Uchwała nr 8 Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2019 r. w sprawie wyrażenia zgody na przedłożenie Komisji Europejskiej aktualizacji wstępnej oceny stan

Dokument podpisany przez Marek Głuch Data: 2019.03.13 16:07:40 CET MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 13 marca 2019 r. Poz. 230 UCHWAŁA Nr 8 rADY MINISTRÓW z dnia 18 stycznia 2019 r. w sprawie wyrażenia zgody na przedłożenie Komisji Europejskiej aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich wraz z projektem aktualizacji zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich Na podstawie art. 151 ust. 12 i art. 154 ust. 6 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 2268 oraz z 2019 r. poz. 125) Rada Ministrów uchwala, co następuje: § 1. Rada Ministrów wyraża zgodę na przedłożenie Komisji Europejskiej aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich, która stanowi załącznik nr 1 do uchwały, wraz z projektem aktualizacji zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich, który stanowi załącznik nr 2 do uchwały. § 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki  Monitor Polski –2– Załączniki do uchwały nr 8Poz. 230 Rady Ministrów Załączniki do uchwały nr 8 Rady Ministrów z dnia 18zstycznia r. (poz. 230)2019 r. dnia 2019 18 stycznia (poz. ...) Załącznik nr 1 Załącznik nr 1 AKTUALIZACJA WSTĘPNEJ OCENY STANU ŚRODOWISKA WÓD MORSKICH  Monitor Polski –3– Poz. 230  Wykaz skrótów określeń stosowanych w aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich: Skrót             ͷ           GIOŚ        Ǧ  IOŚǦ      Rozwinięcie ƒ‰Ǥ—–‘ƒ–‹  †‡–‹ˆ‹ ƒ–‹‘›•–‡Ǧ•›•–‡ ‹•–ƒŽ‘™ƒ›Œ‡•–œ‰‘†‹‡œ ™›‘‰ƒ‹‘™‡ Œ‹ƒwiększych jednostkach, na wszystkich statkach pasażerskich, a także dobrowolnie na wielu mniejszych statkach i jachtach ƒ‰Ǥ—•‹‡••ƒ••—ƒŽǦ„hipotetyczny rozwój sytuacji gdyby program działań (POM) zaproponowanych w ramach KPOWM nie został przyjęty i wdrożony” Bałtycki Terminal Kontenerowy’Ǥœ‘Ǥ‘Ǥ ƒ‰ǤƒŽ–‹ ‡ƒ ˆ‘”ƒ–‹‘‘–Š‡ ‘—•–‹ ‘—†• ƒ’‡ ƒ‰ǤBaltic Sea Action Plan (Bałtycki Plan Działań) Bałtycki wskaźnik oddziaływania (ƒ‰ǤƒŽ–‹ ‡ƒ ’ƒ – †‡šȌ Bałtycki wskaźnik presji (ƒ‰ǤƒŽ–‹ ‡ƒ”‡••—”‡ †‡šȌ ‹‘ Š‡‹ œ‡ ƒ’‘–”œ‡„‘™ƒ‹‡Ž‡—Ǧumowny wskaźnik określający biologiczne zapotrzebowanie tlenu, czyli ilość tlenu wymaganą do utlenienia związków ‘”‰ƒ‹ œ› Š’”œ‡œ‹”‘‘”‰ƒ‹œ›ȋ„ƒkterie aerobowe). Wartość tę uzyskuje się w wyniku pomiaru zużycia tlenu przez badaną próbkę wody lub ścieków w ciągu 5 dni.  ͷjest wskaźnikiem czystości wody i jakości oczyszczanych ścieków  ƒŽ‘ƒ‘‡Žƒ–—”ƒ‘™ƒ”‘™ƒ ƒ†Ž— ƒ‰”ƒ‹ œ‡‰‘ ƒ‰Ǥ‡‡’™ƒ–‡”‘–ƒ‹‡”‡”‹ƒŽǦ–‡”‹ƒŽ‘–‡‡”‘™›œŽ‘ƒŽ‹œ‘™ƒ›ƒ–‡”‡‹‡ portu morskiego Gdańsk Nośność Ǧciężar, jaki statek może przyjąć zanurzając się do letniej linii ładunkowej w ™‘†œ‹‡‘”•‹‡Œ —”‘’‡Œ•ƒ‘‹•Œƒ ‘•’‘†ƒ” œƒ”ganizacji Narodów Zjednoczonych  ƒ‰Ǥ—”‘’‡ƒ‘‹–‘”‹‰˜‹”‘‡–ƒŽǦ’”‘‰”ƒ‘‹–‘”‹‰—‘’”ƒ ‘™ƒ›’”œ‡œ Europejską Komisję Gospodarczą ONZ przy współpracy Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO), mający na celu uzyskanie informacji o —†œ‹ƒŽ‡ poszczególnych państw w zanieczyszczaniu środowiska innych państw, m.in. w celu kontroli wypełniania międzynarodowych ustaleń i porozumień w sprawie strategii zmniejszania zanieczyszczeń na obszarze Europy Europejski Trybunał Obrachunkowy  ƒ‰Ǥ—”‘’‡ƒ‹‘‹••‹‘•”ƒ†‹‰›•–‡Ǧ—‹Œ›•›•–‡Šƒ†Ž——’”ƒ™‹‡‹ƒ‹ †‘‡‹•Œ‹ Dobry stan środowiska wedłu‰ȋƒ‰Ǥ ‘‘†˜‹”‘‡–ƒŽ–ƒ–—•Ȍ Główny Inspektorat Ochrony Środowiska Główny Inspektor Sanitarny pojemność brutto statku Ǧzgodnie z Międzynarodową konwencją o pomierzaniu pojemności statków z 1969 r. jest to miara całkowitej pojemności zamkniętych pomieszczeń statku wewnątrz kadłuba i nadbudówek Gdański Terminal Kontenerowy Główny Urząd Sta–›•–› œ› Komisja Ochrony Środowiska Morskiego Bałtyku, znana również jako Komisja Helsińska–organizacja międzynarodowa proklamowana przez tzw. konwencję helsińską z 1974 roku jako jej organ wykonawczy Holistyczna Ocena Stanu Środowiska Morza Bałtyckiego •–›–—–‡–‡‘”‘Ž‘‰‹‹‹ ‘•’‘†ƒ”‹‘†‡Œ–Państwowy Instytut Badawczy Instytut Ochrony Środowiska –Państwowy Instytut Badawczy jednolite części wód p‘™‹‡”œ Š‹‘™› Š ‘‹•Œƒ—”‘’‡Œ•ƒ   Monitor Polski –4– Poz. 230 Skrót Rozwinięcie KPOŚK MGMiŻŚ  Krajowy program oczyszczania ścieków komunalnych  Krajowy Program Ochrony Wód Morskich przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 2 ‰”—†‹ƒʹͲͳ͸”Ǥ ƒ‰Ǥ‘˜‡–‹‘‘‘‰Ǧ”ƒ‰‡”ƒ•„‘—†ƒ”›‹”‘ŽŽ—–‹‘Ǧ‘™‡ Œƒ™•’”ƒ™‹‡ transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości Ministerstwo Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej ‹‹•–‡”•–™‘„”‘›ƒ”‘†‘™‡Œ ‹ ‹‹•–‡”–•™‘‘Ž‹ –™ƒ‹‘œ™‘Œ—•‹      Ǧ  ”ƒŒ‘™›Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami ‘”•‹ •–›–—›„ƒ ‹–Państwowy Instytut Badawczy  fr. Nomenclature statistique des Activités économiques Ǧ•–ƒ–›•–› œƒŽƒ•›ˆ‹ƒ Œƒ działalności gospodarczych w Unii Europejskiej  niemetanowe lotne związki organiczne ƒ™‘œ›–wieloskładnikowe nawozy mineralne zawierające azot (N), fosfor (P) i potas (K) w postaci przyswajalnej przez rośliny pojemność netto statku  ‘Ž•ƒŽƒ•›ˆ‹ƒ ŒƒDziałalności         PMŚ    ʹͲͳͶǦʹͲʹͲ     Wrocław   œ œ‡ ‹ PZW Gdańsk       •—„      ”‘†—–”ƒŒ‘™›”—––‘ Państwowa Komisja Badania Wypadków Morskich angǤ‘ŽŽ—–‹‘‘ƒ†‘’‹Žƒ–‹‘–kompilacja ładunku zanieczyszczeń angǤ’ƒ”–‹ —Žƒ–‡ƒ––‡”–pył zawieszony Państwowy Monitoring Środowiska Program Operacyjny „Rybactwo i Morze”  ‘Ž•‹‡„•œƒ”›‘”•‹‡ ‰Ǥ—” Šƒ•‹‰’‘™‡”’ƒ”‹–›–parytet siły nabywczej Polski Związek Wędkarski Oddział we Wrocławiu Polski Związek Wędkarski Oddział w Szczecinie Polski Związek Wędkarski Oddziałw Gdańsku ›”‡–›™ƒƒ”Žƒ‡–——”‘’‡Œ•‹‡‰‘‹ƒ†›ʹͲͲͺȀͷ͸Ȁœ†‹ƒͳ͹ œ‡”™ ƒʹͲͲͺ”Ǥ ustanawiająca ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego ȋ†›”‡–›™ƒ”ƒ‘™ƒ™•’”ƒ™‹‡•–”ƒ–‡‰‹‹‘”•‹‡ŒȌȋœǤ”œǤͳ͸ͶœʹͷǤͲ͸ǤʹͲͲͺǡ•–”Ǥ ͳͻ, z późn.œǤ), zwana również „Ramową Dyrektywą w sprawie Strategii Morskiej” ›”‡–›™ƒʹͲͲͲȀ͸ͲȀƒ”Žƒ‡–——”‘’‡Œ•‹‡‰‘‹ƒ†›z dnia 23 października ʹͲͲͲ”Ǥustanawiającƒramy wspólnotowego działania w†œ‹‡†œ‹‹‡’‘Ž‹–›‹™‘†‡ŒȋœǤ ”œǤ͵ʹ͹œʹʹǤͳʹǤʹͲͲͲǡ•–”Ǥͳ, z późn. zm.–œǤ”œǤ‘Ž•‹‡™›†ƒ‹‡•’‡ ŒƒŽ‡ǡ ”‘œ†œǤͳͷǡ–Ǥͷǡ•–”Ǥʹ͹ͷȌǡœ™ƒƒrównież „Ramową Dyrektywą Wodną” Równoważnaliczba mieszkańców Ǧliczba wyrażająca wielokrotność ładunku zanieczyszczeń w ściekach odprowadzanych z obiektów przemysłowych i usługowych w stosunku do jednostkowego ładunku zanieczyszczeń w ściekach z gospodarstw †‘‘™› Šǡ‘†’”‘™ƒ†œƒ› Š‘†Œ‡†‡‰‘‹‡szkańca w ciągu doby Stacja Morska Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego niezadowalającystan środowiska wedłu‰ȋƒ‰Ǥ•—„ ‘‘† ‘Ž‘‰‹ ƒŽ–ƒ–—•Ȍ Studium Uwarunkowań Zagospodarowania Przestrzennego Polskich Obszarów ‘”•‹ Š   Monitor Polski Skrót      ™ Słupsku  Poz. 230 Rozwinięcie ƒ‰Ǥ‘–ƒŽŽŽ‘™ƒ„Ž‡ƒ– Š‡•Ǧmaksymalny dopuszczalny połów ƒ‰Ǥ–™‡–›Ǧˆ‡‡–‡“—‹˜ƒŽ‡–—‹–Ǧjednostka standardowa, odpowiadająca pojemności ʹͲǦ•–‘’‘™‡‰‘‘–‡‡”ƒ  Trwałe Zanieczyszczenia Organiczne ‹ƒ—”‘’‡Œ•ƒ Urząd Morski w Słupsku  ǤǤ ƒ‰Ǥ‹ŽŽ‹‰‡••–‘’ƒ›Ǧskłonność do ponoszenia wydatków ang. World Wide Fund for Nature; tłum. Światowy Fundusz na rzecz Przyrody; dawniej ‘”Ž†‹Ž†Ž‹ˆ‡ —†–organizacja pozarządowa i ekologiczna o charakterze międzynarodowym powstała w 1961 roku Zarząd Morskiego Portu Gdańsk ZMPSiŚ S.A. Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście    ǦƒǤǤ  –5–    Zarząd Morskiego Portu Gdynia    Monitor Polski –6– Poz. 230 Spis treści  WSTĘP 1 1. CHARAKTERYSTYKA EKOSYSTEMU MORSKIEGO W POLSKICH OBSZARACH MORSKICH .........12 1.1. 1.2. WARUNKI FIZYCZNO-GEOGRAFICZNE ................................................................................................... 12 WARUNKI METEOROLOGICZNE I HYDROLOGICZNE .................................................................................. 13 Wiatr ........................................................................................................................................... 13 Mieszanie wód ............................................................................................................................ 15 Poziomy morza ............................................................................................................................ 17 Zlodzenie ..................................................................................................................................... 19 OGÓLNE WARUNKI HYDROGRAFICZNE ................................................................................................. 21 Temperatura wody morskiej ....................................................................................................... 21 Zasolenie ..................................................................................................................................... 28 Odczyn wody morskiej................................................................................................................. 30 Prądy morskie i wymiana wód .................................................................................................... 32 SIEDLISKA I GATUNKI......................................................................................................................... 36 Ssaki morskie ............................................................................................................................... 36 Ptaki ............................................................................................................................................ 38 Ryby ............................................................................................................................................. 51 Siedliska bentosowe .................................................................................................................... 59 Siedliska pelagiczne ..................................................................................................................... 67 GATUNKI NIERODZIME W POLSKICH OBSZARACH MORSKICH ................................................................... 70 Ryby ............................................................................................................................................. 71 Fitoplankton, makrofity, makrozoobentos i zooplankton ........................................................... 86 CZYNNIKI SPRAWCZE I SKUTKI EUTROFIZACJI.......................................................................................... 94 Czynniki sprawcze........................................................................................................................ 94 Skutki bezpośrednie..................................................................................................................... 96 Skutki pośrednie ........................................................................................................................ 106 ODPADY W ŚRODOWISKU MORSKIM W LATACH 2015-2016................................................................. 108 Odpady deponowane na brzegu ............................................................................................... 108 TOP 20 ....................................................................................................................................... 113 Odpady zdeponowane na dnie .................................................................................................. 114 Mikrocząstki w wodzie morskiej i osadach dennych ................................................................. 115 SUBSTANCJE NIEBEZPIECZNE W ELEMENTACH ŚRODOWISKA MORSKIEGO I EFEKTY ICH ODDZIAŁYWANIA ORAZ SUBSTANCJE NIEBEZPIECZNE W RYBACH PRZEZNACZONYCH DO SPOŻYCIA ................................................. 116 Radionuklidy .............................................................................................................................. 117 Metale ciężkie............................................................................................................................ 120 Trwałe zanieczyszczenia organiczne ......................................................................................... 127 Test mikrojądrowy..................................................................................................................... 134 Choroby ryb ............................................................................................................................... 136 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. 1.8. 2. OCENA STANU POLSKICH WÓD MORZA BAŁTYCKIEGO ...................................................... 142 2.1. CECHY STANU................................................................................................................................ 142 Ssaki morskie ............................................................................................................................. 162 Ptaki .......................................................................................................................................... 175 Ryby ........................................................................................................................................... 225 Siedliska bentosowe .................................................................................................................. 237 Siedliska pelagiczne ................................................................................................................... 276 Ekosystemy i sieci troficzne ....................................................................................................... 297 CECHY PRESJI ................................................................................................................................ 301 2.2.     Monitor Polski –7– Poz. 230 Cecha D2 - Gatunki Obce........................................................................................................... 301 Cecha D3 - Ryby i skorupiaki eksploatowane w celach komercyjnych ...................................... 