mleczarskich (próbki z poszczególnych etapów produkcji). Ponadto zostaną pobrane próbki wybranych produktów zwierzęcego pochodzenia innych niż produkty mleczne. Próbki pobiorą pracownicy Inspekcji Weterynaryjnej po przeszkoleniu przez pracowników PIWet – PIB.
\n
6.Wymierny efekt podjętego zadania i możliwości praktycznego wykorzystania wyników Przekazanie danych GLW i MRiRW.
\n
Upowszechnianie wyników badań przez publikacje oraz doniesienia na sympozja i konferencje naukowe.
\n
Uzyskane wyniki badań pozwolą na określenie stopnia zagrożenia występowaniem enterotoksyn gronkowcowych w żywności pochodzenia zwierzęcego w celu zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ludzi. Wyniki badań pozwolą na weryfikację procedur higieny produkcji i personelu. Upowszechnienie wyników przyczyni się do podniesienia świadomości konsumentów produktów pochodzenia zwierzęcego w zakresie zatruć pokarmowych.
\n
7.Kooperanci Inspekcja Weterynaryjna ϰϮ\u0003 Monitor Polski
\n
–44 – Poz. 1476 ZADANIE NR 5 Ocena zagrożenia wynikającego z występowania histaminy w wybranych gatunkach ryb i produktach rybnych dostępnych na rynku 1. Jednostka wykonująca Zakład Higieny Żywności Pochodzenia Zwierzęcego PIWet – PIB 2. Cel zadania Celem zadania jest określenie zawartości toksycznej histaminy w rybach i produktach rybnych oferowanych do sprzedaży w Polsce. Zgodnie z wymaganiami Unii Europejskiej w Polsce jest konieczne przeprowadzenie analizy zagrożeń z punktu widzenia bezpieczeństwa zdrowotnego oraz opracowanie i wdrożenie programu monitorowania czynników mikrobiologicznych wyrażanych skażeniem (zawartością) histaminą.
\n
3.Uzasadnienie realizacji zadania Histamina jest związkiem chemicznym, który tworzy się w mięśniach ryb, takich jak np. tuńczyk, makrela czy też śledziowatych, przez działanie bakterii, które znajdują się w rybach. Bakterie mają zdolność do tworzenia histaminy w wyniku enzymatycznej dekarboksylacji histydyny, aminokwasu występującego w rybach. Poziom histaminy w rybach jest miarą określającą stopień ich rozkładu, a co za tym idzie ich jakości zdrowotnej. Histamina jest termostabilna, a więc nie jest rozkładana podczas obróbki cieplnej. Również mrożenie lub długotrwałe przechowywanie nie obniża jej zawartości w surowym mięsie ryb czy też w przetworach rybnych. Szybkość tworzenia się histaminy zależy od gatunku ryby, zanieczyszczenia mikrobiologicznego, temperatury i czasu przechowywania.
\n
Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającym szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego (Dz. Urz. UE L 139 z 30.04.2004, str. 55, z późn. zm. – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 14), przedsiębiorstwa sektora spożywczego są obowiązane przede wszystkim upewnić się, czy nie zostały przekroczone limity w odniesieniu do histaminy w celu ustanowienia kryteriów świeżości w odniesieniu do całej partii. W rozporządzeniu Komisji (WE) nr 2073/2005 z dnia 15 listopada 2005 r. w sprawie kryteriów mikrobiologicznych dotyczących środków spożywczych w załączniku I w rozdziale 1 „Kryteria bezpieczeństwa żywności”, dla produktów rybołówstwa z gatunków ryb o podwyższonym poziomie histydyny wprowadzanych do obrotu w ciągu okresu przydatności do spożycia limit wynosi m = 100 mg/kg, M = 200 mg/kg, n = 9 i c = 2. Dla produktów rybołówstwa, które poddano zabiegowi enzymatycznego dojrzewania w solance, limity są dwukrotnie wyższe. Wymagania dotyczą w szczególności produktów wyprodukowanych z gatunków ryb z rodzin makrelowate (Scombridae), makreloszowate (Scombresosidae), sardelowate (Engraulidae), koryfenowate (Coryfenidae) i tasergalowate (Pomatomidae).
\n
W 2019 r. połowy ryb i innych organizmów morskich wyniosły prawie 255 tysięcy ton.
\n
Większość poławianych ryb jest przeznaczonych na cele spożywcze. Ponadto znaczna część ryb dostępnych w handlu jest importowana. W 2019 r. Polska sprowadziła ryby i przetwory rybne w ilości 607 tysięcy ton. Jest to konsekwencja zwiększającego się spożycia ryb z 11,8 kg/mieszkańca (w tym owoce morza) w 2012 r. do 13,11 kg w 2019 r. Dla porównania ϰϯ\u0003 Monitor Polski
\n
–45 – Poz. 1476 średnie spożycie w Unii Europejskiej to 24,3 kg ryb na osobę. Zwiększone spożycie ryb i produktów rybnych, w większości importowanych, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zatruć pokarmowych po ich konsumpcji, w tym związanych z obecnością histaminy w określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 2073/2005 z dnia 15 listopada 2005 r. gatunkach ryb. Oprócz gatunków ryb, w których należy badać zawartość histaminy, dotychczasowe badania wykonywane w PIWet – PIB wskazują na obecność toksycznej histaminy także w pozostałych gatunkach ryb dostępnych na naszym rynku. Według EFSA i ECDC w Unii Europejskiej w latach 2010–2017 odnotowano 599 przypadków zatruć histaminą z najwyższym poziomem w 2017 r., kiedy wykryto 117 ognisk obejmujących 572 pacjentów.
\n
Jako przyczynę wystąpienia dużej ilości histaminy w rybach i produktach rybnych podano niewłaściwe schłodzenie po produkcji, zbyt długi okres przechowywania przed spożyciem oraz nieprzestrzeganie reżimu temperaturowego w czasie procesów produkcyjnych. Dane literaturowe, w tym z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny (NIZP – PZH) (Roczn. NIZP – PZH 2003, 54, 87–95, Roczn. NIZP – PZH 2011, 62, 365–369, Food Chem. 2006, 99, 574–578, Med. Weter. 2015, 71, 706–708, Foodborne Pathog Dis. 2013, 12, 1059–66), wskazują na bardzo częste występowanie histaminy w rybach i przetworach rybnych na poziomie przekraczającym limity prawne. Wyniki badań prowadzone w ramach programu wieloletniego na lata 2014–2018 oraz w latach 2019 i 2020 wskazują na obecność histaminy w gatunkach ryb nieobjętych obowiązkiem badania.
\n
Realizacja zadania pozwoli na ocenę stopnia zagrożenia zdrowia konsumentów w Polsce związanego ze zwiększonym spożyciem ryb i produktów rybnych. Publikacje oraz materiały szkoleniowe pozwolą na podjęcie działań w zakresie racjonalnego i zharmonizowanego z krajami Unii Europejskiej nadzoru nad żywnością pochodzenia zwierzęcego.
\n
4.Wyniki dotychczas realizowanego zadania W ramach programu wieloletniego prowadzonego w latach 2014–2018 łącznie przebadano 421 próbek, w tym 248 próbek ryb surowych, 107 próbek ryb wędzonych, 50 konserw oraz 16 próbek ryb marynowanych. Ogółem obecność histaminy wykryto w 92 próbkach na 421 poddanych badaniu, co stanowi 21,9%. Dane dotyczą gatunków ryb i produktów rybołówstwa objętych jak i nieobjętych obowiązkiem badania. Najczęściej histaminę stwierdzano w rybach marynowanych (93,8%), rzadziej w rybach wędzonych (29,0%), konserwach rybnych (22,0%) oraz w rybach surowych (14,1%). Największe stężenie histaminy oznaczono w surowym łososiu (156,4 mg/kg) oraz wędzonym szprocie (125,8 mg/kg). W zakresie oceny występowania histaminy na poszczególnych etapach przetwarzania ryb stwierdzono, że niektóre procesy produkcyjne powodują zwiększenie zawartości histaminy w produktach oferowanych do sprzedaży. Największy wzrost zawartości histaminy odnotowano w procesach produkcyjnych szprotek wędzonych (11-krotny) oraz śledziach solonych i marynowanych.
\n
W latach 2019–2021 przebadano 250 próbek ryb surowych, stwierdzając 15,6% wyników dodatnich na obecność histaminy. Dodatkowo w latach 2019 i 2020 badaniom poddano zawartość histaminy na poszczególnych etapach wytwarzania konserw rybnych (łącznie 60 próbek). Mimo że badane konserwy zawierały histaminę w zakresie <LOQ (poniżej granicy oznaczalności, 3,33 mg/kg) – 34,8 mg/kg, to jej wysokie stężenie stwierdzano w surowej wątróbce z dorsza (177,9 mg/kg i 77,0 mg/kg) oraz w surowych szprotkach (58,6 mg/kg).
\n
Podobnie w badaniach dotyczących oznaczania zawartości histaminy na poszczególnych ϰϰ\u0003 Monitor Polski
\n
–46 – Poz. 1476 etapach wytwarzania ryb wędzonych (realizowane w latach 2021 i 2022, łącznie 80 próbek) wysokie zawartości histaminy stwierdzano w rybach surowych, zwłaszcza w surowym łososiu (256,1 mg/kg) oraz makreli (188,2 mg/kg), podczas gdy ryby wędzone zawierały histaminę w zakresie < LOQ – 12,9 mg/kg.
\n
Dotychczas uzyskane wyniki badań wskazują, że istnieje konieczność dalszego monitorowania zawartości histaminy w rybach i produktach rybnych oraz oceny zagrożenia zdrowia konsumentów związanych ze spożyciem tej aminy.
\n
5.Metodyka badań i harmonogram realizacji zadania Łącznie planuje się zbadanie 1000 próbek ryb i produktów rybnych. Badania zostaną wykonane w latach 2024–2028 z podziałem na następujące etapy:
\n
Etap I: 2024 r.
\n
1.Opracowanie planu pobierania próbek ryb i produktów rybnych dla poszczególnych województw oraz ustalenie zasad współpracy z Inspekcją Weterynaryjną.
\n
2.Określenie stopnia skażenia histaminą ryb i produktów rybnych wprowadzanych na rynek w 150 próbkach.
\n
3.Występowanie histaminy w konserwach rybnych (50 próbek).
\n
4.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap II: 2025 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Określenie stopnia skażenia histaminą ryb i produktów rybnych wprowadzanych na rynek w 150 próbkach.
\n
3.Występowanie histaminy w konserwach rybnych (50 próbek).
\n
4.Porównanie i analiza uzyskanych wyników badań z lat 2024 i 2025.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap III: 2026 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Określenie stopnia skażenia histaminą ryb i produktów rybnych wprowadzanych na rynek w 150 próbkach.
\n
3.Występowanie histaminy w konserwach rybnych (50 próbek).
\n
4.Porównanie i analiza uzyskanych wyników badań z lat 2024–2026.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap IV: 2027 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Określenie stopnia skażenia histaminą ryb i produktów rybnych wprowadzanych na rynek w 150 próbkach.
\n
3.Występowanie histaminy w wybranych gatunkach ryb wędzonych na poszczególnych etapach ich przetwarzania (50 próbek).
\n
4.Porównanie i analiza uzyskanych wyników badań z lat 2024–2027.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap V: 2028 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Określenie stopnia skażenia histaminą ryb i produktów rybnych wprowadzanych na rynek w 150 próbkach. ϰϱ\u0003 Monitor Polski
\n
–47 – Poz. 1476 3. Występowanie histaminy w wybranych gatunkach ryb wędzonych na poszczególnych etapach ich przetwarzania (50 próbek).
\n
4.Porównanie i analiza uzyskanych wyników badań z lat 2024–2028.
\n
5.Ocena zagrożenia dla zdrowia konsumentów związanych z obecnością histaminy w rybach i produktach rybnych.
\n
6.Opracowanie rocznego raportu z badań i przekazanie go do MRiRW i GIW.
\n
6.Wymierny efekt podjętego zadania i możliwości praktycznego wykorzystania wyników Wytyczne dla GIW w zakresie nadzoru nad rybami i produktami rybnymi oraz ewentualnie propozycje systemu monitoringu importu z krajów trzecich. Wyniki będą upowszechniane przez publikacje oraz doniesienia na kongresach i konferencjach. W przypadku konieczności wdrożenia badań w laboratoriach ZHW – przeszkolenie osób mających wykonywać analizy ryb i produktów rybnych. Uzyskane dane zostaną przekazane do GIW i wykorzystane do sporządzenia sprawozdań wymaganych przez Unię Europejską.
\n
7.Kooperanci Planowana jest współpraca z organami Inspekcji Weterynaryjnej, GIW i granicznymi inspektorami weterynarii dotycząca pobierania próbek i ich przesyłania do badań.
\n
ZADANIE NR 6 Ocena wyników badań kontrolnych pasz w kierunku obecności i identyfikacji gatunkowej przetworzonego białka zwierzęcego i jego markerów 1. Jednostka wykonująca Zakład Higieny Pasz PIWet – PIB 2. Cel zadania Celem zadania będzie ocena wyników prowadzonych badań kontrolnych w kierunku wykrywania i identyfikacji przetworzonego białka zwierzęcego (ang. processed animal proteins
\n
–PAP), które opierają się na wykorzystaniu metody mikroskopowej oraz real-time PCR.
\n
W żywieniu zwierząt gospodarskich jest możliwe zastosowanie bardzo zróżnicowanych materiałów pochodzenia zwierzęcego. Ponadto na wiarygodność i precyzję wyniku badania laboratoryjnego duży wpływ ma doświadczenie badającego, kwalifikacje osób badających oraz precyzja metody. Z tego względu jest konieczne prowadzenie oceny wyników badań kontrolnych w kontekście zmieniających się kryteriów oceny bezpieczeństwa oraz obecności PAP, co ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia wiarygodności prowadzonych analiz.
\n
Zagadnienie to ma szczególne znaczenie w związku z koniecznością wdrożenia w badaniach urzędowych techniki real-time PCR do identyfikacji gatunkowej przetworzonego białka zwierzęcego w paszach (przeżuwaczy, świńskiego i drobiowego).
\n
Zadanie jest kontynuacją i rozszerzeniem badania pasz w kierunku PAP przeprowadzonych w latach 2019–2023, co jest związane z rozwojem prawa Unii Europejskiej w zakresie uchylania zakazu paszowego w zakresie żywienia zwierząt PAP.
\n
Cel badań będzie stanowić również ocena wdrożenia systemu dodawania i monitorowania zawartości markera GTH w ubocznych produktach pochodzenia zwierzęcego (UPPZ) kategorii ϰϲ\u0003 Monitor Polski
\n
–48 – Poz. 1476 1 i 2 oraz wykrywanie ewentualnie innych znaczników stosowanych w przetworzonych ubocznych i niejadalnych produktach pochodzenia zwierzęcego. Potrzeba realizacji tego zadania wynika z przepisów prawa określających wymagania sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi.
\n
3.Uzasadnienie realizacji zadania W przeszłości różnego rodzaju produkty uzyskiwane z przetwarzania zwłok zwierzęcych i ubocznych niejadalnych surowców pochodzenia zwierzęcego, np. mięsno-kostne, mięsne, kostne, z krwi i ze skór, stanowiły ważne źródło łatwo przyswajalnego i pełnowartościowego białka w żywieniu zwierząt gospodarskich. Stosowanie w żywieniu mączek mięsnych i mięsnokostnych otrzymanych z bydła chorego na BSE lub owiec padłych na trzęsawkę uważa się za główną przyczynę wystąpienia BSE u bydła. Z tego względu w wyniku wybuchu epidemii BSE wprowadzono stopniowo ograniczenia prawne stosowania przetworzonego białka zwierzęcego w paszach. W myśl aktualnych przepisów pasze przeznaczone dla zwierząt gospodarskich ponownie mogą zawierać PAP, ale z zachowaniem zakazu powtórnego przetwarzania wewnątrzgatunkowego w przypadku świń i drobiu. W żywieniu zwierząt akwakultury jest także dozwolone stosowanie przetworzonych białek pochodzących ze zwierząt lądowych, z wyłączeniem przeżuwaczy. Ponadto w żywieniu zwierząt gospodarskich, z wyłączeniem przeżuwaczy, można stosować mączkę rybną czy PAP z owadów. Jedynie wyjątkowo w przypadku nieodsadzonych osesków przeżuwaczy jest możliwe zastosowanie mączek rybnych w preparatach mlekozastępczych.
