografia 4) W Rzeczypospolitej Polskiej obserwuje się dwa główne trendy: spadek liczby ludności wywołany spadkiem urodzeń oraz wzrost długości życia (starzenia się społeczeństwa) przy jednoczesnym spadku liczby lat przeżytych w zdrowiu. Może to doprowadzić do znaczących zmian na rynku pracy (przez zmniejszenie się liczby osób wchodzących na rynek pracy przy jednoczesnym wzroście liczby osób w podeszłym wieku). Wynikają z nich adekwatne oczekiwania co do systemu ochrony zdrowia.

W czerwcu 2019 r. liczba ludności naszego kraju wynosiła niemal 38,4 mln osób, w tym ponad 9,5 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej5) (niespełna 25%). Udział osób w wieku co najmniej 60 lat w ogólnej populacji wzrósł o ponad 10 p.p., tj. z 14,7% w 1989 r. do 24,8% w 2018 r. 6) Szacuje się, że w 2050 r. odsetek ludności w wieku poprodukcyjnym w kraju wyniesie 32,5%.

Dla osoby wkraczającej w 2019 r. w wiek poprodukcyjny i rozpoczynającej okres starości – średnia dalsza oczekiwana długość życia wynosiła dla kobiet 24,2 roku, a dla mężczyzn 19,3 roku. Mając na uwadze pogarszanie się stanu zdrowia w populacji 65+, dane te wskazują średni okres, w którym system ochrony zdrowia będzie musiał zabezpieczyć odpowiednią opiekę zdrowotną i realizację świadczeń zdrowotnych dla około 6,9 mln osób (liczba osób, które w 2019 r. osiągnęły wiek 65+). Częstość hospitalizacji osób starszych w wieku powyżej 65 lat rośnie niewspółmiernie szybciej (dwukrotnie) w porównaniu z hospitalizacją osób poniżej 65 roku życia.7) Źródło: Mapy Potrzeb Zdrowotnych 2020 r. na podstawie danych GUS.

Prognoza demograficzna dla Rzeczypospolitej Polskiej wskazuje, że odsetek osób w wieku powyżej 65 lat wzrośnie do 2060 r. ponad dwukrotnie – do 33% i będzie należał do jednego z najwyższych w Europie. Podobnie dla populacji powyżej 80 lat, odsetek tej grupy wiekowej w Rzeczypospolitej Polskiej wzrośnie blisko Za danymi GUS i EUROSTAT zawartymi w Mapach Potrzeb Zdrowotnych 2020, dostępnych na platformie internetowej – Baza Analiz Systemowych i Wdrożeniowych, https://basiw.mz.gov.pl/index.html#/visualization?id=3364, dostęp 12.11.2020.

Planowane interwencje zostały podzielone na zakresy tematyczne poświęcone opiece długoterminowej oraz geriatrii. Każdy z obszarów obejmuje diagnozę stanu obecnego, zidentyfikowane wyzwania oraz wskazany cel interwencji. Rozdział zawiera wspólne podsumowanie wyników przeprowadzonej diagnozy oraz oczekiwany rezultat w ramach planowanego wsparcia.

III.3. Zasoby i możliwości ✓ ✓ Na podstawie danych z map potrzeb zdrowotnych została przygotowana analiza obrazująca liczbę łóżek szpitalnych w całej Rzeczypospolitej Polskiej w odniesieniu do ich obłożenia – przyjmując górną granicę optymalnego obłożenia łóżek na poziomie 85%. Na bazie analizy zasymulowano możliwości przekształcenia łóżek szpitalnych, których obłożenie jest niskie (poniżej 85%) – w celu optymalnego wykorzystania bazy łóżkowej i efektywnego gospodarowania środkami publicznymi przeznaczonymi na utrzymanie łóżek szpitalnych. Symulacja jest oparta na analizie obłożenia wszystkich łóżek szpitalnych w naszym kraju i na wskazaniach obszaru możliwego do zagospodarowania na cele przekształceń.

Poniższa tabela przedstawia bazę łóżkową w szpitalach w Rzeczypospolitej Polskiej w ramach systemu podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej (dalej: PSZ). Do analizy zostały włączone dane o liczbie łóżek w oddziałach szpitalnych bez uwzględnienia bazy łóżkowej szpitalnych oddziałów ratunkowych (SOR), izb przyjęć (IP), oddziałów leczenia jednego dnia, anestezjologii i intensywnej terapii, geriatrycznych, radioterapii i rehabilitacyjnych. Mając na uwadze specyfikę leczenia w tych komórkach szpitalnych i krótki okres hospitalizacji pacjenta przy niejednokrotnie większym obłożeniu niż liczba dostępnych miejsc przeznaczonych do pomocy nagłej, dane z ww. komórek mogą zaburzyć poziom rzeczywistego obłożenia łóżek w szpitalu, przez co zostały wyłączone z symulacji.

TABELA 1. Symulacja bazy łóżkowej w kraju, z obłożeniem i wskazaniem łóżek do przekształcenia Województwo Liczba łóżek (2019) dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie 10 063 7929 9313 3227 10 260 10 931 20 637 2411 5797 4100 6714 18 078 4267 Bufor 15% łóżek w szpitalu 85% optymalne Średnie Liczba łóżek obłożenie łóżek obłożenie za lata przy średnim w szpitalu 2016–2019 obłożeniu 1509 1189 1397 484 1539 1640 3096 362 870 615 1007 2712 640 8554 6740 7916 2743 8721 9291 17 541 2049 4927 3485 5707 15 366 3627

13  Monitor Polski warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie Polska

WYKRES 1. Średnie obłożenie łóżek w kraju zestawione z potencjałem wolnych łóżek do przekształcenia (% obłożenia łóżek/wolne łóżka) Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie Map potrzeb zdrowotnych 2020, wg. stanu na 31.12.2019 r. ✓ W 2019 r. z leczenia szpitalnego skorzystało 2,4 mln pacjentów w wieku 65+. Dane o tym, gdzie trafiają pacjenci w wieku 65+ przyjęci do szpitala, obrazuje tabela 2. ✓ Z poniższych danych wynika, że pacjenci w wieku 65+ najczęściej trafiają na SOR, oddział okulistyczny i oddział chorób wewnętrznych – co stanowi 42% wszystkich hospitalizacji osób po 65 roku życia w 2019 r.

Mając na uwadze niewielką liczbę oddziałów geriatrycznych w Rzeczypospolitej Polskiej, długi czas oczekiwania na świadczenie w nich udzielane oraz wielochorobowość pacjentów starszych, można przyjąć, że pacjenci są alokowani w większości na inne dostępne oddziały.

14  Monitor Polski

Lp.

Liczba wizyt (w tys.) Nazwa oddziału Procentowy udział (%) 0 1 2 3 1 Szpitalny oddział ratunkowy 1030 18% 2 Oddział okulistyczny 814 14% 3 Oddział chorób wewnętrznych 572 10% 4 Izba przyjęć szpitala 497 8% 5 Oddział kardiologiczny 329 6% 6 Oddział chirurgii ogólny 323 6% 7 Oddział leczenia jednego dnia 267 5% 8 Oddział onkologii klinicznej/chemioterapii 201 3% 9 Oddział onkologiczny 194 3% 10 Oddział chirurgii urazowo-ortopedycznej 174 3% 11 Oddział neurologiczny 145 2% 12 Oddział urologiczny 140 2% 13 Oddział hematologiczny 91 2% 14 Oddział geriatryczny 30 1% Pozostałe 1041 18% 5848 100% 15 RAZEM Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie danych z NFZ, wg. stanu na 31.12.2019 r.

III.4. Opieka długoterminowa W Rzeczypospolitej Polskiej system opieki długoterminowej finansowany ze środków publicznych opiera się na dwóch niezależnych od siebie filarach, funkcjonujących w ramach systemu ochrony zdrowia i polityki społecznej.

Opieka długoterminowa w systemie ochrony zdrowia w ramach ubezpieczenia zdrowotnego jest realizowana w warunkach: ✓ stacjonarnych – zakłady opiekuńczo-lecznicze (ZOL) i zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze (ZPO); ✓ domowych – w zespołach długoterminowej opieki domowej dla pacjentów wentylowanych mechanicznie oraz w ramach pielęgniarskiej opieki długoterminowej.

Z uwagi na planowany zakres wsparcia w niniejszym dokumencie skupiono się na opiece długoterminowej realizowanej w warunkach stacjonarnych.

III.4.1.

Diagnoza obecnego potencjału LICZBA PACJENTÓW W RAMACH DŁUGOTERMINOWEJ OPIEKI STACJONARNEJ9) ✓

12.11.2020 r.

15  Monitor Polski

WYKRES 2. Liczba pacjentów opieki długoterminowej na 100 tys. ludności w 2019 r.

Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020 na podstawie danych NFZ i GUS. ✓ W lutym 2020 r. liczba oczekujących do ośrodków opieki długoterminowej wyniosła 17 tys., z czego 61% osób oczekiwało na świadczenia z zakresu opieki stacjonarnej (7,7 tys. oczekiwało na świadczenia w zakładach opiekuńczo-leczniczych, a 2,7 tys. oczekiwało na świadczenia w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych). Przeciętny czas oczekiwania na świadczenia w stacjonarnych zakładach opiekuńczo-leczniczych wyniósł aż 294 dni, a w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych wyniósł aż 144 dni.

Biorąc pod uwagę liczbę osób wymagających świadczeń w ramach opieki długoterminowej i długi czas oczekiwania na przyjęcie do ośrodków stacjonarnej opieki długoterminowej, zasadne jest zwiększanie liczby dostępnych miejsc w tych ośrodkach.