310 Cecha D5 - Eutrofizacja ............................................................................................................. 331 Cecha D6 - Integralność dna morskiego .................................................................................... 351 Cecha D7 - Trwała zmiana warunków hydrograficznych .......................................................... 367 Cecha D8 - Stężenie substancji zanieczyszczających utrzymuje się na poziomie, który nie wywołuje skutków charakterystycznych dla zanieczyszczenia. ................................................ 368 Cecha D9 - Poziom substancji zanieczyszczających w rybach i owocach przeznaczonych do spożycia przez ludzi nie przekracza poziomów ustanowionych w prawodawstwie Wspólnoty ani innych odpowiednich norm. ...................................................................................................... 440 Cecha D10 - Właściwości ani ilość odpadów morskich nie powodują szkód w środowisku przybrzeżnym i morskim............................................................................................................ 447 Cecha D11- Hałas podwodny .................................................................................................... 454 3. PODSUMOWANIE OCENY STANU ŚRODOWISKA ............................................................... 468 3.1. 3.2. PODSTAWY PRAWNE ...................................................................................................................... 468 CECHY STANU................................................................................................................................ 470 Ssaki .......................................................................................................................................... 471 Ptaki .......................................................................................................................................... 472 Ryby ........................................................................................................................................... 475 Siedliska bentosowe .................................................................................................................. 478 Siedliska pelagiczne ................................................................................................................... 480 Cecha D4 – łańcuchy pokarmowe ............................................................................................. 482 CECHY PRESJI ................................................................................................................................ 485 Cecha D2 ................................................................................................................................... 485 Cecha D3 ................................................................................................................................... 485 Cecha D5 ................................................................................................................................... 488 Cecha D6 ................................................................................................................................... 491 Cecha D7 ................................................................................................................................... 492 Cecha D8 ................................................................................................................................... 492 Cecha D9 ................................................................................................................................... 494 Cecha D10 ................................................................................................................................. 495 Cecha D11 ................................................................................................................................. 497 3.3. 4. PRESJE NA ŚRODOWISKO MORSKIE .................................................................................. 501 4.1. PRESJE POCHODZENIA LĄDOWEGO NA WODY MORSKIE......................................................................... 501 Emisja ciepła do wody ............................................................................................................... 501 Wprowadzanie substancji niebezpiecznych .............................................................................. 501 Wprowadzanie substancji biogennych ...................................................................................... 517 Wprowadzanie radionuklidów .................................................................................................. 538 Wprowadzanie odpadów .......................................................................................................... 539 Wprowadzanie materii organicznej .......................................................................................... 540 Wprowadzanie i przemieszczanie się gatunków obcych ........................................................... 543 Zmiany warunków klimatycznych ............................................................................................. 549 Drobnoustroje patogenne ......................................................................................................... 554 PRESJE POCHODZENIA MORSKIEGO NA WODY MORSKIE POLSKIEJ STREFY MORZA BAŁTYCKIEGO .................. 556 Presje biologiczne ...................................................................................................................... 557 Presje fizyczne ........................................................................................................................... 560 PRESJE I ODDZIAŁYWANIA POCHODZENIA MORSKIEGO NA WODY MORSKIE WYNIKAJĄCE Z DZIAŁALNOŚCI RYBACKIEJ ..................................................................................................................................... 595 Struktura gatunkowa wyładunku polskiego rybołówstwa ........................................................ 596 Eksploatacja rybacka na Zalewie Szczecińskim ......................................................................... 656    4.2. 4.3.  Monitor Polski –8– Poz. 230 Eksploatacja rybacka na Zalewie Wiślanym ............................................................................. 668 Eksploatacja rybacka na Zatoce Puckiej.................................................................................... 678 Informacja na temat eksploatacji selektywnej gatunków zwierząt obejmująca przypadkowe połowy gatunków niebędących gatunkami docelowymi, w tym powodowana przez połowy komercyjne i rekreacyjne........................................................................................................... 690 Morskie połowy rekreacyjne dorsza .......................................................................................... 692 Presja rybołówstwa na dno morskie - nakład połowowy narzędzi dennych ............................. 699 5. ANALIZA SPOŁECZNO-EKONOMICZNA UŻYTKOWANIA WÓD MORSKICH ORAZ KOSZTÓW DEGRADACJI ŚRODOWISKA WÓD MORSKICH (ZGODNIE Z ART. 8 UST. 1 LIT. C RDSM) ........ 705 5.1. ANALIZA DOSTĘPNYCH MATERIAŁÓW, PRZYJĘTE ZAŁOŻENIA METODYCZNE ............................................... 705 Kwestie terminologiczne ........................................................................................................... 705 Kompatybilność sekcji według PKD oraz sektorów analizy ....................................................... 705 CHARAKTERYSTYKA OBSZARU BADAŃ................................................................................................. 707 IDENTYFIKACJA I OPIS SEKTORÓW WYKORZYSTUJĄCYCH WODY MORSKIE .................................................. 711 Żegluga morska ......................................................................................................................... 711 Porty morskie ............................................................................................................................ 714 Port Gdańsk ............................................................................................................................... 723 Port Gdynia................................................................................................................................ 725 Port Szczecin i Świnoujście ........................................................................................................ 726 Przemysł stoczniowy.................................................................................................................. 728 Rybołówstwo morskie ............................................................................................................... 736 Turystyka morska i przybrzeżna ................................................................................................ 743 Morski przemysł wydobywczy ................................................................................................... 747 Sektor komunalny...................................................................................................................... 750 Rolnictwo................................................................................................................................... 752 Energetyka odnawialna - farmy wiatrowe ................................................................................ 755 Morska turystyka wrakowa ...................................................................................................... 757 Działalność militarna ................................................................................................................. 757 Badania naukowe, analizy i działania edukacyjne .................................................................... 760 ANALIZA UŻYTKOWANIA WÓD MORSKICH (MARINE WATER ACCOUNTING APPROACH) ............................. 763 Opis korzyści ekonomicznych dla sektorów wykorzystujących wody morskie .......................... 763 Identyfikacja i próba określenia ilościowego presji generowanych przez badane sektory ....... 771 ANALIZA UŻYTKOWANIA WÓD MORSKICH (ECOSYSTEM SERVICES APPROACH) .......................................... 773 Identyfikacja świadczeń ekosystemowych na obszarach morskich, przy wykorzystaniu analiz stanu i analiz presji i oddziaływań............................................................................................. 774 Identyfikacja oraz próba szacunku ilościowego korzyści osiągniętych usług ekosystemowych przy wykorzystaniu metod szacowania właściwych dla dóbr rynkowych i nierynkowych ........ 775 Identyfikacja wskaźników i presji wywierających wpływ na świadczenia ekosystemowe........ 777 ANALIZA KOSZTÓW DEGRADACJI ŚRODOWISKA WÓD MORSKICH ............................................................. 780 IDENTYFIKACJA DOBREGO STANU ŚRODOWISKA, KTÓRY POWINIEN ZOSTAĆ OSIĄGNIĘTY W 2020 ROKU, ORAZ PUNKTU ODNIESIENIA (SCENARIUSZ BAU) ......................................................................................... 781 Identyfikacja dobrego stanu środowiska, który powinien zostać osiągnięty w 2020 roku – ustalone cele środowiskowe dla wód morskich ........................................................................ 781 Scenariusz BAU .......................................................................................................................... 783 Opis luk pomiędzy scenariuszami .............................................................................................. 793 Opis skutków dla dobrobytu człowieka wyrażony w wartościach monetarnych albo ilościowo albo jakościowo ......................................................................................................................... 793 5.2. 5.3. 5.4. 5.5. 5.6. 5.7. SPIS LITERATURY I WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH.......................................................................... 800 SPIS RYSUNKÓW: ...................................................................................................................... 832 SPIS TABEL ................................................................................................................................ 851     Monitor Polski –9– Poz. 230 ZAŁĄCZNIK 1 ............................................................................................................................. 865 ZAŁĄCZNIK 2 ............................................................................................................................. 866       Monitor Polski – 10 – Poz. 230 AKTUALIZACJA WSTĘPNEJ OCENY STANU ŚRODOWISKA WÓD MORSKICH ZA LATA 2011-2016  Wstęp Morze Bałtyckie pełni istotną rolę w gospodarce krajowej i warunkuje istnienie sektorów takich jak transport morski, rybołówstwo, turystyka regionalna oraz jest potencjalnym‘„•œƒ”‡ dla rozwoju energetyki wiatrowej. Zagrożenie stanu środowiska morskiego może ograniczać rozwój powyższych sektorów, które jednocześnie mogą w znacznym stopniu przyczyniać się do Œ‡‰‘†‡‰”ƒ†ƒ Œ‹Ǥ Kontynuowanie działań na rzecz poprawy i utrzymaniadobrego stanu środowiska Morza Bałtyckiego jest nie tylko wymogiem formalnym, ale też celem warunkującym zrównoważone czerpanie z zasobów ekosystemu morskiego przez człowieka. Ramy formalne osiągnięcia tego celu określa odnosząca się do zrównoważonego wykorzystywania mórz zintegrowanego z zachowaniem ekosystemów morskich w stanie jak najmniej zmienionym.  