\n
Badania pasz w kierunku występowania przetworzonego białka zwierzęcego objęte są krajowym programem urzędowej kontroli, zgodnie z ustawą z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1149) oraz wydanymi na jej podstawie aktami wykonawczymi. Krajowe programy urzędowej kontroli pasz są opracowywane oraz zatwierdzane przez odpowiednie organy, a następnie przekazywane do realizacji we wszystkich krajach Unii Europejskiej. W Polsce zgodnie z obowiązującymi przepisami pierwszy program urzędowej kontroli został opracowany w 2004 r. Realizowany corocznie w naszym kraju Plan urzędowej kontroli pasz obejmuje ocenę bezpieczeństwa i jakości pasz oraz kontrolę czynników zagrożeń, w tym wykrywanie i identyfikację PAP. Jednakże w zakresie identyfikacji gatunkowej uwzględnia jedynie badania w zakresie białek przeżuwaczy w paszach dla zwierząt akwakultury i produktach z krwi. Ponadto zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) 2016/27 z dnia 13 stycznia 2016 r. zmieniającym załączniki III i IV do rozporządzenia (WE) nr 999/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych pasażowalnych encefalopatii gąbczastych (Dz. Urz. UE L 9 z 14.01.2016, str. 4) jest konieczna kontrola zanieczyszczeń surowych ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego materiałem pochodzącym z przeżuwaczy. Z tego względu w Laboratorium Zakładu Higieny Pasz PIWet – PIB opracowano i wdrożono metodę real-time PCR pozwalającą na kontrolę tego rodzaju matrycy. Ponadto obecnie jest wdrażana metoda real-time PCR umożliwiająca identyfikację DNA drobiowego i wieprzowego w surowych ubocznych produktach pochodzenia zwierzęcego. Dodatkowo jest wdrażana zmodyfikowana metoda mikroskopowa do wykrywania PAP z owadów.
\n
W Laboratorium Zakładu Higieny Pasz PIWet – PIB opracowano metodę wykorzystującą technikę real-time PCR do identyfikacji gatunkowej przetworzonych białek pochodzenia ϰϳ\u0003 Monitor Polski
\n
–49 – Poz. 1476 zwierzęcego w paszach. Na podstawie wyników dotychczas wykonywanych badań można stwierdzić, że wciąż występują próbki zawierające niedozwolone produkty pochodzenia zwierzęcego.
\n
W odniesieniu do badań z wykorzystaniem markera GTH – obowiązek znakowania produktów ubocznych wszedł w życie z dniem 1 lipca 2008 r. Ograniczenia stosowania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i produktów pochodnych oraz system ich znakowania określają odpowiednie akty prawne. Analiza prowadzonych dotychczas wyników badań wykazała, że corocznie pojawiają się próbki, w których poziom dodanego markera jest za niski lub próbki nieoznakowane. Konieczne jest więc monitorowanie minimalnego poziomu dodawanego markera GTH.
\n
Istotnym elementem proponowanego zadania jest również przeprowadzanie konsultacji i szkoleń dla pracowników urzędowych organów kontrolujących pasze, w tym z omówieniem wyników badań pasz w kierunku wykrywania i identyfikacji gatunkowej PAP. Potrzeba prowadzenia tego rodzaju konsultacji i szkoleń jest często sygnalizowana podczas spotkań i konferencji paszowych przez przedstawicieli powiatowych inspektoratów weterynarii.
\n
4.Wyniki dotychczas realizowanego zadania W Zakładzie Higieny Pasz PIWet – PIB w ramach realizacji zadania w okresie 1 stycznia 2019 r do dnia 31 grudnia 2020 r. zbadano metodą real-time PCR 150 próbek materiałów paszowych pochodzenia zwierzęcego, głównie produktów z krwi, w kierunku wykrywania obecności i identyfikacji DNA przeżuwaczy. W 3 próbkach (0,02%) stwierdzono obecność amplikonów charakterystycznych dla DNA białka przeżuwaczy – w 1 próbce materiału paszowego nieznanego pochodzenia, w 2 próbkach przetworzonego białka zwierzęcego.
\n
Ponadto zbadano metodą real-time PCR 150 próbek pasz otrzymanych z ZHW w kierunku obecności trzech rodzajów DNA, a mianowicie: przeżuwaczy, drobiowego i wieprzowego.
\n
Obecność DNA przeżuwaczy stwierdzono w 11 próbkach (7,3%), z których 4 stanowiły próbki mieszanki paszowej dla świń (w jednej próbce deklarowano zawartość produktów piekarniczych z dodatkiem serwatki), w 3 próbkach zanęty wędkarskiej (stwierdzono dodatek barwnika, zawierającego kazeinian), w 1 próbce paszy TMR2, a pozostałe 3 to były próbki mieszanki paszowej dla pstrągów. Dodatkowo w 6 próbkach (4%) (mieszanka paszowa dla trzody chlewnej i pstrągów) stwierdzono obecność DNA wieprzowego. Ponadto w 7 próbkach pasz (4,67%) zidentyfikowano obecność DNA drobiowego – w 4 próbkach pasz dla pstrągów i 3 próbkach paszy dla świń.
\n
Ponadto w obrębie realizowanego zadania zbierano corocznie wyniki badań monitoringowych pasz wykonywanych w laboratoriach ZHW. Na podstawie zebranych danych można stwierdzić, że utrzymuje się niski odsetek zanieczyszczenia pasz przetworzonym białkiem pochodzenia zwierzęcego (ok. 1%). W latach 2018–2020 odsetek próbek, w których stwierdzono obecność elementów pochodzących ze zwierząt lądowych wynosił odpowiednio:
\n
0,68%, 0,73% i 1,0%. Natomiast w tym samym okresie wzrósł odsetek próbek zawierających mączkę z ryb z 0,34% w 2018 r. do 2,52% w 2020 r. Przyczyną wzrostu odsetka próbek zawierających elementy z ryb może być brak informacji, czy taki materiał zwierzęcy jest deklarowany przez producenta paszy.
\n
W ramach realizowanego tematu w okresie od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. przebadano również 125 próbek w kierunku oznaczania zawartości markera ϰϴ\u0003 Monitor Polski
\n
–50 – Poz. 1476 triheptanianu glicerolu (GTH). Materiał do badań stanowiły mączki mięsno-kostne oraz tłuszcz kategorii 1 i 2, jak również przetworzone białko zwierzęce. W około 10% przebadanych próbek stwierdzono zawartość GTH poniżej wymaganych 250 mg/kg masy tłuszczu.
\n
5.Metodyka badań i harmonogram realizacji zadania Badania zostaną wykonane w latach 2024–2028 z podziałem na następujące etapy:
\n
Etap I: 2024 r.
\n
1.Badanie 100 próbek pasz w kierunku wykrywania obecności i identyfikacji gatunkowej DNA przeżuwaczy, wieprzowego i drobiowego z zastosowaniem techniki real-time PCR, 100 próbek surowych ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego w kierunku wykrywania obecności i identyfikacji gatunkowej DNA przeżuwaczy, wieprzowego i drobiowego z zastosowaniem techniki PCR/real-time PCR oraz 50 próbek w kierunku zawartości markera GTH.
\n
2.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie wykrywania i identyfikacji gatunkowej przetworzonego białka zwierzęcego oraz zawartości GTH, ich opracowanie i analiza.
\n
3.Porównanie uzyskanych wyników z wynikami otrzymanymi w 2023 r. – wnioski.
\n
4.Opracowanie rocznego raportu dotyczącego stosowania PAP w żywieniu zwierząt na terytorium Polski, z uwzględnieniem danych dotyczących badania w kierunku GTH.
\n
Etap II: 2025 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Badanie 100 próbek pasz w kierunku wykrywania obecności i identyfikacji gatunkowej DNA przeżuwaczy, wieprzowego i drobiowego z zastosowaniem techniki real-time PCR, 100 próbek surowych ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego w kierunku wykrywania obecności i identyfikacji gatunkowej DNA przeżuwaczy, wieprzowego i drobiowego z zastosowaniem techniki PCR/real-time PCR oraz 50 próbek w kierunku zawartości markera GTH.
\n
3.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie wykrywania i identyfikacji gatunkowej przetworzonego białka zwierzęcego oraz zawartości GTH, ich opracowanie i analiza.
\n
4.Porównanie uzyskanych wyników z wynikami otrzymanymi w 2024 r. – wnioski.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu dotyczącego stosowania PAP w żywieniu zwierząt na terytorium Polski, z uwzględnieniem danych dotyczących badania w kierunku GTH.
\n
Etap III: 2026 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Badanie 100 próbek pasz w kierunku wykrywania obecności i identyfikacji gatunkowej DNA przeżuwaczy, wieprzowego i drobiowego z zastosowaniem techniki real-time PCR, 100 próbek surowych ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego w kierunku wykrywania obecności i identyfikacji gatunkowej DNA przeżuwaczy, wieprzowego i drobiowego z zastosowaniem techniki PCR/real-time PCR oraz 50 próbek w kierunku zawartości markera GTH.
\n
3.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie wykrywania i identyfikacji gatunkowej przetworzonego białka zwierzęcego oraz zawartości GTH, ich opracowanie i analiza. ϰϵ\u0003 Monitor Polski
\n
–51 – Poz. 1476 4. Porównanie uzyskanych wyników z wynikami otrzymanymi w 2025 r. – wnioski.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu dotyczącego stosowania PAP w żywieniu zwierząt na terytorium Polski, z uwzględnieniem danych dotyczących badania w kierunku GTH.
\n
Etap IV: 2027 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Badanie 100 próbek pasz w kierunku wykrywania obecności i identyfikacji gatunkowej DNA przeżuwaczy, wieprzowego i drobiowego z zastosowaniem techniki real-time PCR, 100 próbek surowych ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego w kierunku wykrywania obecności i identyfikacji gatunkowej DNA przeżuwaczy, wieprzowego i drobiowego z zastosowaniem techniki PCR/real-time PCR oraz 50 próbek w kierunku zawartości markera GTH.
\n
3.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie wykrywania i identyfikacji gatunkowej przetworzonego białka zwierzęcego oraz zawartości GTH, ich opracowanie i analiza.
\n
4.Porównanie uzyskanych wyników z wynikami otrzymanymi w 2026 r. – wnioski.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu dotyczącego stosowania PAP w żywieniu zwierząt na terytorium Polski, z uwzględnieniem danych dotyczących badania w kierunku GTH.
\n
Etap V: 2028 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Badanie 100 próbek pasz w kierunku wykrywania obecności i identyfikacji gatunkowej DNA przeżuwaczy, wieprzowego i drobiowego z zastosowaniem techniki real-time PCR, 100 próbek surowych ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego w kierunku wykrywania obecności i identyfikacji gatunkowej DNA przeżuwaczy, wieprzowego i drobiowego z zastosowaniem techniki PCR/real-time PCR oraz 50 próbek w kierunku zawartości markera GTH.
\n
3.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie wykrywania i identyfikacji gatunkowej przetworzonego białka zwierzęcego oraz zawartości GTH, ich opracowanie i analiza.
\n
4.Porównanie uzyskanych wyników z wynikami otrzymanymi w 2027 r. – wnioski.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu dotyczącego stosowania PAP w żywieniu zwierząt na terytorium Polski i przekazanie go do MRiRW i GIW, z uwzględnieniem danych dotyczących badania w kierunku GTH.
\n
6.Wymierny efekt podjętego zadania i możliwości praktycznego wykorzystania wyników Uzyskane dane zostaną przekazane do GIW i wykorzystane do sporządzenia sprawozdań wymaganych przepisami krajowymi i przepisami prawa Unii Europejskiej. Planowane zadanie powinno zapewnić wdrożenie postanowień zawartych w obowiązujących przepisach sanitarnych dotyczących produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi oraz w aktach prawnych ustanawiających zasady dotyczące zapobiegania niektórym przenośnym gąbczastym encefalopatiom oraz kontroli i zwalczania niektórych przenośnych gąbczastych encefalopatii.
\n
Na podstawie uzyskanych wyników badań będzie możliwe określenie stopnia zanieczyszczenia pasz przetworzonym białkiem zwierzęcym z jednoczesną identyfikacją ϱϬ\u0003 Monitor Polski
\n
–52 – Poz. 1476 gatunkową stosowanych produktów. Zgromadzone dane przekazane władzom krajowym umożliwią ich wykorzystanie do zestawienia w odpowiednim raporcie przekazywanym przez GLW do Komisji Europejskiej. Wykorzystanie technik molekularnych usprawni przebieg badania, będzie przydatnym narzędziem w przypadku wyników wątpliwych oraz pozwoli na uzupełnienie badań wykonywanych metodą mikroskopową. Praktyczne znaczenie tych wyników zwiększa się w związku z relaksacją zakazu paszowego i dopuszczeniem krzyżowego stosowania PAP w żywieniu zwierząt.
\n
Wykonane badania w kierunku zawartości markera GTH w produktach uzyskanych z przetworzenia ubocznych, niejadalnych produktów pochodzenia zwierzęcego pozwolą na ocenę znakowania markerem GTH przedmiotowych produktów uzyskanych z materiałów UPPZ kategorii 1 i 2 oraz określenie stopnia wdrożenia obowiązujących przepisów prawa Unii Europejskiej w zakresie relaksacji zakazu paszowego.
\n
Uzyskane wyniki badań będą rozpowszechniane w formie publikacji naukowych oraz doniesień na konferencje naukowe w kraju i za granicą, a także w ramach szkoleń dla pracowników ośrodków doradztwa rolniczego (ODR).
\n
7.Kooperanci Planowana jest współpraca z Inspekcją Weterynaryjną w zakresie pobierania i przesyłania próbek do badań.
\n
ZADANIE NR 7 Ocena wyników badań kontrolnych pasz w kierunku obecności organizmów genetycznie zmodyfikowanych 1. Jednostka wykonująca Zakład Higieny Pasz PIWet – PIB 2. Cel zadania Celem zadania jest opracowanie danych odnoszących się do zakresu stosowania organizmów genetycznie zmodyfikowanych (GMO) w paszach w Polsce, ze wskazaniem na potencjalne i rzeczywiste kierunki włączania GMO do łańcucha paszowego.
\n
Pozwoli to na określenie rodzaju surowców użytych do produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego w Polsce, co może decydować o postrzeganiu jej jakości przez konsumenta.
\n
Staje to się szczególnie istotne obecnie, gdy producenci żywności coraz częściej deklarują produkcję surowców żywnościowych, np. mleka, bez karmienia paszami GMO.