LICZBA ŚWIADCZENIODAWCÓW W RAMACH DŁUGOTERMINOWEJ OPIEKI STACJONARNEJ10) ✓ W 2019 r. w ramach NFZ udzielano świadczeń w 466 ośrodkach opieki stacjonarnej. Najwięcej stacjonarnych ośrodków opieki długoterminowej było zlokalizowanych w województwie śląskim, mazowieckim, dolnośląskim, najmniej zaś w lubuskim, warmińsko-mazurskim oraz zachodniopomorskim. ✓ Liczba ośrodków na 100 tys. ludności wyniosła 1,21, przy czym wartość poniżej średniej dla Rzeczypospolitej Polskiej odnotowano aż w 9 województwach. Największą wartością tego wskaźnika charakteryzowały się województwa: podkarpackie, opolskie i dolnośląskie, najmniejszą zaś województwa: wielkopolskie, zachodniopomorskie i warmińsko-mazurskie. Liczbę ośrodków na 100 tys. ludności w ramach opieki stacjonarnej w 2019 r. w poszczególnych województwach przedstawia mapa poniżej.

12.11.2020 r.

16  Monitor Polski

Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020 r. na podstawie danych NFZ i GUS. ✓ Zmiany w poszczególnych latach w liczbie podmiotów udzielających świadczeń oraz liczbie łóżek przedstawia poniższa tabela. Mimo niewielkiej tendencji wzrostowej, przy wciąż utrzymującym się długim czasie oczekiwania na świadczenie i dużej liczbie pacjentów wymagających opieki długoterminowej, potwierdzona jest zasadność dalszych inwestycji w rozwój potencjału miejsc w zakładach opiekuńczo-leczniczych i zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych.

TABELA 3. Liczba podmiotów udzielających świadczeń opieki długoterminowej w trybie stacjonarnym i liczba łóżek w tych podmiotach w latach 2016–2019 2016 2017 2018 2019 Liczba świadczeniodawców 440 463 456 466 Średnia liczba łóżek 28 568 29 942 30 681 31 127 Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020.

LICZBA ŁÓŻEK W RAMACH DŁUGOTERMINOWEJ OPIEKI STACJONARNEJ11) ✓ Średnia liczba łóżek w 2019 r. w stacjonarnych ośrodkach opieki długoterminowej wynosiła 31 127.

Najwięcej łóżek znajdowało się na terenie województwa mazowieckiego, śląskiego oraz dolnośląskiego, najmniej zaś na terenie województwa lubuskiego, warmińsko-mazurskiego oraz podlaskiego. Jednak danych wojewódzkich nie można rozpatrywać jednoznacznie – należy mieć na uwadze, że obecnie długi czas oczekiwania na miejsce w zakładzie opieki długoterminowej powoduje, że wielu seniorów korzysta z opieki nie w miejscu zamieszkania, lecz tam, gdzie najszybciej uzyskuje dostęp.12)

WYKRES 4. Liczba łóżek w ośrodkach stacjonarnych na 1000 ludności powyżej 65 lat w 2019 r.

Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020. ✓ Stacjonarne zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze oferują rodzaj opieki, na którą jest duże zapotrzebowanie ze strony społeczeństwa, czego dowodem są m.in. wysokie wskaźniki wykorzystania łóżek: o dla zakładów opiekuńczo-leczniczych o profilu ogólnym wskaźnik wykorzystania łóżek w skali kraju wyniósł 91,2% (333 dni); o dla zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych wskaźnik wykorzystania łóżek w skali kraju wyniósł 87,6% (320 dni); o w zakładach o profilu psychiatrycznym wykorzystanie łóżek w placówkach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych było podobne i wskaźnik wykorzystania łóżek w skali kraju wyniósł nieco ponad 93%.

Powyższe wskazuje jednoznacznie na konieczność tworzenia nowych łóżek opieki długoterminowej i systematycznego zwiększania liczby miejsc w placówkach świadczących ten rodzaj opieki w formie stacjonarnej.13)

TABELA 4. Liczba pacjentów oczekujących na przyjęcie do miejsca świadczenia stacjonarnej opieki długoterminowej, z przeciętnym czasem oczekiwania Lp.

Województwo 0 1 Liczba osób oczekujących Zakład/oddział Przeciętny czas oczekiwania (w dniach) przypadek stabilny 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 dolnośląskie dolnośląskie dolnośląskie kujawsko-pomorskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubelskie lubuskie lubuskie łódzkie małopolskie małopolskie mazowieckie mazowieckie mazowieckie opolskie podkarpackie podkarpackie podlaskie podlaskie pomorskie pomorskie śląskie śląskie świętokrzyskie świętokrzyskie 2 zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy dla dzieci zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy dla dzieci zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy

19 3 4 751 460 1 374 370 550 234 51 192 468 2015 12 636 217 5 39 152 79 313 85 335 31 1474 668 152 48 200 9 0 321 92 308 240 238 20 68 592 0 249 18 9 53 259 17 153 125 29 28 238 177 386 20  Monitor Polski 27 28 29 30 31 32

STAN TECHNICZNY INFRASTRUKTURY PODMIOTÓW LECZNICZYCH ✓ W pierwszej połowie 2020 r. Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło ogólnopolską analizę stanu technicznego infrastruktury podmiotów leczniczych należących do PSZ. Prośba o ocenę stanu infrastruktury została skierowana do około 575 podmiotów (wszystkich w PSZ). Przyjęto czterostopniową skalę oceny stanu infrastruktury: o stan optymalny – sprawność techniczna jednostek, obiektów lub elementów budynku i infrastruktury terenu określona stopniem zużycia od 0% do 15% – główne elementy infrastruktury ocenianej placówki medycznej stanowiące o stopniu zużycia, są bardzo dobrze utrzymane, konserwowane i nie wykazują widocznego zużycia i uszkodzeń; o stan zadowalający – sprawność techniczna jednostek, obiektów lub elementów budynku i infrastruktury terenu określona stopniem zużycia od 16% do 30% – główne elementy infrastruktury, stanowiące o stopniu zużycia, są należycie utrzymane, konserwowane i wykazują niewielki stopień zużycia i uszkodzeń. Roboty budowlane mogą zostać odłożone na okres do 3 lat bez specjalnej szkody dla użytkowników; o stan niedostateczny – sprawność techniczna jednostek, obiektów lub elementów budynku i infrastruktury terenu określona stopniem zużycia od 31% do 50% – w głównych elementach infrastruktury występuje duże zużycie, stwierdzono w nich awaryjność i ubytki, głównie w wykończeniu, instalacjach i wyposażeniu, cechy i własności wbudowanych materiałów i urządzeń utraciły swoje pierwotne właściwości – ich stopień degradacji jest na wysokim poziomie. Prace z uwagi na stan techniczny powinny się odbyć w okresie do 2 lat od oceny infrastruktury; o stan nieodpowiedni – sprawność techniczna jednostek, obiektów lub elementów budynku i infrastruktury terenu określona stopniem zużycia powyżej 51% – w głównych elementach infrastruktury występuje bardzo duże zużycie, stwierdzono w nich awaryjność i ubytki, głównie w wykończeniu, instalacjach i wyposażeniu, cechy i własności wbudowanych materiałów i urządzeń utraciły swoje pierwotne właściwości – ich stopień degradacji jest na bardzo wysokim poziomie. Prace z uwagi na nieodpowiedni stan techniczny powinny się odbyć niezwłocznie.

Ocenie poddano m.in. podmioty udzielające świadczeń z zakresu opieki długoterminowej o całkowitej powierzchni 191 tys. m2. Poniższe wykresy przedstawiają wyniki przeprowadzonego badania.

20  Monitor Polski

WYKRES 6. Stan infrastruktury komórek opieki długoterminowej (powierzchnia w %) 7% 22% 38% 33% Optymalny Zadowalający Niedostateczny Nieodpowiedni Źródło: Opracowanie własne, Ministerstwo Zdrowia, 2020.

Powyższe dane wskazują, że w działających podmiotach leczniczych udzielających świadczeń w zakresie opieki długoterminowej niezwłocznie należy podjąć prace modernizacyjne. Modernizacja 7% powierzchni tych podmiotów powinna się rozpocząć niezwłocznie ze względu na bardzo duże zużycie, awaryjność, ubytki w wykończeniu, instalacjach i wyposażeniu – ich stopień degradacji jest na bardzo wysokim poziomie i z roku na rok może generować coraz wyższe koszty utrzymania. Dla kolejnych 38% powierzchni podmiotów leczniczych udzielających świadczeń w zakresie opieki długoterminowej niezbędne jest zaplanowanie prac remontowych w ciągu najbliższych 2 lat.

III.4.2.

Wyzwania Analiza stanu opieki długoterminowej w Rzeczypospolitej Polskiej na tle innych krajów, jak również fakt, że społeczeństwo się starzeje, powodują, że zabezpieczenie świadczeń i poprawa infrastruktury w tym obszarze są koniecznością.

21  Monitor Polski

WYKRES 7. Wskaźnik liczby łóżek opieki długoterminowej na 1000 osób w wieku co najmniej 65 lat w Rzeczypospolitej Polskiej w 2017 r. (institutions – instytucje, hospitals – szpitale) Źródło: OECD, 2017 r. ✓ Jak podaje OECD, w porównaniu z innymi sektorami opieki zdrowotnej, w zakresie opieki długoterminowej odnotowano najwyższy wzrost wydatków w ostatnich latach. Starzenie się populacji prowadzi do potrzeby zapewnienia bieżącej opieki zdrowotnej i społecznej większej liczbie osób, a rosnące dochody zwiększają również oczekiwania dotyczące jakości życia w starszym wieku. W związku ze starzeniem się społeczeństwa również możliwości zapewnienia opieki nieformalnej będą maleć. Wszystkie te czynniki uzasadniają konieczność zwiększenia wydatków na opiekę długoterminową w krajach OECD na nadchodzące lata.

W naszym kraju w 2017 r. wydatki na opiekę długoterminową (zdrowotne i społeczne) według rządowych i obowiązkowych systemów ubezpieczeń były jednymi z najniższych (0,4% PKB).

OECD, Health at Glance 2019, Paris 2019, https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/4dd50c09-en.pdf?expires=1604485518&id =id&accname=guest&checksum=DD9B43AF14F6695B5408BBB5073D68DD, dostęp: 4.11.2020.