została œ‘™‡Ž‹œ‘™ƒƒ†yrektywą Komisji (UE) 2017/845 z dnia 17 maja 2017 r. zmieniającądyrektywę ƒ”Žƒ‡–— —”‘’‡Œ•‹‡‰‘ ‹ ƒ†› ʹͲͲͺȀͷ͸Ȁ ™ odniesieniu do przykładowych wykazów elementów branych pod uwagę przy opracowaniu strategii morskich ȋœǤ ”œǤ   ͳʹͷ œ ͳͺǤͲͷǤʹͲͳ͹ǡ •–”Ǥ ʹ͹Ȍ, zwaną †ƒŽ‡Œ „†›”‡–›™ą ʹͲͳ͹ȀͺͶͷ”ǡ która nadała nowe brzmienie załącznik‘™‹ †‘Ǥ ‰‘†‹‡œ™›ƒ‰ƒ‡jest osiągnięcie dobrego stanu środowiska ȋ ‘‘†˜‹”‘‡–ƒŽ–ƒ–—•Ǧ†ƒŽ‡ŒǣGES) w obrębie europejskich wód morskich do 2020 ”Ǥ–‡ ™›‘ƒ™ œ›†‘Œ‡•–†‡ ›œŒƒ‘‹•Œ‹ȋȌʹͲͳ͹ȀͺͶͺœ†‹ƒͳ͹ƒŒƒʹͲͳ͹”Ǥustanawiająca ”›–‡”‹ƒ ‹ •–ƒ†ƒ”†› ‡–‘†‘Žogiczne dotyczące dobrego stanu środowiska wód morskich oraz •’‡ ›ˆ‹ƒ Œ‡‹—Œ‡†‘Ž‹ ‘‡‡–‘†›‘‹–‘”‘™ƒ‹ƒ‹‘ ‡›ǡ‘”ƒœuchylająca †‡ ›œŒęʹͲͳͲȀͶ͹͹Ȁ ȋœǤ”œǤͳʹͷœͳͺǤͲͷǤʹͲͳ͹ǡ•–”ǤͶ͵Ȍǡœ™ƒƒ†ƒŽ‡Œ„†‡ ›œŒąʹͲͳ͹ȀͺͶͺ”Ǥ Dobry stan środowiska morskiego według RDSM oznacza „taki stan środowiska wód morskich tworzących zróżnicowane i dynamiczne pod względem ekologicznym oceany i morza, które są czyste, zdrowe i urodzajne w odniesieniu do panujących w nich warunków, zaś wykorzystanie środowiska morskiego zachodzi na poziomie, który jest zrównoważony i gwarantuje zachowanie możliwości użytkowania i prowadzenia działań przez obecne i przyszłe pokolenia”.  Osiągnięcie dobrego stanu środowiska wód morskichbędzie możliwe dzięki opracowaniu i wdrożeniu strategii morskiej, która jest zbiorem typowych instrumentów ochrony środowiska ukierunkowanych na ochronę środowiska morskiego, na którą składają się następujące elementy:  ͳȌ‘’”ƒ ‘™ƒ‹‡wstępnej oceny stanu środowiska wód morskichǢ ʹȌ‘’”ƒ ‘™ƒ‹‡œ‡•–ƒ™—właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskichǢ ͵Ȍ ‘’”ƒ ‘™ƒ‹‡ œ‡•–ƒ™— celów środowiskowych dla wód morskich i związanych z nimi wskaźnikówǢ ͶȌ‘’”ƒ ‘™ƒ‹‡i wdrożenie programu monitoringu wód morskichǢ ͷȌ‘’”ƒ ‘™ƒ‹‡i wdrożenie programu ochrony wód morskich.  ’”ƒ ‘™ƒ‹‡  było wynikiem wieloletnich starań  zmierzających do stworzenia ram prawnych umożliwiających podejmowanie kompleksowych, spójnych i skutecznych działań w celu ochrony środowiska wód morskich. Cele  powinny zostać œ”‡ƒŽ‹œ‘™ƒ‡ ’”œ‡œ opracowanie i wdrożenie strategii morskich spójnych dla poszczególnych regionów lub podregionów morskich. Każde państwo członkowskie ǡ œ‰‘†‹‡ œ Šƒ”‘‘‰”ƒ‡ znajdującym się w , jest zobowiązane do opracowania strategii morskiej dla własnych wód morskich, mając na uwadze fakt, że wody morskie są wykorzystywane wspólnie z innymi państwami, a środowisko morskie ma charakter transgraniczny. Dlatego każde państwo członkowskie  ’‘™‹‘ prowadzić swoje działania we współpracy z innymi państwami członkowskimi danego regionu lub podregionu morskiego, a w niektórych przypadkach również z państwami trzecimi. W przypadku Bałtyku współpraca regionalna miała miejsce w ramach  ͳ  Monitor Polski – 11 – Poz. 230 HELCOM, ustalającej podział Bałtyku na podakweny podlegające ocenie oraz uzgadniając‡Œ wartości progowedobrego stanu środowiska. Ustalenia te dotyczyły w szczególności elementów „‹‘Ž‘‰‹ œ› Šǡ œƒ‹‡ œ›•œ zeń biogenicznych i substancji niebezpiecznych oraz wspólnego opracowania drugiej holistycznej oceny stanu środowiska morskiego Bałtyku. Jednym z ważniejszych zadań ’aństw złonkowskich  jest obowiązek cyklicznej aktualizacji wstępnej oceny swoich wód morskich zgodnie z art. 17 RDSM. Wymaga to ’”œ‡’”‘™ƒ†œ‡‹ƒ ™ ʹͲͳͺ ”Ǥ aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód mo”•‹ Š ‘’”ƒ ‘™ƒ‡Œ™ʹͲͳʹ”Ǥœ‰‘†‹‡œƒ”–Ǥͺ—•–ǤͳŽ‹–Ǥƒ, aktualizacji oceny presji na środowisko ȋƒ”–Ǥͺ—•–ǤͳŽ‹–Ǥ„) oraz ekonomicznej i społecznej analizy użytkowania wód morskich (art. ͺ —•–Ǥͳ Ž‹–Ǥ  ), biorąc pod uwagę art. 1 —•–Ǥ 3 RDSM odnoszący się do ekosystemowego podejścia do zarządzania środowiskiem.   ʹͲͳͶ ”Ǥ œ‰‘†‹‡ œ ƒ”–Ǥ ͳͳ  GIOŚ opracował program monitoringu wód m‘”•‹ Šǡ którego wdrożenie umożliwiło pozyskanie danych o stanie środowiska morskiego w ramach PMŚ na rzecz aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich oraz opracowywania bieżących ocen stanu środowiska morskiego.  „‡ ƒ ƒ–—ƒŽ‹œƒ Œƒ wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich ‘„‡Œ—Œ‡ ‘”‡• ‘† †‹ƒ ͳ •–› œ‹ƒ ʹͲͳͳ ”Ǥ †‘ †‹ƒ ͵ͳ ‰”—†‹ƒ ʹͲͳ͸ ”Ǥ ‡ƒŽ‹œƒ Œƒ –‡‰‘ œƒ†ƒ‹ƒ będzie służ›ć ƒ–—ƒŽ‹œƒ Œ‹ œ‡•–ƒ™— celów środowiskowych zgodnie z art. 10 RDSM, ustanowieniu zaktualizowanych programów monitoringu zgodnie z art. 11  ‘”ƒœ œƒ’”‘Œ‡–‘™ƒ‹— przyszłych programów działań zgodnie z art. 13 RDSM, które będą minimalizować negatywny wpływ oddziaływania antropogenicznego na środowisko morskie. Podstawą prawną do przeprowadzenia aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiskawód ‘”•‹ ŠŒ‡•–ƒ”–Ǥͷͷͷ—•–Ǥʹ’–ͺ—•–ƒ™›œ†‹ƒʹͲŽ‹’ ƒʹͲͳ͹”Ǥ–”ƒ™‘™‘†‡ȋœǤǤ’‘œǤͳͷ͸͸ǡ z późn. zm.Ȍǡœ™ƒ‡Œ†ƒŽ‡Œ„—•–ƒ™ą”ƒ™‘™‘†‡”Ǥ ‰‘†‹‡ œ ƒ”–Ǥ ͳͷͳ —•–Ǥ ͳ —stawy Prawo wodne aktualizację wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich opracowuje właściwy organ Inspekcji Ochrony Środowiska w —œ‰‘†‹‡‹— œ ‹nistrem właściwym do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, ministrem właściwym do spraw gospodarki morskiej, ministrem właściwym do spraw rybołówstwa oraz ministrem właściwym do spraw gospodarki ™‘†‡ŒǤ Obowiązek aktualizacji oceny stanu środowiska wód morskich dotyczy obszarów morskich, które obejmują rejon morza od linii podstawowej morza terytorialnego do granicy najdalej położonego obszaru, podlegającego jurysdykcji państwa członkowskiegoœ‰‘†‹‡œ†‡ˆ‹icją podaną w RDSM. W Polsce, do obszarów tych zalicza się wody morza terytorialnego, wyłącœą •–”‡ˆę‡‘‘‹ œąœ‡ œ›’‘•’‘Ž‹–‡Œ‘Ž•‹‡Œoraz wody przybrzeżne zgodn‹‡œƒ”–ǤͳͶ͵—•–ƒ™› ”ƒ™‘™‘†‡Ǥ W przypadku wód przybrzeżnych, przejściowych i terytor‹ƒŽ› Š†‘ƒ–—ƒŽ‹œƒ Œ‹wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich œ‘•–ƒły ™›‘”œ›•–ƒ‡ ‘ ‡› •–ƒ— ‡‘Ž‘‰‹ œ‡‰‘ ™›‘ƒ‡œ‰‘†‹‡œǤ ‰‘†‹‡ œ dyrektywą 2017/845 tabele 1 i 2 w załączniku III do  zostały †‘’”‡ ›œ‘™ƒ‡–ƒǡƒ„›wyraźniejodnosiły się do elementów dotyczących stanu (tabela 1) oraz do elementów dotyczących presji i ich oddziaływań (tabela ʹǡ ’‘œ› Œƒ ʹƒ ‹ ʹb), a także aby bezpośrednio łączyły elementy wymienione w obu tabelach ze wskaźnikami jakości określonymi w załączniku †‘™•’‘‹ƒ‡Œ, a w związku z tym również z kryteriami określonymi przez ƒ’‘†•–ƒ™‹‡ƒ”–Ǥͻ—•–Ǥ͵Ǥ Aktualizacja wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich œ‘•–ƒ‹‡ ’”œ‡’”‘™ƒ†œ‘ƒ zgodnie z przyjętym podziałem na ocenę ekosystemów morskich, ich struktury, funkcji i procesów mających szczególne znaczenie dla aktualizacji oceny zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. a ǡ œ uwzględnieniem presji antropogenicznych, sposobów użytkowania i działalności człowieka w środowisku morskim lub mających wpływ na środowisko morskie, co wynika z art. 8 ust. 1 lit. b ‹ Ǥ Jednym z obowiązkowych elementów aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód ‘”•‹ Šjest określenie stanu środowiska w odniesieniu do zestawu wartości progowych dla poszczególnych kryteriów ustalanych na poziomie europejskim, regionalnym lub krajowym.  ʹ  Monitor Polski – 12 – Poz. 230 ‡ ›œŒƒʹͲͳ͹ȀͺͶͺwprowadziła podział wskaźników, które’‘™‹›być uwzględnione w ocenie stanu środowiska morskiego na dwie grupy. ”–Ǥ ͳͷ͵ —•–Ǥͳ ’– ͳ —•–ƒ™› ”ƒ™‘ ™‘†‡ określa™•œ›•–‹‡ͳͳ ‡ Š†‘„”ego stanu środowiska wód morskichȋ”›•ǤͳȌǤ ‰‘†‹‡œ†ecyzją ʹͲͳ͹ȀͺͶͺ†‘grupy obejmującej ‡ Š›’”‡•Œ‹należąǣʹǡ͵ǡͷǡ͸ǡ͹ǡͺǡͻǡͳͲ‹ͳͳǡ†‘ ‰”—’› ‡ Š •–ƒ— należą: D1, D4 i D6 dotyczące elementów ekosystemu: ssaki, ryby, pta‹ǡ •‹‡†Ž‹•ƒ ’‡Žƒ‰‹ œ‡ǡ •‹‡†Ž‹•ƒ „‡–‘•‘™‡Ǥ  †‘—‡ ‹‡ aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich zachowano konwencję symboli dla cech ikryteriów za wersją anglojęzyczną ǡ–ŒǤ–†Žƒ ‡ Š›ǡ–†Žƒ”›–‡”‹—Ǥ   ‡ Š›•–ƒ— Cechy presji związane z wprowadzaniem i eksploatacją gatunków  ‡ Š›’”‡•Œ‹związane z wprowadzeniem do środowiska substancji, odpadów i energii ‡ Š›’”‡•Œ‹ˆ‹œ› œ› Š ›•ǤͳǤ   Schemat oceny stanu środowiska morskiego Bałtyku (opracowanie własne na podstaw‹‡ †‡ ›œŒ‹ʹͲͳ͹ȀͺͶͺȌǤ Dla każdej cechy zostały —•–ƒŽ‘‡”›–‡”‹ƒǡƒ’‘†•–ƒ™‹‡których zostanie przeprowadzona aktualizacja oceny. Istotną zmianą w stosunku do poprzedniej decyzji ‘‹•Œ‹ ȋȌ ʹͲͳͲȀͶ͹͹ œ†‹ƒ ͳwrześnia 2010”Ǥ ™sprawie kryteriów istandardów metodologicznych dotyczących dobrego stanu środowiska wód morskich ȋœǤ ”œǤ   ʹ͵ʹ œ ʹǤͲͻǤʹͲͳͲǡ •–”Ǥ ͳͶȌ Œ‡•–  ͵  Monitor Polski – 13 – Poz. 230 wprowadzony podział kryteriów na podstawowe i drugorzędne, z których uwzględnienie t› Š pierwszych dotyczących najistotniejszych presji i oddziaływań jest wymagane we wszystkich państwach członkowskich . Ewentualne odstąpienie od poszczególnych kryteriów w —œƒ•ƒ†‹‘› Š’”œ›’ƒ†ƒ Šǡ™›ƒ‰ƒ’”œ‡†•–ƒ™‹‡‹ƒ—œƒ•ƒ†‹‡‹ƒ™”ƒƒ Š’‘™‹ƒ†‘‹‡‹ƒ sporządzonego zgodnie z art. 9 ust. 2 lub art. 17 ust. 3 Ǥ Kryteria drugorzędne i związane z nimi standardy metodologiczne, specyfikacje i ujednolicone metody określone w załączniku †‘są wykorzystywane do uzupełnienia ”›–‡”‹—’‘†•–ƒ™owego lub gdy istnieje zagrożenie, że środowisko morskie nie osiągnie lub nie utrzyma dobrego stanu środowiska morskiego dla danego kryterium. O zastosowaniu kryterium drugorzędnego decyduje każde z państw członkowskich, o ile w załączniku –›nie okreśŽ‘‘ inaczej. Tak więc rezygnacja z danego kryterium drugorzędnego powinna być poprzedzona oceną ryzyka nieosiągnięcia dobrego stanu środowiska dla tego kryterium bądź kryteriów ’‘†•–ƒ™‘™› ŠǤ Dla poszczególnych kryteriów zostały opracowane wskaźniki odnoszące się do określonych parametrów i właściwości opisujących stan środowiska i presje.  Realizując wymóg skoordynowanych działań w ramach aktualizacjiwstępnej‘ ‡›•–ƒ— środowiska wód morskich Polska ma obowiązek współpracy w rejonie Morza Bałtyckiego w zakresie przeprowadzenia oceny holistycznej stanu środowiska wód morskich. Pierwsza wersja II oceny holistycznej (HOLAS II) ukazała się w czerwcu 2017 r. i obejmowała lata 2011ǦʹͲͳͷ (HELCOM 2017a). Jej aktualizacja do pełnego okresu oceny (lata 2011ǦʹͲͳ͸Ȍzostała ™›‘ƒƒ wiosną 2018 r. Oceny holistyczne wspierają sprawozdawczość państw członkowskich  ™ ramach ich obowiązku aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich dla ǡ ™ szczególności w zakresie zastosowanych wskaźników i metod oceny, które uległy znacznym zmianom w trakcie przygotowania II oceny holistycznej w porównaniu do poprzedniej oceny, również ze względu na zmiany w obowiązującym prawie . Dla potrzeb jednolitego podejścia do wstępnej ‘ ‡› stanu środowiska wód morskich ™”ƒƒ h HELCOM przyjęto zmodyfikowany podział Morza Bałtyckiego na podakweny, czyli morskie jednostki regionalne (MRU) podlegające ‘ ‡‹‡Ǥ ›•ǤʹǤ   Podakweny Morza Bałtyckiego wyznaczone na ™edłu‰ ȋ ʹͲͳ͵ȌǤ Ͷ  Monitor Polski – 14 – Poz. 230  ’”œ›’ƒ†— wybranych wskaźników ‹ ‡ Š obszary do oceny obejmują zarówno części podakwenów otwartego morza, jak również poszczególne Œ‡†‘Ž‹–‡ części wód przybrzeżnych. Przykładowo p”œ‡’”‘™ƒ†œ‡‹‡ ‘ ‡› ‹ Š–‹‘ˆƒ—› w akwenach Morza Bałtyckiego w ’‘†‘„•œƒ”ƒ Šȋ’ƒ–”œ”›•ǤʹǤͳǤ͸ʹȌprzyjętych przez Międzynarodową Radę Badań Morza (ICES) ma —œƒ•ƒdnienie merytoryczne. Jest powiązane z obszarami bytowania stad, które są poddawane ‘ ‡‹‡Ǥ  Aktualizacja wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich uwzględnia trzy aspekty: ͳ) analizę podstawowych cech i właściwości oraz obecnego stanu środowiskaǢ ʹ) analizę dominujących presji i oddziaływańǢ ͵) analizę ekonomiczną i społeczną wraz z analizą kosztów degradacji środowiska.   –ͳ‹ʹdotyczą klasyfikacji stanu środowiska morskiego isą‘”‡ślane w dwóch klasach: stan dobry (GES) i stan poniżej dobrego (subGES), natomiast’–͵wyjaśnia interakcje zachodzące między elementami środowiska a społeczeństwem w œƒ”‡•‹‡zarówno prowadzonej działalności gospodarczej, jak i szeroko pojętego bezpieczeństwa społecznego.  ͷ D3 D5 x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x D7 x D8 D9 D10 D11 – 15 –  ͸ Przyłów ssaków morskich Liczebność populacji i trend populacji foki szarej –ƒ”‡’”‘†— Œ‹ˆ‘‹•œƒ”‡Œ Występowanie foki szarej Wskaźnik produktywności bielika Wskaźnik zmian liczebnoś ‹zimujących ptaków wodnych  Wskaźnik zmian liczebności lęgowych ptaków wodnych Indeks wielkości ryb – ͳ Indeks stanu ichtiofauny SI dla wód przejściowych Multimetryczny wskaźnik makrozoobentosu Ǧ Wskaźnik stanu makrofitów –ͳ  œ–ƒ”‘ˆ‹–‘™›‹†‡••–ƒ—‡‘Ž‘‰‹ œ‡‰‘™œƒŽ‡™ƒ Š Wskaźnik MSTS –struktura wielkościowa i całkowite zasoby zooplanktonu ‹ƒȀ‹‘ǦWskaźnik okrzemkowoǦ„”—œ†‹ ‘™› ›ƒŽǦœƒ™‹–›•‹‹  ŠŽ‘”‘ˆ‹ŽǦƒǦśr‡†‹‡stężenie latem (VIǦ Ȍ ŠŽ‘”‘ˆ‹ŽǦƒǦśr‡†‹‡stężenie roczne Presje Trendy w pojawianiu się gatunków nierodzimych Wskaźniki śmiertelności połowowej gatunków eksploatowanych komercyjnie Wskaźniki biomasy gatunków eksploatowanych komercyjnie   Ǧśrednie stężenie zimowe (XIIǦ Ȍ  Ǧśrednie stężenie roczne Ǧśrednie stężenie w lecie (VIǦ Ȍ Ǧśrednie stężenie roczne  Ǧśrednie stężenie zimowe (XIIǦ Ȍ  Ǧśrednie stężenie roczne Ǧśrednie stężenie w lecie (VIǦ Ȍ Ǧśrednie stężenie roczne Przezroczystość wody latem (VIǦ Ȍ Przezroczystość wody Ǧśr‡†‹ƒ”‘ œƒ Ž‡ƒ††‡Ǧminimum w miesiącach (VIǦ Ȍ Dług tlenowy Zasięg przestrzenny i rozkład strat fizycznych naturalnego dna morskiego Komponenty ekosystemu D2 Cechy presji D6 D6 D4 Cechy stanu D1 Monitor Polski ͳͺǤ  ͳͻǤ ʹͲǤ ʹͳǤ ʹʹǤ ʹ͵Ǥ ʹͶǤ ʹͷǤ ʹ͸Ǥ ʹ͹Ǥ ʹͺǤ ʹͻǤ ͵ͲǤ ͵ͳǤ ͵ʹǤ ͵͵Ǥ ͳǤ •ƒ‹ ʹǤ ͵Ǥ ͶǤ ͷǤ –ƒ‹ ͸Ǥ ͹Ǥ ͺǤ ›„› ͻǤ ͳͲǤ ‹‡†Ž‹•ƒ ͳͳǤ „‡–‘•‘™‡ ͳʹǤ ͳ͵Ǥ ‹‡†Ž‹•ƒ ͳͶǤ ’‡Žƒ‰‹ œ‡ ͳͷǤ ͳ͸Ǥ ͳ͹Ǥ Lp. Wskaźniki do oceny kryteriów Wskaźniki wykorzystane w aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich.   