\n
3.Uzasadnienie realizacji zadania Stosowanie GMO, obecnie głównie w postaci roślin transgenicznych, jest tematem budzącym szerokie zainteresowanie w związku z obawami, co do ich bezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzi oraz zwierząt. Problem ten jest mocno zaakcentowany w prawie Unii Europejskiej i Polski, dotyczącym produkcji żywności i pasz. Zasady wprowadzania GMO na rynek Unii Europejskiej i obowiązek kontroli stosowania GMO w żywności i paszach są zawarte w rozporządzeniu (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy (Dz. Urz. UE L 268 z 18.10.2003, str. 1, z późn. zm. – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 32, ϱϭ\u0003 Monitor Polski
\n
–53 – Poz. 1476 str. 432) oraz w rozporządzeniu (WE) nr 1830/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. dotyczącym możliwości śledzenia i etykietowania organizmów zmodyfikowanych genetycznie oraz możliwości śledzenia żywności i produktów paszowych wyprodukowanych z organizmów genetycznie zmodyfikowanych i zmieniającym dyrektywę 2001/18/WE (Dz. Urz. UE L 268 z 18.10.2003, str. 24, z późn. zm. – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 32, str. 455). Prawo polskie opisuje zagadnienia stosowania GMO w ustawie z dnia 22 czerwca 2001 r. o mikroorganizmach i organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz. U. z 2022 r. poz. 546), a w stosunku do pasz GMO w ustawie z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1149). Od dnia 1 stycznia 2020 r. obowiązuje ustawa z dnia 13 czerwca 2019 r. o oznakowaniu produktów wytworzonych bez wykorzystania organizmów genetycznie zmodyfikowanych jako wolnych od tych organizmów (Dz. U. z 2021 r. poz. 763), która umożliwia producentom dobrowolne znakowanie żywności i pasz ujednoliconymi na terenie Rzeczypospolitej Polskiej znakami graficznymi.
\n
W związku z przywołanym powyżej istniejącym stanem prawnym w odniesieniu do GMO istnieje obowiązek kontroli stosowania GMO, m.in. przez monitorowanie pasz GMO. Badania takie muszą obejmować metody pozwalające na stwierdzenie obecności roślin genetycznie zmodyfikowanych dopuszczonych, jak i niedopuszczonych do obrotu na terytorium Unii Europejskiej. Stosowanie monitoringu pasz w kierunku modyfikacji genetycznych wydaje się być konieczne ze względu na uwarunkowania, które prawodawcy ustanowili w przepisach.
\n
Monitoring taki powinien natomiast opierać się na danych naukowych i stanie faktycznym, co do zakresu, w jakim GMO są stosowane w produkcji pasz i żywieniu zwierząt w Polsce.
\n
Realizacja omawianego tematu badawczego umożliwi rzetelne opracowanie danych, co do zakresu stosowania GMO w paszach w Polsce, ze wskazaniem na potencjalne i rzeczywiste kierunki włączania GMO do łańcucha paszowego ze szczególnym uwzględnieniem materiałów paszowych z rzepaku, bawełny i tych produkowanych przez mikroorganizmy. Dane takie pozwolą na wzrost zaufania konsumentów codo bezpieczeństwa żywności pochodzenia zwierzęcego i pasz na terytorium Polski i Unii Europejskiej. Opracowana na ich podstawie ocena sytuacji pozwoli ponadto na rzetelne i racjonalne sporządzanie planów kontroli urzędowej pasz.
\n
Ważnym elementem proponowanego tematu badawczego jest również przeprowadzanie konsultacji i szkoleń dla pracowników urzędowych organów kontrolnych ds. pasz, w tym z omówieniem wyników badań pasz w kierunku GMO. Konieczność takich konsultacji i szkoleń jest często sygnalizowana podczas spotkań i konferencji paszowych przez przedstawicieli powiatowych inspektoratów weterynarii.
\n
4.Wyniki dotychczas realizowanego zadania W ramach zadania badawczego od 2009 r. zbadano łącznie 1150 próbek pasz na obecność rzepaku GMO oraz poddano ocenie wyniki urzędowej kontroli pasz. Wynik dodatni na obecność rzepaku GMO stwierdzono w 73 przypadkach. W próbkach z wynikiem dodatnim był obecny wyłącznie rzepak GMO linii GT 73, który jest dopuszczony do stosowania w Unii Europejskiej jako składnik żywności i paszy, nie jest natomiast dopuszczony do uprawy. Odsetek próbek z dodatnim wynikiem badań wzrósł począwszy od 2014 r. i ustabilizował się obecnie na poziomie kilkunastu procent (w 2014 r. było aż 41% próbek z wynikiem dodatnim). Źródeł rzepaku GT 73 należy poszukiwać wśród śrut ϱϮ\u0003 Monitor Polski
\n
–54 – Poz. 1476 importowanych do Polski z krajów spoza Unii Europejskiej, co potwierdzają dokumenty przewozowe dołączone do próbek z wynikiem dodatnim z lat 2014–2016. Wyniki badań wskazują na coraz częstszą obecność roślin GMO w partiach surowców paszowych importowanych do Polski, co może mieć zasadnicze znaczenie przy obserwowanym obecnie wzroście wymiany handlowej materiałami paszowymi, w tym zbożem i śrutami roślin oleistych. Analiza rynku pasz w Polsce na podstawie wyników badań prowadzonych w laboratoriach GMO Inspekcji Weterynaryjnej wykazuje, że śruta sojowa jest najczęściej stosowanym GMO w żywieniu zwierząt w Polsce. Uzyskane w badaniach pasz dane wskazują, że około 95% śrut sojowych w Polsce pochodzi z linii GMO. Są stosowane głównie dwie linie soi GMO GTS 40-3-2 i MON 89788. Pozostałe linie soi GMO zawarte są w partiach surowców paszowych na poziomach niskich, blisko granic wykrywalności metod analitycznych. W przypadku kukurydzy stosowanej na cele paszowe w Polsce wyniki badań wskazują na brak stosowania linii genetycznie zmodyfikowanych po wprowadzeniu zakazu uprawy kukurydzy GMO linii MON 810 w 2012 r. Wcześniej był obserwowany około 5% udział kukurydzy MON 810 w liczbie próbek z wynikiem dodatnim, a kukurydza taka pochodziła z upraw krajowych. Obecność innych linii kukurydzy GMO jest sporadyczna i wynika z zanieczyszczenia surowców w wyniku międzynarodowego obrotu płodami rolnymi. Z wyników badań przeprowadzonych przez PIWet – PIB wynika, że udział pasz genetycznie zmodyfikowanych na rynku pasz w Polsce jest bardzo podobny do innych krajów Unii Europejskiej. Źródłem GMO w paszach na rynku polskim są materiały paszowe importowane do Unii Europejskiej i Polski jako źródło białka paszowego i są to śruta sojowa oraz – w mniejszym stopniu – śruta rzepakowa.
\n
5.Metodyka badań i harmonogram realizacji zadania Etap I: 2024 r.
\n
1.Opracowanie planu i zakresu badań na 2024 r. w kierunku GMO w paszach, z uwzględnieniem danych zawartych w rejestrze Komisji Europejskiej, aktualnych sytuacji alarmowych oraz potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce.
\n
2.Badania 100 próbek pasz pod kątem obecności i zawartości wybranych w planie badań linii GMO z rzepaku, bawełny i mikroorganizmów.
\n
3.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap II: 2025 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu i zakresu badań na 2025 r. w kierunku GMO w paszach, z uwzględnieniem danych zawartych w rejestrze Komisji Europejskiej, aktualnych sytuacji alarmowych oraz potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce.
\n
3.Badania 100 próbek pasz pod kątem obecności i zawartości wybranych w planie badań linii GMO z rzepaku, bawełny i mikroorganizmów.
\n
4.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap III: 2026 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu i zakresu badań na 2026 r. w kierunku GMO w paszach, z uwzględnieniem danych zawartych w rejestrze Komisji Europejskiej, aktualnych sytuacji alarmowych oraz potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce. ϱϯ\u0003 Monitor Polski
\n
–55 – Poz. 1476 3. Badania 100 próbek pasz pod kątem obecności i zawartości wybranych w planie badań linii GMO z rzepaku, bawełny i mikroorganizmów.
\n
4.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap IV: 2027 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu i zakresu badań na 2027 r. w kierunku GMO w paszach, z uwzględnieniem danych zawartych w rejestrze Komisji Europejskiej, aktualnych sytuacji alarmowych oraz potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce.
\n
3.Badania 100 próbek pasz pod kątem obecności i zawartości wybranych w planie badań linii GMO z rzepaku, bawełny i mikroorganizmów.
\n
4.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap V: 2028 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu i zakresu badań na 2028 r. w kierunku GMO w paszach, z uwzględnieniem danych zawartych w rejestrze Komisji Europejskiej, aktualnych sytuacji alarmowych oraz potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce.
\n
3.Badania 100 próbek pasz pod kątem obecności i zawartości wybranych w planie badań linii GMO z rzepaku, bawełny i mikroorganizmów.
\n
4.Opracowanie rocznego raportu z badań i przekazanie go do MRiRW i GIW.
\n
6.Wymierny efekt podjętego zadania i możliwości praktycznego wykorzystania wyników Wymiernym efektem będzie ocena występowania GMO w paszach w Polsce oraz pośrednia ocena jakości żywności pochodzenia zwierzęcego na terenie kraju postrzegana przez konsumentów, a wynikająca z zakresu stosowania GMO w jej produkcji. Uzyskane dane będą przekazywane do GIW i mogą być wykorzystywane do opracowania urzędowych planów kontroli pasz GMO i zarządzania ryzykiem związanym z GMO, jak również do opracowywania sprawozdań wymaganych odpowiednimi przepisami krajowymi i międzynarodowymi.
\n
Uzyskane wyniki badań będą rozpowszechniane w formie publikacji naukowych oraz doniesień na konferencje naukowe w kraju i za granicą oraz w ramach szkoleń dla pracowników ODR i rolników.
\n
7.Kooperanci Planowana jest współpraca z Inspekcją Weterynaryjną w zakresie pobierania i przesyłania próbek do badań.
\n
ZADANIE NR 8 Ocena zagrożeń wynikających z występowania alkaloidów sporyszu w paszach \u0003 1. Jednostka wykonująca Zakład Higieny Pasz PIWet – PIB 2. Cel zadania Celem zadania będzie ocena występowania alkaloidów sporyszu w paszach oraz ocena zagrożenia związanego z ich obecnością w paszach na terenie Polski. ϱϰ\u0003 Monitor Polski
\n
–56 – Poz. 1476 3. Uzasadnienie realizacji zadania Bezpieczeństwo pasz staje się coraz istotniejszym elementem zapewniającym bezpieczeństwo w całym łańcuchu żywnościowym. Dlatego też z roku na rok rozszerza się monitoring czynników mogących negatywnie wpływać na jakość pasz i żywności.
\n
Jednym z potencjalnych źródeł intoksykacji zwierząt, które zostało ujęte w rozporządzeniach zarówno unijnych, jak i w przepisach krajowych jest sporysz.
\n
Sporysz jest przetrwalnikiem grzyba buławinki czerwonej (Claviceps purpurea).
\n
Grzyby Claviceps pasożytują na ponad 600 gatunkach roślin jednoliściennych należących do 3 rodzin: sitowatych (Juncaceae), turzycowatych (Cyperaceae) i traw właściwych (Poaceae).
\n
Grzyb atakuje w pierwszym rzędzie gatunki obcopylne traw i zbóż, w tym żyto i kukurydzę, ale również gatunki samopylne takie jak pszenżyto, pszenicę, jęczmień, owies, proso, ryż i sorgo. Sporysz oprócz obniżenia plonów powoduje również skażenie ziarna, a następnie produktów powstałych na jego bazie, toksycznymi alkaloidami. Alkaloidy te, zwane alkaloidami sporyszu, działają szkodliwie zarówno na ludzi jak i zwierzęta, powodując szereg chorób określonych mianem ergotyzmu.
\n
U zwierząt zatrucia alkaloidami sporyszu przebiegają z objawami postaci konwulsyjnej (nerwowej) i zgorzelinowej (gangrenowej). Dodatkowo u samic zwierząt można zaobserwować występowanie bezmleczności na skutek wpływu alkaloidów sporyszu na zahamowanie wydzielania prolaktyny. Objawy zatrucia alkaloidami sporyszu mogą dotyczyć również układu rozrodczego przez niekorzystne oddziaływanie na zagnieżdżanie się zarodka oraz wywieranie toksycznego wpływu na rozwijający się płód.
\n
Zatrucia alkaloidami mogą być źródłem poważnych strat ekonomicznych, dlatego zawartość sporyszu w paszach została uregulowana w dyrektywie 2002/32/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 maja 2002 r. w sprawie niepożądanych substancji w paszach zwierzęcych (Dz.
\n
Urz. WE L 140 z 30.05.2002, str. 10 – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 36, str. 3). Według ww. dyrektywy jest zalecany pomiar makroskopowy. Jednakże stwierdzono, że fizyczny pomiar stopnia zanieczyszczenia zbóż sporyszem żyta jest często niedokładny, ponieważ rozmiar i masa przetrwalników mogą być bardzo różne. Ponadto taki fizyczny pomiar jest niemożliwy w przypadku przetworzonej paszy i żywności. Obecność alkaloidów sporyszu w ziarnach zbóż jest w pewnym stopniu związana z obecnością przetrwalników buławinki czerwonej w ziarnach zbóż. Związek ten nie ma charakteru bezwzględnego, ponieważ alkaloidy sporyszu mogą być również obecne w pyle z przetrwalników buławinki czerwonej adsorbowanym przez ziarna zbóż.
\n
W 2012 r. Komisja Europejska wydała zalecenie w sprawie monitorowania obecności alkaloidów sporyszu w paszach i żywności (2012/154/UE). Według tego zalecenia państwa członkowskie powinny prowadzić, przy aktywnym udziale podmiotów działających na rynku pasz i podmiotów prowadzących przedsiębiorstwo spożywcze, monitorowanie występowania alkaloidów sporyszu w zbożach i produktach zbożowych przeznaczonych do spożycia przez ludzi lub do żywienia zwierząt, w paszy zielonej i trawach pastewnych przeznaczonych do żywienia zwierząt oraz w mieszankach paszowych i wieloskładnikowych środkach spożywczych. Do monitoringu wybrano 6 najczęściej występujących alkaloidów oraz ich epimery. Również w nieobowiązującym już rozporządzeniu Komisji (UE) 2015/1940 z dnia 28 października 2015 r. zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 w odniesieniu ϱϱ\u0003 Monitor Polski
\n
–57 – Poz. 1476 do najwyższych dopuszczalnych poziomów przetrwalników buławinki czerwonej w niektórych nieprzetworzonych zbożach oraz w odniesieniu do przepisów dotyczących monitorowania i sprawozdawczości (Dz. Urz. UE L 283 z 29.10.2015, str. 3) stwierdzono, że ważnym zadaniem jest gromadzenie dalszych danych na temat obecności alkaloidów sporyszu w zbożach i produktach zbożowych.
\n
Alkaloidy sporyszu oraz inne grupy alkaloidów są tematem rosnącego zainteresowania Unii Europejskiej oraz organizacji związanych z bezpieczeństwem żywności i pasz. W ostatnim czasie Europejskie Laboratorium Referencyjne ds. mykotoksyn i toksyn roślinnych rozszerzyło swoją działalność o monitoring alkaloidów sporyszu, wskazując tym samym na istotną wagę tego zagadnienia w kontekście bezpieczeństwa pasz i żywności.
\n
4.Metodyka badań i harmonogram realizacji zadania Przedmiotem badań będą próbki pasz pobierane przez Inspekcję Weterynaryjną w ramach kontroli urzędowych na terenie całego kraju. Analizą będą objęte najczęściej występujące alkaloidy, które są również rekomendowane do monitoringu przez zalecenie Komisji Europejskiej 2012/154/UE, mianowicie: ergokrystyna/ergokrystynina, ergotamina/ergotaminina, ergokryptyna/ergokryptynina, ergometryna/ergometrynina, ergozyna/ergozynina, ergokornina/ergokorninina. Alkaloidy będą oznaczane za pomocą chromatografii cieczowej sprzężonej z tandemową spektrometrią mas.
\n
Etap I: 2024 r.
\n
1.Opracowanie planu i zakresu badań na 2024 r. w kierunku oznaczania alkaloidów sporyszu w paszach z uwzględnieniem potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce oraz wymogów unijnych.
\n
2.Badanie 50 próbek mieszanek pasz w kierunku wykrywania i oznaczania wybranych alkaloidów sporyszu.