WYKRES 8. Prognozowana liczba pacjentów w latach 2019–2030 w podziale na rodzaj opieki długoterminowej Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych, 2020. ✓ Analiza prognozy wskazuje, że aby zapewnić ten sam poziom świadczeń na poziomie kraju w 2030 r. co w 2018 r. należałoby zwiększyć liczbę miejsc, tak aby opiekę otrzymało około 138,5 tys. pacjentów (czyli o 25% więcej niż obecnie). Utrzymanie obecnego udziału opieki stacjonarnej do opieki domowej (38,5%) oznaczałoby udzielenie pomocy ponad 85 tys. pacjentów w warunkach domowych oraz ponad 53 tys. pacjentów w warunkach stacjonarnych18). Biorąc pod uwagę oszacowanie potrzeb seniorów w raporcie „Kompleksowy przegląd możliwości tworzenia w szpitalach powiatowych ośrodków opieki długoterminowej oraz oddziałów geriatrycznych w Polsce” liczba osób wymagających świadczeń w ramach opieki długoterminowej w 2030 r. może wzrosnąć do 197,6 tys. osób. ✓ W ww. prognozie oparto się jedynie na obecnym poziomie zabezpieczenia świadczeń dla pacjentów w opiece długoterminowej. Sam fakt starzenia się społeczeństwa wymaga zapewnienia odpowiednio wyższego udziału miejsc stacjonarnej opieki długoterminowej w ogólnej liczbie łóżek w kraju. Uwzględniając liczbę pacjentów oczekujących na świadczenie w opiece długoterminowej oraz porównując liczbę łóżek w opiece długoterminowej z innymi państwami europejskimi, trzeba uznać, że inwestycje w rozwój potencjału stacjonarnej opieki długoterminowej są koniecznością. ✓ Powyższe zostało wskazane m.in. w ramach debaty „Wspólnie dla zdrowia”. W dokumencie podsumowującym zaakcentowano, że należy zbudować wszechstronny system świadczeń

23  Monitor Polski

III.4.3. ✓ Cel interwencji w obszarze opieki długoterminowej Zgodnie z dokumentem pn. „Kompleksowy przegląd możliwości tworzenia w szpitalach powiatowych ośrodków opieki długoterminowej oraz oddziałów geriatrycznych w Polsce” (Ministerstwo Zdrowia, Warszawa 2022 r.): • podaż opieki długoterminowej wymaga wzmocnionych wielokierunkowych działań, aby w pełni zabezpieczyć rosnące potrzeby oraz różnice terytorialne, • zapotrzebowanie na świadczenia medyczne i opiekuńcze osób starszych w populacji Rzeczypospolitej Polskiej są związane głównie ze zmianami demograficznymi oraz wzorcami profilaktycznymi i kulturowymi. Potrzeby te będą w przyszłości rosnąć i potencjalnie powodować konieczność intensyfikacji wdrażania różnorodnych form rozwiązań systemowych, • zidentyfikowano obszary funkcjonowania placówek ochrony zdrowia, które pozwalają na przekształcenie istniejących zasobów w ośrodki opieki długoterminowej lub oddziały geriatryczne. ✓ Rzeczpospolita Polska powinna dążyć do zwiększenia liczby łóżek. ✓ Przez interwencję w ramach Programu planujemy utworzyć około 15 tys. łóżek. Pozostałe potrzeby planuje się zabezpieczyć w ramach działań finansowanych z innych środków będących w dyspozycji Ministra Zdrowia. ✓ Działania podejmowane w ramach Programu powinny odbywać się w pierwszej kolejności przez przekształcanie obecnych łóżek szpitalnych w miejsca opieki długoterminowej, a w następnej przez tworzenie nowych miejsc opieki. ✓ Konieczne jest również zapewnienie wysokiej jakości świadczeń opiekuńczych i pielęgnacyjnych w już działających podmiotach przez ich modernizację oraz doposażenie w sprzęt medyczny.

III.5. Geriatria III.5.1.

Diagnoza obecnego potencjału LICZBA PACJENTÓW ODDZIAŁÓW GERIATRYCZNYCH ✓ W 2019 r. liczba hospitalizowanych seniorów w wieku 65+ w oddziałach geriatrycznych wyniosła dokładnie 26 972 pacjentów, przy jednoczesnych nakładach na leczenie w wysokości około 129 mln zł.

Wyniki ogólnonarodowej debaty o kierunkach zmian w ochronie zdrowia. Dokument podsumowujący, Warszawa 2019, s. 12.

Wyniki ogólnonarodowej debaty o kierunkach zmian w ochronie zdrowia. Dokument podsumowujący, Warszawa 2019, s. 10.

24  Monitor Polski

WYKRES 10. Udział pacjentów z wielochorobowością w poszczególnych grupach wiekowych w 2018 r.

Źródło: B. Wojtyniak, P. Goryński (red.), Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2020, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020, s. 589.

Ze względu na specyfikę stanu zdrowia pacjenta geriatrycznego, u którego najczęściej występuje kilka współistniejących chorób przewlekłych m.in. nadciśnienie, zmiany zwyrodnieniowe stawów czy cukrzyca, czas hospitalizacji na oddziałach geriatrycznych jest dłuższy niż przeciętny pobyt chorego w szpitalu – w 2018 r. średni czas jednej hospitalizacji w kraju wyniósł 5,3 dnia, a na oddziałach geriatrycznych 8,4 dnia 21). Jak wskazują prognozy i dane zebrane w Mapach potrzeb zdrowotnych 2020, czas pobytu seniorów w oddziałach geriatrycznych rokrocznie wydłuża się – w 2019 r. średni czas jednej hospitalizacji wyniósł już 10 dni.

25  Monitor Polski

W województwie warmińsko-mazurskim nie ma oddziału geriatrii w żadnym szpitalu. Rozkład oddziałów wraz z liczbą dostępnych w nich sumarycznie łóżek zobrazowano na mapie poniżej.

WYKRES 11. Liczba łóżek na oddziałach geriatrycznych 1208 Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie Map potrzeb zdrowotnych 2020., wg. stanu na 31.12.2019 r. ✓ Kolejnym filarem systemu opieki nad pacjentem geriatrycznym w naszym kraju są poradnie geriatryczne działające w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). W 94 obecnie funkcjonujących poradniach geriatrycznych w 2019 r. udzielono sumarycznie 69 696 porad specjalistycznych – z roku na rok liczba dostępnych dla pacjentów poradni geriatrycznych rośnie, co obrazuje poniższa tabela. Równocześnie porady specjalistyczne udzielone w poradni geriatrycznej w 2019 r. stanowiły zaledwie 0,09% wszystkich udzielonych porad specjalistycznych (z 81 066 246 wszystkich porad AOS).

TABELA 5. Liczba poradni geriatrycznych i liczba udzielonych porad specjalistycznych w tych poradniach w latach 2015–2019 2015 2016 2017 2018 2019 Liczba poradni geriatrycznych 79 82 80 90 94 Liczba udzielonych porad 63 225 68 584 65 661 66 076 69 696 Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020. ✓ Oddziały geriatryczne cechują się jedną z najmniejszych liczb łóżek w Rzeczypospolitej Polskiej – zgodnie z mapami potrzeb zdrowotnych w 2019 r. liczba łóżek na oddziałach geriatrycznych wyniosła 1208.

Największa liczba łóżek jest w województwie śląskim oraz mazowieckim, najmniejsza w podlaskim 26  Monitor Polski

CZAS OCZEKIWANIA NA ŚWIADCZENIA ✓ Postępujące starzenie się populacji wpływa na dostępność do świadczeń – wzrost liczby pacjentów w wieku 65+ powoduje znaczne obciążenie systemu ochrony zdrowia i brak możliwości zapewnienia wszystkim natychmiastowego dostępu do hospitalizacji na oddziale geriatrycznym. Długi czas oczekiwania na świadczenie jest zjawiskiem niekorzystnym zarówno dla stanu zdrowia pacjenta, jak i dla finansów publicznych. Skutkami oczekiwania na świadczenia udzielane seniorom są: pogłębienie się niesprawności i niesamodzielności, znaczny spadek jakości ich życia, a przede wszystkim opóźnienie diagnostyki i wdrożenia odpowiedniego leczenia, czego konsekwencją są mniejsze szanse na wyleczenie lub osiągnięcie pożądanego efektu klinicznego. Czas oczekiwania w kolejce na udzielenie świadczenia powoduje również wzrost kosztów leczenia pacjenta. ✓ Mimo systematycznego wzrostu wartości zakontraktowanych w umowach dotyczących świadczeń w zakresie geriatrii, pogorszył się dostęp do świadczeń zdrowotnych w tym obszarze. W latach 2016–2019 zarówno wzrosła liczba oczekujących na świadczenia – w AOS o 56,3% (w 2016 r. 1064 oczekujących, a w 2019 r. już 1740), w lecznictwie szpitalnym (LSZ) o 87% (w 2016 r. 1337 oczekujących, a w 2019 r. już 2502 osób), jak i wzrósł czas oczekiwania – w AOS o 35% (w 2016 r. w przypadku stabilnym średni czas oczekiwania wyniósł 26 dni, a w 2019 r. 35 dni), w LSZ o 80,0% (w 2016 r. w przypadku stabilnym średni czas oczekiwania wyniósł 20 dni, a w 2019 r. już 36 dni)22). ✓ Dostęp do świadczeń geriatrycznych wykazuje duże zróżnicowanie terytorialne. Różnice między poszczególnymi województwami w wartościach zrealizowanych świadczeń z zakresu geriatrii w przeliczeniu na 1000 mieszkańców w 2019 r. w AOS i LSZ sięgały kilku tysięcy procent. Nakłady na geriatrię ogółem (AOS, LSZ, psychiatria i świadczenia odrębnie kontraktowane) w 2019 r. były najniższe w województwie warmińsko-mazurskim – wartość rozliczonych świadczeń wyniosła 677 zł na 1000 ubezpieczonych ogółem.

Z kolei w województwie małopolskim była najwyższa wartość rozliczonych świadczeń z ww. zakresu – 9886 zł na 1000 ubezpieczonych ogółem. Średnio dla całej Rzeczypospolitej Polskiej było to 5699 zł w 2019 r.23) TABELA 6. Liczba pacjentów oczekujących w 2019 r. na miejsce w oddziale geriatrycznym, z uwzględnieniem średniego rzeczywistego czasu oczekiwania i mediany Lp.