Poz. 230 Lp. ͵ͶǤ ͵ͷǤ ͵͸Ǥ ͵͹Ǥ ͵ͺǤ ͵ͻǤ ͶͲǤ ͶͳǤ ͶʹǤ Ͷ͵Ǥ ͶͶǤ ͶͷǤ Ͷ͸Ǥ Ͷ͹Ǥ ͶͺǤ ͶͻǤ ͷͲǤ ͷͳǤ ͷʹǤ ͷ͵Ǥ ͷͶǤ ͷͷǤ ͷ͸Ǥ ͷ͹Ǥ ͷͺǤ ͷͻǤ ͸ͲǤ ͸ͳǤ ͸ʹǤ ͸͵Ǥ ͸ͶǤ ͸ͷǤ ͸͸Ǥ ͸͹Ǥ ͸ͺǤ ͸ͻǤ ͹ͲǤ ͹ͳǤ  ͹ Zasięg przestrzenny i rozkład presji fizycznych zakłóceń dna morskiego Powierzchnia dna morskiego dotkniętego trwałymi zmianami hydromorfologicznymi Aldehyd mrówkowy Ǧ™‘†ƒ ”•‡Ǧ™‘†ƒ ƒ”Ǧ™‘†ƒ ‘”Ǧ™‘†ƒ Chrom sześciowartościowy Ǧ™‘†ƒ Chrom ogólny Ǧ™‘†ƒ ›Ǧ™‘†ƒ Miedź Ǧ™‘†ƒ ‡‘Ž‡Ž‘–‡–‹†‡•ˆ‡‘Ž‘™›Ǧ™‘†ƒ Węglowodory ropopochodne –‹†‡•‘Ž‡Œ‘™›Ǧ™‘†ƒ Ž‹Ǧ™‘†ƒ ›Œƒ‹™‘Ž‡Ǧ™‘†ƒ Cyjanki związane Ǧ™‘†ƒ ‘Ž‹„†‡Ǧ™‘†ƒ ‡Ž‡Ǧ™‘†ƒ ”‡„”‘Ǧ™‘†ƒ ƒŽǦ™‘†ƒ ›–ƒǦ™‘†ƒ ƒƒ†Ǧ™‘†ƒ –›‘Ǧ™‘†ƒ Ž—‘”‹Ǧ™‘†ƒ ‡”›ŽǦ™‘†ƒ ‘„ƒŽ–Ǧ™‘†ƒ Žƒ ŠŽ‘”Ǧ™‘†ƒ –”ƒ ‡Ǧ™‘†ƒ –”ƒœ›ƒǦ™‘†ƒ ‡œ‡Ǧ™‘†ƒ ‹ˆ‡›Ž‘‡–‡”›„”‘‘™ƒ‡ȋ–‘‰‡‡”›ʹͺǡͶ͹ǡͻͻǡͳͲͲǡͳͷ͵ǡͳͷͶȌ–™‘†ƒǡ‘”‰ƒ‹œ› Kadm i jego związki –™‘†ƒǡ‘”‰ƒ‹œ›ǡ‘•ƒ†› ͳͲǦͳ͵– ŠŽ‘”‘ƒŽƒ›Ǧ™‘†ƒ ŠŽ‘”ˆ‡™‹ˆ‘•Ǧ™‘†ƒ ŠŽ‘”’›”‹ˆ‘•Ǧ™‘†ƒ ͳǡʹǦ†‹ ŠŽ‘”‘‡–ƒȋȌǦ™‘†ƒ ‹ ŠŽ‘”‘‡–ƒǦ™‘†ƒ ‹ȋʹǦ‡–›Ž‘Š‡•›ŽȌˆ–ƒŽƒȋ ȌǦ™‘†ƒ ‹—”‘Ǧ™‘†ƒ Wskaźniki do oceny kryteriów D2 D3 D5 x x D7 x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x D8 Cechy presji D6 D6 D4 Cechy stanu D1 x x D9 D10 D11  Monitor Polski – 16 – Poz. 230 Lp. ͹ʹǤ ͹͵Ǥ ͹ͶǤ ͹ͷǤ ͹͸Ǥ ͹͹Ǥ ͹ͺǤ ͹ͻǤ ͺͲǤ ͺͳǤ ͺʹǤ ͺ͵Ǥ ͺͶǤ ͺͷǤ ͺ͸Ǥ ͺ͹Ǥ ͺͺǤ ͺͻǤ ͻͲǤ ͻͳǤ ͻʹǤ ͻ͵Ǥ ͻͶǤ ͻͷǤ ͻ͸Ǥ ͻ͹Ǥ ͻͺǤ ͻͻǤ ͳͲͲǤ ͳͲͳǤ ͳͲʹǤ ͳͲ͵Ǥ ͳͲͶǤ ͳͲͷǤ ͳͲ͸Ǥ ͳͲ͹Ǥ ͳͲͺǤ ͳͲͻǤ  ͺ †‘•—ŽˆƒǦ™‘†ƒ Ž—‘”ƒ–‡Ǧ™‘†ƒǡ‘”‰ƒ‹œ›ǡ‘•ƒ†› ‡•ƒ ŠŽ‘”‘„‡œ‡ȋ Ȍ–™‘†ƒǡ‘”‰ƒ‹œ› ‡•ƒ ŠŽ‘”‘„—–ƒ†‹‡ȋ Ȍ–™‘†ƒǡ‘”‰ƒ‹œ› ‡•ƒ ŠŽ‘”‘ ›Ž‘Š‡•ƒȋ  ȌǦ™‘†ƒ œ‘’”‘–—”‘Ǧ™‘†ƒ Ołów i jego związki –™‘†ƒǡ‘”‰ƒ‹œ›ǡ‘•ƒ†› Rtęć i jej związki –™‘†ƒǡ‘”‰ƒ‹œ›ǡ‘•ƒ†› ƒˆ–ƒŽ‡Ǧ™‘†ƒ Nikiel i jego związki Ǧ™‘†ƒ ‘›Ž‘ˆ‡‘Ž‡Ǧ™‘†ƒ –›Ž‘ˆ‡‘Ž‡Ǧ™‘†ƒ ‡–ƒ ŠŽ‘”‘„‡œ‡Ǧ™‘†ƒ ‡–ƒ ŠŽ‘”‘ˆ‡‘ŽȋȌǦ™‘†ƒ ‡œ‘ȋƒȌ’‹”‡–™‘†ƒǡ‘”‰ƒ‹œ› ‡œ‘ȋ„ȌˆŽ—‘”ƒ–‡Ǧ™‘†ƒ ‡œ‘ȋȌˆŽ—‘”ƒ–‡Ǧ™‘†ƒ ‡œ‘ȋ‰ǡŠǡ‹Ȍ’‡”›Ž‡–™‘†ƒǡ‘•ƒ†› †‡‘ȋͳǡʹǡ͵Ǧ †Ȍ’‹”‡Ǧ‘•ƒ†› ›ƒœ›ƒǦ™‘†ƒ Związki tributylocyny –™‘†ƒǡ‘”‰ƒ‹œ› ”‹ ŠŽ‘”‘„‡œ‡›ȋȌǦ™‘†ƒ ”‹ ŠŽ‘”‘‡–ƒȋ ŠŽ‘”‘ˆ‘”ȌǦ™‘†ƒ ”‹ˆŽ—”ƒŽ‹ƒǦ™‘†ƒ ‹‘ˆ‘Ž–™‘†ƒǡ‘”‰ƒ‹œ› ™ƒ•’‡”ˆŽ—‘”‘‘–ƒ‘•—Žˆ‘‘™›ȋ Ȍ–‘”‰ƒ‹œ› ‹‘•››Ǧ‘”‰ƒ‹œ› ‡•ƒ„”‘‘ ›Ž‘†‘†‡ƒȋ ȌǦ‘”‰ƒ‹œ› ‡’–ƒ ŠŽ‘”Ǧ‘”‰ƒ‹œ› ‡–”ƒ ŠŽ‘”‘‡–ƒǦ™‘†ƒ Ž†”›ƒǡ‹‡Ž†”›ƒǡ†”›ƒǡ œ‘†”›ƒǦ™‘†ƒ –‹œ‘‡”’ƒ”ƒǦ’ƒ”ƒǦ™‘†ƒ DDT całkowity Ǧ™‘†ƒ ”‹ ŠŽ‘”‘‡–›Ž‡ȋ ȌǦ™‘†ƒ ‡–”ƒ ŠŽ‘”‘‡–›Ž‡ȋȌǦ™‘†ƒ ‡œǦͳ͵͹–™‘†ƒǡ‘”‰ƒ‹œ› ͳǦ ’‹”‡Ǧ‘”‰ƒ‹œ› Dioksyny i związki dioksynopodobne (suma Ϊ ΪǦȌǦ‘”‰ƒ‹œ› Wskaźniki do oceny kryteriów D2 D3 D5 D7 x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x D8 Cechy presji D6 D6 D4 Cechy stanu D1 x x x D10 D11 Monitor Polski x x x D9  – 17 – Poz. 230 Lp. ͳͳͲǤ ͳͳͳǤ ͳͳʹǤ ͳͳ͵Ǥ ͳͳͶǤ ͳͳͷǤ ͳͳ͸Ǥ ͳͳ͹Ǥ ͳͳͺǤ D3 D5 D7 D9 x D8 x x x x x x x x x D10 D11 – 18 – ͻ D2 Cechy presji D6 D6 D4 Cechy stanu D1 Monitor Polski    ‘Ž‹ ŠŽ‘”‘™ƒ‡„‹ˆ‡›Ž‡ȋǦ‘‰‡‡”›ʹͺǡͷʹǡͳͲͳǡͳ͵ͺǡͳͷ͵ǡͳͺͲȌǦ‘”‰ƒ‹œ› ͳͳͺȋ‘‰‡‡”ȌǦ‘”‰ƒ‹œ› ‹Ž‘ˆ‡ƒǦ™‘†ƒ ‡•–mikrojądrowy ’‡”ƒ–‹‘ƒŽ‘‹Ž•’‹ŽŽ•ˆ”‘•Š‹’• †’ƒ†›ƒŽ‹‹‹„”œ‡‰‘™‡Œ †’ƒ†›Ǧmikrocząstki Podwodne dźwięki impulsowe Ǧ•’Ž‘œŒ‡ Podwodne dźwięki ciągłe Wskaźniki do oceny kryteriów  Poz. 230  Monitor Polski – 19 – Poz. 230 Ocena poszczególnych cech według przyjętych kryteriów może być dokonana na dwa sposoby w zależności od dostępności danych i informacji:  ͳ) ilościowo–na podstawie wskaźników w odniesieniu do wartości progowych lub  ʹȌjakościowo–ƒ’‘†•–ƒ™‹‡‘ ‡›‡•’‡” ‹‡Œǡ jeżelidla danego wskaźnika nie została ustalona wartość progowa na poziomie europejskim lub regionalnym. ‘ ‡‹‡œ‘•–ƒłyuwzględnione granice stanu i wartości wskaźników wykorzystywanych †‘ ‘ ‡› •–ƒ— ‡‘Ž‘‰‹cznego dla wód przejściowych i przybrzeżnych opracowane zgodnie z , przy czym za granicę dobrego stanu środowiska (GES) przyjmuje się 3/5 wartości maksymalnej skali ocen RDW, którą dany wskaźnik może osiągnąć. Odpowiada to wyznaczeniu granicy między stanem „dobry i bardzo dobry” i „zły, słaby i umiarkowany”ǡ™edłu‰Ǥ   RDW RDSM  –ƒ„ƒ”†œ‘†‘„”› Dobry stan środowiska (GES)  –ƒ—‹ƒ”‘™ƒ›   Stan zły  –ƒ†‘„”›  Stan słaby  iezadowalającystan środowiskaȋ•—„ Ȍ   Ostateczny wynik będzie wyrażony tylko w dwóch klasach odpowiadających osiągnięciu (GES) lub nieosiągnięciu dobrego stanu środowiska (subGES). W ramach oceny cech stanu (D1, D4, D6) przeprowadza się oddzielną ocenę dla każdego z komponentów ekosystemu tj. dla grup gatunków ptaków, ssaków, ryb oraz siedlisk bentosowych ‹’‡Žƒ‰‹ œ› ŠǤW przygotowaniu metody oceny stanu środowiska Morza Bałtyckiego w obszarze POM uwzględniono ustalenia i rekomendacje wynikające z prac grup roboczych i projektów ǡ –ƒ‹ Š Œƒǣ –ƒ–‡ Ƭ ‘•‡”˜ƒ–‹‘ǡ ǡ  ‡–Š‹  Šƒ„‹–ƒ–ǡ  ǡ   ‹‘†‹˜ǡ ǡ ǡ ‘”ƒœ  ǡ  ǡ ‹ Ǥ ’”ƒ ‘™ƒƒ ‡–‘†ƒ ‘ ‡› –”œ‡ Š ™›‹‡‹‘› Š ‡ Š •–ƒ— †Žƒ  Œ‡•– ™ ™‹‡Ž— aspektach zbieżna z metodą zaproponowaną w ramach II oceny holi•–› œ‡Œ  ‘”ƒœ nawiązuje również do wskazówek technicznych podanych w aktualnej, roboczej wersji ’”œ‡™‘†‹ƒ†‘ƒ”–ǤͺȋƒŽ•Ž‡›‹‹ǤʹͲͳ͹ȌǤ Główną różnicą w metodzie oceny cech stanu w stosunku do wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich polskiej strefy Morza Bałtyckiego (GIOŚ ʹͲͳͶȌ Œ‡•– ‘„‡ ‹‡ zaproponowana „zintegrowana ocena bioróżnorodności” wykonywana w ramach każdego z komponentów ekosystemu odnosząca się jednocześnie do cech ͳǡͶ‹͸ǡ ‘œŒ‡†‡Œ•–”‘› rzutuje na brak możliwości jednoznacznego porównania wyników niniejszej oceny z poprzednią, z drugiej strony zachowana jest zgodność metodologii oceny w regionie Morza Bałtyckiego we współpracy Polski (Głównego Inspektora Ochrony Środowiska) z HELCOM. Możliwe jest jednak ’‘†•—‘™anie wszelkich zmian zachodzących w środowisku w porównaniu z wstępną oceną stanu środowiska wód morskich z 2012 r. na poziomie niektórych wskaźnikówȋGIOŚ ʹͲͳͶȌ‘”ƒœ nawiązanie do II oceny holistycznej (HELCOM 2017a).  ‡ƒ ‡ Š ’”‡•Œ‹ Œ‡•– ™›‘›™ƒƒ ƒ podstawie kryteriów podstawowych i drugorzędnych oddzielnie dla każdej z cechǤporównaniu do wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich polskiej strefy Morza Bałtyckiego (GIOŚ ʹͲͳͶ) nie następuje integracja oceny pomiędzy cechami presji. Ostatnim etapem aktualizacji oceny będzie identyfikacja i, jeżeli to możliwe, określenie ilościowe presji związanych z różnym wykorzystaniem środowiska morskiego, powodujących nieosiągnięcie GES, zgodnie z ich wykazem określonym w tabeli 1załącznika III †‘‘”ƒœ ™›‹‹‡ƒƒŽ‹œ™›‘ƒ› Šœ‰‘†‹‡œƒ”–Ǥͺ—•–ǤͳŽ‹–Ǥb RDSM. Ocena wykorzystania środowiska  ͳͲ  Monitor Polski – 20 – Poz. 230 morskiego i sił sprawczych powodujących presje stanowi istotną podstawę analizy ryzyka, a tym samym analizy kosztów i korzyści z podjęcia działań zgo†‹‡œǤ W pierwszym kroku zostanie określony stopień wykorzystania środowiska morskiego w kontekście korzyści społecznoǦ‡‘‘‹ œ› Š ƒ ’‘†•–ƒ™‹‡ †ƒ› Š •–ƒ–›•–› œ› Š ™ odniesieniu do głównych działów gospodarki morskiej, obejmujących zarówno wielkość produkcji, jak i też zatrudnienia: ͳȌż‡‰Ž—‰ƒ‘”•ƒǢ ʹȌ’‘”–›‘”•‹‡Ǣ ͵Ȍ’rzemysł stoczniowyǢ ͶȌ”ybołówstwo morskieǢ ͷȌ–urystyka morska i przybrzeżnaǢ ͸Ȍorski przemysł wydobywczyǢ ͹Ȍ•‡–‘”‘—ƒŽ›Ǣ ͺȌ”‘Ž‹ –™‘Ǣ ͻȌ‡‡”‰‡–›ƒ‘†ƒ™‹ƒŽƒ–ˆƒ”›™‹ƒ–”‘™‡Ǣ ͳͲȌ‘”•ƒ–—”›•–›ƒ™‹ƒ–”‘™ƒǢ ͳͳȌ†ziałalność militarnaǢ ͳʹȌ„adania naukowe, analizy i działania edukacyjneǤ  Oszacowanie ekonomicznych korzyści ze środowiska morskiego (marine water accouning approach) będzie stanowiło całkowitą wartość gospodarczą wód morskich powiązaną œwykorzystaniem środowiska, jego aktualnym stanem, presjami i wpływem człowieka. Przeprowadzenie analizy ekonomicznej dla poszczególnych subregionów pozwoli na określenie korzyści ekonomicznych oraz określenie udziału we wzroście zasobności społeczeństwa, stwarzając podstawy do określenia priorytetów dla działań naprawczych.  Powiązanie wyników analizy ekonomicznej z dobrami i usługami środowiska morskiego pozwoli na określenie kosztów jego degradacji, które mogą być podstawą do dalszej oceny korzyści z podjętych działań naprawczych (ƒrt. 13 RDSM) lub też stanowić podstawę do ‡™‡–—ƒŽ› Š†‡”‘‰ƒ Œ‹ȋƒrt. 14 RDSM) i być podstawą do aktualizacji Ǥ Jedną z metod oceny kosztów degradacji jest podejście oparte na analizie usług ekosystemu (ecosystem services approach). W tym wariancie presje są identyfikowane jako czynniki wpływające na stan ekosystemu morskiego, a więc jest możliwe bezpośrednie powiązanie określonych presji z elementami ekosystemu. Wartość usług ekosystemuobliczana jako potencjalna różnica pomiędzy dobrym stanem środowiska (GES) a sytuacją, która może wystąpić w przypadku braku działań w celu uzyskania GES przy zastosowaniu scenariusza BAU, może być interpretowana jako koszt degradacji. W ten sposób na wczesnym etapie zostaną zidentyfikowane podstawy do sformułowania zaleceń podejmowania działań zgodnie z RDSM. W tym podejściu Œ‡•– możliwa identyfikacja usług ekosystemu w powiązaniu z korzyściami, które mogą być potencjalnie utracone przy ‹‡œ‹‡‹‘›‡‰atywnym stanie środowiska naturalnego. Te potencjalnie utracone korzyści z osiągnięcia GES mogą być następnie porównywane z kosztami osiągnięcia celów RDSM określonymi w programach działań naprawczych.  ͳͳ  Monitor Polski – 21 – Poz. 230 1. Charakterystyka ekosystemu morskiego w polskich obszarach morskich 1.1. Warunki fizyczno-geograficzne  Śródkontynentalne Morze Bałtyckie Œ‡•– osłonięte od północnego zachodu Półwyspem Skandynawskim i połączone z Oceanem Atlantyckim przez Morze Północne i Skagerrak za pośrednictwem cieśnin: Wielki i Mały Bełt, Sund oraz Kattegat. Granica morza, oddzielająca Kattegat od Skagerraku, prowadzi od północnego cypla Jutlandii Ǧprzylądka Grenen do szkieru Pater Noster i wyspy Tjörn na brzegu szwedzkim ȋƒŒ‡™•‹ǡ ͳͻͻͶȌǤ Całkowita wymiana wód ™środkowym Bałtyku trwa od 25 do 30 lat. Całe Morze Bałtyckie leży na szelfie o nierównym dnie i niewielkiej na ogół głębokości, dzieli się jednak na głębsze baseny, rozdzielone progami i ławicami. W obrębie  œƒŒ†—Œą się następujące, główne elementy morfologiczne dna, patrząc od zachodu:część Ławic›†”œƒ‡Œ‹ ƒ•‡— ‘”Š‘Ž•‹‡‰‘ ȋͳͲͷ Ȍ ‘”ƒœ ›ƒ Słupskƒ ‘głębokości 65 mǡ ‘††œ‹‡Ž‘ƒ ‘† –‡‰‘ ostatniego progiem porzecznym utrudniającym ruch wód przydennych napływających z Morza PółnocnegoǤW części środkowej znajduje się Ławica Słupskƒǡƒƒ™• Š‘†œ‹‡południowa część Basenu Gotlandzkiego oraz Basen Gdański‘głębokości 118 mȋ”›•ǤͳǤͳǤͳȌǤ  ›•ǤͳǤͳǤͳǤ ƒ–›‡–”‹ƒBałtyku Południowego (wedłu‰Batymetria Bałtyku Południowego, 1994, [w:] Atlas zasobów, walorów i zagrożeń środowiska geograficznego Polski, IGiPZ PAN ƒ”•œƒ™ƒȌǤ  Główną drogę wymiany wód między Morzem Bałtyckim a Północnym stanowi Wielki Bełt, który w najpłytszych miejscach ma głębokość 15 m. Prądy wychodzące z Bałtyku kierują się przede wszystkim przez Sund, który na mieliźnie Drogden ma 12 m głębokości. Zatoka Kilońska ma poważne znaczenie hydrograficzne, gdyż wzdłuż Langelandu wpływają do niej wody oceaniczne w czasie wlewów i tutaj zgodnie z siłą Coriolisa skręcają na zachód, a po wypełnieniu zatoki słoną wodą przemieszczają się dalej przez Fehrmarn Belt i Zatokę Meklemburską ku ƒ•‡‘™‹ ”końskiemu, pokonując po drodze próg GedserǦDarsser Ort. Wlewy o większej sile występują w różnych, nieregularnych odstępach czasu, od roku do pięciu lat. Mają charakter epizodyczny i gwałtowny. Dalej, wody wlewów oceanicznych kierują się do Basenu  ͳʹ  Monitor Polski – 22 – Poz. 230 ‘”Š‘Ž•‹‡‰‘ ’”œ‡œ Cieśninę Bornholmską. Z kolei odświeżanie wód głębinowych Basenu ‘–Žƒ†œ‹‡‰‘ ‹ ƒ•‡— Gdańskiego odbywa się w okresach silnych, długotrwałych wlewów oceanicznych po upływie kilku miesięcy od czasu rozpoczęcia się wlewu w Cieśninach Duńskich. W okresach stagnacji w głębiach tych panują najczęściej warunki beztlenowe. —†‘™ƒ ‹ Šƒ”ƒ–‡” ’‘Ž•‹ Š brzegów Bałtyku są związane z okresem ostatniego zlodowacenia oraz fazami rozwoju południowego Bałtyku. Na odcinkach brzegu zbudowanych œosadów plejstoceńskich występują klify o różnym stopniu aktywności. Wobniżeniach powierzchni plejstoceńskiej zlokalizowane są w większości jeziora przymorskie odcięte mierzejami, o różnej zasobności osadów litoralnych. W części pradolin uchodzących do Zatoki Gdańskiej lub Bałtyku rozwinięte są brzegi niskie. Typ brzegów niskich w przewadze zlokalizowany jest w strefie brzegowej Zalewów Wiślanego i ƒŽ‡™—Szczecińskiego. ”œ‡‰‹‘–™ƒ”–‡‰‘‘”œƒsązbudowane w 77% z wydm oraz w 19% z klifów. Zatoka Gdańska Šƒ”ƒ–‡”›œ—Œ‡ się przewagą brzegów wydmowych (73%) ze znacznym udziałem brzegów ‹•‹ ŠȋͺΨȌǤ Brzegi klifowe wybrzeża południowego Bałtyku są œ„—†‘™ƒ‡ ’”œ‡™ƒżnie œ ‰Ž‹‹ƒ•–› Š utworów glacjalnych, piasków i żwirów fluwoglacjalnych oraz mułków i iłów zastoiskowych ȋ—„otowicz, 1984). W zależności od intensywności hydrodynamicznej akwenu następuje szybszy lub wolniejszy proces niszczenia brzegów klifowych. Występują one głównie wzachodniej części Zatoki Gdańskiej oraz nad otwartym morzem, na odcinkach CetniewoǦJastrzębia Góra, ‘™›Ǧ Ustka, Jarosławiec, NiechorzeǦDziwnówek i Wyspa WolinǤ Brzegi mierzejowe w granicach Polski, z wyłączeniem Półwyspu Helskiego, obejmują 109 km, co stanowi 22% brzegów otwartego morza. Mierzeje zlokalizowane są głównie na wysokości ’”ƒ†‘Ž‹‹†epresji końcowych i odcinają powstałe w obniżeniach jeziora przymorskie lub zalewy ‘†‘–™ƒ”–‡‰‘‘”œƒǤ Mierzeje południowobałtyckie, tworzące się w różnych sytuacjach dynamicznych przedstawiają trzy odmienne typy morfogenetyczne. Struktura Mierzei Wiślanej związana jest œrozwojem rozległej pokrywy litoralnej w warunkach podwodnej ak——Žƒ Œ‹™•›–—ƒ Œ‹‘”œƒ ”‡‰”‡dującego (Rosa, 1980). Mierzeje części centralnej i częściowo zachodniej charakteryzują się ™›stępowaniem rozbudowanych przymierzejowych pól ™›†‘™› h (np. Mierzeja j. Łebsko), –™‘rzyły się w warunkach stabilizacji poziomu morza. Mierzeje zachodniego wybrzeża należy zaliczyć do prostych form mierzejowych o niewielkich zasobach piaszczystych, zarówno ™przybrzeżu jak i na brzegu, które tworzyły się w warunkach transgresji (np. Mierzeja —‘™•ƒȌǤ Erozja brzegów mierzejowych w okresie 1889Ǧ1975 obejmowała 64% ich długości. Szczególnie intensywnie byłniszczony brzeg Półwyspu Helskiego, który od roku 1989 jestobjęty •›•–‡ƒ–› œ› •œ–— œ› œƒ•‹Žƒ‹‡. Przewiduje się wzrost prędkości izasięgu obszarów ‹•œ œ‘› Š ‹‡”œ‡‹ w związku z prognozami ™œ”‘•–— intensywnych sztormów oraz podnoszeniem się p‘œ‹‘—‘”œƒǤ   1.2.Warunki meteorologiczne i hydrologiczne  Wiatr Jednym z elementów wspomagających ocenę stanu ekologicznego wód przejściowych ‹przybrzeżnych jest ekspozycja na falowanie. Bezwzględną miarą tego parametru jest rozciągłość działania wiatru, czyli długość drogi oddziaływania wiatru nad morzem, a co za tym idzie możliwość generowania falowania. ƒŒ‘”œ›•–‹‡Œ•œ‡™ƒ”—‹†‘’‘™•–ƒ™ƒ‹ƒˆƒŽ™‹ƒ–”‘™› Šǡ oddziałujących na strefę płytkowodną i polski brzeg, występują podczas silnych wiatrów z sektora północnego, od zachodnich poprzez północne do północnoǦ™• Š‘†‹ ŠǤ Warunki oddziaływania falowania wiƒ–”‘™‡‰‘ ƒ „”œ‡‰ ™ ™‹‡Ž‘Ž‡ ‹— ʹͲͳͳǦʹͲͳ͸ przedstawiono pośrednio, wykorzystując pomiary kierunku i prędkości wiatru na wybranych stacjach, reprezentujących poszczególne obszary wód przybrzeżnych i przejściowych. Charakterystykę wiatru i poziomów morza opra ‘™ƒ‘ƒ’‘†•–ƒ™‹‡†ƒ› Š’‘‹ƒ”‘™› ŠœŽƒ–  ͳ͵  Monitor Polski – 23 – Poz. 230 ʹͲͳͳǦ2016, gromadzonych w ramach państwowej służby hydrologicznoǦ‡–‡‘”‘Ž‘‰‹ œ‡Œ  Ǧ Ǥ Rozkład średniej prędkości wiatru w ośmiu sektorach kierunku w Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͳǦʹͲͳ͸ȋ”›•Ǥ ͳǤʹǤͳȌ na akwenie Basenu Bornholmskiego (stacja w Świnoujściu i Ustce) pokazuje podobne rozkłady częstości kierunków wiatru. Przeważał wiatr z kierunków południowoǦœƒ Š‘†‹ Šǡ œ przewagą południowego. Częstości pozostałych kierunków na obu stacjach są 3Ǧ”‘–‹‡‹‡Œ•œ‡ǡ z przewagą kierunków wschodnich. Natomiast w Świnoujściu najsilniejsze są wiatry z sektorów północnych (NW, NE i N), stosunkowo mniej licznych. W zachodniej części Basenu ‘”Š‘Ž•‹‡go (Ustka) najsilniejsze wiatry występują z kierunków zachodnich, a‘Ž‡Œ‡ œ sektora północnego. Średnia prędkość wiatru we wschodniej części Basenu Bornholmskiego jest znacznie większa niż w zachodniej.  ›•ǤͳǤʹǤͳǤ Róże wiatru na wybranych stacjach polskiego wybrzeża; róże górne: częstość występowania kierunków, róże dolne –prędkość średnia w sektorach, Žƒ–ƒʹͲͳͳǦʹͲͳ͸Ǥ ƒƒ™‡‹‡™• Š‘†‹‡‰‘Basenu Gotlandzkiego (stacja Łeba), jeszcze w większym stopniu niż w Ustce, przeważały wiatry z kierunków zachodnich (największa częstość) oraz południowoǦ zachodnich, a także południowych. W pozostałych sektorach wiatru sytuacja wygląda podobnie, jak na akwenie Basenu Bornholmskiego. Średnia prędkość wiatru na akwenie Basenu Gotlandzkiego jest również największa dla wiatrów zachodnich i południowoǦœƒ Š‘†‹ ŠǤ Pozostałe kierunki wiatru charakteryzują się zbliżoną średnią prędkością. Na akwenie Basenu Gdańskiego (stacja Hel) najczęstszymi wiatrami sąǡ ’‘†‘„‹‡ Œƒ ™Ustce, wiatry z kierunków zachodnich oraz w mniejszym stopniu południowych, pozostałe kierunki mają zbliżoną częstość. ozkład średnich prędkości wiatru dla wszystkich kierunków jest zbliżonyǡƒ•ilny wiatr może wystąpić z każdego kierunkuǤ  ‘Ž‡‹ ƒ ’‘Ž•‹ Š wodach przybrzeżnych Basenu Gdańskiego (stacja Gdańsk Port Północny) znajwiększą częstością występują wiatry z kierunku południowego, a także zachodniego. Wiatry z kierunków od NW, N, NE, E do SE występują ze zbliżoną, ale znacznie niejszą częstością. Rozkład średnich prędkości wiatru dla wszystkich kierunków jest też dosyć  ͳͶ  Monitor Polski – 24 – Poz. 230 zbliżony, jednak najsilniejszy wiatr występuje przy wiatrach północnych oraz północno Ǧ œƒ Š‘†‹ ŠǤ  ƒ„‡ŽƒͳǤʹǤͳǤ Średnia prędkość wiatru (m sǦͳ) na wybranych stacjach wzdłuż polskiego wybrzeża™Žƒ–ƒ Š ʹͲͳͳǦʹͲͳ͸Ǥ  –ƒ Œƒ ƒ–ƒ ʹͲͳͳǦʹͲͳ͸ Świnoujście ͵ǡ͵ •–ƒ Ͷǡ͹ Łeba ͵ǡͻ Gdańsk Port Północny Ͷǡͷ ‡Ž ͵ǡ͵ Średnia prędkość wiatru na stacjach wzdłuż polskiego wybrzeża zmienia się w zależności od akwenu. W Ustce i w Gdańsku Porcie Północnym była największa, natomiast najsłabszy średni wiatr był w Świnoujściu i Helu, mniejszy o okołoͳǡͶ•Ǧͳȋ–ƒ„‡ŽƒͳǤʹǤͳȌǤ ƒ•›ƒŽƒ średnia prędkość wiatru i odpowiadający jej kierunek zmieniała się na poszczególnych stacjach wzdłuż polskiego wybrzeża (–ƒ„‡ŽƒͳǤʹǤʹȌǡ‹–ƒ’. w Łebie najwyższa prędkość 7,1 m sǦͳ występowała ’”œ› œƒ Š‘†‹ Š ȋȌ ‹‡”—ƒ Š ™‹ƒ–”—ǡ ƒ ™ Gdańsk— ‘”– Północny przy wiatrach północnych Ǧ͸ǡ͵•ǦͳǤ ƒ„‡ŽƒͳǤʹǤʹǤ Maksymalna średnia prędkość wiatru (m s Ǧͳ) i odpowiadający jej kierunek ™‹ƒ–”— ƒ wybranych stacjach wzdłuż polskiego wybrzeża w Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͳǦʹͲͳ͸Ǥ  –ƒ Œƒ ƒ–ƒ ʹͲͳͳǦʹͲͳ͸ Świnoujście ͷǡͷǦNE •–ƒ Łeba ͸ǡͻǦW ͹ǡͳǦW ‡Ž Ͷǡ͸ǦW Gdańsk Port Północny ͸ǡ͵ǦN O zróżnicowanych warunkach anemobarycznych panujących w ciągu roku w strefie brzegowej świadczy częstość występowania ciszy ™ Žƒ–ƒ Š ʹͲͳͳǦ2016. Największa wartość występuje w Świnoujściu, i kolejno w Łebie. Natomiast naj‹‡Œ•œƒczęstość występowania ciszy była na Helu (–ƒ„‡ŽƒͳǤʹǤ͵), jako na stacji otoczonej z trzech stron wodą.  ƒ„‡ŽƒͳǤʹǤ͵Ǥ Częstość (%) występowania ciszy na wybranych stacjach wzdłuż polskiego wybrzeża ™™‹‡Ž‘Ž‡ ‹—ʹͲͳͳǦʹͲͳ͸Ǥ  –ƒ Œƒ ƒ–ƒ ʹͲͳͳǦʹͲͳ͸ Świnoujście ͳǡ͸ •–ƒ Ͳǡͷ Łeba ͳǡͳ ‡Ž ͲǡͶ Gdańsk Port Północny Ͳǡ͹ Mieszanie wód Wynikiem oddziaływania wiatru oraz termohalinowej konwekcji, p‘œƒ ’‘™•–ƒ™ƒ‹‡ ˆƒŽ‘™ƒ‹ƒǡ Œ‡•– ’‹‘‘™‡ ‹‡•œƒ‹‡ górnych warstw wód morskich. Niezależnie od pory roku temperatura wody w strefie płytkowodnej jest często wyrównana od powierzchni do dna w wyniku ‹‡•œƒ‹ƒ ™‹ƒ–”‘™‡‰‘Ǥ ‘Ž‡‹ ‘™‡ Œƒ występuje wokresie jesiennego ochładzania się wód w™ƒ”•–™‹‡ ’‘™‹‡”œ Š‹‘™‡Œ ‹ ’‘™‘†—Œ‡ zapadanie zimniejszych i bardziej gęstych mas ™‘†› ™głąb toni wodnej. Pod warstwą chłodniejszej wody utrzymuje się wtedy cieplejsza warstwa wód przydennych. Największe głębokości rozdziału między tymi warstwami występują późną jesienią, w okresie zimowym i na początku wiosny. Najmniejsze zaś, od późnej wiosny (kwiecień lub ƒŒȌ†‘•‹‡”’‹ƒȋ”›•ǤͳǤʹǤʹȌǤ Zjawisko to występuje szczególnie w ”‡Œ‘ƒ Š o znacznych głębokościach Œƒǣ Basen Gdański, ™• Š‘†‹ƒ•‡ ‘–Žƒ†œ‹ œ›ƒ•‡‘”Š‘Ž•‹ǤNależy do nich także akwen „’‘Ž•‹‡™‘†› przybrzeżne Zatoki Gdańskiej” określony przez HELCOM MAS ȋ  ʹͲͳ͵Ȍ, gdyż obejmuje  ͳͷ  Monitor Polski – 25 – Poz. 230 Zatokę Gdańską Wewnętrzną,gdzie występują duże głębokości. Na rysunku dotyczącym Basenu Gdańskiego skala pionowa zasięgu mieszania jest większa niż w przypadku pozostałych akwenów ze względu na jego maksymalny zasięg różniący się od maksimum w pozostałych akwenach. Podczas większości rejsów w 2016 r., średnia głębokość warstwy wymieszania w wodach Basenu Bornholmskiego była większa od średniej z poprzedzającego 10ǦŽ‡ ‹ƒ ’‘œƒ œ‡”™ ‡ ‹wrześniem, kiedy była mniejsza. W lutym i listopadzie jej głębokość różniła się o ponad 10 m od ś”‡†‹‡Œ™‹‡Ž‘Ž‡–‹‡Œȋ”›•ǤͳǤʹǤʹƒȌǤ Większe różnice w stosunku do średniej wieloletniej wystąpiły w kwietniu 2016 rǤ ™‡ wschodnim Basenie Gotlandzkim, kiedy średnia głębokość warstwy wynosiła tylko około 10 m. W pozostałych miesiącach wartości średnie były podobne w obu okresach (”›•ǤͳǤʹǤʹ„ȌǤ Odmiennie kształtowały się warunki mieszania w wodach Basenu Gdańskiego, zarówno w części otwartej, jak i jego wodach przybrzeżnych. Znaczną część tego obszaru zajmuje strefa ‘–™ƒ”–ƒƒ™‹atr z kierunków północnych. Z kolei strefa płytkowodna zachodniej części Zatoki Gdańskiej jest bardzo płytka, co ogranicza możliwość wystąpienia dużych głębokości warstwy ‹‡•œƒ‹ƒ ‹jednocześnie jest osłonięta dla większości kierunków wiatru, poza wschodn‹Ǥ Ogólna charakterystyka zmienności głębokości warstwy wymieszania w Basenie Gdańskim jest podobna do pozostałych akwenów otwartego morza z różnymi odchyleniami od średniej wieloletniej oraz największym zasięgiem głębokości sięgającym ponad 80 metrów w l—–› ȋ”›•ǤͳǤʹǤʹ ȌǤ ‘Ž‡‹™’‘Ž•‹ Š wodach przybrzeżnych Basenu Gdańskiego maksymalny zasięg głębokości warstwy wymieszania jest ograniczony do około 15 m od maja do sierpnia, w marcu ‹październiku. W pozostałych miesiącach wartości średnie są mniejsze, tylko wŽ‹•–‘’ƒ†œ‹‡ ʹͲͳ͸”Ǥ zarejestrowano znacznie większą głębokość w stosunku do średniej wieloletniej  ȋ”›•ǤͳǤʹǤʹd), różniącą się o około 15 m.  ƒȌ „Ȍ Ȍ ›•ǤͳǤʹǤʹǤ   †Ȍ Zakres zmienności głębokości warstwy wymieszania [m] w 2016 r. oraz średnia głębokość ™2016 (trójkąty) i w wieloleciu (kwadraty) w wydzielonych akwenach  Bałtyku: 

1. a)Basen Bornholmski,
2. b)wschodni Basen Gotlandzki,
3. c)Basen Gdański, d) ’‘Ž•‹‡ ™‘†› przybrzeżne Basenu GdańskiegoǤ ͳ͸  Monitor Polski – 26 – Poz. 230 Poziomy morza ”‘ ‡•› Š›†”‘†›ƒ‹ œ‡ występujące w obrębie południowego Bałtyku są modyfikowane w strefie płytkowodnej i brzegowej, zarówno przez rzeźbę dna, jak ‹ukształtowanie brzegu. Również stopień zagrożenia •ƒ‡‰‘ „”œ‡‰— ™ •›–—ƒ Œƒ Š ‘”ƒœ ‹–‡•›™‹‡Œ•œ› Š sztormów wpływa na stopień bezpieczeństwa terenów ƒœƒ’Ž‡ œ—ǤW strefie wód przejściowych iprzybrzeżnych zmiany poziomu morza, falowanie oraz prądy w strefie brzegowej wpływają zarówno na transport materii, jak również na warunki hydromorfologiczne. Szczególnie œ‹ƒ› ’‘œ‹‘— ‘”za w okresie sztormów (spiętrzenia sztormowe) powodują konieczność rozwoju infrastruktury służącej ochronie terenów nadmorskich przed zalewaniem czy wręcz powodziami sztormowymi. Miarą zagrożeń tej strefy jest częstość występowania poziomów osiągających Ž—b przekraczających poziomy ostrzegawcze i alarmowe.  Charakterystykę zmian poziomu morza opracowano na podstawie danych pomiarowych œ‘”‡•— ʹͲͳͳǦ2016, gromadzonych w ramach państwowej służby hydrologicznoǦ ‡–‡‘”‘Ž‘‰‹ œ‡Œ  Ǧ Ǥ  ‘ƒ™‹ƒ› ™‹‡Ž‘Ž‡ ‹— największą częstością występowania stanów ostrzegawczych ™•ƒŽ‹ ”‘— ȋ–ƒ„‡Žƒ ͳǤʹǤͶ) charakteryzowała się wschodnia część polskiego wybrzeża (rejon Zatoki Gdańskiej – stacja w Gdańsku w Porcie Północnym oraz Władysławowo). Niemal  ͵Ǧkrotnie mniejszą częstość występowania stanów ostrzegawczych odnotowano w zachodniej części wybrzeża (stacje Świnoujście, Kołobrzeg).  Porównując częstość występowania stanów alarmowych w Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͳǦʹͲͳ͸™•ƒŽ‹”‘— w poszczególnych rejonach wybrzeża, również na wybrzeżu wschodnim stany alarmowe występowały częściej (około 2Ǧkrotnie) w porównaniu do wybrzeżaœƒ Š‘†‹‡‰‘Ǥ ƒ„‡ŽƒͳǤʹǤͶǤ Częstość (%) występowania poziomów morza osiągających lub przekraczających stan ostrzegawczy i alarmowy (
4. cm)na stacjach polskiego wybrzeża w wieloleciu 2011ǦʹͲͳ͸Ǥ  –ƒ Œƒ –ƒ› Świnoujście •–ƒ Łeba ƒŽƒ”‘™‡ Ͳǡʹ͹ ͲǡͲ͹ ͲǡͲ͹ ‘•–”œ‡‰ƒ™ œ‡ ͲǡͺͲ Ͳǡ͸ͳ Ͳǡͷ͵ ‡Ž Gdańsk Port Północny Ͳǡͷʹ Ͳǡ͸ͷ ʹǡ͵͹ ͵ǡͲ͸  W poszczególnych miesiącach najczęstsze występowanie stanów ostrzegawczych przypada na miesiące zimowe: grudzień i styczeńǤ†‘•‹się to do całego wybrzeża (–ƒ„‡ŽƒͳǤʹǤͷȌǤ›’‘™› okresem, kiedy występują sztormy i związane z nimi wysokie poziomy oraz stany ostrzegawcze i alarmowe, jest jesień i zima. Sztormy letnie, które należą do rzadkości powodowały występowanie stanów ostrzegawczych we wschodniej części wybrzeża (stacja Gdańsk ‘”– Północny oraz Władysławowo) wokresie letnim (lipiec, sierpień). W maju i œ‡”™ — •–ƒ› ostrzegawcze nie występowały na całym wybrzeżu. W miesiącach od marca do września ™Žƒ–ƒ Š ʹͲͳͳǦʹͲͳ͸•–ƒ›ƒŽƒ”‘™‡‹‡były ‘–‘™ƒ‡na całym wybrzeżu (–ƒ„‡ŽƒͳǤʹǤ͸ȌǤ Najrzadziej, zarówno stany ostrzegawcze, jak i alarmowe notowano w środkowej części ™›„rzeża od Kołobrzegu do Ustki, czyli w obrębie ’‘Ž•‹ Š wód przybrzeżnych ™• Š‘†‹‡‰‘ ƒ•‡—‘”Š‘Ž•‹‡‰‘ǤNajczęstsze występowanie stanów ƒŽƒ”‘™› Šprzypada na miesiące zimowe: styczeń i grudzień, donosi się to do całego wybrzeża.   ͳ͹ ͵ǡͲʹ ͷͷͲ ͷͷͲ ͷ͹Ͳ ͳͳǡ͵͸ ͻǡͶͷ ʹǡ͸Ͷ ʹǡͺͻ ͷ͹Ͳ ͷ͸Ͳ  –ƒ ‘•–”œ‡‰ƒ™ œ› ͳǡͷ Ͳǡͻ͵ Ͳǡ͸ͻ Ͳǡͻͳ Ͳǡʹ͹  ͲǡͲʹ Ͳǡʹͷ Ͳǡͳͳ Ͳǡ͵͹ Ͳǡʹͳ ͲǡͲͷ  ͲǡͲͻ Ͳǡ͵  ͲǡͶͷ              ͲǡͲͻ ͲǡͲͶ      Ͳǡʹ͹ ͲǡͲ͹      ͳǡͻͶ Ͳǡͻ   Ͳǡͳʹ  ͶǡͳͶ ͵ǡͲͷ Ͳǡͳ͸ Ͳǡʹ ͳǡͺͺ  ͵ǡͳͷ ʹǡͶͷ ͲǡͶͶ ͲǡͶͻ Ͳǡͻͻ  ͳ͵ǡʹ͸ ͳͲǡͺ͹ ʹǡ͵ͷ ʹǡͷ͵ ʹǡ͹͵   Ͳǡͷ͸ ͷ͹Ͳ ͷ͹Ͳ ͸ͲͲ ͵ǡ͵ͺ ʹǡ͹ͳ Ͳǡ͸ͷ ͳǡʹͳ ͸ͳͲ ͷͺͲ  –ƒƒŽƒ”‘™›   Ͳǡͷͻ Ͳǡ͸͸    Ͳǡͷͳ ͲǡͲʹ    ͳͺ                                       Ͳǡ͹ͺ Ͳǡʹ͹   ͲǡͶ͹  Ͳǡ͵ͻ Ͳǡ͵͹   Ͳǡ͵ͷ  ʹǡͷ͵ ʹǡͳ͹ Ͳǡʹʹ Ͳǡʹͷ Ͳǡ͹Ͷ   – 27 –    –ƒ Œƒ Świnoujście  œƒ Š‘†‹ƒ•‡‘”Š‘Ž•‹ Kołobrzeg œƒ Š‘†‹ƒ•‡‘”Š‘Ž•‹ •–ƒ ™• Š‘†‹ƒ•‡‘”Š‘Ž•‹ Władysławowo ™• Š‘†‹ƒ•‡ ‘–Žƒ†œ‹ Gdańsk ǦPort Północny Basen Gdański Monitor Polski ƒ„‡ŽƒͳǤʹǤ͸Ǥ Częstość (%) występowania poziomów morza osiągających lub przekraczających stan alarmowy (
5. cm)w poszczególnych miesiącach, na •–ƒ Œƒ Š polskiego wybrzeża,Žƒ–ƒʹͲͳͳǦʹͲͳ͸Ǥ Świnoujście  œƒ Š‘†‹ƒ•‡‘”Š‘Ž•‹ Kołobrzeg œƒ Š‘†‹ƒ•‡‘”Š‘Ž•‹ •–ƒ ™• Š‘†‹ƒ•‡‘”Š‘Ž•‹ Władysławowo ™• Š‘†‹ƒ•‡ ‘–Žƒ†œ‹ GdańskPort Północny Basen Gdański –ƒ Œƒ ƒ„‡ŽƒͳǤʹǤͷǤ Częstość (%) występowania poziomów morza osiągających lub przekraczających stan ostrzegawczy (
6. cm)w poszczególnych miesiącachǡƒ•–ƒ Œƒ Š ’‘Ž•‹‡‰‘wybrzeżaǡŽƒ–ƒʹͲͳͳǦʹͲͳ͸Ǥ  Poz. 230  Monitor Polski – 28 – Poz. 230 Zlodzenie  Naturalnym czynnikiem, który wpływa na rozwój procesów biologicznych oraz dystrybucję zanieczyszczeń z lądu jest występowanie ’‘”›™›Ž‘†‘™‡Œƒ‘„•œƒ”ƒ Š wód. Występowanie zjawisk lodowych na południowym Bałtyku jest niewielkie (Ž‹ œ„ƒ †‹ œlodem, długość sezonu lodowego, daty pojawienia się zlodzenia i jego zaniku) ™porównaniu z pozostałą częścią Morza Bałtyckiego. W polskiej strefie przybrzeżnej zlodzenie pojawia się tylko podczas —‹ƒ”‘™ƒ› Š‹•—”‘™› Šœ‹Ǥ Ž‘†œ‡‹‡ƒ poszczególnych akwenach kształtuje się różnorodnie.  Polska strefa przybrzeżna dzieli się na kilka rejonów o odmiennym przebiegu zlodzenia: polskie wody przybrzeżne zachodniego Basenu Bornholmskiego (rejon wybrzeża Zatoki ‘‘”•‹‡ŒȌǡ ™• Š‘†‹‡‰‘ ƒ•‡— ‘”Š‘Ž•‹‡‰‘ ‹ ƒ•‡— ‘–Žƒ†œ‹‡‰‘ ‘”ƒœ ’‘Ž•‹‡ ™‘†› przybrzeżne Basenu Gdańskiego, obszar zalewów: jak Zalew Szczeciński i ƒŽ‡™ Wiślany oraz obszar otwartego morza wszystkich basenów. Zjawiska lodowe w rejonie otwartego morza występują rzadko. W polskiej strefie przybrzeżnej najczęściej obserwowanymi formami zlodzenia są początkowe postacie lodu oraz kra, dochodzi do tego również lód naniesiony z rzek. Podczas surowych zim u polskiego wybrzeża lód może pojawić się już pod koniec listopada i może utrzymać się do drugiej połowy marca, a nawet do początku kwietnia. Ustępowanie zlodzenia jest przeważnie związane z odpływem lodu od wybrzeży i przypada przeciętnie na koniec lutego i początek marca. Suma chłodu (wskaźnik surowości zimy), czyli średnia suma ujemnych średnich dobowych –‡’‡”ƒ–—” ’‘™‹‡–”œƒ ™ ”‡Œ‘‹‡ polskich wód przybrzeżnych pozwala na ocenę surowości poszczególnych sezonów zlodzenia. ›•ǤͳǤʹǤ͵Ǥ Suma ujemnych średnich dobowych temperatur powietrza –„suma chłodu” dla polskiego wybrzeża,Žƒ–ƒʹͲͳͳ–ʹͲͳ͹Ǥ ›•Ǥ ͳǤʹǤ͵ przedstawia występowanie zim od najcieplejszej do najchłodniejszej w Žƒ–ƒ Š ʹͲͳͳǦ2017. Najcieplejszą zimą była zima 2014/2015 ”Ǥ, natomiast najchłodniejszą zima ʹͲͳʹȀʹͲͳ͵”Ǥ, chociaż żadna z zim z tego okresu nie była surowa. Liczba dni z lodem w poszczególnych sezonach lodowych jest przedstawiona  ™ –ƒ„‡Ž‹ ͳǤʹǤ͹Ǥ  Žƒ–ƒ Š ʹͲͳͳ–ʹͲͳ͹ Ž‹ œ„ƒ †‹ œ Ž‘†‡ œƒ‘„•‡”™‘™ƒƒ ™ ’‘Ž•‹‡Œ •–”‡ˆ‹‡  ͳͻ  Monitor Polski – 29 – Poz. 230 przybrzeżnej zmienia się od około12 dni w Świnoujściu do 1 dnia (dla zim, w których występował lód w danym rejonie).  