\n
3.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie oznaczania alkaloidów sporyszu, ich opracowanie i analiza.
\n
4.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap II: 2025 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu i zakresu badań na 2025 r. w kierunku oznaczania alkaloidów sporyszu w paszach z uwzględnieniem potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce oraz wymogów unijnych.
\n
3.Badanie 50 próbek pasz w kierunku wykrywania i oznaczania wybranych alkaloidów sporyszu.
\n
4.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie oznaczania alkaloidów sporyszu, ich opracowanie i analiza. Porównanie uzyskanych wyników z wynikami uzyskanymi w 2024 r. – wnioski.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap III: 2026 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu i zakresu badań na 2026 r. w kierunku oznaczania alkaloidów sporyszu w paszach z uwzględnieniem potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce oraz wymogów unijnych. ϱϲ\u0003 Monitor Polski
\n
–58 – Poz. 1476 3. Badanie 50 próbek pasz w kierunku wykrywania i oznaczania wybranych alkaloidów sporyszu.
\n
4.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie oznaczania alkaloidów sporyszu, ich opracowanie i analiza. Porównanie uzyskanych wyników z wynikami uzyskanymi w 2025 r. – wnioski.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap IV: 2027 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu i zakresu badań na 2027 r. w kierunku oznaczania alkaloidów sporyszu w paszach z uwzględnieniem potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce oraz wymogów unijnych.
\n
3.Badanie 50 próbek pasz w kierunku wykrywania i oznaczania wybranych alkaloidów sporyszu.
\n
4.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie oznaczania alkaloidów sporyszu, ich opracowanie i analiza. Porównanie uzyskanych wyników z wynikami uzyskanymi w 2026 r. – wnioski.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap V: 2028 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu i zakresu badań na 2028 r. w kierunku oznaczania alkaloidów sporyszu w paszach z uwzględnieniem potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce oraz wymogów unijnych.
\n
3.Badanie 50 próbek pasz w kierunku wykrywania i oznaczania wybranych alkaloidów sporyszu.
\n
4.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie oznaczania alkaloidów sporyszu, ich opracowanie i analiza. Porównanie uzyskanych wyników z wynikami uzyskanymi w 2027 r. – wnioski.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu z badań i przekazanie go do MRiRW i GIW.
\n
5.Wymierny efekt podjętego zadania i możliwości praktycznego wykorzystania wyników Wymiernym efektem będzie ocena występowania alkaloidów sporyszu w paszach w Polsce oraz ocena zagrożenia związana z tymi toksycznymi związkami. Uzyskane dane będą przekazywane do GIW i mogą być wykorzystywane do opracowania urzędowych planów kontroli pasz i zarządzania ryzykiem związanym z alkaloidami sporyszu, jak również do opracowywania sprawozdań wymaganych odpowiednimi przepisami krajowymi i międzynarodowymi.
\n
Uzyskane wyniki badań będą rozpowszechniane w formie publikacji naukowych oraz doniesień na konferencje naukowe w kraju i za granicą.
\n
6.Kooperanci W trakcie realizacji zadania przewiduje się współpracę ze wszystkimi organami Inspekcji Weterynaryjnej oraz MRiRW. ϱϳ\u0003 Monitor Polski
\n
–59 – Poz. 1476 ZADANIE NR 9 Ocena zagrożeń wynikających z występowania alkaloidów tropanowych w mieszankach oraz materiałach paszowych 1. Jednostka wykonująca Zakład Higieny Pasz PIWet – PIB 2. Cel zadania Celem zadania będzie ocena występowania alkaloidów tropanowych w mieszankach paszowych i materiałach paszowych oraz ocena zagrożenia związanego z ich obecnością na terenie Polski.
\n
3.Uzasadnienie realizacji zadania Zapewnianie bezpieczeństwa łańcucha żywnościowego jest jednym z ważniejszych elementów zapewniania bezpieczeństwa konsumentów. Istotnym elementem wchodzącym w skład łańcucha żywnościowego są pasze, dlatego też bezpieczeństwo pasz będzie się przekładało bezpośrednio na minimalizowanie ryzyka w całym łańcuchu żywnościowym.
\n
W związku z tym z roku na rok rozszerza się monitoring czynników mogących negatywnie wpływać na jakość pasz, a przez to na jakość żywności.
\n
W ostatnim czasie wśród państw członkowskich można zaobserwować rosnące zainteresowanie wokół różnych grup alkaloidów. Jedną z grup, która budzi szczególne obawy w kontekście bezpieczeństwa żywności i pasz, jest grupa alkaloidów tropanowych.
\n
Alkaloidy tropanowe są metabolitami wtórnymi występującymi naturalnie w roślinach kilku rodzin, w tym Brassicaceae, Solanaceae oraz Erythroxylaceae. Dotychczas zidentyfikowano ponad 200 alkaloidów tropanowych. Najlepiej zbadanymi alkaloidami tropanowymi są (-)hioscyjamina i (-)-skopolamina. Atropina jest mieszaniną racemiczną (-)-hioscyjaminy i (+)hioscyjaminy, z których tylko enancjomer (-)-hioscyjaminy wykazuje aktywność antycholinergiczną. Obecność alkaloidów tropanowych w rodzaju Datura jest dobrze znana.
\n
Datura stramonium jest szeroko rozpowszechniony w regionach o klimacie umiarkowanym i tropikalnym, w związku z czym zanieczyszczenie nasionami Datura stramonium stwierdzono w siemieniu lnianym, nasionach soi, sorgo, prosie, słoneczniku i gryce oraz w ich produktach pochodnych, a także nasionach roślin strączkowych, nasionach oleistych i produktach pochodnych. Ze względu na rozmiar nasion Datura stramonium nie można ich łatwo usunąć z sorgo, prosa i gryki w drodze sortowania i czyszczenia. Dlatego też tego typu ziarna stanowią szczególne zagrożenie dla bezpieczeństwa pasz i żywności.
\n
Ze względu na nieprzyjemny smak zwierzęta z reguły unikają spożycia roślin zawierających alkaloidy tropanowe. Jednakże w przypadku zanieczyszczenia mieszanek paszowych lub materiałów paszowych takie rozróżnienie jest w zasadzie niemożliwe.
\n
Dlatego też do zatruć zwierząt gospodarskich dochodzi głównie przez spożycie zanieczyszczonych pasz. Do gatunków szczególnie wrażliwych na działanie alkaloidów tropanowych należą świnie, konie oraz bydło.
\n
Alkaloidy tropanowe różnią się od siebie pod względem farmakologicznym jedynie siłą działania np. hioscyjamina działa dwa razy silniej od atropiny. U ssaków alkaloidy tropanowe mogą działać jako antagoniści ośrodkowych i obwodowych receptorów muskarynowych acetylocholiny, co może prowadzić do wywołania zespołu toksycznego. Główne objawy ϱϴ\u0003 Monitor Polski
\n
–60 – Poz. 1476 zatrucia hioscyjaminą u zwierząt gospodarskich obejmują zmniejszenie wydzielania śliny, tachykardię, hiperwentylację, rozszerzenie źrenic, niepokój, nerwowość, drżenie mięśni, hipotermię, drgawki, a nawet śmierć. U małych przeżuwaczy, takich jak kozy i owce, typowe objawy obejmują również senność i zmniejszoną zdolność do wstawania.
\n
W przypadku wszystkich zatruć poważną konsekwencją są straty ekonomiczne. Dodatkowo stwierdzono, że w przypadku spożycia pasz zanieczyszczonych alkaloidami tropanowymi może dojść do ich transferu do mleka.
\n
Zawartość Datura stramonium w paszach została uregulowana w dyrektywie 2002/32/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 maja 2002 r. w sprawie niepożądanych substancji w paszach zwierzęcych. Według ww. dyrektywy jest zalecany pomiar makroskopowy obecności nasion. Pomiar taki nie jest jednak możliwy w przypadku przetworzonych materiałów paszowych oraz gotowych mieszanek paszowych. Dodatkowo ta dyrektywa nie uwzględnia faktu, że inne części roślin również zawierają w wielu przypadkach stosunkowo wysokie stężenia alkaloidów tropanowych. Często stężenia te są porównywalne lub nawet wyższe w porównaniu z zawartością tych związków w nasionach. Dlatego też istotnym zadaniem jest monitorowanie obecności tych alkaloidów w materiałach paszowych oraz mieszankach paszowych.
\n
Z badań wstępnych przeprowadzonych w Zakładzie Higieny Pasz PIWet – PIB wynika, że soja oraz produkty powstałe na bazie soi w dużej części są zanieczyszczone alkaloidami tropanowymi (90% badanych próbek). Stężenia stwierdzane w soi były również znacznie wyższe w porównaniu z innymi materiałami paszowymi. Skopolamina i atropina były również stwierdzone w ponad 50% mieszanek paszowych objętych badaniami wstępnymi.
\n
Wyniki badań wstępnych w znaczący sposób ukazują problem zanieczyszczenia alkaloidami tropanowymi.
\n
Dodatkowym powodem wdrożenia monitoringu jest fakt, że duża część materiałów paszowych, zwłaszcza soja, są importowane z krajów o znacznym rozpowszechnieniu roślin z gatunku Datura, co znacznie zwiększa ryzyko wprowadzenia na rynek pasz zanieczyszczonych alkaloidami tropanowymi.
\n
Atropina i skopolamina są związkami, które mają największe znaczenie w przypadku zanieczyszczeń oraz zatruć ze względu na wyższe stężenia tych związków w roślinach wytwarzających alkaloidy tropanowe. Jednakże obecność innych alkaloidów takich jak tropina, anisodamina, homatropina, littorina, pseudotropina także została stwierdzona w badanych paszach. Dlatego do monitoringu oprócz atropiny i skopolaminy zostaną wyselekcjonowane dodatkowe alkaloidy tropanowe.
\n
Europejskie Laboratorium Referencyjne ds. mykotoksyn i toksyn roślinnych rozszerzyło swoją działalność o również o monitoring alkaloidów tropanowych, wskazując tym samym na istotną wagę tego zagadnienia w kontekście bezpieczeństwa pasz i żywności.
\n
4.Metodyka badań i harmonogram realizacji zadania Przedmiotem badań będą próbki mieszanek paszowych oraz materiałów paszowych (np. soja, kukurydza, gryka, proso) pobierane przez Inspekcję Weterynaryjną na terenie całego kraju. Analizą będą objęte najczęściej występujące alkaloidy skopolamina oraz atropina, a także tropina, anisodamina, homatropina, littorina, pseudotropina, tropan i tropinon oraz dodatkowe związki, dla których będą dostępne wzorce analityczne. ϱϵ\u0003 Monitor Polski
\n
–61 – Poz. 1476 Alkaloidy będą oznaczane za pomocą chromatografii cieczowej sprzężonej z tandemową spektrometrią mas.
\n
Etap I: 2024 r.
\n
1.Opracowanie planu i zakresu badań na 2024 r. w kierunku oznaczania alkaloidów tropanowych w mieszankach oraz materiałach paszowych, z uwzględnieniem potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce oraz wymogów unijnych.
\n
2.Badanie 50 próbek mieszanek paszowych oraz materiałów paszowych w kierunku wykrywania i oznaczania wybranych alkaloidów tropanowych.
\n
3.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie oznaczania alkaloidów tropanowych, ich opracowanie i analiza.
\n
4.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap II: 2025 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu i zakresu badań na 2025 r. w kierunku oznaczania alkaloidów tropanowych w mieszankach oraz materiałach paszowych, z uwzględnieniem potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce oraz wymogów unijnych.
\n
3.Badanie 50 próbek mieszanek paszowych oraz materiałów paszowych w kierunku wykrywania i oznaczania wybranych alkaloidów tropanowych.
\n
4.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie oznaczania alkaloidów tropanowych, ich opracowanie i analiza. Porównanie uzyskanych wyników z wynikami otrzymanymi w 2024 r. – wnioski.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap III: 2026 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu i zakresu badań na 2026 r. w kierunku oznaczania alkaloidów tropanowych w mieszankach oraz materiałach paszowych, z uwzględnieniem potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce oraz wymogów unijnych.
\n
3.Badanie 50 próbek mieszanek paszowych oraz materiałów paszowych w kierunku wykrywania i oznaczania wybranych alkaloidów tropanowych.
\n
4.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie oznaczania alkaloidów tropanowych, ich opracowanie i analiza. Porównanie uzyskanych wyników z wynikami otrzymanymi w 2025 r. – wnioski.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap IV: 2027 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu i zakresu badań na 2027 r. w kierunku oznaczania alkaloidów tropanowych w mieszankach oraz materiałach paszowych, z uwzględnieniem potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce oraz wymogów unijnych.
\n
3.Badanie 50 próbek mieszanek paszowych oraz materiałów paszowych w kierunku wykrywania i oznaczania wybranych alkaloidów tropanowych.
\n
4.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie oznaczania alkaloidów tropanowych, ich opracowanie i analiza. Porównanie uzyskanych wyników z wynikami otrzymanymi w 2026 r. – wnioski. ϲϬ\u0003 Monitor Polski
\n
–62 – Poz. 1476 5. Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap V: 2028 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu i zakresu badań na 2028 r. w kierunku oznaczania alkaloidów tropanowych w mieszankach oraz materiałach paszach, z uwzględnieniem potrzeb wynikających z aktualnej sytuacji w Polsce oraz wymogów unijnych.
\n
3.Badanie 50 próbek mieszanek paszowych oraz materiałów paszowych w kierunku wykrywania i oznaczania wybranych alkaloidów tropanowych.
\n
4.Zbieranie wyników monitoringowych pasz w zakresie oznaczania alkaloidów tropanowych, ich opracowanie i analiza. Porównanie uzyskanych wyników z wynikami otrzymanymi w 2027 r. – wnioski.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu z badań i przekazanie go do MRiRW i GIW.
\n
5.Wymierny efekt podjętego zadania i możliwości praktycznego wykorzystania wyników Wymiernym efektem będzie ocena występowania alkaloidów tropanowych w mieszankach paszowych oraz materiałach paszowych w Polsce oraz ocena zagrożenia związana z tymi toksycznymi związkami. Uzyskane dane będą przekazywane do GIW i mogą być wykorzystywane do opracowania urzędowych planów kontroli pasz i zarządzania ryzykiem związanym z alkaloidami tropanowymi, jak również do opracowywania sprawozdań wymaganych odpowiednimi przepisami krajowymi i międzynarodowymi.
\n
Uzyskane wyniki badań będą rozpowszechniane w formie publikacji naukowych oraz doniesień na konferencje naukowe w kraju i za granicą.
\n
6.Kooperanci W trakcie realizacji tematu przewiduje się ścisłą współpracę ze wszystkimi organami Inspekcji Weterynaryjnej oraz MRiRW.
\n
ZADANIE NR 10 Ocena zagrożenia wynikającego z występowania substancji przeciwbakteryjnych w paszach stosowanych w żywieniu zwierząt gospodarskich 1. Jednostka wykonująca Zakład Higieny Pasz PIWet – PIB 2. Cel zadania Celem zadania jest ocena potencjalnego zanieczyszczenia pasz substancjami przeciwbakteryjnymi (antybiotyki, sulfonamidy, chinolony), co może być wynikiem produkcji w jednej wytwórni pasz leczniczych i bytowych oraz możliwość krzyżowego zanieczyszczenia tych ostatnich substancjami przeciwbakteryjnymi. Realizowane w ramach zadania badania mogą mieć kluczowe znaczenie w aspekcie bezpieczeństwa łańcucha żywnościowego, ponieważ mogą pozwolić na ocenę zagrożenia wynikającego z obecności substancjami przeciwbakteryjnymi w paszach niedocelowych, to jest takich, które nie zawierają w zamierzeniu substancji przeciwbakteryjnej i są przeznaczone dla zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność. Jest to również niezwykle istotne w kontekście walki z ϲϭ\u0003 Monitor Polski
\n
–63 – Poz. 1476 antybiotykoopornością, która jest zagrożeniem o wymiarze globalnym.