Województwo 0 1 Liczba osób oczekujących Średni rzeczywisty czas oczekiwania (w dniach) Mediana średniego rzeczywistego czasu oczekiwania przypadek stabilny 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podlaskie pomorskie śląskie 2 3 4 273 94 54 27 9 226 132 185 3 939 105 87 13 16 9 25 46 97 12 62 105 87 13 16 11 3 46 97 12 48

27  Monitor Polski

Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie danych NFZ z 10.12.2020 r. ✓ Najdłuższy średni rzeczywisty czas oczekiwania w przypadku stabilnym na przyjęcie pacjenta do oddziału geriatrycznego wynosił w grudniu 2019 r. aż 105 dni (województwo dolnośląskie), przy czym średnio pacjenci czekali na przyjęcie 41 dni. Sumarycznie w przypadku stabilnym oczekiwało na hospitalizację w oddziale geriatrycznym 1945 seniorów w 12 województwach. W przeliczeniu na jedno województwo średnio oczekujących było 162 pacjentów. Przyjmując wyliczoną średnią dla wszystkich 15 województw, w których są oddziały geriatryczne, otrzymujemy sumaryczną liczbę oczekujących w Rzeczypospolitej Polskiej 2431 (bez województwa warmińsko-mazurskiego, gdzie nie ma oddziału geriatrii). Zgodnie z danymi NFZ w 2019 r. w przypadku zarówno stabilnym, jak i pilnym sumaryczna liczba oczekujących w 12 województwach wynosiła 2 502 (brak danych dla 3 województw). ✓ Przyjmując powyższe dane, aby dążyć do zwiększenia liczby łóżek umożliwiającej pokrycie zapotrzebowania w 100%, tj. dla wszystkich osób oczekujących na przyjęcie do oddziału geriatrii w trybie zarówno pilnym, jak i stabilnym, należy sumarycznie zwiększyć liczbę łóżek na oddziałach geriatrii o liczbę równą liczbie osób oczekujących – 2502.

TABELA 7. Liczba pacjentów oczekujących na wizytę w poradni geriatrycznej, ze średnim rzeczywistym czasem oczekiwania i medianą Średni rzeczywisty czas oczekiwania (w dniach) Mediana średniego rzeczywistego czasu oczekiwania Lp.

Województwo Liczba osób oczekujących 0 1 2 3 4 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie Ogółem – Kraj* 68 221 3 6 52 296 151 162 3 136 126 334 51 37 17 1663 41 130 4 7 33 22 35 109 17 62 96 35 7 9 10 41 4 101 0 5 23 12 27 37 17 0 108 28 3 0 9 12 przypadek stabilny *dane uśrednione, brak danych z województwa świętokrzyskiego.

Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie danych NFZ z 10.12.2020 r. ✓ Najdłuższy średni rzeczywisty czas oczekiwania w przypadku stabilnym na przyjęcie pacjenta do poradni geriatrycznej wynosił w grudniu 2019 r. aż 130 dni (województwo kujawsko-pomorskie), przy czym średnio pacjenci czekali na przyjęcie 41 dni. Sumarycznie w przypadku stabilnym oczekiwało na wizytę w poradni geriatrycznej 1663 seniorów. W przeliczeniu na jedno województwo średnio było 111 oczekujących pacjentów.

28  Monitor Polski

STAN TECHNICZNY INFRASTRUKTURY PODMIOTÓW LECZNICZYCH ✓ Przeprowadzona przez Ministerstwo Zdrowia ogólnopolska analiza stanu technicznego infrastruktury podmiotów leczniczych należących do PSZ, o której mowa na stronie 20, oceniała również stan infrastruktury oddziałów geriatrycznych. W badaniu oceniono oddziały geriatryczne o całkowitej powierzchni 61 tys. m2.

WYKRES 12. Stan infrastruktury oddziałów geriatrycznych (powierzchnia w m2) 25 000 20 382 20 000 15 000 17 688 13 102 9 753 10 000 5 000 - Optymalny Zadowalający Niedostateczny Nieodpowiedni Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie ogólnopolskiej analizy stanu technicznego infrastruktury podmiotów leczniczych.

Wyniki oceny oddziałów geriatrycznych pokazują wysoki odsetek szpitali, które oceniły stan infrastruktury jako nieodpowiedni (16%). Powyższe oznacza konieczność bezzwłocznego podjęcia prac modernizacyjnych w odniesieniu do 9,7 tys. m2 powierzchni. Dalsze 17,6 tys. m2 (29%) powierzchni oddziałów geriatrycznych wymaga interwencji w przeciągu najbliższych 2 lat.

WYKRES 13. Stan infrastruktury oddziałów geriatrycznych (powierzchnia w %) 16% 22% 29% 33% Optymalny Zadowalający Niedostateczny Nieodpowiedni Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie ogólnopolskiej analizy stanu technicznego infrastruktury podmiotów leczniczych.

Jedynie dla 22% powierzchni oddziałów (13,1 tys. m 2) wskazano, że stan techniczny posiadanej infrastruktury sprzyja rozwojowi działalności podmiotu, w tym wprowadzaniu i stosowaniu nowoczesnych technologii 29  Monitor Polski

III.5.2.

Wyzwania Analiza obecnego stanu opieki geriatrycznej w Rzeczypospolitej Polskiej, jak również fakt starzenia się społeczeństwa wskazują na konieczność podjęcia działań w celu rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń w tym obszarze.

ZALECENIA NIK DLA OPIEKI GERIATRYCZNEJ ✓ W wynikach kontroli „Opieka medyczna nad osobami w wieku podeszłym” z 2015 r. NIK wskazuje, że: o starzenie się społeczeństwa powoduje wzrost kosztów opieki medycznej i świadczeń socjalnych, stanowi wyzwanie organizacyjne dla całego systemu opieki zdrowotnej, konieczne jest zatem budowanie skutecznego systemu opieki nad osobami w podeszłym wieku oraz sieci wsparcia dla ich rodzin; o leczenie pacjentów opuszczających oddziały geriatryczne jest dla płatnika publicznego tańsze – jednostkowo o 1380 zł na pacjenta na rok – niż leczenie pacjentów po pobycie w oddziałach chorób wewnętrznych. Ma to szczególnie duże znaczenie zwłaszcza w obliczu rosnącego udziału pacjentów w wieku podeszłym w całym systemie ochrony zdrowia; o wartość średnich kosztów na jedną hospitalizację dla 12 miesięcy po wypisie pacjenta z oddziału chorób wewnętrznych była wyższa, w stosunku do średnich kosztów na jedną hospitalizację dla 12 miesięcy po wypisie pacjenta z oddziału geriatrycznego wynosiła: od 11% do 25% w ciągu 3 lat podlegających analizie; o podobnie kształtowały się koszty leków w okresie 12 miesięcy po wypisie pacjentów geriatrycznych leczonych na oddziałach geriatrycznych w badanym okresie, w stosunku do porównywalnej grupy pacjentów leczonych w oddziałach chorób wewnętrznych – koszt leków pacjentów leczonych na oddziałach geriatrycznych, w stosunku do porównywalnej grupy pacjentów leczonych na oddziałach chorób wewnętrznych, był niższy o 12,6% w 2011 r. i o 10,6% w 2013 r; o konieczne jest wprowadzenie zmian w wycenie i finansowaniu procedur geriatrycznych – wykazano, że przychody z realizacji umów zawartych z NFZ w większości przypadków nie pokrywały kosztów udzielania świadczeń. Stopień refundacji kosztów świadczeń w rodzaju leczenie szpitalne wynosił od 47,5% do 133,7%, a w rodzaju AOS – od 15,4% do 185,0%. Różnice między kosztami udzielania świadczeń a refundacją NFZ były pokrywane przez świadczeniodawców ze środków innych, korzystniej wycenionych procedur; o wycena świadczeń w zakresie geriatrii powinna być tak skonstruowana, aby warunki finansowe umożliwiały tworzenie nowych placówek geriatrycznych; o w badanych grupach pacjentów występuje większy odsetek zgonów wśród pacjentów oddziałów chorób wewnętrznych w porównaniu z pacjentami oddziałów geriatrycznych. Przy czym odsetek zgonów na oddziałach chorób wewnętrznych, w grupie osób powyżej 90 roku życia był najwyższy – miarą jakości opieki medycznej nad chorym w starszym wieku jest m.in. umieralność szpitalna i poszpitalna.

✓ Powyższe wskazuje na potrzebę zwiększania bazy łóżkowej dostępnej dla pacjentów geriatrycznych. Duża część osób powyżej 60 roku życia ze schorzeniami geriatrycznymi jest leczona na innych oddziałach, w szczególności na oddziałach chorób wewnętrznych. Zjawisko to stanowi obciążenie dla systemu opieki zdrowotnej ze względu na niedostosowanie tych oddziałów do kompleksowego leczenia osób starszych z wielochorobowością. ✓ Z podsumowania kontroli NIK wynika, że w naszym kraju jest niewystarczająca dostępność do opieki geriatrycznej, a mimo wzrostu nakładów na świadczenia opieki zdrowotnej dla osób w podeszłym wieku, wzrosła liczba oczekujących i rzeczywisty czas oczekiwania na udzielenie świadczenia. Powyższe 30  Monitor Polski

PROGNOZA ✓ Spadek płodności i umieralności wpływa nie tylko na zmiany liczby ludności, ale przede wszystkim na określone przekształcenia struktury ludności według wieku – utrzymujący się w kraju trend wskazuje, że spada udział dzieci i młodzieży w ogólnej liczbie ludności, a zwiększa się liczba i udział osób w wieku starszym (60 lat i więcej). Wyraźne starzenie się populacji obserwowane jest od początku XXI w. i jak wskazują prognozy demograficzne znaczący przyrost populacji osób w starszym wieku będzie narastał wykładniczo – z 5,9 mln osób w wieku 65+ w 2014 r. (15,5% ogółu ludności) oraz nieco ponad 6,9 mln w 2019 r. (18,1%) do 8,6 mln w 2030 r. (23,2%) oraz 11 mln w 2050 r. (32,7%)25).

WYKRES 14. Osoby starsze w populacji Rzeczypospolitej Polskiej Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020 na podstawie danych GUS.