Rejon wybrzeża środkowego, czyli polskie wody przybrzeżne wschodniego Basenu ‘”Š‘Ž•‹‡‰‘ ‹ ƒ•‡— Gotlandzkiego oraz Basenu Gdańskiegoǡ należ› do akwenów ‘najłagodniejszych warunkach zlodzenia w polskiej strefie przybrzeżnejǡ‰†œ‹‡przeważnie brak Œ‡•–Ž‘†—’‘œƒœƒŽ‡™ƒ‹Ǥ  ƒ„‡ŽƒͳǤʹǤ͹Ǥ ‹ œ„ƒ†‹œŽ‘†‡ȗna polskich wodach przybrzeżnych w Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͳǦʹͲͳ͹Ǥ ™‡ ʹͲͳͳȀʹͲͳʹ ʹͲͳʹȀʹͲͳ͵ ʹͲͳ͵ȀʹͲͳͶ ʹͲͳͶȀʹͲͳͷ ʹͲͳͷȀʹͲͳ͸ ʹͲͳ͸ȀʹͲͳ͹ Świnoujście Zalew Szczeciński  Polskie wody przybrzeżneƒ•‡—‘”Š‘Ž•‹‡‰‘ ͳʹ ͵ ͸ ʹ͸ ͹ͷ ͵Ͷ –Ǥ‘œ‡™‹‡ ͸ Ͳ †›‹ƒ ͷ Ͳ Zalew Wiślany ȗ ǤStanisławczyk 2012ǦʹͲͳ͹Ǥ Ͳ ͵ʹ ͷͲ Ͳ Ͳ Ͳ Ͳ Ͳ Ͳ Ͳ Ͳ Polskie wody przybrzeżneBasenu Gdańskiego ͳͳͻ Ͳ Ͳ ‘Ž•‹‡™‘†›przybrzeżneƒ•‡— ‘–Žƒ†œ‹‡‰‘ ͵Ͷ ͳ Ͷͺ ͳͳ ͵ʹ ͷ͵  Polska część ƒŽ‡™—Wiślan‡‰‘i polska część ƒŽ‡™—Szczeciński‡‰‘należą do akwenów ‘największym zlodzeniu w rejonie polskich wód przybrzeżnych i przejściowych. ƒ ”›•Ǥ ͳǤʹǤͶ przedstawiony został wieloletni ’”œ‡„‹‡‰ ȋŽƒ–ƒ ʹͲͳͳǦʹͲͳ͹Ȍ Ž‹ œ„› †‹ œ Ž‘†‡ ƒ ƒŽ‡™‹‡ Wiślanym‹ ƒŽ‡™‹‡SzczecińskimǤ Zalew Wiślany należy do akwenów, na których lód występuje corocznieǤ ‡•–‘†‘„”› wskaźnikiem zmian warunków zlodzenia na przestrzeni lat, nawet gdy w strefie brzegowej morza nie było zlodœ‡‹ƒǤNa Zalewie Wiślanym notowana jest także największa liczba dni zŽ‘†‡™ całej polskiej strefie brzegowej –146 dni. Następną w kolejności jest Zatoka Pucka –ͳʹͺ†‹‹ Zalew Szczeciński –115 dni. Jest to prawie dwa razy większa wartość niż najwięk•œƒŽ‹ œ„ƒ†‹œ‡ œŽ‘†œ‡‹‡™”‡Œ‘‹‡‘–™ƒ”–‡‰‘‘”œƒǤ Lód na Zalewie Szczecińskim jest zjawiskiem występującym co roku i stanowi duże utrudnienie dla żeglugi.ƒ”†œ‘”œƒ†‘Ǧprzy bardzo ciepłej zimie Ǧœ†ƒ”œƒsię, żeœŒƒ™‹•ƒŽ‘†‘™‡ nie występują. W ok”‡•‹‡ͳͲͲŽƒ–ȋ™™‹‡—Ȍzdarzyło się to jedynie 6 razyǤ   ʹͲ  Monitor Polski ›•ǤͳǤʹǤͶǤ – 30 – Poz. 230 Liczba dni z lodem na Zalewie Szczecińskim i Zalewie Wiślanym w Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͳ–ʹͲͳ͹Ǥ ƒ –› ƒ™‡‹‡ ™ ‘”‡•‹‡ ͳͲͲ Žƒ– ȋ ™‹‡Ȍ przeważała utrudniona żeglugaǡ ƒ–‘‹ƒ•– bardzo mała jest liczba dni, w których żegluga odbywała się bez przeszkód (w czasie występowania zjawisk lodowych), co wynika z charakteru zlodzenia na Zalewie Szczecińskim – występowanie lodu stałego i utrudnień z tym związanych. Natomiast w czasie surowej zimy utrudnienia w żegludze wzrastają w dużym stopniu, zarówno na Zalewie Szczecińskim, jak i ƒ morzu przed Świnoujściem.  1.3. Ogólne warunki hydrograficzne  Temperatura wody morskiej Średnia temperatura wody w powierzchniowej warstwie morza basenów głębokowodnych w poszczególnych miesiącach w 2016 r. w większości przypadków była wyższa od średniej ™ Žƒ–ƒ Š ʹͲͲ͸ǦʹͲͳͷ ȋ”›•Ǥ ͳǤ͵ǤͳȌǤ Odchylenie średniej w2016 r. było bliskie granicy przedziału określonego przez wartość odchylenia standardowego. Tylko we wschodnim Basenie Gotlandzkim średnia temperatura wody była niższa w czerwcu iŽ‹•–‘’ƒ†œ‹‡ǡ ’‘†‘„‹‡ Œƒ ™ ƒ•‡‹‡Gdańskim. Maksymalna powierzchniowa temperatura wody (4,764 °C) w Basenie Bornholmskim była ™Ž—–›ʹͲͳ͸”Ǥnajbardziej zbliżona do maksimum wieloletniego (4,730 °C), zaś we wschodnim ƒ•‡‹‡ ‘–Žƒ†œ‹ƒ•‹—™ʹͲͳ͸r. było wyższe od wieloletniego o1,553°C we wrześniu. ƒ•›ƒŽ‡‘† Š›Ž‡‹‡—Œ‡‡ȋǦ6,039 °C) wystąpiło w maju 2016 rǤ™Basenie Gdańskim.  Wody przybrzeżne Zatoki Gdańskiej przez większą część 2016 rǤ były cieplejsze niż w wieloleciu, a wartości minimalne temperatury wody były wyższe od minimów w™‹‡Ž‘Ž‡ ‹—’‘œƒ sierpniem kiedy różnica wynosiła Ǧ2,062 °C. Z kolei wartości maksymalne były wwiększości przypadków niższe, nawet ‘5,964 °C Œƒw październiku –‡‰‘”‘—Ǥ Wartości średnie temperatury wody w poszczególnych miesiącach odzwierciedlają powyższą charakterystykę, gdzie duże odchylenia dodatnie wartości średniej wiążą się œwyższymi temperaturami ekstremalnymi w 2016”Ǥw porównaniu do wielolecia, a odchylenia ujemne ze znacznie mniejszymi wartościami –‡’‡”ƒ–—”›ƒ•›ƒŽ‡ŒǤ Minimalna temperatura wody we wszystkich akwenach była w poszczególnych miesiącach wyższa od minimalnych temperatur w wieloleciu, poza sierpniem w wodach przybrzeżnych Basenu Gdańskiego, co świadczy, że 2016 rǤbył najcieplejszym ™‘ƒ™‹ƒ›‘”‡•‹‡Ǥ  ʹͳ  Monitor Polski – 31 –
7. a)Poz. 230 „Ȍ Ȍ ›•ǤͳǤ͵ǤͳǤ †Ȍ ‡’‡”ƒ–—”ƒ ™‘†› ™ ™ƒ”•–™‹‡ ’‘™‹‡”œ Š‹‘™‡Œ ‘”œƒ ™ ʹͲͳ͸”Ǥ ™ ™›†œ‹‡Ž‘› Š ƒ™‡ƒ Š:
8. a)Basen Bornholmski,
9. b)wschodni Basen Gotlandzki,
10. c)Basen Gdański,
11. d)polskie wody przybrzeżne Basenu Gdańskiego; linia ciągła –średnia ™Žƒ–ƒ ŠʹͲͲ͸ǦʹͲͳͷǢ Ž‹‹‡’”œ‡”›™ƒ‡Ǧśrednia ± odchylenie standardowe™Žƒ–ƒ ŠʹͲͲ͸ǦʹͲͳͷǢ’—–›–ʹͲͳ͸”Ǥ ȋ—™ƒ‰ƒ–różne skalowanie wartości temperatury)(źródło danych PMŚ)Ǥ Przestrzenną charakterystykę zmian temperatury powierzchniowej wartswy morza ȋȌ ™Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͳǦʹͲͳ͸’”œ‡†•–ƒ™‹‘‘ƒpodstawie map satelitarnych uzupełnionych w’”œ›’ƒ†— „”ƒ—†ƒ› Š™›‹ƒ‹‘†‡Ž—͵ȋ‘™ƒŽ‡™•‹‹‘™ƒŽ‡™•ƒǦƒŽ‘™•ƒǡʹͲͳ͹ȌǤƒ’›–ƒ‹‡ zapisywane są w Systemie SatBałtyk cztery razy na dobę, na podstawie aktualnych obrazów •ƒ–‡Ž‹–ƒ”› ŠǤ  ’”œ›’ƒ†— „”ƒ— †ƒ› Š •ƒ–‡Ž‹–ƒ”› Šǡ ze względu na zachmurzenie, ™›‘”œ›•–›™ƒ› jest algorytm łączenia wcześniejszych danych satelitarnych i‘†‡Ž— hydrodynamicznego (Konik i in. 2018). Model PM3D w sposób ciągły asymiluje obserwowane satelitarnie SST, co powoduje znaczne zmniejszenie błędów.   ‡Ž— • Šƒ”ƒ–‡”›œ‘™ƒ‹ƒ ’”œ‡•–”œ‡‡Œ œmienności SST wyznaczono średnie rozkłady  ‹‘† Š›Ž‡‹ƒ •–ƒ†ƒ”†‘™‡‰‘ ƒ ’‘†•–ƒ™‹‡ ™•œ›•–‹ Š ƒ’ œ Žƒ– ʹͲͳͳǦʹͲͳ͸ ȋ”›•Ǥ ͳǤ͵ǤʹȌǤ Najwyższe średnie temperatury w omawianym sześcioleciu obserwowano w Zalewie Szczecińskim i ƒŽ‡™‹‡Wiślanym, a także w zatokach: Gdańskiej i Pomorskiej. W obszarach tych odnotowano także większą zmienność wyrażającą się wyższymi wartościami odchylenia standardowego. W strefie przybrzeżnej wybrzeża średnia temperatura była nieco niższa niż wód otwartego morza, lecz zmienność była większa. Wyjątkiem był obszar występowania upwellingu helskiego, który zaznaczył się niższa temperatura średnioroczną oraz mniejszym odchyleniem •–ƒ†ƒ”†‘™›Ǥ ›‹ƒ –‘ œ faktu, że latem upwelling wynosi wody znacznie zimniejsze niż otaczające, o temperaturze zbliżonej do średniej rocznej. Zimą natomiast –‹‡œƒ œ‹‡ ‹‡’Ž‡Œ•œ‡ǡ co sumarycznie powoduje obniżenie średniej rocznej temperatury i zmniejszenie odchyleń o†–‡Œ średniej.   ʹʹ  Monitor Polski – 32 – Poz. 230  ›•ǤͳǤ͵ǤʹǤ Rozkład średniej temperatury powierzchni morza (SST) oraz jej odchylenia standardowego na podstawie danych z Systemu SatBałtyk dla lat 2011Ǧ2016 oraz średnie wartości i odchylenia standardowe dla poszczególnych akwenówǤ  Rozkład przestrzenny średniej temperatury powierzchniowej w okresie letnim, tzn. dla miesięcy od czerwca do września, był podobny do średniorocznego (”›•ǤͳǤ͵Ǥ͵), przy wyższych wartościach o około͸–7 °C. Przestrzenne zróżnicowanie odchylenia standardowego natomiast znacznie się różniło. Najmniejsze wartości, świadczące o małej zmienności odnotowano w ƒ–‘ ‡ Pomorskiej. Większą zmienność temperatury odnotowano w Zalewie Wiślanym ‹ ƒŽ‡™‹‡ Szczecińskim, w Zatoce Puckiej oraz w rejonie upwellingu helskiego.  ›•ǤͳǤ͵Ǥ͵Ǥ Rozkład średniej temperatury powierzchni morza (SST) w miesiącach letnich (VIǦ Ȍ‘”ƒœ jej odchylenia standardowego na podstawie danych z Systemu SatBałtyk dla lat 2011ǦʹͲͳ͸ oraz średnie wartości i odchylenia standardowe dla poszczególnych akwenówǤ  Odejmując rozkład średniej temperatury SST w danym roku od średniej z lat 2011ǦʹͲͳ͸ wyznaczono przestrzenne rozkłady anomalii SST dla poszczególnych lat (”›•Ǥ ͳǤ͵ǤͶȌǤ  Žƒ–ƒ Š ʹͲͳͳ ‹ 2012 obserwowano niższe temperatury w stosunku do średniej sześcioletniej dla przeważającej części Ǥ ‡†›‹‡ ™ ʹͲͳʹ ”Ǥ  w zalewach: Wiślanym, Szczecińskim i Puckim zanotowano wyższe temperatury. W kolejnych latach (2013Ǧ2015) średnie roczne temperatury były wyższe od wieloletnich, choć nieco obniżone wartości występowały w rejonie upwellingu Š‡Ž•‹‡‰‘™Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͶ‹2015. Świadczy to o jego większej aktywności w tych latach. Największe zróżnicowanie przestrzenne anomalii odnotowano w roku 2016. W całej strefie przybrzeżnej występowały temperatury niższe od średniej, natomiast w wodach otwartych –wyższe.   ʹ͵  Monitor Polski ›•ǤͳǤ͵ǤͶǤ  – 33 – Poz. 230 Anomalie średniej rocznej temperatury powierzchni morza (SST) w latach 2011ǦʹͲͳ͸ ™stosunku do średniej wieloletniej z tego ‘”‡•—Ǥ Wyznaczono ponadto średnie roczne temperatury powierzchni morza dla akwenów przyjętych w ocenie stanu środowiska  Bałtyku. Wartości średnich –‡’‡”ƒ–—” ‘„Ž‹ œ‘‘ poprzez uśrednienie w okresach rocznych wartości SST ze wszystkich pikseli mapy za™ƒ”–› Š™ †ƒ› ƒ™‡‹‡ ȋ”›•Ǥ ͳǤ͵Ǥͷǡ –ƒ„‡Žƒ ͳǤ͵Ǥͳ). Zmiany średnich temperatu” ’‘™‹‡”œ Š‹ ‘”œƒ ™ poszczególnych akwenach mają podobny przebieg w czasie, jednak wartości są zróżnicowane. Najniższe występują zwykle we wschodnim Basenie Gotlandzkim, wyższe kolejno: w Basenie Bornholmskim, w wodach otwartych Basenu Gdańskiego, w ’‘Ž•‹ Š wodach przybrzeżnych Basenu Gdańskiego, w Zalewie Wiślanym, a najwyższe w Zalewie Szczecińskim. Wyjątkowo w ʹͲͳ͸”Ǥtemperatury powierzchni morza w poszczególnych akwenach były wyrównane, co było efektem anomalii polegającej na obniżeniu średnich wartości w strefie przybrzeżnej  ȋ”›•ǤͳǤ͵Ǥͷ) i ich podwyższeniu w wodach otwartych. Zmiany roczne ‘† Š›Ž‡‹ƒ•–ƒ†ƒ”†‘™‡‰‘ temperatury powierzchni morza w poszczególnych akwenach wykazały, że najmniejsza zmienność występowała w 2015”Ǥ, a największa wʹͲͳ͵”Ǥȋ–ƒ„‡ŽƒͳǤ͵ǤʹȌǤ  ʹͶ  Monitor Polski  – 34 – ›•ǤͳǤ͵ǤͷǤ Poz. 230 Zmiany średniej rocznej temperatury powierzchni morza (SST) w latach 2011ǦʹͲͳ͸ †Žƒ akwenów poszczególnych akwenów i całej powierzchni Morza Bałtyckiego. ƒ„‡ŽƒͳǤ͵ǤͳǤ ‹ƒ› średniej ”‘ œ‡Œ –‡’‡”ƒ–—”› ’‘™‹‡”œ Š‹ ‘”œƒ ȋȌ ™ Žƒ–ƒ Š ʹͲͳͳǦʹͲͳ͸ †Žƒ poszczególnych akwenów i całego Morza Bałtyckiego. Rok 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Zalew Wiślany ͳͳǡ͵ʹ ͳͳǡͻͳ ͳʹǡͲͻ ͳʹǡͳͳ ͳͳǡ͵ͳ ͳͲǡͷͳ ͳͲǡͻʹ ͳͲǡ͹͸ ͳͳǡͷͺ ͳͳǡ͵Ͳ ͳͳǡͳͲ ͳͲǡ͹ͻ Zalew Szczeciński polskie wody przybrzeżne Basenu Gdańskiego Basen Gdański wschodni Basen Gotlandzki Basen Bornholmski Morze Bałtyckie ͳͳǡ͹ʹ ͳͳǡͳͲ ͳͲǡʹ͹ ͳͲǡͶͶ ͻǡͷ͹ ͳʹǡͳͲ ͳͳǡͲͶ ͳͲǡͳ͸ ͳͲǡͶ͸ ͻǡʹ͸ ͳʹǡͲͻ ͳͳǡͺʹ ͳͳǡʹͳ ͳͳǡʹͳ ͻǡͻͻ ͳʹǡͷ͸ ͳͳǡͶͷ ͳͳǡͲͷ ͳͳǡͶͳ ͳͲǡͳʹ ͳͳǡ͹͵ ͳͳǡͳͶ ͳͲǡ͹ͷ ͳͲǡͻ͵ ͻǡͺͶ ͳͲǡ͹Ͳ ͳͲǡ͹ͳ ͳͲǡ͸ͷ ͳͲǡ͹Ͳ ͺǡͻ͹ ƒ„‡ŽƒͳǤ͵ǤʹǤ ‹ƒ›‘† Š›Ž‡‹ƒ•–ƒ†ƒ”†‘™‡‰‘–‡’‡”ƒ–—”›’‘™‹‡”œ Š‹‘”œƒȋȌ™Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͳǦ 2016 dla poszczególnych akwenów i całego Morza Bałtyckiego. Rok 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Zalew Wiślany ͹ǡͲ͹ ͹ǡͶ͵ ͹ǡͷ͹ ͹ǡʹͻ ͸ǡ͵ʹ ͹ǡͶͻ ͸ǡͳ͵ ͸ǡʹͷ ͸ǡʹ͵ ͷǡͺ͹ ͷǡͳͷ ͷǡͺͲ Zalew Szczeciński polskie wody przybrzeżne Basenu Gdańskiego Basen Gdański wschodni Basen Gotlandzki Basen Bornholmski Morze Bałtyckie ͸ǡ͸͸ ͸ǡʹ͸ ͷǡ͹ʹ ͷǡͺ͹ ͸ǡͲͺ ͸ǡ͸Ͳ ͸ǡͷͲ ͷǡͺ͸ ͸ǡͲ͵ ͷǡͺͻ ͹ǡ͵Ͳ ͸ǡͷ͵ ͷǡͻͺ ͸ǡͳ͹ ͸ǡͲͻ ͸ǡͺʹ ͸ǡͲͷ ͷǡ͹ͻ ͷǡ͸ͺ ͸ǡͲ͹ ͸ǡͳͶ ͷǡ͵ͻ Ͷǡͻͺ Ͷǡ͹͹ ͷǡͳͲ ͹ǡ͵ͷ ͸ǡʹͺ ͷǡͷͳ ͷǡ͸͸ ͷǡ͹͵  Średnie temperatury powierzchni morza dla poszczególnych akwenów wyznaczono także dla miesięcy letnich, od czerwca do września (”›•Ǥ ͳǤ͵Ǥ͸ǡ –ƒ„‡Žƒ ͳǤ͵Ǥ͵ȌǤ Š œ‹ƒ› ™poszczególnych latach były podobne do zmian średnich rocznych z wyjątkiem roku 2016, gdy występowały najwyższe temperatury w okresie letnim, choć średnie roczne były raczej nis‹‡ (średnia roczna temperatura SST w Morzu Bałtyckim była najniższa w całym sześcioleciu).  ʹͷ  Monitor Polski – 35 – Poz. 230 † Š›Ž‡nia standardowe najniższe były w roku 2011 z wyjątkiem Zalewu Wiślanego, gdzie nieco mniejsza zmienność występowała w 2015 rǤȋ–ƒ„‡ŽƒͳǤ͵ǤͶȌǤ  ›•ǤͳǤ͵Ǥ͸Ǥ  Zmiany średniej temperatury powierzchni morza (SST) w okresie letnim (VI – Ȍ™Žƒ–ƒ Š ʹͲͳͲǦ2016 dla poszczególnych akwenów i całej powierzchni Morza Bałtyckiego. ƒ„‡ŽƒͳǤ͵Ǥ͵Ǥ Zmiany średniej rocznej –‡’‡”ƒ–—”›’‘™‹‡”œ Š‹‘”œƒȋȌ™‘”‡•‹‡Ž‡–‹ȋ – Ȍ™ Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͳǦ2016 dla poszczególnych akwenów i całego Morza Bałtyckiego. Rok 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Zalew Wiślany ͳͺǡͳͺ ͳͺǡ͸Ͷ ͳͻǡͲ͵ ͳͺǡͺͷ ͳ͹ǡͺͻ ͳͻǡʹͶ ͳ͸ǡͺͷ ͳ͸ǡͺ͹ ͳ͹ǡͷ͸ ͳ͹ǡͳͻ ͳ͸ǡ͵͸ ͳ͹ǡͺͲ Zalew Szczeciński polskie wody przybrzeżne Basenu Gdańskiego Basen Gdański wschodni Basen Gotlandzki Basen Bornholmski Morze Bałtyckie ͳͺǡͲ͵ ͳ͹ǡʹͳ ͳͷǡͻʹ ͳ͸ǡʹ͵ ͳͷǡ͹Ͳ ͳͺǡͳ͹ ͳ͹ǡ͵ͷ ͳ͸ǡͲͲ ͳ͸ǡͶ͸ ͳͷǡͳͳ ͳͺǡ͸ͺ ͳͺǡͲͻ ͳ͸ǡͻͻ ͳ͹ǡͳ͹ ͳͷǡͻ͹ ͳͺǡͺ͹ ͳ͹ǡ͸ͳ ͳ͸ǡͺ͵ ͳ͹ǡͲͷ ͳ͸ǡͳͺ ͳ͹ǡͻͺ ͳ͸ǡͺ͵ ͳͷǡ͹͹ ͳͷǡ͹ͷ ͳͶǡͻ͸ ͳͻǡͶ͸ ͳͺǡ͵͵ ͳ͹ǡʹͻ ͳ͹ǡͶͻ ͳͷǡͺͶ ƒ„‡ŽƒͳǤ͵ǤͶǤ ‹ƒ›‘† Š›Ž‡‹ƒ•–ƒ†ƒ”†‘™‡‰‘–‡’‡”ƒ–—”›’‘™‹‡”œ Š‹‘”œƒȋȌ™‘”‡•‹‡Ž‡–‹ ȋ – Ȍ™Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͳǦ2016 dla poszczególnych akwenów i całego Morza Bałtyckiego. Rok 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Zalew Wiślany ʹǡͷͷ ʹǡ͹ͳ ʹǡͻ͸ ͵ǡʹ͹ ʹǡͶʹ ʹǡͷ͸ ͳǡ͸ͻ ʹǡ͵͵ ʹǡͳͶ ʹǡ͸͵ ʹǡͳ͵ ʹǡͲͻ Zalew Szczeciński polskie wody przybrzeżne Basenu Gdańskiego Basen Gdański wschodni Basen Gotlandzki Basen Bornholmski Morze Bałtyckie ʹǡ͵ͺ ͳǡ͹Ͷ ͳǡ͹Ͳ ͳǡͷͷ ʹǡ͵ͺ ʹǡ͵ͻ ʹǡͶͳ ʹǡ͵ͷ ʹǡʹͷ ʹǡͶʹ ͵ǡͲͻ ʹǡͶʹ ʹǡͳͶ ʹǡ͵ͷ ʹǡͳ͹ ʹǡͻͻ ʹǡͷͻ ʹǡ͹ͺ ʹǡ͵ͷ ͵ǡʹͲ ʹǡ͸͸ ʹǡͲͺ ʹǡͶ͵ ʹǡͲ͵ ʹǡͷ͵ ͳǡͺͻ ʹǡʹͳ ͳǡͺͲ ʹǡͲͳ ʹǡͲ͹  O ile metoda wykorzystująca dane sa–elitarne stanowi cenne uzupełnienie informacji uzyskanej z pomiarów monitoringowych o przestrzennych zmianach temperatury wody  ʹ͸  Monitor Polski – 36 – Poz. 230 ™™ƒ”•–™‹‡ ’‘™‹‡”œchniowej morza, to dla warstw głębinowych pomiary są jedynym wiarygodnym źródłemȋ”›•ǤͳǤ͵Ǥ͹ȌǤ  ›•ǤͳǤ͵Ǥ͹Ǥ   ‹ƒ›–‡’‡”ƒ–—”›wody w rejonie trzech głębi: Bornholmskiej, Gdańskiej i wschodniego •–‘— ‘–Žƒ†œ‹‡Œ™Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͳǦʹͲͳ͸Ǥ(źródło danych PMŚ)Ǥ  ʹ͹  Monitor Polski – 37 – Poz. 230 Zasolenie Średnie zasolenie wody w warstwie powierzchniowej wód Basenu Bornholmskiego przez cały ʹͲͳ͸”Ǥ, poza lutym, było wyższe o około 0,5 od średniego zasolenia z okresu 2006ǦʹͲͳͷǡœ tendencją malejąca do września (”›•Ǥ ͳǤ͵Ǥͺa). Jednocześnie we wszystkich miesiącach wartości minimalne zasolenia były większe od minimów w wieloleciu. W sierpniu różnica była największa –͵ǡͻ͵͸Ǥ  ™‘†ƒ Š ™• Š‘†‹‡‰‘ƒ•‡— ‘–Žƒ†œ‹‡go odchylenia były mniejsze bez wyraźnego ‹‡”—— œ‹ƒ ȋ”›•Ǥ ͳǤ͵Ǥͺb), co zaznaczyło się także w mniejszych różnicach wartości minimalnych w przypadku, których wartość średnia wyniosła 0,447. ƒȌ Ȍ ›•ǤͳǤ͵ǤͺǤ „Ȍ  †Ȍ  ƒ•‘Ž‡‹‡™‘†›™™ƒ”•–™‹‡’‘™‹‡”œ Š‹‘™‡Œ‘”œƒ™ʹͲͳ͸”Ǥ™™›†œ‹‡Ž‘› Šƒ™‡ƒ Š ’‘Ž•‹‡‰‘ ‘„•œƒ”— ‘”•‹‡‰‘ǣ ƒȌ ƒ•‡ ‘”Š‘Ž•‹ǡ „Ȍ ™• Š‘†‹ ƒ•‡ ‘–Žƒ†œ‹ǡ