\n
3.Uzasadnienie realizacji zadania Coraz częściej występująca oporność drobnoustrojów na antybiotyki wiąże się z zagrożeniami dla zdrowia publicznego i jest poważnym problemem w skali globalnej.
\n
Biorąc pod uwagę poważne zagrożenia dla zdrowia publicznego związane z narastającą antybiotykoopornością, należy zapewnić rozważne stosowanie weterynaryjnych produktów leczniczych, przez które rozumie się odpowiednie stosowanie substancji przeciwbakteryjnych u zwierząt wykorzystywanych do produkcji żywności, a tym samym stworzyć podstawę do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony zdrowia zwierząt. W 2003 r. Unia Europejska przyjęła rozporządzenie (WE) nr 1831/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 sierpnia 2003 r. w sprawie dodatków stosowanych w żywieniu zwierząt (Dz. Urz. UE L 268 z 18.10.2003, str. 29, z późn. zm. – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str.
\n
238), które wprowadziło zakaz stosowania antybiotyków jako dodatków paszowych.
\n
W związku z tym od dnia 1 stycznia 2006 r. we wszystkich krajach Unii Europejskiej obowiązuje zakaz stosowania antybiotyków jako dodatków paszowych. Antybiotyki i inne substancje przeciwbakteryjne mogą być podawane z paszą tylko jako pasza lecznicza, która została wytworzona w wytwórni pasz leczniczych posiadającej zezwolenie właściwego wojewódzkiego lekarza weterynarii. W grudniu 2018 r. nastąpiła w Unii Europejskiej zmiana przepisów dotyczących pasz leczniczych. Celem nowego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/4 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie wytwarzania, wprowadzania na rynek i stosowania paszy leczniczej, zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 183/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającego dyrektywę Rady 90/167/EWG (Dz. Urz. UE L 4 z 07.01.2019, str. 1, z późn. zm.) jest aktualizacja i harmonizacja przestarzałych przepisów dotyczących pasz leczniczych, ujęcie ich w formie rozporządzenia, a nie dyrektywy oraz uwzględnienie postępu techniczno-naukowego w tej dziedzinie.
\n
Rozporządzenie wprowadza również ograniczenia związane z bezpiecznym stosowaniem pasz leczniczych w kontekście antybiotykooporności, m.in. wprowadza środki dotyczące zanieczyszczeń krzyżowych w paszach niedocelowych (art. 7). Podmioty działające na rynku pasz mogą wytwarzać w jednym zakładzie dla różnych zwierząt docelowych szeroki asortyment pasz zawierających różne typy składników, takich jak dodatki paszowe lub produkty lecznicze weterynaryjne. Sukcesywne wytwarzanie różnych typów pasz na tej samej linii produkcyjnej może doprowadzić do obecności na tej linii śladowych ilości substancji czynnej, która trafia następnie do pierwszych partii produkcyjnych następnej paszy. Takie przedostawanie się śladowych ilości substancji czynnej z jednej partii produkcyjnej do następnej jest nazywane zanieczyszczeniem krzyżowym (ang. cross-contamination). Termin zanieczyszczenie krzyżowe jest używany specjalnie do wskazania możliwości przenoszenia pozostałości substancji czynnej użytej w paszy leczniczej do paszy niedocelowej rozumianej jako pasza, która w zamierzeniu nie ma zawierać konkretnej substancji czynnej.
\n
Zanieczyszczenie pasz substancjami przeciwbakteryjnymi może powodować określone zagrożenia związane ze zdrowiem publicznym, np. występowanie w żywności pochodzenia zwierzęcego pozostałości substancji przeciwbakteryjnych, które mogą być przyczyną niekorzystnych skutków u konsumentów, takich jak: reakcje alergiczne, sprzyjanie wykształcaniu się oporności szczepów bakterii czy zakłócanie naturalnej mikroflory przewodu ϲϮ\u0003 Monitor Polski
\n
–64 – Poz. 1476 pokarmowego. Ponadto zanieczyszczone antybiotykami pasze stwarzają ryzyko związane z selekcją i rozprzestrzenianiem się oporności wśród patogennych bakterii odzwierzęcych (Salmonella spp., Campylobacter spp.), jak również bakterii komensalnych (Enterobacteriaceae, Enterococcus spp.). Nowe przepisy o paszach leczniczych ustanawiają wymogi, co do zanieczyszczeń krzyżowych pasz substancjami przeciwbakteryjnymi.
\n
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/4 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie wytwarzania, wprowadzania na rynek i stosowania paszy leczniczej, zmieniające rozporządzenie (WE) nr 183/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylające dyrektywę Rady 90/167/EWG zostanie uzupełnione przez określenie konkretnych najwyższych dopuszczalnych poziomów (ang. maximum levels – ML) zanieczyszczenia krzyżowego paszy niedocelowej substancjami czynnymi. Załącznik II do ww. rozporządzenia wskazuje 24 substancje o działaniu przeciwbakteryjnym, które mogą wystąpić w paszach niedocelowych i dla których zostaną wyznaczone najwyższe dopuszczalne poziomy, co w przyszłości wiąże się z koniecznością prowadzenia badań kontrolnych w kierunku ich wykrywania i oznaczania.
\n
Podjęte w ramach zadania badania pozwolą na ocenę stopnia występowania zanieczyszczeń krzyżowych w paszach w kontekście spełnienia wymagań prawnych oraz nadzoru nad bezpieczeństwem pasz. Ponadto ich prowadzenie będzie obligatoryjne we wszystkich państwach Unii Europejskiej zgodnie z nowymi przepisami dotyczącymi pasz leczniczych.
\n
4.Metodyka badań i harmonogram realizacji zadania Etap I: 2024 r.
\n
1.Opracowanie planu dotyczącego rodzaju próbek i zakresu badań na 2024 r. w kierunku wykrywania substancji przeciwbakteryjnych w paszach.
\n
2.Wybór wytwórni pasz wytwarzających pasze lecznicze, pasze niedocelowe i pasze bytowe, opracowanie harmonogramu pobierania próbek w uzgodnieniu z GIW.
\n
3.Badania kontrolne pasz. Przewidywana liczba próbek – 50.
\n
4.Zbieranie wyników i ich opracowanie, wnioski.
\n
5.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap II: 2025 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu dotyczącego rodzaju próbek i zakresu badań na 2025 r. w kierunku wykrywania substancji przeciwbakteryjnych w paszach.
\n
3.Wybór wytwórni pasz wytwarzających pasze lecznicze, pasze niedocelowe i pasze bytowe, opracowanie harmonogramu pobierania próbek w uzgodnieniu z GIW.
\n
4.Badania kontrolne pasz. Przewidywana liczba próbek – 50.
\n
5.Zbieranie wyników i ich opracowanie, wnioski.
\n
6.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap III: 2026 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu dotyczącego rodzaju próbek i zakresu badań na 2026 r. w kierunku wykrywania substancji przeciwbakteryjnych w paszach.
\n
3.Wybór wytwórni pasz wytwarzających pasze lecznicze, pasze niedocelowe i pasze bytowe, opracowanie harmonogramu pobierania próbek w uzgodnieniu z GIW.
\n
4.Badania kontrolne pasz. Przewidywana liczba próbek – 50. ϲϯ\u0003 Monitor Polski
\n
–65 – Poz. 1476 5. Zbieranie wyników i ich opracowanie, wnioski.
\n
6.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap IV: 2027 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu dotyczącego rodzaju próbek i zakresu badań na 2027 r. w kierunku wykrywania substancji przeciwbakteryjnych w paszach.
\n
3.Wybór wytwórni pasz wytwarzających pasze lecznicze, pasze niedocelowe i pasze bytowe, opracowanie harmonogramu pobierania próbek w uzgodnieniu z GIW.
\n
4.Badania kontrolne pasz. Przewidywana liczba próbek – 50.
\n
5.Zbieranie wyników i ich opracowanie, wnioski.
\n
6.Opracowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap V: 2028 r.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie planu dotyczącego rodzaju próbek i zakresu badań na 2028 r. w kierunku wykrywania substancji przeciwbakteryjnych w paszach.
\n
3.Wybór wytwórni pasz wytwarzających pasze lecznicze, pasze niedocelowe i pasze bytowe, opracowanie harmonogramu pobierania próbek w uzgodnieniu z GIW.
\n
4.Badania kontrolne pasz. Przewidywana liczba próbek – 50.
\n
5.Zbieranie wyników i ich opracowanie, wnioski.
\n
6.Opracowanie rocznego raportu z badań i przekazanie go do MRiRW i GIW.
\n
5.Wymierny efekt podjętego zadania i możliwości praktycznego wykorzystania wyników Otrzymane dane zostaną przekazane Inspekcji Weterynaryjnej i MRiRW. Wymiernym efektem podjętego zadania będzie upowszechnianie wyników badań przez publikacje oraz doniesienia na konferencje naukowe i sympozja.
\n
Uzyskane wyniki badań pozwolą na określenie stopnia zagrożenia związanego z występowaniem substancji przeciwbakteryjnych w paszach niedocelowych stosowanych w żywieniu zwierząt gospodarskich w celu zapewnienia bezpieczeństwa łańcucha żywnościowego i ochrony zdrowia ludzi. Wyniki badań pozwolą na weryfikację procedur i środków podejmowanych przez wytwórnie pasz w celu minimalizowania zanieczyszczeń krzyżowych.
\n
6.Kooperanci Planowana jest współpraca z Inspekcją Weterynaryjną w zakresie pobierania i przesyłania próbek do badań oraz z wytwórniami pasz produkującymi pasze lecznicze w Polsce.
\n
ZADANIE NR 11 Krajowy program badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – oparty na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji 1. Jednostka wykonująca ϲϰ\u0003 Monitor Polski
\n
–66 – Poz. 1476 Zakład Farmakologii i Toksykologii PIWet – PIB Zakład Higieny Żywności Pochodzenia Zwierzęcego PIWet – PIB 2. Cel zadania Celem planowanego zadania jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności przez stałą kontrolę pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność i w żywności pochodzenia zwierzęcego, opartą na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji. Badania będą ukierunkowane na wykrycie określonej substancji lub grupy substancji w różnych próbkach pobranych od zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność, z tkanek zwierzęcych oraz w żywności pochodzenia zwierzęcego, w wodzie i w paszach.
\n
3.Uzasadnienie realizacji zadania Badania kontrolne pozostałości chemicznych w żywności to nie tylko zabezpieczenie zdrowia konsumentów, ale także spełnienie wymagań obowiązujących w międzynarodowym handlu żywnością. Zarówno w Polsce, jak i innych państwach członkowskich Unii Europejskiej obowiązują jednolite, zgodne z obowiązującymi przepisami, zasady organizowania i prowadzenia badań kontrolnych pozostałości chemicznych u zwierząt,\u0003od których lub z których pozyskuje się żywność, w ich tkankach, w żywności pochodzenia zwierzęcego, w wodzie i w paszach. Program kontroli pozostałości jest ukierunkowany na ujawnienie istniejących zagrożeń występowania pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u ww. zwierząt lub w produktach, a próbki do badań będą pobierane w gospodarstwach, rzeźniach, mleczarniach oraz w innych zakładach przetwarzających i wytwarzających żywność. Założeniem tego programu jest wykrycie występowania określonej substancji lub grupy substancji w pobranej do badań próbce.
\n
W 2004 r. weterynaryjny krajowy program badań kontrolnych pozostałości w tkankach zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego został uznany za zgodny z dyrektywą Rady 96/23/WE z dnia 29 kwietnia 1996 r. w sprawie środków monitorowania niektórych substancji i ich pozostałości u żywych zwierząt i w produktach pochodzenia zwierzęcego oraz uchylającą dyrektywy 85/358/EWG i 86/469/EWG oraz decyzje 89/187/EWG i 91/664/EWG (Dz. Urz. WE L 125 z 23.05.1996, str. 10, z późn. zm. – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 19, str. 71) i zatwierdzony przez Unię Europejską zgodnie z decyzją Komisji z dnia 29 kwietnia 2004 r. zatwierdzającą plany monitorowania pozostałości przedłożone przez Republikę Czeską, Estonię, Cypr, Łotwę, Litwę, Węgry, Maltę, Polskę, Słowenię i Słowację zgodnie z dyrektywą Rady 96/23/WE (Dz. Urz. UE L 155 z 30.04.2004, str. 90 – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 46, str. 191). W 2010 r. krajowy program badań kontrolnych uzyskał pozytywną ocenę inspektorów z Urzędu ds. Żywności i Weterynarii (ang. The Food and Veterinary Office – FVO) i został uznany za prawidłowo funkcjonujący i spełniający wymogi Unii Europejskiej. Program realizuje Inspekcja Weterynaryjna.
\n
Obecnie kwestię badań kontrolnych pozostałości różnych substancji reguluje rozporządzenie 2017/625.
\n
Do rozporządzenia 2017/625 zostały wydane akty prawne uzupełniające: ϲϱ\u0003 Monitor Polski
\n
–67 – Poz. 1476
\n
1)rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2022/1644 z dnia 7 lipca 2022 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 o szczególne wymogi dotyczące przeprowadzania kontroli urzędowych stosowania substancji farmakologicznie czynnych dopuszczonych jako weterynaryjne produkty lecznicze lub jako dodatki paszowe oraz zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych i ich pozostałości (Dz. Urz. UE L 248 z 26.09.2022, str. 3),
\n
2)rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2022/1646 z dnia 23 września 2022 r. w sprawie jednolitych praktycznych rozwiązań dotyczących przeprowadzania kontroli urzędowych w odniesieniu do stosowania substancji farmakologicznie czynnych dopuszczonych jako weterynaryjne produkty lecznicze lub jako dodatki paszowe oraz zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych i ich pozostałości, w sprawie treści wieloletnich krajowych planów kontroli oraz w sprawie szczególnych ustaleń dotyczących ich opracowywania (Dz. Urz. UE L 248 z 26.09.2022, str. 32)
\n
–mające na celu ustalenie jednolitego prawodawstwa Unii Europejskiej w zakresie monitorowania pozostałości, wymaganego w odniesieniu do zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego, celem zapewnienia zharmonizowanej kontroli we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej. Według tych przepisów każde państwo członkowskie Unii Europejskiej ma obowiązek realizować 3 oficjalne programy badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego:
\n
a)krajowy program kontroli oparty na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji,
\n
b)krajowy program kontroli oparty na analizie ryzyka dla przywozu z państw trzecich oraz
\n
c)krajowy program kontroli oparty na randomizowanym nadzorze w odniesieniu do krajowej produkcji.
\n
Badania w ramach „Krajowego programu badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego opartego na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji” będą prowadzone zgodnie ze szczegółowym schematem zamieszczonym w przepisach UE (ww. rozporządzenia 2022/1646 i 2022/1644). Na potrzeby zmian planowanych do wdrożenia w zakresie struktury i realizacji wszystkich oficjalnych programów kontroli został dokonany nowy podział substancji na grupę A (zakazane lub niedozwolone substancje farmakologicznie czynne stosowane u zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność) oraz grupę B (substancje farmakologicznie czynne, dozwolone do stosowania u zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność zgodnie z przepisami unijnymi), biorąc pod uwagę ich działanie farmakologiczne.
\n
Założeniem tego programu jest wykrycie występowania określonej substancji lub grupy substancji w pobranej do badań próbce.
\n
PIWet – PIB pełni rolę koordynatora badań, a po wejściu do Unii Europejskiej również krajowego laboratorium referencyjnego. W PIWet – PIB będą opracowywane wstępne założenia programu badań pozostałości oraz plan ostateczny tych badań, który będzie ϲϲ\u0003 Monitor Polski
\n
–68 – Poz. 1476 zatwierdzany przez GLW, a następnie przekazywany do EFSA oraz oceniany i akceptowany przez KE. W PIWet – PIB będą opracowywane również wyniki badań, które będą przekazywane do GLW, EFSA oraz KE.