31  Monitor Polski

Zgodnie z raportem NIZP – PZH dotyczącym sytuacji zdrowotnej ludności w 2020 r. liczba oddziałów świadczących kompleksową opiekę geriatryczną systematycznie rośnie, jednak ze względu na dynamiczny proces starzenia się społeczeństwa należy stale zwiększać zasoby infrastruktury.

B. Wojtyniak, P. Goryński (red.), Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2020, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020, s. 576.

Społeczeństwo w Polsce należy do jednej z najszybciej starzejących się nacji w Europie.

Przy utrzymaniu tej dynamiki prognozuje się, że w 2050 r. osoby w wieku powyżej 60 lat będą stanowić ponad 40% społeczeństwa.

W związku z tym jednym z priorytetów systemowych powinno być dostosowywanie zasobów ochrony zdrowia do rosnących potrzeb zdrowotnych tej grupy pacjentów.

III.5.3.

Cel interwencji w obszarze geriatrii ✓ Rzeczpospolita Polska powinna dążyć do zwiększenia liczby łóżek umożliwiającej pokrycie zapotrzebowania w 100%, tj. dla wszystkich osób oczekujących na przyjęcie do oddziału geriatrii w trybie zarówno pilnym, jak i stabilnym. Zgodnie z danymi z map potrzeb zdrowotnych, według stanu na grudzień 2019 r., liczba osób oczekujących wynosi 2502, wobec czego, aby zapewnić dostęp do świadczeń wszystkim oczekującym o taką liczbę powinna zostać zwiększona baza łóżek. Interwencją w ramach Programu planuje się objąć 40% zapotrzebowania na dodatkowe łóżka, wyliczonego na bazie kolejek (40% z 2502 osób oczekujących na przyjęcie do oddziału geriatrii w trybie zarówno pilnym, jak i stabilnym).

32  Monitor Polski

III.6. Podsumowanie Działania w ramach subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych na rzecz rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zakresie geriatrii oraz opieki długoterminowej będą odpowiedzią na wskazane wyzwania i potrzeby.

Biorąc pod uwagę prognozowane zmiany w strukturze demograficznej, wzrost popytu na świadczenia zdrowotne dla osób starszych, coraz droższe technologie medyczne, przewidywany wzrost średniej długości życia, malejący współczynnik dzietności, zmiany modelu funkcjonowania rodziny – bez podjęcia rozwiązań systemowych sytuacja ta stanie się poważnym problemem społeczno-ekonomicznym oraz zdrowotnym w kolejnych dziesięcioleciach.

Z ukazanej wyżej diagnozy systemu opieki geriatrycznej i długoterminowej wynika, że: ✓ Rzeczpospolita Polska dysponuje zdecydowanie zbyt małą liczbą łóżek stacjonarnej opieki długoterminowej i łóżek w oddziałach geriatrycznych, aby zabezpieczyć obecne zapotrzebowanie oraz być przygotowanym na zwiększającą się rokrocznie liczbę pacjentów w wieku 65+; ✓ konieczne jest niwelowanie różnic w regionalnym dostępie do świadczeń i zapewnienie w każdym województwie odpowiedniej liczby miejsc w podmiotach leczniczych udzielających świadczeń w zakresie leczenia szpitalnego – geriatria oraz świadczących opiekę długoterminową; ✓ średnie obłożenie łóżek szpitalnych na poziomie 68,4% oraz zróżnicowanie regionalne wskazują, że nie wszystkie łóżka szpitalne w kraju obecnie osiągają optymalne obłożenie zgodne z założeniami (około 85%). Dlatego celowe są działania w kierunku przekształcenia części łóżek na poszczególnych oddziałach szpitalnych np. w łóżka opieki długoterminowej i geriatrycznej, których liczba jest obecnie niewystarczająca w stosunku do rosnącego zapotrzebowania; ✓ wyniki badania kwestionariuszowego przeprowadzonego przez Ministerstwo Zdrowia wskazują na naglącą potrzebę inwestycji dotyczących modernizacji infrastruktury oddziałów geriatrycznych i miejsc świadczących opiekę długoterminową. Dla 45% ocenionej powierzchni, zarówno oddziałów geriatrycznych, jak i miejsc świadczących opiekę długoterminową, wskazano konieczność podjęcia prac remontowych w ciągu najbliższych 2 lat. Dla kolejnych 33% powierzchni wskazana jest modernizacja do 3 lat. Sumarycznie 78% powierzchni zarówno oddziałów geriatrycznych, jak i miejsc świadczących opiekę długoterminową wymaga kompleksowych prac remontowych w najbliższych 3 latach. Jedynie dla 22% 33  Monitor Polski

System opieki długoterminowej i geriatrycznej w naszym kraju wymaga podjęcia zdecydowanych działań zwiększających jego dotychczasowy potencjał infrastrukturalny oraz kadrowy. W związku z rosnącymi potrzebami w zakresie opieki długoterminowej i opieki nad pacjentem geriatrycznym, należy przekształcić łóżka szpitalne o niskim obłożeniu na potrzeby łóżek w tworzonych oddziałach opieki długoterminowej i oddziałach geriatrycznych. Należy dokonać zmiany w organizacji szpitali i lecznictwa ambulatoryjnego w Polsce, przez dostosowanie jej do rzeczywistych potrzeb zdrowotnych obywateli w celu zwiększenia dostępności świadczeń i poprawy opieki długoterminowej (za: Strategiczne kierunki rozwoju systemu ochrony zdrowia w Polsce.

Wyniki ogólnonarodowej debaty o kierunkach zmian w ochronie zdrowia, Warszawa, sierpień 2019).

P. Czauderna, M. Gałązka-Sobotka, P. Górski, T. Hryniewiecki (red.), Strategiczne kierunki rozwoju systemu ochrony zdrowia w Polsce. Wyniki ogólnonarodowej debaty o kierunkach zmian w ochronie zdrowia. Dokument podsumowujący, Warszawa 2019, s. 10, 13.

Jednocześnie, konieczne jest wsparcie systemu opieki zinstytucjonalizowanej, które powinno obejmować dofinansowanie rozbudowy i dostosowania infrastruktury do specyficznych potrzeb starszych odbiorców, budowę nowych obiektów, a także wyposażenie placówek w niezbędny sprzęt medyczny.

Wsparcie na rzecz podniesienia jakości i dostępności usług zdrowotnych w zakresie opieki długoterminowej oraz geriatrii planowane jest również w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (dalej: KPO).

W ramach inwestycji D1.2.1 Rozwój i modernizacja infrastruktury podmiotów leczniczych na poziomie 34  Monitor Polski

Wsparcie inwestycyjne kierowane będzie na: ✓ przebudowę, rozbudowę, modernizację infrastruktury podmiotów leczniczych zapewniającą bezpieczną obsługę pacjentów lub budowę nowej infrastruktury podmiotów leczniczych (wraz z pozyskaniem niezbędnego terenu w niezbędnych przypadkach związanych z brakiem możliwości efektywnego inwestowania środków w przebudowę lub rozbudowę starych, wyeksploatowanych budynków, które nie spełniają standardów obowiązujących dla obiektów ochrony zdrowia tylko w uzasadnionych przypadkach jako integralna część inwestycji, koszty pozyskania terenu muszą być współmierne do kosztów całości inwestycji); ✓ doposażenie w nowoczesny sprzęt i aparaturę medyczną z uwagi na ciągły rozwój technologii medycznych oraz utrzymujący się deficyt zarówno w jakości, jak i liczbie wykorzystywanej aparatury specjalistycznej; ✓ wsparcie zmian jakościowych w funkcjonowaniu podmiotów leczniczych poprze z realizację niezbędnych działań infrastrukturalnych.

Przewiduje się realizację 50 projektów w tym zakresie o łącznej wartości 150 mln euro. Szacuje się, że dzięki interwencji w ramach KPO liczba miejsc opieki długoterminowej i geriatrycznej wzrośnie. Działania w zakresie opieki długoterminowej oraz geriatrii będą komplementarne z działaniami zaplanowanymi w ramach SMPL, jednak będą skierowane do innej grupy podmiotów – w ramach interwencji KPO jedynie do szpitali powiatowych.

W celu zapewnienia pełnego wyeliminowania ryzyka podwójnego finansowania, odpowiednie mechanizmy w tym zakresie zostaną przewidziane na etapie dokumentacji naborów projektów zarówno w KPO i PMPL.

III.7. Oczekiwany rezultat ✓ Dzięki dedykowanemu wsparciu, planowane jest przekształcenie części łóżek w oddziałach szpitalnych o niskim obłożeniu na łóżka w oddziałach geriatrycznych i łóżka opieki długoterminowej, w celu zwiększenia dostępności do świadczeń z ww. zakresów poprawy, ich jakości oraz zapewnienia kompleksowości opieki geriatrycznej. Zwiększenie bazy stacjonarnej wpłynie na zmniejszenie czasu oczekiwania na udzielanie świadczenia i w konsekwencji spowoduje obniżenie kosztów interwencji medycznych. ✓ W ramach interwencji dąży się do zwiększenia bazy zarówno łóżek geriatrycznych, jak i łóżek opieki długoterminowej świadczonej stacjonarnie o łącznie około 15 tys. dodatkowych łóżek opieki długoterminowej oraz 1000 dodatkowych łóżek w oddziałach geriatrycznych w wyniku przekształcenia istniejących łóżek szpitalnych oraz w ramach nowo tworzonych miejsc opieki. ✓ W konsekwencji zwiększenia liczby łóżek i oddziałów zmniejszą się dysproporcje w dostępie do świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych blisko miejsca zamieszkania pacjenta – zniwelowane zostaną różnice w dostępności do świadczeń między województwami. ✓ Interwencje umożliwią z wyprzedzeniem przygotowanie systemu opieki zdrowotnej do zwiększającej się liczby starszych pacjentów i udzielania im kosztochłonnych, ciągłych świadczeń opieki długoterminowej i geriatrycznej. ✓ Modernizacja istniejących zasobów podmiotów leczniczych zwiększy bezpieczeństwo zdrowotne pacjenta i wpłynie pozytywnie na efekty zastosowanego leczenia, a także umożliwi dalszy rozwój 35  Monitor Polski

III.8. Wskaźniki 177 zmodernizowanych i doposażonych podmiotów leczniczych udzielających świadczeń w zakresie opieki długoterminowej 15 000 utworzonych łóżek w opiece długoterminowej 60 zmodernizowanych i doposażonych podmiotów leczniczych udzielających świadczeń w zakresie geriatrii 1000 utworzonych łóżek w geriatrii III.9. Budżet Przewidywany maksymalny budżet: 4 007 mln zł.