12. c)Basen Gdański,
13. d)polskie wody przybrzeżne Basenu Gdańskiego; linia ciągła –średnia ʹͲͲ͸ǦʹͲͳͷǢŽ‹‹ƒ’”œ‡”›™ƒƒ–średnia ± odchylenie standardowe 2006ǦʹͲͳͷǢ’—–›–”‘ ʹͲͳ͸ȋ—™ƒ‰ƒ–różne skalowanie wartości zasolenia)(źródło danychPMŚ)Ǥ  W Basenie Gdańskim zasolenie w okresie wiosennym oraz na przełomie lata i jesieni 2016 ”Ǥ było wyższe niż w wieloleciu (”›•Ǥ ͳǤ͵Ǥͺ ). W wodach przybrzeżnych tego akwenu œƒ•‘Ž‡‹‡ ulegało wahaniom w ciągu roku, a w sposób istotny spadło w sierpniu (”›•ǤͳǤ͵Ǥͺ†ȌǤ Zasolenie wód przydennych strefy głębokowodnej południowego Bałtyku w ‘”‡•‹‡ʹͲͳͳǦ ʹͲͳ͸. było kształtowane przez słaby wlew słonych wód z Morza Północnego. Największy wzrost zasolenia (18,881) stwierdzono w wodach Głębi Bornholmskiej w kwietniu, po czym nastąpiło stopniowe obniżenie do września (”›•ǤͳǤ͵ǤͻƒȌǤ W wodach przydennych wschodniego Basenu Gotlandzkiego zasolenie wzrastało od ’‘czątku roku do maja 2016 r., utrzymując się następnie na podobnym poziomie do sierpnia. Po krótkotrwałym spadku nastąpił jego ponowny wzrost w listopadzie (”›•ǤͳǤ͵Ǥͻ„ȌǤ  ʹͺ    Monitor Polski – 38 – Poz. 230 W Głębi Gdańskiej największe zasolenie (14,318) wód przydennych 2016 r. wystąpiło na początku kwietnia (”›•Ǥ ͳǤ͵Ǥͻc), po czym utrzymywało się na niższym poziomie †‘ Ž‹•–‘’ƒ†ƒ ȋͳ͵ǡ͹ʹ͸ȌǤ ›•ǤͳǤ͵ǤͻǤ  Zmiany zasolenia w wybranych akwenach głębokowodnych  ™Žƒ–ƒ Š ʹͲͳͳǦʹͲͳ͸Ǣ Ȍ Głębia Bornholmska, ) płdǦ™• ŠǤ ƒ•‡ ‘–Žƒ†œ‹ǡ ) Głębia Gdańska (źródło danych PMŚ)Ǥ ʹͻ  Monitor Polski – 39 – Poz. 230 Odczyn wody morskiej Parametrem opisującym kwasowość/zasadowość wody morskiej jest Œ‡Œ ‘† œ› ȋ’ ȌǤ Wskaźnik ten służy do oceny skali problemu potencjalnego zakwaszania wód oceanu światowego głównie na skutek zwiększonego dopływu dwutlenku węgla z atmosfer›Ǥ ‘‹–‘”‘™ƒ‹‡ ’  środowiska morskiego stanowi podstawę do wychwycenia trendów zmian czasowych i przestrzennych, wynikających zarówno z działalności człowieka (głównie spalania paliw kopalnych) jak i czynników naturalnych (geologicznych, hydrodynamicznycŠǡ klimatycznych/meteorologicznych) oraz związanych z nimi ewentualnych zmian funkcjonowania ekosystemów morskich. Dane pomiarowe wykorzystane do analizy zmian pH wody morskiej zostały zebrane w Žƒ–ƒ ŠʹͲͲ͸–2016 podczas rejsów badawczych przeprowadzonych wpolskiej wyłącznej strefie ekonomicznej (EEZ) z częstotliwością 6 razy w roku.  Wartości pH zmierzone podczas rejsów w 2016 r. w całym rejonie badań i w całym zakresie głębokości (od powierzchni do dna) zmieniały się w granicach od 7,04 do 9,23, ƒœƒ”‡•tej zmienności był większy w stosunku do obserwowanego w poprzednim roku (7,16– 8,85) (ŁysiakǦƒ•–—•œƒ ʹͲͳ͸ȌǤ  ʹͲͳ͸ ”Ǥ średnia wartość pH wód całego badanego obszaru wynosiła 8,17 i była wyższa od średniej dla 2015 rǤȋͺǡͳ͸ȌǤ Zakres zmienności pH wody morskiej poszczególnych akwenów był większy od obserwowanego w roku ubiegłym, a średnie wartości roczne różniły się od stwierdzonych ™ʹͲͳͷ”Ǥȋ–ƒ„‡ŽƒͳǤ͵ǤͷȌǤ  ƒ„‡Žƒ ͳǤ͵ǤͷǤ •–”‡ƒŽ‡ i średnie wartości pH w wodach wydzielonych akwenów  ™ ʹͲͳ͸ ”Ǥ ™ porównaniu z 2015 r. ™‡ ʹͲͳͷ ‹‹— ʹͲͳ͸ ʹͲͳͷ ƒ•‹— ʹͲͳ͸ ʹͲͳͷ Średnia ʹͲͳ͸ ƒ•‡ ͹ǡͳ͸ ͹ǡͲͶ ͺǡͺͷ ͻǡʹʹ ͺǡͳʹ ͺǡͳʹ Gdański ™• Š‘†‹ ƒ•‡ ͹ǡʹͺ ͹ǡʹͲ ͺǡ͸͵ ͻǡͲͲ ͺǡ͵Ͳ ͺǡʹͲ ‘–Žƒ†œ‹ ƒ•‡ ͹ǡͶʹ ͹ǡͳͶ ͺǡ͹͸ ͻǡʹ͵ ͺǡͳʹ ͺǡͳͺ ‘”Š‘Ž•‹  Rozpatrując otrzymane w 2016 rǤdane na tle ostatnich dziesięciu lat stwierdzono słabą tendencję rosnącą odczynu wody morskiej, zarówno w całym obszarze objętym badaniami jak i na poziomie wydzielonych akwenów. Średnie wartości pH w 2016 r. w poszczególnych akwenach były wyższe od śred‹‡Œ†‡ƒ†‘™‡Œȋ”›•ǤͳǤ͵ǤͳͲȌǤ    ͵Ͳ  Monitor Polski ›•ǤͳǤ͵ǤͳͲǤ – 40 – Poz. 230   Średnie roczne wartości pH w całej kolumnie wody w latach 2006–ʹͲͳ͸™™›†œ‹‡Ž‘› Š ƒ™‡ƒ Š ; linia ciągła – średnia 2006–ʹͲͳͷǡ Ž‹‹ƒ ’”œ‡”›™ƒƒ – –‡†‡ Œƒ œ‹ƒ (źródło danych PMŚ)Ǥ Zmienność czasowa pH w warstwie powierzchniowej morza (0–ͳͲ Ȍǡ •–ƒ‘wiącej bezpośredni receptor ewentualnych zmian zachodzących w atmosferze, wykazywała podobne prawidłowości jak obserwowane w ostatnim dziesięcioleciu dla całego słupa wody (”›•ǤͳǤ͵ǤͳͳȌǤ  Basen Gdański ™• Š‘†‹ƒ•‡ ‘–Žƒ†œ‹  ›•ǤͳǤ͵ǤͳͳǤ      ƒ•‡‘”Š‘Ž•‹  Średnie wartości odczynu wody morskiej w latach 2006ǦʹͲͳ͸ ™’‘™‹‡”œ Š‹‘™‡Œ™ƒ”•–™‹‡ȋͲ–ͳͲ
14. m)wydzielonych akwenów Bałtyku (linia ciągła – średnia 2006–ʹͲͳͷǡŽ‹‹ƒ’”œ‡”›™ƒƒ––‡†‡ ŒƒȌ(źródło danych PMŚ)Ǥ ͵ͳ  Monitor Polski – 41 – Poz. 230 Zmiany odczynu wody morskiej są w dużej mierze efektem procesów biologicznych zachodzących w powierzchniowej warstwie wody. Podczas intensywnych zakwitów fitoplanktonu, w procesie fotosyntezy, ze środowiska pochłaniany jest dwutlenek węgla ‹uwalniany tlen. W związku z tym można się spodziewać korelacji pomiędzy stężeniem tlenu a wartością pH ‘”ƒœ zmienności przestrzennej i czasowej tego parametru powiązanej œgeograficzną i sezonową zmiennością intensywności fotosyntezy (Wesslander 2011).  Ze zmianami intensywności produkcji pierwotnej związane były zmiany sezonowe wartości pH. W roku 2016 najwyższe wartości pH zmierzono w okresie intensywnej wegetacji (kwiecień– czerwiec). Charakterystyczny rozkład pionowy odczynu wody morskiej, czyli spadek pH od powierzchni do dna, związany m.in. ze zmniejszaniem ilości rozpuszczonego tlenu, zużywanego w głębszych warstwach morza w procesach chemicznycŠǡ ’Ǥ na rozkład obumarłej materii ‘”‰ƒ‹ œ‡Œǡ‹Ž—•–”—Œ‡”›•ǤͳǤ͵Ǥͳʹ. Ten naturalny rozkład pionowy odczynu wód morskich może jednak zostać zakłócony przez nadzwyczajne zjawiska fizyczne zachodzące w morzu, takie jak wlewy wód oceanicznych lub upwelling. W 2016 ”Ǥzjawisko upwelling’u zostało zanotowane na początku czerwca w strefie płytkowodnej środkowego wybrzeża, kiedy to wody, z głębszych warstw o niższym pH, zostały uniesione w kierunku powierzchni (”‰ƒ•ʹͲͳ͸ȌǤ    ›•Ǥ ͳǤ͵ǤͳʹǤ Pionowy rozkład pH oraz stęże‹ƒ tlenu w wodach polskiej wyłącznej strefy ekonomicznej wzdłuż przekroju głębokowodnego od Basenu Bornholmskiego do Zatoki Gdańskiej (przykładowa sytuacja z kwietnia 2016 r.)(źródło danych PMŚ)Ǥ  Prądy morskie i wymiana wód Prądy morskie ‘ ’”œ‡†•–ƒ™‹‡ƒ ™arunków hydrodynamicznych w  ™›‘”œ›•–ƒ‘ ’‘‹ƒ”› wykonywane w ramach monitoringu Bałtyku przy pomocy prądomierza ADCP RDI podczas ruchu statku, które wykonywano w okresie od 2006 ”Ǥ do 2016 r. W strefach płytkowodnych prądy ’‘†’‘™‹‡”œ Š‹‘™‡‹‡”œ‘‘œwykle w warstwach o grubości 2,5 m od około 9,8 m do 12,3 m głębokości, zaś w rejonach o głębokości większej od 25–w warstwie od około 7,5 †‘ͳʹǡͷǤ Ogólną charakterystykę rozkładu prądów dla ‘”‡•— ʹͲͲ͸ǦʹͲͳͷ ’”œ‡†•–ƒ™‹‘‘ w postaci róż prądów wyznaczonych dla poszczególnych kwadratów bałtyckich (”›•Ǥ ͳǤ͵Ǥͳ͵ȌǤ  ͵ʹ  Monitor Polski – 42 – Poz. 230 Maksymalny zakres skali udziału procentowego kierunków na wszystkich rysunkach wynosi ͵ͲΨǤ ‹‡”—‹prądów podpowierzchniowych w polskiej strefie przybrzeżnej zawierały się w wąskim przedziale wzdłuż osi północnyǦwschód południowyǦzachód. W kwadracie K02 w strefie przybrzeżnej Zatoki Gdańskiej przeważnie rejestrowano wzdłużbrzegowe prądy południowoǦ œƒ Šodnie i północnoǦwschodnie, natomiast w kwadracie L02 w większości przypadków były to prądy skierowane do brzegu.  Zatoce Pomorskiej przeważał kierunek północny oraz wzdłużbrzegowy.   ›•Ǥ ͳǤ͵Ǥͳ͵Ǥ Róże prądów ™ ™ƒ†”ƒ–ƒ Š ™ ™ƒ”•–™‹‡ ’‘†’‘™‹‡”œ Š‹‘™‡Œ ͹ǡͷǦͳʹǡͷ  ƒ ’‘†•–ƒ™‹‡ pomiarów z lat 2006ǦʹͲͳͷǤ Na rozkład prądów w rejonie Głębi Gdańskiej, znajdującej się w obrębie kwadratu L03, zasadniczy wpływ mają cyklonalne lub antycyklonalne układy przepływu wód powstające podczas oddziaływania wiatru z różnych kierunków. W wyniku tego występują tam prądy o podobnym udziale procentowym dla wszystkich kierunków, co szczególnie dobrze widoczne jest ™przypadku pomiarów wieloletnichǤ ”‡Œ‘‹‡ƒ•‡—‘”Š‘Ž•‹‡‰‘™™‹‡loleciu w większości przypadków były to prądy sektora północnoǦœƒ Š‘†‹‡‰‘Ǥ W obrębie południowoǦwschodniego stoku Głębi Gotlandzkiej dominowały prądy południow‡™™‹‡Ž‘Ž‡ ‹—Ǥ W kwadratach obejmujących Rynnę Słupską (I04 i J04) dominujące były prądy północnoǦ wschodnie z małym, porównywalnym udziałem pozostałych kierunków.  ‹Ž‡’‘‹ary wykonywane podczas rejsów dostarczają informacji o warunkach panujących ’‘† œƒ• ™›‘›™ƒ‹ƒ ’omiaru pozostałych parametrów, to pełniejszego obrazu stanu hydrodynamiki wód Bałtyku w całym okresie objętym aktualizacją oceny może dostarczyć ™›‘”œ›•–ƒ‹e metody połączenia danych satelitarnych z modelowaniem numerycznym. Średnie prędkości prądu morski‡‰‘™Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͳǦʹͲͳ͸zostały wyznaczone na podstawie wyników modelu hydrodynamicznego PM3D o rozdzielczości około1 km w południowej części Bałtyku ȋ‘™ƒŽ‡™•‹ ‹‘™ƒŽ‡™•ƒǦƒŽ‘™•ƒǡ ʹͲͳ͹ȌǤ ‘†‡Ž –‡ ƒ•›‹Ž—Œ‡ †ƒ‡ •ƒ–‡Ž‹–ƒ”‡ ȋȌ‘”ƒœ™›‘”œ›•–—Œ‡†ƒ‡‘dopływie promieniowania słonecznego na podstawie ‹ˆ‘”ƒ Œ‹ •ƒ–‡Ž‹–ƒ”› ŠǤ Na podstawie map prądów powierzchniowych i podpowierzchniowych obliczonych za pomocą modelu i zgromadzonych z interwałem 6 godzin w Systemie SatBałtyk, w›œƒ œ‘‘ ⃗  na powierzchni oraz na głębokości 20 m w latach ʹͲͳͳǦʹͲͳ͸ średnie prędkości wektorowe 𝑉𝑉 uśredniając Š™‹Ž‘™‡składowe prędkości u‹vw każdym węźle siatki obliczeniowej:  ͵͵  Monitor Polski u – 43 – 1 N 1 N ui ǡ v   vi   N i 1 N i 1    Poz. 230     ȋͳȌ Średni moduł prędkości w danym węźle obliczeniowym siatki numerycznej ™›œƒ œ‘‘ƒ podstawie formuły: V 1 N  ui2  vi2  N i1        ȋʹȌ         ȋ͵Ȍ Stabilność prądu (‡Šƒ ‹ ‹†”‹ Š•‡ǡ ʹͲͲͲȌ jest to stosunek modułu średniej prędkości wektorowej do średniego modułu prędkościǣ ⃗| |𝑉𝑉 𝑆𝑆 = 𝑉𝑉̅ = 1 𝑁𝑁 ̅ 2 +𝑣𝑣̅ 2 √𝑢𝑢 2 2 ∑𝑁𝑁 𝑖𝑖=1 √𝑢𝑢𝑖𝑖 +𝑣𝑣𝑖𝑖  Stabilność charakteryzuje liczbowo zmienność prądu i przyjmuje wartości z zakresu od 0 do 1. Wartość 1 oznaczałaby, że w danym miejscu (węźle siatki obliczeniowej) prąd płynął przez cały analizowany okres w tym samym kierunku i ze stałą prędkością.  Na podstawie map prądów z modelu PM3D zgromadzonych w Systemie SatBałtyk wyznaczono średnie wieloletnie (dla okresu 2011Ǧ2016) moduły prędkości, średnie prędkości wektorowe i stabilności prądu powierzchniowego (”›•Ǥ ͳǤ͵ǤͳͶ). Największe prędkości prądu odnotowano dla rejonu położonego na północ od Półwyspu Hel, gdzie intensyfikacja prądów w wyniku układu linii brzegowej sprzyja powstawani— —’™‡ŽŽ‹‰— ‹ †‘™™‡ŽŽ‹‰— „”œ‡‰‘™‡‰‘Ǥ ‘‹‘ǡż‡jest to najbardziej dynamiczny fragment polskich wód morskich, to średnia prędkość wektorowa i stabilność przepływu jest tam niewielka. Wynika to z faktu naprzemiennego występowania przeciwnie skierowanych prądów: w kierunku południowoǦ™• Š‘†‹ ‹ północ‘Ǧzachodnim. Prądy te powodują odpowiednio powstawanie zjawiska downwellingu i upwellingu, a ich wypadkowy wektor skierowany jest w kierunku południowoǦ™• Š‘†‹Ǥ Największą stabilnością cechują się prądy powierzchniowe płynące na wschód wzdłuż brzegów ™›brzeża środkowegoǤ ą one determinowane przeważającymi w ciągu roku wiatrami œƒ Š‘†‹‹Ǥ ›•ǤͳǤ͵ǤͳͶ. Średnie prędkości prądów powierzchniowych i ich stabilność w latach 2011ǦʹͲͳ͸Ǥ  ‘”‡•‹‡Ž‡–‹ȋ”›•ǤͳǤ͵Ǥͳͷ) rozkład przestrzenny prądów jest bardzo zbliżony do układu rocznego. Dominują prądy wschodnie, nieco słabsze i mniej stabilne niż średnioroczne.    ͵Ͷ  Monitor Polski – 44 – Poz. 230 ›•ǤͳǤ͵Ǥͳͷ. Średnie prędkości prądów powierzchniowych i ich stabilność w miesiącach letnich (V – Ȍ™ Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͳǦʹͲͳ͸Ǥ  Rozkład średnich prądów podpowierzchniowych (”›•ǤͳǤ͵Ǥͳ͸), na głębokości 20 m ukazuje znacznie mniejsze średnie moduły prędkości w stosunku do wartości na powierzchni. Podobnie jak w przypadku prądów powierzchniowych intensyfikacja przepływów widoczna jest jedynie w rejonie występowania upwellingu/downwellingu helskiego. Na głębokości 20 m prądy cechowały się jednak większą stabilnością, co powoduje, że wypadkowe wektory prądu mają podobne wartości, a czasem nawet większe niż na powierzchni. Najlepiej œŒƒ™‹•‘–‘œƒ—ważalne jest w przypadku cyklonalnego wiru na wschód od Bornholmu, który w przypadku prądów powierzchniowych jest znacznie słabiej zarysowany niż na głębokości 20 m. Podobnie jak na powierzchni, wzdłuż wybrzeża środkowego wypadkowy prąd płynie w kierunku w• Š‘†‹ ‹ cechuje się stosunkowo dużą stabilnością. W zachodniej części Zatoki Gdańskiej ujawnił się podpowierzchniowy prąd płynący w kierunku północnoǦzachodnim o podwyższonej stabilności, który wraz z przeciwnie skierowanym prądem w rejonie Głębi Gdańsk‹‡Œ –™‘”œ› œƒ™‹”‘™ƒ‹‡ ƒ–› ›Ž‘ƒŽ‡Ǥ  ›•Ǥ ͳǤ͵Ǥͳ͸.  Średni moduł prędkości, średnia prędkość wektorowa i podpowierzchniowych (na głębokości 20
15. m)w latach 2011ǦʹͲͳ͸Ǥ stabilność prądów Wymiana wód ›‹ƒƒ wód w polskiej strefie Bałtyku zachodzi zarówno w skali lokalnej, w warstwie powierzchniowej rejonów przybrzeżnych, jak i regionalnej w warstwie przydennej. W pierwszym przypadku wiąże się ona z dopływem wód rzecznych do morza i opadami, w drugim przypadku– wynika z występowania nieregularnych wlewów słonych wód z Morza Północnego przez cieśninę Kattegat. Bałtyk łączy się z Morzem Północnym płytkimi i wąskimi cieśninamiǤ Wymiana wód odbywa się nad płytkimi progami podwodnymi w Sundzie (głębokość 8
16. m)i Wielkim Bełcie  ͵ͷ  Monitor Polski – 45 – Poz. 230 (głębokość 15Ǧ16 m). Odnowa wód w głębokich akwenach może mieć miejsce jedynie w wyniku ekstremalnych wlewów do Morza Bałtyckiego.   ‘”‡•‹‡ ‘† ʹͲͳͳ ”Ǥ †‘ ʹͲͳͷ ”Ǥ wystąpił jeden z największych wlewów do Morza Bałtyckiego (w 2014r.), wystąpiłyteż inne™Ž‡™›, mniej znaczące, umiarkowane i średnie.  W ciągu 2011 r. wystąpiły większe wlewy (jednak należące do umiarkowanych): na przełomie stycznia i lutego, marca i kwietnia, w maju oraz na przełomie listopada i grudnia  2011 r. Wlew z przełomu lis–‘’ƒ†ƒ ‹ ‰”—†‹ƒ ʹͲͳͳ r., wpływał na warunki termohalinowe polskich wód przydennych jeszcze w 2012 r. Odnowił też wody Basenu Bornholmskiego i Gdańskiego. Jesienią 2014 r. rozpoczął się jeden z największych wlewów słonych wód z Morza Północnego. Według Lei„‹œǦInstitut für Ostseeforschung Warnemünde (www.ioǦ warnemuende.