\n
Zgodnie z zaleceniem EFSA każde z państw członkowskich Unii Europejskiej jest zobligowane do prowadzenia szczegółowego raportowania danych dotyczących wyników badań kontrolnych w formacie zgodnym z systemem tzw. standardowego opisu próbki (ang. Standard Sample Descritption 2 – SSD2), który umożliwia ich wykorzystanie przy sporządzaniu oceny narażenia konsumentów na pozostałości różnych substancji w żywności pochodzenia zwierzęcego.
\n
Badania kontrolne pozostałości są realizowane w laboratoriach wyznaczonych przez GLW, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej. Stosowane w badaniach kontrolnych procedury badawcze (chromatograficzne, spektrofotometryczne i mikrobiologiczne) spełniają aktualnie wymagane kryteria analityczne, są zwalidowane i akredytowane. Krajowe laboratoria referencyjne w PIWet – PIB współpracują z laboratoriami referencyjnymi Unii Europejskiej w zakresie substancji chemicznych objętych kontrolą, jak również wymagań stawianych procedurom analitycznym, które są stosowane w badaniach pozostałości chemicznych. Zgodnie z obowiązującymi unormowaniami pobrane próbki będą poddawane badaniom ukierunkowanym na wykrycie określonych zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych u zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność (substancje z grupy A), w innych próbkach substancji farmakologicznie czynnych dopuszczonych do stosowania u zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność (substancje z grupy B).
\n
Zgodnie z zatwierdzonym planem Inspekcja Weterynaryjna pobiera ponad 30 tysięcy próbek m.in. od bydła, świń, koni, owiec, drobiu (kury, kurczęta, indyki, kaczki, gęsi), ryb, królików, zwierząt łownych oraz próbek mleka krowiego, jaj i miodu. Minimalne liczby próbek pobieranych od zwierząt oraz minimalne liczby próbek produktów pochodzenia zwierzęcego ustala się na podstawie danych o ubojach i produkcji żywności z poprzedniego roku. Znaczna część próbek kierowanych do PIWet – PIB jest analizowana zgodnie z zaleceniami KE pod kątem możliwości występowania substancji, których we wcześniejszych latach nie analizowano, oraz na obecność substancji, których oznaczanie jest niemożliwe w pozostałych laboratoriach wyznaczonych przez GLW.
\n
Kontynuacja tego zadania w latach 2024–2028 ma pełne uzasadnienie merytoryczne i praktyczne. Niemożność realizacji tego zadania będzie wiązała się przede wszystkim z ograniczeniem wiedzy o bezpieczeństwie konsumentów żywności, zamknięciem rynków unijnych i krajów trzecich dla polskiej żywności oraz utratą wiarygodności Polski jako państwa członkowskiego Unii Europejskiej wypełniającego obowiązujące standardy.
\n
W związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2017 r. przepisów dotyczących prowadzenia rolniczego handlu detalicznego, monitorowaniem zostały objęte również znajdujące się w rolniczym handlu detalicznym produkty pochodzenia zwierzęcego i żywność zawierająca jednocześnie środki spożywcze pochodzenia niezwierzęcego i produkty pochodzenia zwierzęcego.
\n
4.Wyniki dotychczas realizowanego zadania Zadanie było realizowane w ramach edycji programu wieloletniego na lata 2009–2013, ϲϳ\u0003 Monitor Polski
\n
–69 – Poz. 1476 2014–2018 oraz 2019–2023. Wyniki prowadzonego programu wieloletniego wskazują na porównywalny z innymi krajami Unii Europejskiej niski odsetek próbek niezgodnych (0,2– 0,3%), które w szczególności dotyczą antybiotyków i substancji hormonalnych. Wyniki programu wieloletniego potwierdzają wysoką jakość polskiej żywności pochodzenia zwierzęcego, jak również właściwy nad nią nadzór spełniający wymagania Unii Europejskiej.
\n
Wysoka ocena prowadzonego programu wieloletniego znajduje również potwierdzenie w okresowych kontrolach prowadzonych zarówno przez agencje Unii Europejskiej, jak i państwa trzecie.
\n
5.Metodyka badań i harmonogram realizacji zadania Badania zostaną wykonane w latach 2024–2028 z podziałem na następujące etapy:
\n
Etap I: 2024 r.
\n
Kontrola badań pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego oparta na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji:
\n
1.Opracowanie projektu krajowego planu badań kontrolnych pozostałości w oparciu o produkcję zwierzęcą oraz wyniki badań kontrolnych pozostałości w 2023 r. i przekazanie go do GLW (wersja angielska do EFSA i KE). Plan badań będzie uaktualniany co roku z podaniem listy badanych związków i grup związków, rodzaju badanych próbek (m.in. mięśnie, tłuszcz, wątroba, nerki, mleko, jaja, miód, mocz, krew, woda) i ich liczby, z podziałem na gatunki zwierząt, zalecane metody analityczne przesiewowe (mikrobiologiczne i chemiczne) i potwierdzające (LC-MS/MS, LC-MS, GC-MS, HPLC), oraz limitu decyzyjnego (CCα), zdolności wykrywania (CCβ) czy granic oznaczalności tych metod, limitów pozostałości, wykazu laboratoriów uprawnionych do badań określonych grup związków oraz planu pobierania próbek w poszczególnych województwach proporcjonalnie do produkcji zwierzęcej na danym terenie (termin sprawozdania: 31 marca 2024 r.).
\n
2.Opracowanie projektu wstępnego raportu z krajowych badań kontrolnych pozostałości za 2023 r. i przekazanie go do GLW. W raporcie zostanie dokonana łączna ocena wyników badań wykonanych w PIWet – PIB i laboratoriach wyznaczonych przez GLW. Przeprowadzona zostanie również ocena zagrożeń i wskazanie kierunków działań zapobiegawczych dla Inspekcji Weterynaryjnej. Wyniki badań będą miały bezpośredni wpływ na konstrukcję krajowych planów badań kontrolnych pozostałości w kolejnych latach (termin sprawozdania: 31 marca 2024 r.).
\n
3.Wykonanie badań kontrolnych pozostałości w części krajowego planu badań pozostałości realizowanego w PIWet – PIB. Liczba próbek zaplanowanych do badania jest podana w „Krajowym programie badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego\u0003–\u0003opartym na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji”. Program jest przygotowywany corocznie, a liczba wykonywanych badań jest uzależniona od produkcji zwierzęcej w roku poprzedzającym planowane wykonanie badań.
\n
4.Opracowanie końcowego raportu z krajowych badań kontrolnych pozostałości za 2023 r. i przekazanie go do GLW, EFSA i KE (termin sprawozdania: 30 czerwca 2024 r.). ϲϴ\u0003 Monitor Polski
\n
–70 – Poz. 1476 5. Przygotowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap II: 2025 r.
\n
Kontrola pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego oparta na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji:
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie projektu krajowego planu badań kontrolnych pozostałości w oparciu o produkcję zwierzęcą oraz wyniki badań kontrolnych pozostałości w 2024 r. i przekazanie go do GLW (wersja angielska do EFSA i KE). Plan badań będzie uaktualniany co roku z podaniem listy badanych związków i grup związków, rodzaju badanych próbek (m.in. mięśnie, tłuszcz, wątroba, nerki, mleko, jaja, miód, mocz, krew, woda) i ich liczby, z podziałem na gatunki zwierząt, zalecane metody analityczne przesiewowe (mikrobiologiczne i chemiczne) i potwierdzające (LC-MS/MS, LC-MS, GC-MS, HPLC), oraz limitu decyzyjnego (CCα), zdolności wykrywania (CCβ) czy granic oznaczalności tych metod, limitów pozostałości, wykazu laboratoriów uprawnionych do badań określonych grup związków oraz planu pobierania próbek w poszczególnych województwach proporcjonalnie do produkcji zwierzęcej na danym terenie (termin sprawozdania: 31 marca 2025 r.).
\n
3.Opracowanie wstępnego raportu z krajowych badań kontrolnych pozostałości za 2024 r. i przekazanie go do GLW. W raporcie zostanie dokonana łączna ocena wyników badań wykonanych w PIWet – PIB i laboratoriach wyznaczonych przez GLW.
\n
Przeprowadzona zostanie również ocena zagrożeń i zostaną wskazane kierunki działań zapobiegawczych dla Inspekcji Weterynaryjnej. Wyniki badań będą miały bezpośredni wpływ na konstrukcję krajowych planów badań kontrolnych pozostałości w kolejnych latach (termin sprawozdania: 31 marca 2025 r.).
\n
4.Wykonanie badań kontrolnych pozostałości w części krajowego planu badań pozostałości realizowanego w PIWet – PIB w Puławach. Liczba próbek zaplanowanych do badania jest podana w „Krajowym programie badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – opartym na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji”.
\n
Program jest przygotowywany corocznie, a liczba wykonywanych badań jest uzależniona od produkcji zwierzęcej w roku poprzedzającym planowane wykonanie badań.
\n
5.Opracowanie końcowego raportu z wykonanych badań za 2024 r. i przekazanie go do GLW, EFSA i KE (termin sprawozdania: 30 czerwca 2025 r.).
\n
6.Przygotowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap III: 2026 r.
\n
Kontrola pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego oparta na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji:
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie projektu krajowego planu badań kontrolnych pozostałości w oparciu o ϲϵ\u0003 Monitor Polski
\n
–71 – Poz. 1476 produkcję zwierzęcą oraz wyniki badań kontrolnych pozostałości w 2025 r. i przekazanie go do GLW (wersja angielska do EFSA i KE). Plan badań będzie uaktualniany co roku z podaniem listy badanych związków i grup związków, rodzaju badanych próbek (m.in. mięśnie, tłuszcz, wątroba, nerki, mleko, jaja, miód, mocz, krew, woda) i ich liczby, z podziałem na gatunki zwierząt, zalecane metody analityczne przesiewowe (mikrobiologiczne i chemiczne) i potwierdzające (LC-MS/MS, LC-MS, GC-MS, HPLC), oraz limitu decyzyjnego (CCα), zdolności wykrywania (CCβ) czy granic oznaczalności tych metod, limitów pozostałości, wykazu laboratoriów uprawnionych do badań określonych grup związków oraz planu pobierania próbek dla poszczególnych województw proporcjonalnego do produkcji zwierzęcej na danym terenie (termin sprawozdania: 31 marca 2026 r.).
\n
3.Opracowanie wstępnego raportu z krajowych badań kontrolnych pozostałości za 2025 r. i przekazanie go do GLW. W raporcie zostanie dokonana łączna ocena wyników badań wykonanych w PIWet – PIB i w laboratoriach wyznaczonych przez GLW.
\n
Przeprowadzona zostanie również ocena zagrożeń i zostaną wskazane kierunki działań zapobiegawczych dla Inspekcji Weterynaryjnej. Wyniki badań będą miały bezpośredni wpływ na konstrukcję krajowych planów badań kontrolnych pozostałości w kolejnych latach (termin sprawozdania: 31 marca 2026 r.).
\n
4.Wykonanie badań kontrolnych pozostałości w części krajowego planu badań pozostałości realizowanego w PIWet – PIB. Liczba próbek zaplanowanych do badania jest podana w „Krajowym programie badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – opartym na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji”. Program jest przygotowywany corocznie, a liczba wykonywanych badań jest uzależniona od produkcji zwierzęcej w roku poprzedzającym planowane wykonanie badań.
\n
5.Opracowanie końcowego raportu z wykonanych badań za 2025 r. i przekazanie go do GLW, EFSA i KE (termin sprawozdania: 30 czerwca 2026 r.).
\n
6.Przygotowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap IV: 2027 r.
\n
Kontrola pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego oparta na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji:
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie projektu krajowego planu badań kontrolnych pozostałości w oparciu o produkcję zwierzęcą oraz wyniki badań kontrolnych pozostałości w 2026 r. i przekazanie go do GLW (wersja angielska do EFSA i KE). Plan badań będzie uaktualniany co roku z podaniem listy badanych związków i grup związków, rodzaju badanych próbek (m.in. mięśnie, tłuszcz, wątroba, nerki, mleko, jaja, miód, mocz, krew, woda) i ich liczby, z podziałem na gatunki zwierząt, zalecane metody analityczne przesiewowe (mikrobiologiczne i chemiczne) i potwierdzające (LC-MS/MS, LC-MS, GC-MS, HPLC), oraz limitu decyzyjnego (CCα), zdolności wykrywania (CCβ) czy granic oznaczalności tych metod, limitów pozostałości, wykazu laboratoriów ϳϬ\u0003 Monitor Polski
\n
–72 – Poz. 1476 uprawnionych do badań określonych grup związków oraz planu pobierania próbek w poszczególnych województwach proporcjonalnie do produkcji zwierzęcej na danym terenie (termin sprawozdania: 31 marca 2027 r.).
\n
3.Opracowanie wstępnego raportu z krajowych badań kontrolnych pozostałości za 2026 r. i przekazanie go do GLW. W raporcie zostanie dokonana łączna ocena wyników badań wykonanych w PIWet – PIB i w laboratoriach wyznaczonych przez GLW.
\n
Przeprowadzona zostanie również ocena zagrożeń i zostaną wskazane kierunki działań zapobiegawczych dla Inspekcji Weterynaryjnej. Wyniki badań będą miały bezpośredni wpływ na konstrukcję krajowych planów badań kontrolnych pozostałości w kolejnych latach (termin sprawozdania: 31 marca 2027 r.).
\n
4.Wykonanie badań kontrolnych pozostałości w części krajowego planu badań pozostałości realizowanego w PIWet – PIB. Liczba próbek zaplanowanych do badania jest podana w „Krajowym programie badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego –\u0003 opartym na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji”. Program jest przygotowywany corocznie, a liczba wykonywanych badań jest uzależniona od produkcji zwierzęcej w roku poprzedzającym planowane wykonanie badań.
\n
5.Opracowanie końcowego raportu rocznego z wykonanych badań za 2026 r. i przekazanie go do GLW, EFSA i KE (termin sprawozdania: 30 czerwca 2027 r.).
\n
6.Przygotowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap V: 2028 r.
\n
Kontrola pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego oparta na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji:
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie projektu krajowego planu badań kontrolnych pozostałości w oparciu o produkcję zwierzęcą oraz wyniki badań kontrolnych pozostałości w 2027 r. i przekazanie go do GLW (wersja angielska do EFSA i KE). Plan badań będzie uaktualniany co roku z podaniem listy badanych związków i grup związków, rodzaju badanych próbek (m.in. mięśnie, tłuszcz, wątroba, nerki, mleko, jaja, miód, mocz, krew, woda) i ich liczby, z podziałem na gatunki zwierząt, zalecane metody analityczne przesiewowe (mikrobiologiczne i chemiczne) i potwierdzające (LC-MS/MS, LC-MS, GC-MS, HPLC), oraz limitu decyzyjnego (CCα), zdolności wykrywania (CCβ) czy granic oznaczalności tych metod, limitów pozostałości, wykazu laboratoriów uprawnionych do badań określonych grup związków oraz planu pobierania próbek w poszczególnych województwach proporcjonalnie do produkcji zwierzęcej na danym terenie (termin sprawozdania: 31 marca 2028 r.).
\n
3.Opracowanie wstępnego raportu z krajowych badań kontrolnych pozostałości za 2027 r. i przekazanie go do GLW. W raporcie zostanie dokonana łączna ocena wyników badań wykonanych w PIWet – PIB i w laboratoriach wyznaczonych przez GLW.
\n
Przeprowadzona zostanie również ocena zagrożeń i zostaną wskazane kierunki działań zapobiegawczych dla Inspekcji Weterynaryjnej. Wyniki badań będą miały bezpośredni ϳϭ\u0003 Monitor Polski
\n
–73 – Poz. 1476 wpływ na konstrukcję krajowych planów badań kontrolnych pozostałości w kolejnych latach (termin sprawozdania: 31 marca 2028 r.
