rozwiązaniu, kończy wypowiedź konkluzją;
\n
9)wyraża pewność, przypuszczenie, wątpliwości dotyczące zdarzeń z przeszłości, teraźniejszości i przyszłości;
\n
10)rozważa sytuacje hipotetyczne;
\n
11)przedstawia sposób postępowania (np. udziela instrukcji, wskazówek, określa zasady, objaśnia procedury związane z załatwianiem spraw w instytucjach);
\n
12)stosuje zasady konstruowania tekstów o różnym charakterze;
\n
13)stosuje formalny lub nieformalny styl wypowiedzi adekwatnie do sytuacji.
\n
VI.
\n
Uczeń reaguje ustnie w różnorodnych, również złożonych i nietypowych sytuacjach:
\n
1)przedstawia siebie i inne osoby;
\n
2)nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę; podtrzymuje rozmowę w przypadku trudności w jej przebiegu (np. prosi o wyjaśnienie, powtórzenie, sprecyzowanie; upewnia się, że rozmówca zrozumiał jego wypowiedź);
\n
3)uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia;
\n
4)wyraża swoje opinie i uzasadnia je, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych osób, komentuje wypowiedzi uczestników dyskusji, wyraża wątpliwość;
\n
5)wyraża i uzasadnia swoje upodobania, preferencje, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, preferencje, intencje i pragnienia innych osób;
\n
6)składa życzenia i gratulacje, odpowiada na życzenia i gratulacje;
\n
7)zaprasza i odpowiada na zaproszenie;
\n
8)proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje, zachęca; prowadzi negocjacje;
\n
9)prosi o radę i udziela rady;
\n
10)pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;
\n
11)ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;
\n
12)wyraża prośbę oraz zgodę lub odmowę spełnienia prośby;
\n
13)wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, złość, zdziwienie, nadzieję, obawę, współczucie);
\n
14)stosuje zwroty i formy grzecznościowe;
\n
15)dostosowuje styl wypowiedzi do sytuacji.
\n
VII.
\n
Uczeń reaguje w formie w miarę złożonego tekstu pisanego w różnorodnych sytuacjach:
\n
1)przedstawia siebie i inne osoby;
\n
2)nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę (np. podczas rozmowy na czacie);
\n
3)uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia (np. wypełnia formularz/ ankietę);
\n
4)wyraża swoje opinie i uzasadnia je, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych osób, komentuje wypowiedzi uczestników dyskusji (np. na forum internetowym), wyraża wątpliwość;
\n
5)wyraża i uzasadnia swoje upodobania, preferencje, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, preferencje, intencje i pragnienia innych osób;
\n
6)składa życzenia i gratulacje, odpowiada na życzenia i gratulacje;
\n
7)zaprasza i odpowiada na zaproszenie;
\n
8)proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje, zachęca; prowadzi negocjacje;
\n
9)prosi o radę i udziela rady;
\n
10)pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;
\n
11)ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;
\n
12)wyraża prośbę oraz zgodę lub odmowę spełnienia prośby;
\n
13)wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, złość, zdziwienie, nadzieję, obawę, współczucie);
\n
14)stosuje zwroty i formy grzecznościowe;
\n
15)dostosowuje styl i formę wypowiedzi do odbiorcy.
\n
VIII.
\n
Uczeń przetwarza tekst ustnie lub pisemnie:
\n
1)przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje zawarte w materiałach wizualnych (np. wykresach, mapach, symbolach, piktogramach) lub audiowizualnych (np. filmach, reklamach);
\n
2)przekazuje w języku obcym nowożytnym lub w języku polskim informacje sformułowane w tym języku obcym;
\n
3)przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje sformułowane w języku polskim;
\n
4)przedstawia publicznie w języku obcym wcześniej przygotowany materiał, np. prezentację, film;
\n
5)streszcza w języku obcym przeczytany tekst;
\n
6)stosuje zmiany stylu lub formy tekstu.
\n
IX.