36  Monitor Polski

Wymianie będą podlegać zużyte i przestarzałe łóżka szpitalne wykorzystywane w procesie hospitalizacji pacjenta, dostosowane do specyfiki działalności danego oddziału, w tym łóżka intensywnej opieki medycznej. Zakłada się, że 5% wymienionych łóżek będą stanowić łóżka intensywnej opieki medycznej.

Szczegółowy zakres każdego naboru oraz wymogi, jakie będzie musiał spełnić wnioskodawca w celu uzyskania dofinansowania, zostaną przedstawione w regulaminie naboru.

WPROWADZENIE Łóżka szpitalne to niezbędny element wyposażenia podmiotów leczniczych, który ma duży wpływ na przebieg leczenia, rekonwalescencji oraz ogólne samopoczucie pacjenta. Łóżko nie tylko stanowi element wyposażenia podmiotu leczniczego, lecz także jest niezbędnym w hospitalizacji sprzętem medycznym, który wspomaga proces leczenia oraz odgrywa kluczową rolę w codziennej opiece nad pacjentem, co zapewnia bezpieczną terapię gwarantującą szybki powrót do zdrowia, wygodny proces rekonwalescencji, jak również co istotne, komfort pracy personelu medycznego.

Niska jakość łóżek szpitalnych wpływa na bezpieczeństwo hospitalizowanych pacjentów, może także w sposób znaczący opóźnić powrót pacjenta do zdrowia. Przestarzałe łóżka o ograniczonej funkcjonalności i w złym stanie technicznym mogą wpływać na komfort pacjentów zwłaszcza w trakcie długotrwałych hospitalizacji, ograniczać ich samodzielność w codziennym funkcjonowaniu w trakcie leczenia, a także być przyczyną wypadków w trakcie hospitalizacji.

Stan techniczny łóżek szpitalnych, pogarszający się przez wyeksploatowanie materiału, z którego są wykonane oraz trudności ze skutecznym czyszczeniem i dezynfekcją, generuje ryzyko występowania i dłuższego utrzymywania się zakażeń szpitalnych, które są istotnym problemem w kontekście nie tylko kosztów (szacuje się, że obniżenie o 1% częstości występowania zakażeń szpitalnych powoduje zmniejszenie kosztów lecznictwa szpitalnego o 7–10%28)), ale także bezpieczeństwa pacjentów. Wiele z zakażeń szpitalnych, szczególnie w przypadku dzieci i osób starszych z wielochorobowością, stwarza realne zagrożenie życia. Zakażenia szpitalne powodują powikłania choroby podstawowej, są przyczyną wydłużenia hospitalizacji i zwiększają koszty świadczonych usług.

Przyczyna zakażeń szpitalnych ma wymiar wieloczynnikowy. Jednym z nich jest organizacja opieki nad hospitalizowanym pacjentem. Zarówno zabezpieczenie zasobów ludzkich, jak i materialnych odgrywa ogromną rolę. Właściwa infrastruktura pomieszczeń, ich wyposażenie, a także możliwości przeprowadzania skutecznych procedur higienicznych (mycia i dezynfekcji) wpływają na ograniczenie zakażeń. Istotną zatem kwestią jest stworzenie bezpiecznego środowiska opieki dla osób przebywających w szpitalu. Brak możliwości przeprowadzenia skutecznego mycia i dezynfekcji zniszczonych i wyeksploatowanych łóżek szpitalnych prowadzi do sytuacji, kiedy mogą stać się źródłem zakażenia. To ma również istotne znaczenie w sytuacji rozprzestrzeniania się szczepów opornych na antybiotyki. Konieczne zatem jest wdrożenie działań, które

38  Monitor Polski

Wybór odpowiedniego łóżka jest uzależniony od wielu czynników, takich jak: stan zdrowia pacjenta oraz jego sprawność ruchowa, rodzaj schorzenia i typ zastosowanych procedur leczniczych, jego waga i wzrost czy też specyfika oddziału szpitalnego, w którym jest hospitalizowany.

Łóżka wykorzystywane w procesie hospitalizacji występują w różnych konfiguracjach konstrukcyjnych i pod różnym nazewnictwem – na potrzeby programu łóżka szpitalne, które będą stanowiły przedmiot interwencji podzielono na kilka ogólnych typów, w tym: ✓ łóżka intensywnej opieki medycznej – łóżka przeznaczone do pielęgnacji i leczenia pacjentów na oddziałach intensywnej opieki medycznej, cechujące się m.in. zwiększoną mobilnością, możliwością przystosowania do zapewnienia odpowiedniej pozycji ciała pacjenta, wykorzystaniem materacy o dodatkowych właściwościach; ✓ łóżka specjalistyczne – m.in. łóżka rehabilitacyjne, łóżka porodowe; ✓ pozostałe łóżka – łóżka znajdujące się w podmiotach leczniczych, niezakwalifikowane do typów opisanych w punktach wyżej.

Łóżka mogą zawierać dodatkowe wyposażenie, np. przyłóżkowy statyw kroplówki, wysięgnik ręki podwieszany, uchwyty na kaczkę lub basen, haczyki na worek urologiczny, panel sterujący, które umożliwiają pełne wykorzystanie dostępnych funkcjonalności danego typu łóżka.

Szafki przyłóżkowe stanowią kolejny niezbędny element wyposażenia przestrzeni szpitalnej przeznaczonej do użytku przez pacjentów. Stanowią uzupełnienie standardowego wyposażenia w pokojach pacjentów i służą jako pojemnik na rzeczy osobiste, a często również jako stolik przyłóżkowy.

KOMFORT I BEZPIECZEŃSTWO PACJENTA Dobór łóżek do warunków podmiotu, przy uwzględnieniu specyfiki oddziału, rozkładu pomieszczeń i funkcjonalności, jest niezbędny do zapewnienia kompleksowej opieki nad hospitalizowanym pacjentem.

Łóżka szpitalne do leczenia i pielęgnacji chorych w ramach opieki szpitalnej powinny być wielofunkcyjne, dzięki czemu zostaną zachowane: lepsza ergonomia, komfort i bezpieczeństwo pacjentów. Ważnym elementem jest właściwie dobrana wysokość leża w łóżku szpitalnym, która pozwala pacjentowi na wygodne, łatwe i bezpieczne zajęcie pozycji. Dzięki poręczom bocznym, które opuszczają się poniżej powierzchni leża, łatwo jest także z niego zejść, a szeroki zakres regulacji wysokości w łóżku zapewnia personelowi ergonomiczną pozycję w trakcie pielęgnacji i procedur medycznych pacjenta. Dodatkowe wyposażenie łóżek szpitalnych w materace przeciwodleżynowe przyczynia się do wyeliminowania ucisku i sztywnienia kończyn, co znacząco wpływa na komfort osoby, która ze względu na stan zdrowia jest unieruchomiona. Materace przeciwodleżynowe zapobiegają powstawaniu odleżyn, które pogarszają stan pacjenta i tym samym negatywnie oddziałują na jego samopoczucie. Dzięki zastosowaniu materacy przeciwodleżynowych nie jest konieczne przewracanie pacjenta z jednego boku na drugi, co zasadniczo wpływa na zmniejszenie czynników uciążliwych dla personelu medycznego. Wielofunkcyjne łóżka szpitalne umożliwiają ułożenie chorego w różnych pozycjach, podłączenie kroplówki czy sprawne przewożenie. W rezultacie zapewnienia pacjentom w ramach opieki szpitalnej nowoczesnej infrastruktury łóżkowej zmniejsza się ryzyko upadku, ryzyko powstawania odleżyn, a niezależność i łatwość użytkowania przez pacjenta są nieporównywalnie większe niż w przypadku wyeksploatowanych i wiekowych łóżek.

Łóżka przeznaczone do leczenia i pielęgnacji chorych na oddziałach intensywnej opieki medycznej muszą spełniać szereg wymogów, w tym wysoki stopień bezpieczeństwa i efektywności, ze względu na stan pacjentów, 39  Monitor Polski

Równie ważne jest zapewnienie ciągłości działania poszczególnych funkcji takiego łóżka w przypadku braku prądu, aby mogła być zagwarantowana również ciągłość opieki nad pacjentem. W przypadku pacjentów przebywających na oddziałach intensywnej opieki medycznej istotne jest zapewnienie kompatybilności łóżek szpitalnych ze sprzętem medycznym (np. RTG z ramieniem C), która umożliwia prześwietlanie pacjenta bez konieczności jego przenoszenia.

Niezwykle ważną funkcjonalnością jest możliwość sterowania łóżkiem. W ten sposób personel medyczny może w szybki i bezwysiłkowy sposób dostosować wysokość oraz ustawienie łóżka, aby sprawnie przeprowadzić badania pacjenta, jak też wykonać procedury medyczne oraz czynności higieniczne i pielęgnacyjne. Przede wszystkim łóżka powinny ułatwiać pielęgnację pacjenta i eliminować czynniki uciążliwe dla personelu medycznego, w szczególności powodujące obciążanie kręgosłupa.

W sytuacji, kiedy mamy do czynienia z chorym leżącym, łóżko szpitalne to jedno z podstawowych narzędzi pracy personelu medycznego, które musi być dostosowane do wymagań stawianych w dzisiejszej technice medycznej, łączące w sobie niezwykłą funkcjonalność z wygodą. Dlatego tak ważne jest odpowiednie jego wyposażenie.