\n
4.Wykonanie badań kontrolnych pozostałości w części krajowego planu badań pozostałości realizowanego w PIWet – PIB. Liczba próbek zaplanowanych do badania jest podana w „Krajowym programie badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego –\u0003 opartym na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji”. Program jest przygotowywany corocznie, a liczba wykonywanych badań jest uzależniona od produkcji zwierzęcej w roku poprzedzającym planowane wykonanie badań.
\n
5.Opracowanie końcowego raportu rocznego z wykonanych badań za 2027 r. i przekazanie go do GLW, EFSA i KE (termin sprawozdania: 30 czerwca 2028 r.).
\n
6.Opracowanie raportu z badań i przekazanie go do MRiRW i GIW.
\n
6.Wymierny efekt podjętego zadania i możliwości praktycznego wykorzystania wyników Opracowywane w PIWet – PIB coroczne plany krajowych badań kontrolnych pozostałości oraz raporty z tych badań będą przekazywane do zatwierdzenia GLW, a następnie do EFSA i KE. „Krajowy program badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego\u0003–\u0003oparty na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji” stanowi podstawę oceny jakości zdrowotnej polskiej żywności, zapewnienia bezpieczeństwa konsumenta oraz spełnienia urzędowych wymagań dotyczących handlu w obrębie Unii Europejskiej, przywozu z państw trzecich, a także eksportu z Polski do państw trzecich.
\n
7.Kooperanci W trakcie realizacji zadania przewiduje się ścisłą współpracę ze wszystkimi organami Inspekcji Weterynaryjnej przy planowaniu programu kontroli, organizacji pobierania próbek do badań i koordynacji wykonywania badań przez laboratoria Inspekcji Weterynaryjnej oraz MRiRW, a także z Ministerstwem Zdrowia w zakresie informowania o ryzyku wynikającym z występowania ewentualnych zagrożeń dla zdrowia lub życia konsumentów wynikających z wykrywania w żywności pochodzenia zwierzęcego niezgodnych z obowiązującymi przepisami zawartości kontrolowanych substancji.
\n
ZADANIE NR 12 Krajowy program badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – oparty na randomizowanym nadzorze w odniesieniu do krajowej produkcji 1. Jednostka wykonująca Zakład Farmakologii i Toksykologii PIWet – PIB ϳϮ\u0003 Monitor Polski
\n
–74 – Poz. 1476 2. Cel zadania Celem planowanego zadania jest opracowanie i zastosowanie nowego systemu badań kontrolnych obecności pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych bazującego na oznaczaniu wszystkich analitów w jednej próbce pobranej od zwierząt lub z żywności pochodzenia zwierzęcego. Dodatkowo system taki uwzględni analizę ryzyka oraz narażenia konsumentów na obecność substancji szkodliwych (badania w ramach nadzoru). Szacunkowo przepisy Unii Europejskiej przewidują, że w Polsce zostanie pobranych 650 próbek, zakładają badanie 75% tych próbek w kierunku substancji autoryzowanych z grupy B, natomiast 25% – w kierunku substancji zakazanych z grupy A.
\n
3.Uzasadnienie realizacji zadania Prawodawstwo Unii Europejskiej oraz dostosowane do niego prawodawstwo krajowe zakłada jednolite zasady organizowania i prowadzenia badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego, w wodzie i w paszach. Badania kontrolne zapewniają spełnienie wymagań w międzynarodowym handlu żywnością, ale przede wszystkim służą zabezpieczeniu zdrowia konsumentów żywności. Próbki do badań będą pobierane w gospodarstwach, rzeźniach, mleczarniach oraz w innych zakładach przetwarzających i wytwarzających żywność.
\n
Obecnie kwestię badań kontrolnych pozostałości różnych substancji reguluje rozporządzenie 2017/625.
\n
Do rozporządzenia 2017/625 zostały wydane akty prawne uzupełniające:
\n
1)rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2022/1644 z dnia 7 lipca 2022 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 o szczególne wymogi dotyczące przeprowadzania kontroli urzędowych stosowania substancji farmakologicznie czynnych dopuszczonych jako weterynaryjne produkty lecznicze lub jako dodatki paszowe oraz zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych i ich pozostałości,
\n
2)rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2022/1646 z dnia 23 września 2022 r. w sprawie jednolitych praktycznych rozwiązań dotyczących przeprowadzania kontroli urzędowych w odniesieniu do stosowania substancji farmakologicznie czynnych dopuszczonych jako weterynaryjne produkty lecznicze lub jako dodatki paszowe oraz zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych i ich pozostałości, w sprawie treści wieloletnich krajowych planów kontroli oraz w sprawie szczególnych ustaleń dotyczących ich opracowywania
\n
–mające na celu ustalenie jednolitego prawodawstwa Unii Europejskiej w zakresie monitorowania pozostałości, wymaganego w odniesieniu do zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego, celem zapewnienia zharmonizowanej kontroli we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej. Według ww. przepisów każde państwo członkowskie Unii Europejskiej ma obowiązek realizować 3 oficjalne programy badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego: ϳϯ\u0003 Monitor Polski
\n
–75 – Poz. 1476
\n
a)krajowy program kontroli oparty na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji,
\n
b)krajowy program kontroli oparty na analizie ryzyka dla przywozu z państw trzecich oraz
\n
c)krajowy program kontroli oparty na randomizowanym nadzorze w odniesieniu do krajowej produkcji.
\n
Badania w ramach „Krajowego program badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – opartego na randomizowanym nadzorze w odniesieniu do krajowej produkcji” będą prowadzone zgodnie ze szczegółowym schematem zamieszczonym w przepisach Unii Europejskiej (ww. rozporządzenia 2022/1646 i 2022/1644). Na potrzeby zmian planowanych do wdrożenia w zakresie struktury i realizacji wszystkich oficjalnych programów kontroli został dokonany nowy podział substancji na grupę A (zakazane lub niedozwolone substancje farmakologicznie czynne stosowane u zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność) oraz grupę B (substancje farmakologicznie czynne, dozwolone do stosowania u zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność zgodnie z przepisami unijnymi), biorąc pod uwagę ich działanie farmakologiczne.
\n
Przedstawiony w tytule zadania program badań kontrolnych pozostałości oparty na randomizowanym nadzorze w odniesieniu do krajowej produkcji jest dedykowany substancjom z grupy B, czyli autoryzowanym substancjom farmakologicznie czynnym, dla których zostały ustalone najwyższe dopuszczalne poziomy pozostałości – MRL, jak zamieszczono w tabeli nr 1 w załączniku do rozporządzenia Komisji (EU) nr 37/2010 z dnia 22 grudnia 2009 r. w sprawie substancji farmakologicznie czynnych i ich klasyfikacji w odniesieniu do maksymalnych limitów pozostałości w środkach spożywczych pochodzenia zwierzęcego (Dz. Urz. UE L 15 z 20.01.2010, str. 1, z późn. zm.). Zgodnie z założeniami ww. program powinien obejmować badaniami jak największą liczbę substancji i być przeznaczony do analizowania w matrycach przeznaczonych do konsumpcji: mięsie, jajach, mleku i miodzie. Ponadto powinien być tak skonstruowany, aby zapewnić analizę tych substancji według ściśle określonego schematu gatunków zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego oraz strategii i częstotliwości pobierania próbek, jak określono w odpowiednich przepisach Unii Europejskiej. Istnieje także możliwość włączenia do programu badań w ramach nadzoru niedozwolonych substancji farmakologicznie czynnych (w odpowiednich gatunkach, matrycach i produktach), które nie są objęte „Krajowym programem badań kontrolnych opartym na ryzyku”, ale które mogą być niewłaściwie wykorzystywane do leczenia zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność. Każdego roku w każdym państwie członkowskim będzie badana ściśle określona liczba próbek narzucona przez KE, wyznaczona z algorytmu uwzględniającego produkcję oraz liczbę wyników niezgodnych. Szacunkowo przepisy Unii Europejskiej przewidują pobranie w Polsce około 650 próbek, zakładają badanie 75% tych próbek w kierunku substancji autoryzowanych z grupy B, natomiast 25% – w kierunku substancji zakazanych z grupy A.
\n
Ponadto zaleca się, aby państwa członkowskie na zasadzie dobrowolności stosowały również niekierunkowane metody analityczne oparte o m.in. wysokorozdzielczą spektrometrię mas wspomaganą przez analizę danych, tak aby zidentyfikować nieoczekiwane nielegalne zastosowania zarówno w odniesieniu do dozwolonych, jak i niedozwolonych substancji farmakologicznie czynnych, których włączenie do programu badań w ramach nadzoru byłoby ϳϰ\u0003 Monitor Polski
\n
–76 – Poz. 1476 zasadne z uwagi na zapewnienie bezpieczeństwa zdrowia konsumentów żywności pochodzenia zwierzęcego.
\n
Należy podkreślić, że najważniejszym założeniem programu badań w ramach nadzoru prowadzącym do osiągnięcia planowanego celu jest analizowanie każdej pobranej próbki w kierunku wszystkich ściśle określonych grup substancji. Dodatkowe kategorie substancji można analizować na zasadzie dobrowolności w każdym państwie członkowskim Unii Europejskiej.
\n
Zalecane jest stosowanie w badaniach prowadzonych w ramach nadzoru czułych metod analitycznych ilościowych (również metod wieloskładnikowych) opartych na technikach instrumentalnych (chromatograficzne w połączeniu ze spektrometrią mas) umożliwiających dokładną identyfikację substancji. Odpowiednia zdolność analityczna laboratorium jest nadrzędnym wymaganiem do przeprowadzenia tych analiz, która w przypadku niespełnienia może skutkować koniecznością zlecenia badań podwykonawcy w oficjalnym laboratorium w innym państwie członkowskim.
\n
Koordynatorem urzędowych badań kontrolnych w Polsce jest PIWet – PIB, który jako wyznaczone krajowe laboratorium referencyjne pełni także funkcję wykonawcy badań.
\n
Corocznie założenia programu badań w ramach nadzoru będą opracowywane w PIWet – PIB, zatwierdzane do realizacji przez GLW, a następnie przekazywane do EFSA oraz oceniane i akceptowane przez KE. Roczne raporty z wyników badań w ramach nadzoru również będą opracowywane w PIWet – PIB i zatwierdzane przez GLW, a następnie przekazywane do EFSA i KE.
\n
Badania kontrolne w ramach nadzoru będą realizowane w Zakładzie Farmakologii i Toksykologii PIWet – PIB. Procedury badawcze przewidziane do stosowania w badaniach spełniają aktualnie wymagane kryteria analityczne, są zwalidowane i akredytowane. Swoim zakresem obejmują metody chromatograficzne i spektrometryczne.
\n
Realizacja tego zadania jest obowiązkowa zgodnie z wymaganiami Unii Europejskiej.
\n
Jest również istotna z uwagi na zapewnienie bezpieczeństwa konsumentów żywności pochodzenia zwierzęcego i zachowanie przez Polskę wiarygodnego wizerunku jako państwa członkowskiego w Unii Europejskiej.
\n
4.Wyniki dotychczas realizowanego zadania Ten program badań w takiej formie nie był wcześniej realizowany.
\n
5.Metodyka badań i harmonogram realizacji zadania Badania zostaną wykonane w latach 2024–2028 z podziałem na następujące etapy:
\n
Etap I: 2024 r.
\n
Kontrola pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – oparta na randomizowanym nadzorze odniesieniu do krajowej produkcji:
\n
1.Opracowanie projektu krajowego planu badań kontrolnych pozostałości w oparciu o produkcję zwierzęcą oraz wyniki badań kontrolnych pozostałości w 2023 r. i przekazanie go do GLW (wersja angielska do EFSA i KE). Plan badań będzie uaktualniany co roku z podaniem listy badanych związków i grup związków, rodzaju ϳϱ\u0003 Monitor Polski
\n
–77 – Poz. 1476 badanych próbek (m.in. mięśnie, tłuszcz, wątroba, nerki, mleko, jaja, miód) i ich liczby, z podziałem na gatunki zwierząt, zalecane wieloskładnikowe metody analityczne przesiewowe i potwierdzające (LC-MS/MS, GC-MS/MS), oraz limitu decyzyjnego (CCα), zdolności wykrywania (CCβ) czy granic oznaczalności tych metod, limitów pozostałości, wykazu laboratoriów uprawnionych do badań określonych grup związków oraz planu pobierania próbek w poszczególnych województwach proporcjonalnie do produkcji zwierzęcej na danym terenie (termin sprawozdania: 31 marca 2024 r.).
\n
2.Opracowanie wstępnego raportu z krajowych badań kontrolnych pozostałości za 2023 r. i przekazanie go do GLW. W raporcie zostanie dokonana łączna ocena wyników badań wykonanych w PIWet – PIB. Przeprowadzona zostanie również ocena zagrożeń i wskazanie kierunków działań zapobiegawczych dla Inspekcji Weterynaryjnej. Wyniki badań będą miały bezpośredni wpływ na konstrukcję krajowych planów badań kontrolnych pozostałości w kolejnych latach (termin sprawozdawania: 31 marca 2024 r.).
\n
3.Wykonanie badań pozostałości w części krajowego planu badań pozostałości realizowanego w PIWet – PIB. Liczba próbek zaplanowanych do badania jest ściśle określona i narzucona przez KE, wyznaczona z algorytmu uwzględniającego produkcję oraz liczbę wyników niezgodnych. Przepisy Unii Europejskiej przewidują pobranie w Polsce około 650 próbek.
\n
4.Opracowanie końcowego raportu z wykonanych badań za 2023 r. i przekazanie go do GLW, EFSA i KE (termin sprawozdania: 30 czerwca 2024 r.).
\n
5.Przygotowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap II: 2025 r.
\n
Kontrola pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – oparta na randomizowanym nadzorze w odniesieniu do krajowej produkcji:
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie projektu krajowego planu badań kontrolnych pozostałości w oparciu o produkcję zwierzęcą oraz wyniki badań kontrolnych pozostałości w 2024 r. i przekazanie go do GLW (wersja angielska do EFSA i KE). Plan badań będzie uaktualniany co roku z podaniem listy badanych związków i grup związków, rodzaju badanych próbek (m.in. mięśnie, tłuszcz, wątroba, nerki, mleko, jaja, miód) i ich liczby, z podziałem na gatunki zwierząt, zalecane wieloskładnikowe metody analityczne przesiewowe i potwierdzające (LC-MS/MS, GC-MS/MS), oraz limitu decyzyjnego (CCα), zdolności wykrywania (CCβ) czy granic oznaczalności tych metod, limitów pozostałości, wykazu laboratoriów uprawnionych do badań określonych grup związków oraz planu pobierania próbek w poszczególnych województwach proporcjonalnie do produkcji zwierzęcej na danym terenie (termin sprawozdania: 31 marca 2025 r.).
\n
3.Opracowanie wstępnego raportu z krajowych badań kontrolnych pozostałości za 2024 r. i przekazanie go do GLW. W raporcie zostanie dokonana łączna ocena wyników badań wykonanych w PIWet – PIB. Przeprowadzona zostanie również ocena zagrożeń i zostaną wskazane kierunki działań zapobiegawczych dla Inspekcji Weterynaryjnej. ϳϲ\u0003 Monitor Polski
\n
–78 – Poz. 1476 Wyniki badań będą miały bezpośredni wpływ na konstrukcję krajowych planów badań kontrolnych pozostałości w kolejnych latach (termin sprawozdania: 31 marca 2025 r.).
\n
4.Wykonanie badań pozostałości w części krajowego planu badań pozostałości realizowanego w PIWet – PIB. Liczba próbek zaplanowanych do badania jest ściśle określona i narzucona przez KE, wyznaczona z algorytmu uwzględniającego produkcję oraz liczbę wyników niezgodnych. Przepisy Unii Europejskiej przewidują pobranie w Polsce około 650 próbek.