\n
Uczeń posiada:
\n
1)wiedzę o krajach, społeczeństwach i kulturach społeczności, które posługują się danym językiem obcym nowożytnym, oraz o kraju ojczystym, z uwzględnieniem kontekstu lokalnego, europejskiego i globalnego;
\n
2)świadomość związku między kulturą własną i obcą oraz wrażliwość międzykulturową.
\n
X.
\n
Uczeń dokonuje samooceny i wykorzystuje techniki samodzielnej pracy nad językiem (np. korzystanie ze słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik, korzystanie z tekstów kultury w języku obcym nowożytnym).
\n
XI.
\n
Uczeń współdziała w grupie (np. w lekcyjnych i pozalekcyjnych językowych pracach projektowych).
\n
XII.
\n
Uczeń korzysta ze źródeł informacji w języku obcym nowożytnym (np. z encyklopedii, mediów, instrukcji obsługi), również za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.
\n
XIII.
\n
Uczeń stosuje strategie komunikacyjne (np. domyślanie się znaczenia wyrazów z kontekstu, identyfikowanie słów kluczy lub internacjonalizmów) i strategie kompensacyjne, w przypadku gdy nie zna lub nie pamięta wyrazu (np. upraszczanie formy wypowiedzi, zastępowanie innym wyrazem, opis, wykorzystywanie środków niewerbalnych).
\n
XIV.
\n
Uczeń posiada świadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami).
\n
Podstawa programowa - wariant III.DJ Język obcy nowożytny nauczany jako pierwszy albo drugi (od początku w klasie I liceum ogólnokształcącego dwujęzycznego, technikum dwujęzycznego lub w oddziale dwujęzycznym w liceum ogólnokształcącym lub technikum) Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Znajomość środków językowych.
\n
Uczeń posługuje się bardzo bogatym zasobem środków językowych (leksykalnych - w tym związków frazeologicznych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), wykazując się wysokim poziomem ich poprawności, co umożliwia realizację pozostałych wymagań ogólnych w szerokim zakresie tematów, w tym z dziedziny nauk społecznych, ekonomii, polityki oraz - w przypadku przedmiotów nauczanych dwujęzycznie - również w zakresie tych przedmiotów.
\n
II.
\n
Rozumienie wypowiedzi.
\n
Uczeń rozumie różnorodne wypowiedzi ustne o wysokim stopniu złożoności wypowiadane również w szybkim tempie oraz różnorodne wypowiedzi pisemne o wysokim stopniu złożoności, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych, w tym w zakresie tematycznym związanym z przedmiotami nauczanymi dwujęzycznie.
\n
III.
\n
Tworzenie wypowiedzi.
\n
Uczeń samodzielnie tworzy złożone, wieloaspektowe, spójne i logiczne, płynne wypowiedzi ustne oraz złożone, wieloaspektowe, spójne i logiczne wypowiedzi pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych, w tym w zakresie tematycznym związanym z przedmiotami nauczanymi dwujęzycznie.
\n
IV.
\n
Reagowanie na wypowiedzi.
\n
Uczeń uczestniczy w rozmowie i reaguje ustnie w różnorodnych, również złożonych i nietypowych sytuacjach oraz reaguje w formie złożonego tekstu pisanego w różnorodnych sytuacjach w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
V.
\n
Przetwarzanie wypowiedzi.
\n
Uczeń zmienia formę przekazu ustnego lub pisemnego tekstów z różnych dziedzin życia i nauki, o różnym stopniu złożoności, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe I.
\n
Uczeń posługuje się bardzo bogatym zasobem środków językowych (leksykalnych - w tym związków frazeologicznych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), wykazując się wysokim poziomem ich poprawności, co umożliwia realizację pozostałych wymagań ogólnych w szerokim zakresie tematów, w tym z dziedziny nauk społecznych, ekonomii, polityki oraz - w przypadku przedmiotów nauczanych dwujęzycznie - również w zakresie tych przedmiotów.
\n
II.