Regulacja elektryczna umożliwia zmianę pozycji pacjenta, co ułatwia między innymi czynności związane z codzienną pielęgnacją chorego oraz ogranicza wysiłek fizyczny personelu. Ważnym elementem łóżka jest materac, na którym leży chory. Najlepiej materac przeciwodleżynowy z pokrowcem, który powinien być wykonany z materiału, który możemy czyścić w bardzo łatwy sposób. Niezbędne jest wyposażenie w barierki uniemożliwiające wypadnięcie chorego podczas snu, koła z hamulcem, dzięki którym, pacjenta można bezpiecznie przewozić poza salę czy oddział, w którym zazwyczaj przebywa. Istotnymi częściami składowymi łóżka są drabinka oraz wysięgnik. – zauważa mgr Mariola Marchewka, pielęgniarka, pełnomocnik dyrektora i koordynator ds. szczepień Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie.

Równie ważne jest wyposażenie podmiotów leczniczych w specjalistyczne łóżka, np. rehabilitacyjne, które zapewniają pacjentom komfort rekonwalescencji, bezpieczeństwo oraz umożliwiają sprawną i łatwą opiekę specjalistyczną. Są to łóżka wykorzystywane na oddziałach o konkretnej specjalności, przystosowane również do wykonywania specjalistycznych procedur medycznych, np. ćwiczeń rehabilitacyjnych kończyn górnych i dolnych, fizykoterapii, prowadzenia porodu, badania ginekologicznego pacjentek. Wśród łóżek specjalistycznych warto też wymienić łóżka dostosowane do danej grupy wiekowej, np. pediatryczne, bariatryczne dostosowane do opieki nad pacjentem ze znaczną nadwagą lub otyłością.

IV.2. Diagnoza obecnego potencjału 29) ✓ Według stanu na koniec 2019 r. w polskich szpitalach było 156 750 łóżek30) (na wszystkich poziomach PSZ), co przekłada się na wskaźnik liczby łóżek na 100 tys. ludności na poziomie 408,39. ✓ Poniższy wykres podsumowuje liczbę łóżek w wartościach bezwzględnych oraz w przeliczeniu na 100 tys. ludności w poszczególnych województwach.

20.11.2020 r.

40  Monitor Polski

WYKRES 16. Liczba łóżek (wartość bezwzględna) wg województw w 2019 r.

Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020 na podstawie Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą (RPWDL) ✓ Liczba łóżek waha się w przedziale od 2932 w województwie opolskim, gdzie również liczba łóżek w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców jest najniższa, do 23 691 w województwie mazowieckim.

41  Monitor Polski

TABELA 8. Liczba łóżek intensywnej opieki medycznej (wartość bezwzględna) wg województw w 2019 r.

Lp.

Województwo Łóżka intensywnej opieki medycznej 1 dolnośląskie 703 2 kujawsko-pomorskie 551 3 lubelskie 554 4 lubuskie 250 5 łódzkie 678 6 małopolskie 577 7 mazowieckie 1708 8 opolskie 270 9 podkarpackie 597 10 podlaskie 264 11 pomorskie 618 12 śląskie 1140 13 świętokrzyskie 259 14 warmińsko-mazurskie 239 15 wielkopolskie 875 16 zachodniopomorskie 627 Suma końcowa 9910 Źródło: Mapy Potrzeb Zdrowotnych 2020 na podstawie RPWDL. ✓ Rozmieszczenie łóżek w poszczególnych województwach przedstawia również poniższa mapa.

WYKRES 17. Liczba łóżek intensywnej opieki medycznej (wartość bezwzględna) wg województw w 2019 r.

Źródło: Mapy Potrzeb Zdrowotnych 2020 na podstawie RPWDL.

42  Monitor Polski

STAN INFRASTRUKTURY ŁÓŻEK SZPITALNYCH ✓ W styczniu 2020 r. Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło badanie, którego celem było zebranie danych na temat stanu i stopnia zużycia infrastruktury łóżek szpitalnych. ✓ Badanie zostało przeprowadzone w podmiotach leczniczych zakwalifikowanych do PSZ z terenu województwa lubelskiego i warmińsko-mazurskiego (łącznie podmioty miały około 18,8 tys. łóżek według stanu na koniec 2019 r.). ✓ Celem badania było przeanalizowanie stanu infrastruktury łóżek szpitalnych pod kątem stopnia zużycia, poziomu wyeksploatowania oraz oceny zasadności inwestowania środków publicznych w ich wymianę. ✓ Analizie, przeprowadzonej na podstawie przekazanych odpowiedzi, podlegało 13 595 łóżek w 58 podmiotach leczniczych. Oznacza to, że w dwóch województwach oceniono stan 72% wszystkich występujących tam łóżek. Badana infrastruktura stanowiła prawie 7% łóżek znajdujących się w podmiotach na wszystkich poziomach PSZ. ✓ Przyjęto następujący podział łóżek szpitalnych ze względu na ich wiek: o do 5 lat, o od 6 do 8 lat, o od 9 do 11 lat, o od 12 do 15 lat, o powyżej 15 lat. ✓ Analiza wykazała, że łóżka w podmiotach leczniczych są w znacznej części mocno wyeksploatowane, w rezultacie czego nie zapewniają swoich funkcji w procesie leczenia i rekonwalescencji. o Łóżek mających powyżej 15 lat jest blisko 45% i kwalifikują się one do pilnej wymiany. o W perspektywie najbliższych lat wiek ten osiągnie kolejne 14% spośród badanych łóżek, które obecnie znajdują się w przedziale od 12 do 15 lat. Łóżka te już dziś wykazują istotne ślady zużycia i są w znacznej części mocno wyeksploatowane. o Łącznie w najbliższych latach w badanych województwach do wymiany kwalifikować się będzie 58% wszystkich łóżek. Są to łóżka obecnie mające powyżej 12 lat. o Ekstrapolując powyższe dane z badania na skalę całego kraju, należy założyć, że w kraju do wymiany kwalifikować się będzie blisko 120 tys. łóżek (58% z 204 595).

43  Monitor Polski

IV.3. Wyzwania ✓ Analiza responsywności przeprowadzonej ankiety na poziomie badanych województw umożliwia przełożenie szacunkowych wyników badania na poziom ogólnopolski (centralny) w celu zobrazowania ogólnej sytuacji stanu infrastruktury łóżek szpitalnych i ich wyeksploatowania. ✓ Jak pokazało badanie, mimo podejmowanych przez szpitale starań mających na celu poprawę warunków hospitalizacji pacjentów, wiek zaledwie jednej piątej łóżek nie przekracza 5 lat. Przeprowadzone przez Ministerstwo Zdrowia badanie stanu infrastruktury łóżek szpitalnych wykazało, że 2 na 3 łóżka szpitalne kwalifikują się do wymiany, z czego łóżek mających powyżej 15 lat jest 44% powinny one zostać zastąpione nowymi w trybie pilnym. ✓ Łóżka szpitalne oraz szafki to aparatura „drugiej potrzeby”, na którą zawsze brakuje środków. Łatwiej bowiem zdecydować o zakupie aparatury medycznej niż wymianie łóżek. Niedostosowana do standardów oraz potrzeb pacjentów infrastruktura wymaga natychmiastowej wymiany – podkreśla Kazimierz Śmigielski – zastępca komendanta w 4. Wojskowym Szpitalu Klinicznym z Polikliniką SPZOZ we Wrocławiu. ✓ Planowana interwencja będzie stanowić odpowiedź na zdiagnozowany problem, którym jest duża liczba starych i wyeksploatowanych łóżek szpitalnych wykorzystywanych do udzielania świadczeń w podmiotach leczniczych. Mając na uwadze, że łóżka są nieodzownym elementem udzielania świadczeń zdrowotnych i są niezbędne do zapewnienia kompleksowej opieki nad hospitalizowanym pacjentem jako część wyposażenia, powinny być w sposób bieżący wymieniane na nowsze modele. ✓ Należy dążyć do zapewnienia nowoczesnego wyposażenia i minimalizacji odsetka niesprawnych zasobów szpitala – realizowana interwencja zapewni środki na wymianę najstarszych łóżek. Interwencją w ramach wsparcia w Programie należy przede wszystkim objąć łóżka w najstarszych przedziałach wiekowych tj. mające 12 lat i powyżej.

IV.4. Cel interwencji ✓ Celem interwencji jest poprawa jakości i komfortu pobytu pacjentów w podmiotach leczniczych przez wymianę przestarzałych łóżek szpitalnych wraz z szafkami i innymi niezbędnymi elementami stanowiącymi wyposażenie dodatkowe łóżka.

44  Monitor Polski

TABELA 9. Liczba łóżek w poszczególnych kategoriach wiekowych Liczba łóżek mających do 5 lat Liczba łóżek mających 6–8 lat Liczba łóżek mających 9–11 lat Liczba łóżek mających 12–15 lat Liczba łóżek mających powyżej 15 lat % zużycia łóżek z ankiety infrastrukturalnej 21% 12% 9% 14% 44% Szacunkowa liczba łóżek 42 965 24 551 18 414 28 643 90 022 Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia. ✓ Na podstawie analizy należy przyjąć, że do wymiany w pierwszej kolejności powinny kwalifikować się najstarsze i najbardziej wyeksploatowane łóżka, tj. mające powyższej 15 lat, których liczbę szacuje się na poziomie 90 022 szt. Drugą grupą wymagającą pilnej wymiany w najbliższym czasie są łóżka mające 12–15 lat, które stanowią 14% sumarycznej liczby łóżek, tj. 28 643 szt. ✓ Przyjmując, że łóżka mające powyżej 12 lat należy uznać za wyeksploatowane, do wymiany zakwalifikować należy 58% wszystkich łóżek, tj. około 120 tys. ✓ Dzięki wsparciu Funduszu Medycznego, planowana jest wymiana na nowe 75% najstarszych łóżek szpitalnych (mających 12 lat i starszych) – tj. około 90 tys. łóżek (75% z 120 tys. łóżek). Zakłada się, że 5%, tj. 4,5 tys. wymienianych łóżek, będą stanowić łóżka intensywnej opieki medycznej. ✓ Realizacja interwencji przyczyni się do poprawy jakości procesu hospitalizacji pacjenta oraz wzrostu komfortu i bezpieczeństwa pacjentów. Nowe, sprawne technicznie łóżka z niezbędnym wyposażeniem przełożą się na wzrost higieny i ergonomii pracy personelu medycznego.