17. de)objętość wód wlewowych wyniosła 198 km͵, natomiast ilość transportowanej soli to około 4 Gt (IOW 2015a). W czasie tego wlewu z 2014r. na stacji P5 najwyższe zmierzone zasolenie wynosiło 19,6. Wlew ten zaznaczył się nawet w centralnym Morzu Bałtyckim. Efekty tego wlewu były widoczne w kolejnym roku, a podczas rejsów monitoringowych rejestrowano w warstwach przydennych wód Basenu Bornholmskiego bardzo wysokie wartości zasolenia. ‘Ž‡Œ‘™›•tąpiło jeszcze kilka słabych i średnich wlewów: w marcu 2015 r., listopadzie 2015 r., które miały wpływ na warunki zasolenia, warunki tlenowe i temperaturowe.   ʹͲͳ͸ ”Ǥ nie wystąpiły bardzo duże wlewy, jedynie średni w lutym 2016 r. i słabe na przełomie listopada i grudnia oraz w grudniu 2016 r. Podczas rejsów monitoringowych rejestrowano w warstwach przydennych wód Basenu Bornholmskiego tylko nieco wyższe wartości zasolenia będące efektem wlewu z lutego. Na stacjach położonych dalej na wschód (P140) również podczas rejsu kwietniowego zaobserwowano jedynie minimalny wzrost œƒ•‘Ž‡‹ƒ™™ƒ”•–™ƒ Š’”œ›†‡› ŠǤ Utrudniony dopływ wód morskich oraz duży dopływ wód słodkich (do Morza Bałtyckiego uchodzi kilka dużych rzek) w istotny sposób determinuje nie tylko parƒ‡–”›ˆ‹œ›‘ Š‡‹ œ‡ wody w tym akwenie, takie jak zasolenie, temperatura, czy natlenienie, ale sprawia również, ż‡ Morze Bałtyckie jest szczególnie podatne na zanieczyszczenie i eutrofizację. Specyfika tego zbiornika ma również wpływ na stosunkowo niskąliczbę zasiedlających go gatunków, sprzyjając jednocześnie wprowadzaniu gatunków obcych. To z kolei uważane jest za jedno z najistotniejszych zagrożeń dla różnorodności biologicznejͳǤ  1.4.Siedliska i gatunki  Ssaki morskie W Morzu Bałtyckim występują cztery gatunki ssaków morskich: foka szara (Halichoerus grypusȌǡ ˆ‘ƒ ’‘•’‘Ž‹–ƒ ȋPhoca vitulina), foka obrączkowana (Pusa hispida) oraz morświn ȋPhocoena phocoenaȌǤ  ʹͲͳͷ ”Ǥ œƒ’”‘’‘‘™ƒ‘ ’‘Ž•‹‡ ƒœ™› ˆ‘ǣ •œƒ”›–ƒ ‘”•ƒ ȋHalichoerus grypus) oraz nerpa obrącz‘™ƒƒȋPusa hispidaȌȋ‹ Š‘ ‹‹‹ǤʹͲͳͷȌǤ•ƒ‹‘”•‹‡ odgrywają ważną rolę w funkcjonowaniu sieci troficznej, ale jak wszystkie szczytowe drapieżniki są wrażliwe zarówno na presje, jak i zmiany zachodzące na wszystkich poziomach troficznych. •’‘œ› Œa na skumulowane presje czyni ssaki morskie ważnymi wskaźnikami stanu ekosystemu Bałtyku.  Wszystkie wymienione gatunki dotknął znaczny spadek liczebności populacji bałtyckiej na przełomie XIX i XX wieku, głównie za sprawą polowań (HELCOM 2017a) oraz silneŒ ’”‡•Œ‹ œ‡ strony zanieczyszczeń chemicznych środowiska morskiego (Helle 1980)Ǥ ylko liczebność ˆ‘‹ szarej znajduje się obecnie powyżej poziomu referencyjnego (ang. Limit Reference Level–Ȍǡ określonego dla fok bałtyckich na poziomie 10 tysięcy osobników (HELCOM 2017a). Dane historyczne nie dają możliwości dokładnego określenia liczebności ssaków morskich w POM przed okresem gwałtownego spadku populacji foki szarej i morświna, ale wiadomo, że gatunki te były stałymi i licznymi składowymi fauny w ówczesnej polskiej strefie Morza Bałtyckiego. Przyłówmorświna w latach 20 i 30Ǧ–› Šwieku był na poziomie kilkuset osobników rocznie, a  ͳ uzasadnienia do wniosku o ratyfikację przez Polskę Międzynarodowej konwencji o kontroli i postępowaniu ze statkowymi wodami „ƒŽƒ•–‘™›‹‹‘•ƒ†ƒ‹Ǥ  ͵͸  Monitor Polski – 46 – Poz. 230 także foki były odławiane w znacznych ilościach w tym okresie. Dane te pochodzą z rejestru wypłacanych odszkodowań rybackich. W okresie powojennym nie pojawiały się regularne informacje na temat ssaków morskich, a pierwsza informacja oprzyłowie morświna została ’”œ‡†•–ƒ™‹‘ƒ™Žƒ–ƒ ŠͷͲǦ–› Š™‹‡—ȋ‘’‡Ž‡™•‹ͳͻͷʹǡƒ™Ž‹ œƒ‹‹ǤʹͲͳ͵ȌǤ    Foki odpoczywające na piaszczystej łasze w miejscu stałego występowania gatunku (haulǦ‘—–Ȍ™ rejonie Ujścia Wisły (fot. Instytut Morski w Gdańsku)Ǥ Spośród trzech gatunków fok bałtyckich, jedynie foka szara stale występuje w wodach krajowych POM i zajmuje stałe miejsce haulǦout (miejsce, w którym foki wychodzą na ląd by odpocząć między okresami żerowania, w celu kojarzenia się w pary i rozrodu oraz li‹‡‹ƒǡ najczęściej wykorzystywane rok po roku) w rejonie Ujścia Wisły (piaszczyste łachy w rejonie rezerwatu Mewia Łacha). W tym rejonie, od 2007 r. systematycznie rejestruje się osobniki tego ‰ƒ–——ǡ a od 2010 r. jest on pod stałą obserwacją kamer w ramach wspólnych projektów wsparcia ochrony ssaków morskich realizowanego przez WWF Polska, Stację Morską im. Krzysztofa Skóry Uniwersytetu Gdańskiego (SMIOUG) oraz Fundację Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego (FRUG) ȋƒ™Ž‹ œƒ ʹͲͳʹǡ ›ŽŽƒǦƒ™”›‹— ʹͲͳ͹ȌǤ ‹Ž—”‘–‹‡ ‘„•‡”™‘™ƒ‘ osobniki młodociane foki szarej, a w 2016 r. po raz pierwszy zaobserwowano poród. Jednocześnie ™ ʹͲͳͳ ”Ǥ odnotowano nowo narodzone szczenię foki pospolitej ȋƒ™Ž‹ œƒ ʹͲͳʹǡ ›ŽŽƒǦ Wawryniuk 2017). Należy przy tym podkreślić, że zarówno ob•‡”™ƒ Œ‡’”œ›’‘‘ ›ƒ‡”ǡŒƒ‹ obserwacje brzegu i piaszczystych łach przez obserwatorów (w przypadku bazy danych WWF są to tzw. „raporty”) nie stanowią monitoringu PMŚ i nie są w pełni zgodne z metodyką HELCOM zalecaną do monitoringu foki szarej (HELCOʹͲͳ͹„ȌǤ‘‹–‘”‹‰ˆ‘‹•œƒ”‡Œ™Žƒ–ƒ ŠʹͲͳ͸ǦʹͲͳ͹ odbył się w ramach „Pilotażowe‰‘wdrożeniƒmonitoringu gatunków i siedlisk morskich w latach ʹͲͳͷǦ2018" (PMŚ)ǡ wzdłuż polskiego wybrzeża z wykorzystaniem rekomendowanych przez metodykę HELCOM nalotów, w wyniku którego potwierdzono regularne występowanie foki szarej w rejonie Ujścia Wisły. Pozostałe gatunki fok: pospolita i obrączkowana są monitorowane w miejscach stałego występowania (jak haulǦout), które znajdują się poza POM. ‘ƒ’‘•’‘Ž‹–ƒ–™‘”œ›™‘”œu Bałtyckim dwie metapopulacje: południowoǦœƒ Š‘†‹‡‰‘ Bałtyku i Kattegatu oraz Kalmarsund. Pojedyncze osobniki były regularnie odnotowywane w –‘†ʹͲͳͲ”Ǥ†‘ʹͲͳ͸”Ǥkazało się łącznie około 90 raportów o wystąpieniu tego gatunku (HyllaǦ  ͵͹  Monitor Polski – 47 – Poz. 230 ƒ™”›‹—ʹͲͳ͹ȌǤ‹Žƒˆ‘’‘•’‘Ž‹–› Šœƒ‘„•‡”™‘™ƒ‘ƒŠƒ—ŽǦ‘—–ˆ‘‹•œƒ”‡Œ™rejonie Ujścia Wisły (Pawliczka 2012, HyllaǦWawryniuk 2017, Opioła i in. 2017). Jednak biorąc pod uwagę zalecaną metodykę monitoringu tego gatunku i przyjęte do oceny wskaźniki oraz sposób i Š wyliczania (HELCOM 2017b), nie jest możliwe przeprowadzenie parametrycznej oceny dla foki ’‘•’‘Ž‹–‡Œ™”‡Œ‘‹‡Ǥ Obszary, w których występują foki obrączkowane to Zatoka Botnicka oraz Morze Archipelagowe, Zatoka Fińska, Zatoka Ryska i wody przybrzeż‡•–‘‹‹ǤGatunek ten występuje •’‘”ƒ†› œ‹‡ ™ Ǥ † ʹͲͳͲ ”Ǥ ‘dnotowano jedynie 3 osobniki w rejonie Ujścia Wisły oraz ukazało się 19 raportów o obserwacjach za lata 2011Ǧ2016 na pozostałym obszarze ȋ ›ŽŽƒǦ ƒ™”›‹— ʹͲͳ͹ȌǤ uwagi na sposób prowadzenia ‘‹–‘”‹‰— ȋ™ ‘”‡•‹‡ ”‘œ”‘†— ˆ‘‹ obrączkowane występują na zalodzonych fragmentach Morza Bałtyckiego i tam prowadzony jest monitoring lotniczy), nie jest możliwe jego prowadzenie oraz wykorzystanie danych z ‹ ›†‡–ƒŽ› Š ‘„•‡”™ƒ Œ‹ †‘ ™›‘ƒ‹ƒ ‘ ‡› parametrycznej stanu foki obrączkowanej w Ǥ W przypadku jedynego przedstawiciela waleni (Cetacea) występującego w POM – morświna liczebność populacji gatunku w Bałtyku można oszacować wyłącznie poprzez ‘‹–‘”‹‰ƒ—•–› œ›Ǥ”œ‡’”‘™ƒ†œ‘‡™”ƒƒ Š’”‘gramu „Life” projekty SCANS (ang. Small Cetaceans in European Atlantic and North Sea), obejmujące swoim obszarem również zachodnią część Morza Bałtyckiego (SCANS I) oraz projekty miniSCANS realizowane indywidualnie przez kraje EU, nie dały jednoznacznej odpowiedzi na pytania dotyczące, z jednej strony liczebności populacji bałtyckiej morświna, a z drugiej Ǧ trendów liczebności tej populacji i zmian w niej zachodzących. Dopiero projekt SAMBAH, wykorzystujący podwodne rejestratory dźwięku, ”‘œ‹‡•œ œ‘‡™”ƒach jednolitej siatki na prawie całym obszarze Bałtyku pozwolił oszacować populację morświnów (SAMBAH 2017). Rezultaty otrzymane w ramach tego projektu, pozwoliły na wytyczenie dwóch stanowisk (Ławica Stilo i Zatoka Pomorska) do prowadzenia monitoringu ™”amach PMŚ w POM (Opioła i in. 2016). Monitoring akustyczny tego gatunku prowadzony w regularnych odstępach czasu pozwoli na odnotowanie zmian w zasięgu występowania oraz liczebności morświna występującego w Ǥ  Ptaki Monitoring populacji ptaków morski Š Œ‡•– ’”‘™ƒ†œ‘› ’”œ‡œ GIOŚ Ǥ‹Ǥ ƒ ’‘–”œ‡„› sprawozdania z wdrażania Ǥ Badania monitoringowe ptaków prowadzone w obszarach morskich leżących na terytorium Polski (POM) można podzielić na trzy duże grupy:  monitoring ptaków wodnych zimujących ƒobszarze wód przejściowych,  monitoring ptaków wodnych zimujących ƒ™‘†ƒ Š‘–™ƒ”–› ŠȋoffshoreȌǡ  monitoringi ptaków lęgowych.                      Mewy śmieszki Chroicocephalus ridibundus.  W obrębie monitoringów populacji lęgowych, z uwagi na zróżnicowanie biologii lęgowej, badania prowadzone są w podziale na poszczególne gatunki docelowe. Dedykowane projekty monitoringowe obejmują tu:  monitoring liczebności kormorana,  monitoring liczebności rybitwy czubatej,  monitoring liczebności biegusa zmie‡‰‘ǡ  ͵ͺ  Monitor Polski  – 48 – monitoring produktywności bielika. Poz. 230 Opis prowadzonych monitoringów Metody badań terenowych stosowane na terytoriom Polski są zgodne z wytycznymi prowadzenia monitoringów w basenie Morza Bałtyckiego (Herrmann i in. 2013, Wetlands –‡”ƒ–‹‘ƒŽ ʹͲͳͷȌǤ Metodyki wszystkich monitoringów ptaków dostępne są pod adresem ™™™Ǥ‘‹–‘”‹‰’–ƒ‘™Ǥ‰‹‘•Ǥ‰‘˜Ǥ’ŽǤ  Monitoring Zimujących Ptaków Wód Przejściowych  Celem Monitoringu Zimujących Ptaków Wód Przejściowych (MZPWP) jest określenie liczebności najliczniejszych gatunków ptaków wodnych, przebywających w Polsce zimą na zbiornikach przymorskich oraz w strefie przybrzeżnej Bałtyku. Liczeniami objętych jest ͵ͳ najważniejszych obiektów, głównie odcinków wybrzeża oraz zalewów przymorskich, skupiających w normalnych warunkach większość zimujących w Polsce populacji ptaków wodnych. Są to wody Bałtyku w strefie wybrzeża (liczenia z brzegu), zalewy przymorskie ‹płytkowodne zatoki (Zalew Szczeciński wraz z Zalewem Kamieńskim, Zatoka Pucka, Zalew Wiślany) oraz ujściowy odcinek Wisły. Program przewiduje wykonanie dla każdego obiektu jednego liczenia w połowie stycznia. Czas i metodyka liczeń spójne są z międzynarodową akcją liczenia zimujących ptaków wodnych International Waterbird Census(IWC), koordynowaną przez Wetlands InternationalȋʹͲͳͷȌǤPodstawową metodą liczenia w programie jest przemarsz wzdłuż brzegów zbiornika lub odcinka rzeki, z lornetką lub z lunetą, gdy ptaki znajdują się w większej odległości od brzegu, i notowanie wszystkich zaobserwowanych ptaków wodnych (Meissn‡” ‹ Š›Žƒ”‡ ‹ʹͲͳͲȌǤ W trakcie liczeń ”‡Œ‡•–”‘™ƒ‡ są wszystkie gatunki ptaków wodnych. Można je dzielić, biorąc pod uwagę ˆ”‡™‡ Œę spotkań, liczebność w okresie zimowym, a także możliwość ‹–‡”’”‡–ƒ Œ‹—œ›•‹™ƒ› Š†ƒ› ŠǤƒ’‘–”œ‡„›‹‹‡Œ•œ‡‰‘”ƒ’‘”–—‘’‹•ƒ‘™›‹‹—œ›•ƒ‡™ Žƒ–ƒ Š ʹͲͳͳǦ2016 na polskich wodach przejściowych dla 22 gatunków wchodzących w skład wskaźnika liczebności zimujących ptaków wodnych, stosowanego przez HELCOM (HELCOM ʹͲͳͺƒȌǤ  Monitoring Zimujących Ptaków Morskich  Monitoring Zimujących Ptaków Morskich (MZPM) obejmuje liczenia ptaków ™‘†› Š zimujących na otwartych obszarach ‘”•‹ ŠǤ Prowadzone są one z pokładu statku wzdłuż transektów wyznaczonych w trzech wydzieleniach w polskiej strefie ekonomicznej Bałtyku: w pasie 12 milowej strefy wód terytorialnych (z wyłączeniem strefy do 1 km od brzegu) – Ͷʹ –”ƒ•‡–›ǡ™obszarze specjalnej ochrony ptaków (Ȍƒ–—”ƒʹͲͲͲŁawica Słupska, wewnątrz ‹œ‘„ƒ–›ʹͲ–8 transektów oraz w OSOP ƒ–‘ƒ‘morska, z wyłączeniem wód przybrzeżnych –6 transektów. W ramach MZPM liczone są wszystkie widziane ptaki, a ich występowanie przypisywane jest do czterech kategorii odległości od statku (distance samplingȌǤ Na potrzeby obliczeń wskaźników liczebności wyniki są sumowane do 1 pasa o szerokości 600 m (po 300 m z każdej •–”‘› •–ƒ–—ȌǤ Ponadto, dla ptaków przelatujących w stałych odstępach czasu wykonuje się Ž‹ œ‡‹ƒ–›’—snap-shot (liczenie wszystkich ptaków w locie w odstępach 5 minutowych). Każdy –”ƒ•‡–Œest kontrolowany raz w sezonie zimowym, w połowie styczniaȋ‡‹••‡”ʹͲͳͲȌǤ Na etapie planowania MZPM (2010 r.) wydzielono grupę 10 gatunków docelowych dla monitoringu, które najliczniej zimowały w polskiej strefie Bałtyku (—” ”†œƒ™‘•œ›‹ǡ —” œƒ”‘•œ›‹ǡperkoz rogaty, perkoz rdzawoszyi, lodówka, uhla, markaczka, nurnik, alka i nurzykȌǤ ie uwzględniono skrajnie rzadkich gatunków oraz mew, których liczebność uzależniona jest od aktywności kutrów rybackich. Dane MZPM użyto jedynie częściowo do obliczeń wskaźnika liczebności zimujących ptaków wodnych (HELCOM 2018a). W kolejnych latach wskaźnik  ͵ͻ  Monitor Polski – 49 – Poz. 230 HELCOM ma być rozwijany o gatunki zimujące na otwartym morzu i wówczas uzyskane dane będą w pełni wykorzystane.  Monitoring Produktywności Bielika  Monitoring Produktywności Bielika (MPB) obejmuje monitoring znanych stanowisk lęgowych bielika Haliaeetus albicillana polskim wybrzeżu Bałtyku w pasie o szerokościͳͲ‘† linii brzegowej. Zasadniczym celem programu jest określenie parametrów rozrodczych’‘’—Žƒ Œ‹ nadmorskiej gatunku oraz ich związku ze stanem czystości wód Bałtyku. Kumulowanie się w organizmach ptaków drapieżnych toksycznych substancji powoduje obniżenie poziomu ich reprodukcji, dlatego produktywność populacji bielika w pasie nadmorskim Œ‡•–œ†‡ˆ‹‹‘™ƒƒŒƒ‘ jeden ze wskaźników jakości wód Bałtyku. Pierwsze badania ™ –› ’‘†’”‘‰”ƒ‹‡ ™”ƒƒ Š Państwowego Monitoringu Środowiska rozpoczęto w roku 2015Ǥƒ’‘–”œ‡„›‹‹‡Œ•œ‡‰‘”ƒ’‘”–— bazę danych uzupełniono o niepublikowane dane z lat 2011ǦʹͲͳͶœ‰”‘ƒ†œ‘‡™„ƒœ‹‡†ƒ› Š Komitetu Ochrony Orłów. Produktywność bielika opisują 3 wskaźniki:   ͳȌ liczba młodych –średnia liczba piskląt w przeliczeniu na parę przystępującą do rozrodu; ʹȌ liczba młodych na parę z sukcesem –średnia liczba piskląt w przeliczeniu na parę zlęgiem —†ƒ›Ǣ ͵Ȍ sukces lęgowy – wskaźnik określający procentowy udział par, które odchowały młode ™stosunku do liczby wszystkich par ze znanym końcowym efektem lęgu. Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͷ‹ʹͲͳ͸•‘–”‘Ž‘™ƒ‘‘†’‘™‹‡†‹‘ͺͶ‹ͻ͹œƒ› Š•–ƒ‘™‹sk lęgowych gatunku, co roku dodając do puli nowo zlokalizowane rewiry. Każde stanowisko lęgowe kontrolowane było co najmniej 2 razy, w początkowej(marzec / kwiecień)i końcowej fazie lęgu ȋƒŒȀ œ‡”™‹‡ Ȍȋ‡‹ƒʹͲͳͷȌ. W przypadku około połowy gniazd zeznanym wynikiem lęgu obserwatorzy dokonywali kontroli wnętrza gniazda poprzez wspięcie się na drzewo. Jeśli kontrola wnętrza gniazda odbywała się w okresie, gdy pisklęta dopiero zaczynały się pierzyć (młode wyraźnie mniejsze od dorosłych ptaków z głową okrytą puchem), wykonano dodatkową (trzecią) kontrolę. W rewirach, w których nie było znane położenie gniazda, prowadzono obserwacje z punktów widokowych oraz przeszukiwano preferowane przez bielika siedliska ™Žƒ•ƒ Š‹œƒ†”œ‡™‹‡‹ƒ ŠǤ  Monitoring Kormorana  ‘‹–‘”‹‰ ‘”‘”ƒƒ ȋȌ Œ‡•– ’”‘™ƒ†œ‘› ‘† ʹͲͳͷ ”Ǥǡ ƒ Œ‡‰‘ ‡Ž‡ Œ‡•– ‘ ‡ƒ liczebności ”ƒŒ‘™‡Œ ’‘’—Žƒ Œ‹ ‘”‘”ƒƒ Phalacrocorax carbo, w tym liczebności populacji nadmorskiej gatunku, gniazdującej w pasie wybrzeża w zasięgu ͳͲ  ‘† Ž‹‹‹ „”œ‡‰‘™‡Œ Bałtyku. Podstawową metodą stosowaną ™‘‹–‘”‹‰—jest liczenie gniazd (par lęgowych) w znanych koloniach kormoranów, wpisanych w ’‘™‹‡”œ Š‹‡‘‹–‘”‹‰‘™‡‘™›‹ƒ”ƒ ŠͳͲšͳͲ  ‘”ƒœ œƒŒ†‘™ƒ‹‡ ‘™› Š ‘Ž‘‹‹ ȋœ‘ƒ ʹͲͳͷȌ. Każdą kolonię kontrolowano rƒœ ™ciągu roku, między 20 ™‹‡–‹ƒ ƒ ʹͲ ƒŒƒ Ž—„ ™œbliżonym terminie. Liczone były zajęte gniazda, na każdym drzewie osobno, a’‘Ž‹ œ‘‡†”œ‡™ƒ– zaznaczane w celu uniknięcia powtórnego policzenia.              ͶͲ ‘Ž‘‹ƒ‘”‘”ƒƒPhalacrocorax carbo.  Monitor Polski – 50 – Poz. 230 Monitoring Rybitwy Czubatej  Zasadniczym celem rozpoczętego w 2015 r. Monitoringu Rybitwy Czubatej (MRC) jest określenie liczebności krajowej populacji lęgowej gatunku. W ramach ‘‹–‘”‹‰—”‡Œ‡•–”‘™ƒƒ jest liczba gniazd w terminie gwarantującym wynik zbliżony do maksymalnegoȋœ‘ƒʹͲͳͷƒȌǤ Termin jest uzależniony od fenologii lęgów w danym roku. ‹ œ„ƒ ‰‹ƒœ† –”ƒ–‘™ƒƒ Œ‡•– Œƒ‘ liczba par lęgowych w danej kolonii.›„‹–™ƒ œ—„ƒ–ƒ™Žƒ–ƒ ŠʹͲͳͷ‹2016 gniazdowała w Polsce –›Ž‘ƒŒ‡†›•–ƒ‘™‹•—–™”‡œ‡”™ƒ ‹‡‡™‹a Łacha w ujściu Przekopu Wisły. W MRC wykonywanych jest do 6 kontroli każdego stanowiska. Do czasu pojawienia się pierwszych jaj obserwacje prowadzone są przy użyciu lunety z odległości 200–͵ͲͲ  ‘† potencjalnej kolonii. Kontrole z wejściem do kolonii, połączone z liczeniem zniesień, powinny być przeprowadzone równocześnie przez kilka osób, by maksymalnie skrócić czas pobytu w‘Ž‘‹‹ lęgowej (do 40 minut, maksymalnie godziny). Liczba znalezionych gniazd z jajami lub pisklętami odpowiada liczbie par lęgowych na stanowisku. Ze względu na dużą rozpiętość okresu lęgowego (w tym samym czasie pojawiają się świeżo złożone jaja oraz pierwsze klujące się pisklęta), do ostatecznej oceny liczby par należy wykorzystać wyniki z trzech bezpośrednich kontroŽ‹ ‘Ž‘‹‹ ™›‘ƒ› Š ™ –‡”‹‹‡ ‘† znalezienia pierwszych jaj do miesiąca po tej dacie. Wielkość kolonii to maksymalna liczebność lęgów z tych liczeń.  Monitoring Biegusa Zmiennego  ‡Ž‡‘‹–‘”‹‰‹‡‰—•ƒ ‹‡‡‰‘ȋ ȌŒ‡•–—œ›•ƒ‹‡ŒƒƒŒ„ƒ”†œ‹‡Œ‘’Ž‡–› Š danych o rozmieszczeniu i liczebności krajowej populacji lęgowej bałtyckiego ’‘†‰ƒ–—— „‹‡‰—•ƒœ‹‡‡‰‘Calidris alpina schinziiǤŽƒ–ƒ ŠʹͲͳͳǦ2016 kontrolami objęto 9’‘™‹‡”œ Š‹ „ƒ†ƒ™ œ› Š ‘ ™›‹ƒ”ƒ Š ͳͲ š 10 km. Obejmowały one stanowiska lęgowe znane z lat poprzednich oraz potencjalne miejsca gniazdowania, zlokalizowane w strefie wybrzeża morskiego (10 km od linii brzegowej Bałtyku) i na Bagnach Biebrzańskich. Kontrole stanowisk wykonywano w optymalnych dla gatunku siedliskach, a więc na wilgotnych łąkach nadmorskich z roślinnością słonolubną, których utrzymanie jest warunkowane wypasem bydła oraz regularnymi zalewami wód słonych, a w głębi lądu ƒ–—”œ› ‘™‹•ƒ Š™†‘Ž‹‹‡‹‡„”œ›Ǥ Liczenia ptaków prowadzone są dwukrotnie w ciągu sezonu lęg‘™‡‰‘ǣͳͲǦ͵Ͳ™‹‡–‹ƒ‘”ƒœ ͳͲǦ͵ͳƒŒƒȋ‹‘”ƒʹͲͲ͸Ȍ. Pomiędzy 1. i 2. kontrolą odstęp czasu powinien wynosić około͵Ͳ†‹Ǥ Kontrola stanowiska polega na dokładnym spenetrowani—płatów potencjalnych siedlisk gatunku.  –”ƒ ‹‡ ‘–”‘Ž‹ ‘–‘™ƒ‡ Œ‡•– ”›–‡”‹um gniazdowania poszczególnych osobników/par. Pierwsza kontrola ma na celu wykrycie ptakó