\n
5.Opracowanie końcowego raportu z wykonanych badań za 2024 r. i przekazanie go do GLW, EFSA i KE (termin sprawozdania: 30 czerwca 2025 r.).
\n
6.Przygotowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap III: 2026 r.
\n
Kontrola pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – oparta na randomizowanym nadzorze w odniesieniu do krajowej produkcji.
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie projektu krajowego planu badań kontrolnych pozostałości w oparciu o produkcję zwierzęcą oraz wyniki badań kontrolnych pozostałości w 2025 r. i przekazanie go do GLW (wersja angielska do EFSA i KE). Plan badań będzie uaktualniany co roku z podaniem listy badanych związków i grup związków, rodzaju badanych próbek (m.in. mięśnie, tłuszcz, wątroba, nerki, mleko, jaja, miód) i ich liczby, z podziałem na gatunki zwierząt, zalecane wieloskładnikowe metody analityczne przesiewowe i potwierdzające (LC-MS/MS, GC-MS/MS), oraz limitu decyzyjnego (CCα), zdolności wykrywania (CCβ) czy granic oznaczalności tych metod, limitów pozostałości, wykazu laboratoriów uprawnionych do badań określonych grup związków oraz planu pobierania próbek w poszczególnych województwach proporcjonalnie do produkcji zwierzęcej na danym terenie (termin sprawozdania: 31 marca 2026 r.).
\n
3.Opracowanie wstępnego raportu z krajowych badań kontrolnych pozostałości za 2025 r. i przekazanie go do GLW. W raporcie zostanie dokonana łączna ocena wyników badań wykonanych w PIWet – PIB. Przeprowadzona zostanie również ocena zagrożeń i zostaną wskazane kierunki działań zapobiegawczych dla Inspekcji Weterynaryjnej.
\n
Wyniki badań będą miały bezpośredni wpływ na konstrukcję krajowych planów badań kontrolnych pozostałości w kolejnych latach (termin sprawozdania: 31 marca 2026 r.).
\n
4.Wykonanie badań pozostałości w części krajowego planu badań pozostałości realizowanego w PIWet – PIB. Liczba próbek zaplanowanych do badania jest ściśle określona i narzucona przez KE, wyznaczona z algorytmu uwzględniającego produkcję oraz liczbę wyników niezgodnych. Przepisy Unii Europejskiej przewidują pobranie w Polsce około 650 próbek.
\n
5.Opracowanie końcowego raportu z wykonanych badań za 2025 r. i przekazanie go do GLW, EFSA i KE (termin sprawozdania: 30 czerwca 2026 r.).
\n
6.Przygotowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap IV: 2027 r.
\n
Kontrola pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia ϳϳ\u0003 Monitor Polski
\n
–79 – Poz. 1476 zwierzęcego – oparta na randomizowanym nadzorze w odniesieniu do krajowej produkcji:
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie projektu krajowego planu badań kontrolnych pozostałości w oparciu o produkcję zwierzęcą oraz wyniki badań kontrolnych pozostałości w 2026 r. i przekazanie go do GLW (wersja angielska do EFSA i KE). Plan badań będzie uaktualniany co roku z podaniem listy badanych związków i grup związków, rodzaju badanych próbek (m.in. mięśnie, tłuszcz, wątroba, nerki, mleko, jaja, miód) i ich liczby, z podziałem na gatunki zwierząt, zalecane wieloskładnikowe metody analityczne przesiewowe i potwierdzające (LC-MS/MS, GC-MS/MS), oraz limitu decyzyjnego (CCα), zdolności wykrywania (CCβ) czy granic oznaczalności tych metod, limitów pozostałości, wykazu laboratoriów uprawnionych do badań określonych grup związków oraz planu pobierania próbek w poszczególnych województwach proporcjonalnie do produkcji zwierzęcej na danym terenie (termin sprawozdania: 31 marca 2027 r.).
\n
3.Opracowanie wstępnego raportu z krajowych badań kontrolnych pozostałości za 2026 r. i przekazanie go do GLW. W raporcie zostanie dokonana łączna ocena wyników badań wykonanych w PIWet – PIB. Przeprowadzona zostanie również ocena zagrożeń i zostaną wskazane kierunki działań zapobiegawczych dla Inspekcji Weterynaryjnej.
\n
Wyniki badań będą miały bezpośredni wpływ na konstrukcję krajowych planów badań kontrolnych pozostałości w kolejnych latach (termin sprawozdania: 31 marca 2027 r.).
\n
4.Wykonanie badań pozostałości w części krajowego planu badań pozostałości realizowanego w PIWet – PIB. Liczba próbek zaplanowanych do badania jest ściśle określona i narzucona przez KE, wyznaczona z algorytmu uwzględniającego produkcję oraz liczbę wyników niezgodnych. Przepisy Unii Europejskiej przewidują pobranie w Polsce około 650 próbek.
\n
5.Opracowanie końcowego raportu z wykonanych badań za 2026 r. i przekazanie go do GLW, EFSA i KE (termin sprawozdania: 30 czerwca 2027 r.).
\n
6.Przygotowanie rocznego raportu z badań.
\n
Etap V: 2028 r.
\n
Kontrola pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – oparta na randomizowanym nadzorze w odniesieniu do krajowej produkcji:
\n
1.Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
\n
2.Opracowanie projektu krajowego planu badań kontrolnych pozostałości w oparciu o produkcję zwierzęcą oraz wyniki badań kontrolnych pozostałości w 2027 r. i przekazanie go do GLW (wersja angielska do EFSA i KE). Plan badań będzie uaktualniany co roku z podaniem listy badanych związków i grup związków, rodzaju badanych próbek (m.in. mięśnie, tłuszcz, wątroba, nerki, mleko, jaja, miód) i ich liczby, z podziałem na gatunki zwierząt, zalecane wieloskładnikowe metody analityczne przesiewowe i potwierdzające (LC-MS/MS, GC-MS/MS), oraz limitu decyzyjnego (CCα), zdolności wykrywania (CCβ) czy granic oznaczalności tych metod, limitów pozostałości, wykazu laboratoriów uprawnionych do badań określonych grup związków oraz planu pobierania próbek w poszczególnych województwach proporcjonalnie do produkcji zwierzęcej na danym terenie (termin sprawozdania: 31 marca 2028 r.). ϳϴ\u0003 Monitor Polski
\n
–80 – Poz. 1476 3. Opracowanie wstępnego raportu z krajowych badań kontrolnych pozostałości za 2027 r. i przekazanie go do GLW. W raporcie zostanie dokonana łączna ocena wyników badań wykonanych w PIWet – PIB. Przeprowadzona zostanie również ocena zagrożeń i wskazanie kierunków działań zapobiegawczych dla Inspekcji Weterynaryjnej. Wyniki badań będą miały bezpośredni wpływ na konstrukcję krajowych planów badań kontrolnych pozostałości w kolejnych latach (termin sprawozdania: 31 marca 2028 r.).
\n
4.Wykonanie badań pozostałości w części krajowego planu badań pozostałości realizowanego w PIWet – PIB. Liczba próbek zaplanowanych do badania jest ściśle określona i narzucona przez KE, wyznaczona z algorytmu uwzględniającego produkcję oraz liczbę wyników niezgodnych. Przepisy Unii Europejskiej przewidują pobranie w Polsce około 650 próbek.
\n
5.Opracowanie końcowego raportu z wykonanych badań za 2027 r. i przekazanie go do GLW, EFSA i KE (termin sprawozdania: 30 czerwca 2028 r.).
\n
6.Opracowanie raportu z badań i przekazanie go do MRiRW i GIW.
\n
6.Wymierny efekt podjętego zadania i możliwości praktycznego wykorzystania wyników Krajowy program badań kontrolnych zawierający program do badań w ramach randomizowanego nadzoru, realizowany zgodnie z wytycznymi obowiązującego prawodawstwa, stanowi podstawę oceny polskiej żywności w świetle deklaracji jej bezpieczeństwa dla konsumenta oraz świadczy o spełnieniu wymagań dotyczących obrotu handlowego w obrębie Unii Europejskiej, przywozu z państw trzecich, a także eksportu z Polski do państw trzecich.
\n
7.Kooperanci W trakcie realizacji zadania przewiduje się ścisłą współpracę ze wszystkimi organami Inspekcji Weterynaryjnej oraz MRiRW, a także Ministerstwem Zdrowia przy planowaniu programu kontroli, organizacji pobierania próbek do badań, w zakresie informowania o ryzyku wynikającym z występowania ewentualnych zagrożeń dla zdrowia lub życia konsumentów wynikających z wykrywania w żywności pochodzenia zwierzęcego niezgodnych z obowiązującymi przepisami zawartości kontrolowanych substancji.
\n
ZADANIE NR 13 Krajowy program badań kontrolnych obecności zanieczyszczeń środowiskowych w żywności pochodzenia zwierzęcego 1. Jednostka wykonująca Zakład Farmakologii i Toksykologii PIWet – PIB 2. Cel zadania Celem planowanego zadania jest kontrola obecności zanieczyszczeń środowiskowych w żywności pochodzenia zwierzęcego (m.in. metali toksycznych, mykotoksyn, wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych), o których mowa w przepisach rozporządzenia Komisji (UE) 2023/915 z dnia 25 kwietnia 2023 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów niektórych zanieczyszczeń w żywności oraz uchylającego ϳϵ\u0003 Monitor Polski
\n
–81 – Poz. 1476 rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 (Dz. Urz. UE L 119 z 05.05.2023, str. 103, z późn. zm.).
\n
Taki system zapewni spełnienie wymagań KE nakładających na państwa członkowskie obowiązek kontroli zanieczyszczeń w żywności wraz z przyjęciem strategii pobierania próbek zgodnie z narzuconymi kryteriami.
\n
3.Uzasadnienie realizacji zadania Kontrola zanieczyszczeń środowiskowych (m.in. metali toksycznych, mykotoksyn, wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych) w żywności to zarówno spełnienie wymagań obowiązujących w międzynarodowym handlu żywnością, jak i zabezpieczenie zdrowia konsumentów. We wszystkich krajach członkowskich Unii Europejskiej obowiązują jednolite, zgodne z obowiązującymi przepisami, zasady organizowania i prowadzenia badań kontrolnych zanieczyszczeń w żywności pochodzenia zwierzęcego. Program kontroli zanieczyszczeń środowiskowych jest ukierunkowany na wykrycie obecności zanieczyszczeń w żywności, w odniesieniu do których w prawodawstwie Unii Europejskiej ustanowiono najwyższe dopuszczalne poziomy lub inne poziomy regulacyjne wymagające podjęcia działań przez właściwe organy lub powodujące takie działania.
\n
Do tej pory krajowy program badań kontrolnych pozostałości w tkankach zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego, który został uznany za zgodny z dyrektywą Rady 96/23/WE z dnia 29 kwietnia 1996 r. w sprawie środków monitorowania niektórych substancji i ich pozostałości u żywych zwierząt i w produktach pochodzenia zwierzęcego oraz uchylającą dyrektywy 85/358/EWG i 86/469/EWG oraz decyzje 89/187/EWG i 91/664/EWG (Dz. Urz.
\n
WE L 125 z 23.05.1996, str. 10, z późn. zm. – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz.
\n
3, t. 19, str. 71) obejmował swoim zakresem również monitorowanie niektórych zanieczyszczeń środowiskowych. Zmiany prawne na poziomie Unii Europejskiej, w tym uchylenie ww dyrektywy Rady 96/23/WE i wydzielenie tej grupy związków z monitoringu pozostałości chemicznych, spowodowały rozpoczęcie prac nad nowym ustawodawstwem i w konsekwencji koniecznością wydzielenia monitorowania ww. związków w ramach innego programu.
\n
Rozporządzenie 2017/625 odnosi się m.in. do kwestii wieloletnich planów urzędowej kontroli (MANCP). Szczegółowe zasady prowadzenia monitoringu zanieczyszczeń zostały określone w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) 2022/931 z dnia 23 marca 2022 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 przez ustanowienie przepisów w zakresie przeprowadzania kontroli urzędowych dotyczących zanieczyszczeń w żywności (Dz. Urz. UE L 162 z 17.06.2022, str. 7) oraz rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2022/932 z dnia 9 czerwca 2022 r. w sprawie jednolitych praktycznych rozwiązań dotyczących przeprowadzania kontroli urzędowych w odniesieniu do zanieczyszczeń w żywności, w sprawie szczególnych treści dodatkowych w wieloletnich krajowych planach kontroli oraz szczególnych dodatkowych rozwiązań dotyczących przygotowania tych planów (Dz. Urz. UE L 162 z 17.06.2022, str. 13). Wskazano w nich zasady wyboru konkretnej kombinacji zanieczyszczeń lub grup zanieczyszczeń i grup towarów, jak również kryteria strategii pobierania próbek.
\n
Od początku prowadzenia tego rodzaju badań w Polsce PIWet – PIB pełni rolę koordynatora badań, a po wejściu do Unii Europejskiej również krajowego laboratorium referencyjnego. W PIWet – PIB są opracowywane wstępne założenia oraz ostateczny plan tych badań, który jest zatwierdzany przez GLW, a następnie oceniany i akceptowany przez KE. W PIWet – PIB są ϴϬ\u0003 Monitor Polski
\n
–82 – Poz. 1476 również opracowywane wyniki badań, które są przekazywane do GLW, KE oraz EFSA.
\n
Zgodnie z zaleceniem EFSA każde z państw członkowskich Unii Europejskiej jest zobligowane do prowadzenia szczegółowego raportowania danych dotyczących wyników badań kontrolnych w formacie zgodnym z systemem tzw. standardowego opisu próbki (ang. Standard Sample Descritption 2 – SSD2), który umożliwia ich wykorzystanie przy sporządzaniu oceny narażenia konsumentów na obecność zanieczyszczeń w żywności pochodzenia zwierzęcego.
\n
Badania kontrolne zanieczyszczeń środowiskowych są realizowane w laboratoriach wyznaczonych przez GLW zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej.
\n
Stosowane w badaniach kontrolnych procedury badawcze spełniają aktualnie wymagane kryteria analityczne, są zwalidowane i akredytowane. Krajowe laboratorium referencyjne w PIWet – PIB w zakresie zanieczyszczeń żywności pochodzenia zwierzęcego współpracuje z laboratoriami referencyjnymi Unii Europejskiej w zakresie zanieczyszczeń objętych kontrolą, jak również wymagań stawianych procedurom analitycznym.
\n
Każdego roku zgodnie z zatwierdzonym planem Inspekcja Weterynaryjna pobiera próbki m.in. od bydła, świń, koni, owiec, drobiu (kury, kurczęta, indyki, kaczki, gęsi), ryb, królików, zwierząt łownych oraz próbki mleka krowiego, jaj, miodu oraz przetworzonych produktów pochodzenia zwierzęcego. Minimalne liczby próbek pobieranych od zwierząt oraz minimalne liczby próbek produktów pochodzenia zwierzęcego ustala się na podstawie danych o ubojach i produkcji żywności z poprzedniego roku. Kontynuacja tego zadania w latach 2024–2028 ma pełne uzasadnienie merytoryczne i praktyczne. Niemożność kontynuacji tego zadania będzie wiązała się przede wszystkim z ograniczeniem wiedzy o bezpieczeństwie konsumentów żywności, zamknięciem rynków unijnych i państw trzecich dla polskiej żywności oraz utratą wiarygodności Polski jako państwa członkowskiego Unii Europejskiej wypełniającego obowiązujące standardy.
\n
W związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2017 r. przepisów dotyczących prowadzenia rolniczego handlu detalicznego, monitorowaniem zostały objęte również znajdujące się w rolniczym handlu detalicznym produkty pochodzenia zwierzęcego i żywność zawierająca jednocześnie środki spożywcze pochodzenia niezwierzęcego i produkty