IV.5. Wskaźniki 90 000 wymienionych łóżek szpitalnych, w tym 4,5 tys. łóżek intensywnej opieki medycznej IV.6. Budżet Przewidywany maksymalny budżet: 1 039 mln zł 45  Monitor Polski

Wsparcie infrastruktury ratownictwa medycznego Poz. 908 Przez wsparcie rozwoju infrastruktury ratownictwa medycznego rozumiane są interwencje skierowane do podmiotów leczniczych, w których skład wchodzą: ✓ jednostki systemu – Państwowe Ratownictwo Medyczne (PRM): zespoły ratownictwa medycznego w tym lotnicze zespoły ratownictwa medycznego (wchodzące w skład Lotniczego Pogotowia Ratunkowego – LPR) oraz szpitalne oddziały ratunkowe, ✓ jednostki współpracujące z systemem PRM, tj. centra urazowe dla dorosłych i dla dzieci.

Zakłada się, że cel subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych w tym obszarze będzie osiągany dzięki realizacji szeregu działań nakierowanych w szczególności na niżej wymienione interwencje, skierowane do jednostek systemu PRM oraz jednostek współpracujących z systemem PRM31).

V.1. Planowane interwencje 1.

Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych udzielających świadczeń finansowanych ze środków publicznych z zakresu ratownictwa medycznego.

Wsparcie obejmuje:

A. zakup ambulansów dla zespołów ratownictwa medycznego (ZRM) zgodnych z normą PN:EN 1789 wraz z dodatkowym wyposażeniem – w szczególności wsparcie obejmuje zakup ambulansów wraz z podstawowym wyposażeniem wskazanym w normie PN:EN 1789 oraz dodatkowym, niezbędnym do zapewnienia wysokiej jakości i bezpieczeństwa świadczeń zdrowotnych, np. zakup urządzeń do kompresji klatki piersiowej, urządzeń do transportu chorych, noszy, wideolaryngoskopów itd.;

B. modernizację i doposażenie infrastruktury śmigłowcowej oraz zaplecza naziemnego na potrzeby działań ratowniczych i szkoleniowych lotniczych zespołów ratownictwa medycznego (LZRM), tj. LPR – w szczególności wsparcie obejmuje zabezpieczenie zaplecza szkoleniowego, modernizację, doposażenie i wymianę infrastruktury śmigłowcowej oraz zaplecza naziemnego (m.in. budowę baz, miejsc startu i lądowania dla śmigłowców – FATO), wyposażenie lub doposażenie w systemy bezpieczeństwa, komunikacyjne i teleinformatyczne.

2.

Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych udzielających świadczeń finansowanych ze środków publicznych z zakresu leczenia szpitalnego, w których skład wchodzą jednostki systemu PRM – szpitalne oddziały ratunkowe (SOR).

Wsparcie obejmuje: roboty budowlane, doposażenie w aparaturę i sprzęt medyczny oraz niezbędne wyposażenie.

3.

Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych udzielających świadczeń finansowanych ze środków publicznych z zakresu leczenia szpitalnego, w których skład wchodzą jednostki współpracujące z systemem PRM – centra urazowe (CU) oraz centra urazowe dla dzieci (CUD).

Wsparcie obejmuje: roboty budowlane, doposażenie w aparaturę i sprzęt medyczny oraz niezbędne wyposażenie.

W ramach interwencji wymienionych w pkt 2 i 3 dopuszcza się także tworzenie całodobowych lądowisk przy szpitalnych oddziałach ratunkowych lub dostosowanie obecnych do funkcjonowania całodobowo – jako dopełnienie kompleksowości opieki przedszpitalnej i szpitalnej świadczonej pacjentom w stanach zagrożenia zdrowia i życia.

Szczegółowy zakres każdego naboru oraz wymogi, jakie będzie musiał spełnić wnioskodawca w celu uzyskania dofinansowania, zostaną przedstawione w regulaminie poszczególnych naborów.

47  Monitor Polski

Według danych GUS w 2018 r. w wyniku obrażeń doznanych w wypadkach zginęło ponad 12 700 osób, co stanowi 63% zgonów wywołanych przyczyną zewnętrzną (upadki, samobójstwa, wypadki komunikacyjne, zatrucia, utonięcia). Według modelu przedstawionego przez Europejskie Stowarzyszenie na rzecz Prewencji Wypadków i Promocji Bezpieczeństwa (EuroSafe) przeciętnie w krajach Unii Europejskiej na każdą ofiarę śmiertelną przypadają 22 przyjęcia do szpitali w wyniku wypadków oraz 220 osoby poszkodowane, które są zmuszone skorzystać z pomocy medycznej w trybie ambulatoryjnym.

Według badania chorobowości szpitalnej ogólnej w 2018 r. zarejestrowano w kraju około 435 tys. hospitalizacji z powodu wypadków. Dane uzyskane z województwa opolskiego, podkarpackiego i śląskiego 33) pokazują, że najczęściej hospitalizowaną grupą z powodu wypadków są mężczyźni – współczynnik rzeczywisty hospitalizacji mężczyzn z powodu wypadków wynosi 145,1 osoby na 100 tys. ludności ogółem. Najwyższe współczynniki hospitalizacji z powodu wypadków na 100 tys. ludności ogółem są notowane szczególnie dla młodych mężczyzn w wieku 0–24 lat (w grupie wiekowej 0–14 lat współczynnik wynosi 254,2, a w grupie 15–24 lata 192,9), dziewcząt w wieku 0–14 lat (196 osób) oraz kobiet w wieku powyżej 65 lat (164 osoby).

WYKRES 19. Współczynniki rzeczywiste hospitalizacji z powodu wypadków na 100 tys. ludności w województwie opolskim, podkarpackim i śląskim wg grup wieku i płci w 2018 r. (badanie chorobowości szpitalnej ogólnej) Źródło: B. Wojtyniak, P. Goryński (red.), Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2020, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020, s.365.

Od 2000 r. w Rzeczypospolitej Polskiej utrzymywał się systematyczny spadek liczby zgonów z powodu wypadków.

Spadek ten jednak wyhamował i ustabilizował się na tym samym poziomie w latach 2016–2018. Według obliczeń Eurostatu zagrożenie życia z powodu wypadków w naszym kraju w 2016 r. było o 9,8% wyższe niż przeciętnie w całej Unii Europejskiej – oszacowany przez Eurostat współczynnik standaryzowany zgonów w kraju wynosił

48  Monitor Polski

Najczęstszymi wypadkami śmiertelnymi w 2018 r. były upadki (współczynnik rzeczywisty umieralności 11,8 na 100 tys. ludności) a następnie wypadki komunikacyjne (9,6), zatrucia (3,8), utonięcia (1,6), działania ognia, dymu oraz płomieni (1,3). We wszystkich wymienionych kategoriach według oszacowań Eurostatu zagrożenie życia w Rzeczypospolitej Polskiej jest wyższe niż przeciętne w krajach Unii Europejskiej.

W ostatniej dekadzie można zauważyć transformację epidemiologiczną w zakresie występowania wypadków.

Wzrasta udział zgonów z powodu wypadków osób starszych a szczególnie upadków, które stanowią również najważniejszą przyczynę leczenia szpitalnego z powodu wszystkich wypadków we wszystkich grupach wiekowych.

Powyższe dane wskazują na potrzebę utrzymywania w naszym kraju sprawnego i efektywnie działającego systemu udzielania pomocy medycznej na miejscu zdarzenia. Konieczne jest zapewnienie działania systemu nie tylko przez kształcenie kadr medycznych, lecz także przez zagwarantowanie odpowiedniej infrastruktury ratownictwa medycznego i specjalistycznego sprzętu, który umożliwia szybkie i skuteczne udzielanie pomocy w stanach nagłego zagrożenia zdrowia lub życia.

WYKRES 20. Standaryzowane współczynniki umieralności z powodu wypadków według województw w latach 2016–2018 Standaryzowany współczynni k na 100 000 ludności Polska 2018=26,5 30 20 10 0 26,5 2016 2017 2018 Przeciętny standaryzowany współczynnik w latach 2016-2018 >= 29,5 27,4 - 29,5 25,2 - 27,4 23,2 - 25,2 21 - 23,2 < 21 Źródło: Obliczenia NIZP-PZH na podstawie danych GUS za: B. Wojtyniak, P. Goryński (red.), Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2020, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020, s. 366.

49  Monitor Polski

NIK na ratunek systemowi ratownictwa medycznego, 04.04.2019, https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/nik-na-ratunek-systemowi-ratownictwamedycznego.html, dostęp: 12.11.2020 SYSTEM PAŃSTWOWE RATOWNICTWO MEDYCZNE34) W celu zapewnienia pomocy każdej osobie znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego w Rzeczypospolitej Polskiej działa system PRM, obejmujący świadczenia opieki zdrowotnej udzielane w stanie nagłego zagrożenia zdrowia i życia w ramach tzw. pomocy w stanie nagłym.

Obsługę zgłoszeń alarmowych dotyczących wezwania pomocy medycznej w stanie nagłym zapewniają dyspozytornie medyczne – w Rzeczypospolitej Polskiej działają 23 dyspozytornie medyczne, których lokalizację przedstawia poniższa mapa. Zatrudnieni w nich dyspozytorzy medyczni przyjmują powiadomienia o zdarzeniach nagłych i dysponują ZRM na miejsce zdarzenia.

WYKRES 21. Mapa rozmieszczenia dyspozytorni medycznych PRM – 23 lokalizacje Źródło: Dane Ministerstwa Zdrowia na podstawie danych Systemu Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego, (stan na 03.03.2022).

Jednostkami systemu PRM są SOR oraz ZRM, w tym lotnicze zespoły ratownictwa medycznego, sprawujące tzw. opiekę przedszpitalną.

Z systemem współpracują bezpośrednio również m.in. jednostki Państwowej Straży Pożarnej i inne włączone do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG), jednostki Policji, Straży Granicznej, Wodnego Ochotniczego

50  Monitor Polski

System działa na obszarze województwa na podstawie wojewódzkiego planu działania systemu, sporządzanego i aktualizowanego co najmniej raz na rok przez wojewodę. W planie tym są wskazywane obszary działania