\n
Uczeń rozumie różnorodne wypowiedzi ustne o wysokim stopniu złożoności wypowiadane również w szybkim tempie, w tym w zakresie tematycznym związanym z przedmiotami nauczanymi dwujęzycznie:
\n
1)reaguje na polecenia;
\n
2)określa główną myśl wypowiedzi lub fragmentu wypowiedzi;
\n
3)określa intencje, nastawienie i postawy nadawcy/autora wypowiedzi;
\n
4)określa kontekst wypowiedzi (np. formę, czas, miejsce, sytuację, uczestników);
\n
5)znajduje w wypowiedzi określone informacje;
\n
6)układa informacje w określonym porządku;
\n
7)wyciąga wnioski wynikające z informacji zawartych w wypowiedzi;
\n
8)odróżnia informacje o faktach od opinii;
\n
9)rozpoznaje informacje wyrażone pośrednio oraz znaczenia przenośne;
\n
10)rozpoznaje odniesienia do kontekstu cywilizacyjno-kulturowego i znaczenie symboli kulturowych;
\n
11)rozróżnia formalny i nieformalny styl wypowiedzi.
\n
III.
\n
Uczeń rozumie różnorodne wypowiedzi pisemne o wysokim stopniu złożoności, w tym w zakresie tematycznym związanym z przedmiotami nauczanymi dwujęzycznie:
\n
1)określa główną myśl tekstu lub fragmentu tekstu;
\n
2)określa intencje, nastawienie i postawy nadawcy/autora tekstu;
\n
3)określa kontekst wypowiedzi (np. nadawcę, odbiorcę, formę tekstu, czas, miejsce, sytuację);
\n
4)znajduje w tekście określone informacje;
\n
5)rozpoznaje związki między poszczególnymi częściami tekstu;
\n
6)układa informacje w określonym porządku;
\n
7)wyciąga wnioski wynikające z informacji zawartych w tekście;
\n
8)odróżnia informacje o faktach od opinii;
\n
9)rozpoznaje informacje wyrażone pośrednio oraz znaczenia przenośne;
\n
10)rozpoznaje odniesienia do kontekstu cywilizacyjno-kulturowego i znaczenie symboli kulturowych;
\n
11)interpretuje teksty kultury;
\n
12)rozróżnia formalny i nieformalny styl tekstu.
\n
IV.
\n
Uczeń tworzy złożone, wieloaspektowe, spójne i logiczne, płynne wypowiedzi ustne, w tym w zakresie tematycznym związanym z przedmiotami nauczanymi dwujęzycznie:
\n
1)opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;
\n
2)opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości i teraźniejszości;
\n
3)przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;
\n
4)przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i plany na przyszłość;
\n
5)opisuje upodobania;
\n
6)wyraża i uzasadnia swoje opinie i poglądy, przedstawia i ustosunkowuje się do opinii i poglądów innych osób;
\n
7)wyraża i opisuje uczucia i emocje;
\n
8)stawia tezę, przedstawia w logicznym porządku argumenty za i przeciw danej tezie lub rozwiązaniu, kończy wypowiedź konkluzją;
\n
9)wyraża pewność, przypuszczenie, wątpliwości dotyczące zdarzeń z przeszłości, teraźniejszości i przyszłości;
\n
10)rozważa sytuacje hipotetyczne;
\n
11)przedstawia sposób postępowania (np. udziela instrukcji, wskazówek, określa zasady, objaśnia procedury związane z załatwianiem spraw w instytucjach);
\n
12)stosuje formalny lub nieformalny styl wypowiedzi adekwatnie do sytuacji.
\n
V.
\n
Uczeń tworzy złożone, wieloaspektowe, spójne i logiczne wypowiedzi pisemne (np. e-mail, list prywatny, list formalny - w tym list motywacyjny, życiorys, CV, wpis na blogu, opowiadanie, recenzję, artykuł, rozprawkę), również w zakresie tematycznym związanym z przedmiotami nauczanymi dwujęzycznie:
\n
1)opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;
\n
2)opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości i teraźniejszości;
\n
3)przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;
\n
4)przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i plany na przyszłość;
\n
5)opisuje upodobania;
\n
6)wyraża i uzasadnia swoje opinie i poglądy, przedstawia i ustosunkowuje się do opinii i poglądów innych osób;
\n
7)wyraża i opisuje uczucia i emocje;
\n
8)stawia tezę, przedstawia w logicznym porządku argumenty za i przeciw danej tezie lub rozwiązaniu, kończy wypowiedź konkluzją;
\n
9)wyraża pewność, przypuszczenie, wątpliwości dotyczące zdarzeń z przeszłości, teraźniejszości i przyszłości;
\n
10)rozważa sytuacje hipotetyczne;
\n
11)przedstawia sposób postępowania (np. udziela instrukcji, wskazówek, określa zasady, objaśnia procedury związane z załatwianiem spraw w instytucjach);
\n
12)stosuje zasady konstruowania tekstów o różnym charakterze;
\n
13)stosuje formalny lub nieformalny styl wypowiedzi adekwatnie do sytuacji.
\n
VI.
\n
Uczeń reaguje ustnie w różnorodnych, również złożonych i nietypowych sytuacjach:
\n
1)przedstawia siebie i inne osoby;
\n
2)nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę; podtrzymuje rozmowę w przypadku trudności w jej przebiegu (np. prosi o wyjaśnienie, powtórzenie, sprecyzowanie; upewnia się, że rozmówca zrozumiał jego wypowiedź);
\n
3)uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia;
\n
4)wyraża swoje opinie i uzasadnia je, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych osób, komentuje wypowiedzi uczestników dyskusji, wyraża wątpliwość;
\n
5)wyraża i uzasadnia swoje upodobania, preferencje, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, preferencje, intencje i pragnienia innych osób;
\n
6)składa życzenia i gratulacje, odpowiada na życzenia i gratulacje;
\n
7)zaprasza i odpowiada na zaproszenie;
\n
8)proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje, zachęca; prowadzi negocjacje;
\n
9)prosi o radę i udziela rady;
\n
10)pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;
\n
11)ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;
\n
12)wyraża prośbę oraz zgodę lub odmowę spełnienia prośby;
\n
13)wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, złość, zdziwienie, nadzieję, obawę, współczucie);
\n
14)stosuje zwroty i formy grzecznościowe;
\n
15)dostosowuje styl wypowiedzi do sytuacji.
\n
VII.
\n
Uczeń reaguje w formie złożonego tekstu pisanego w różnorodnych sytuacjach:
\n
1)przedstawia siebie i inne osoby;
\n
2)nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę (np. podczas rozmowy na czacie);
\n
3)uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia (np. wypełnia formularz/ankietę);
\n
4)wyraża swoje opinie i uzasadnia je, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych osób, komentuje wypowiedzi uczestników dyskusji (np. na forum internetowym), wyraża wątpliwość;
\n
5)wyraża i uzasadnia swoje upodobania, preferencje, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, preferencje, intencje i pragnienia innych osób;
\n
6)składa życzenia i gratulacje, odpowiada na życzenia i gratulacje;
\n
7)zaprasza i odpowiada na zaproszenie;
\n
8)proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje, zachęca; prowadzi negocjacje;
\n
9)prosi o radę i udziela rady;
\n
10)pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;
\n
11)ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;
\n
12)wyraża prośbę oraz zgodę lub odmowę spełnienia prośby;
\n
13)wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, złość, zdziwienie, nadzieję, obawę, współczucie);
\n
14)stosuje zwroty i formy grzecznościowe;
\n
15)dostosowuje styl i formę wypowiedzi do odbiorcy.
\n
VIII.
\n
Uczeń przetwarza ustnie lub pisemnie teksty z różnych dziedzin życia i nauki, o różnym stopniu złożoności:
\n
1)przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje zawarte w materiałach wizualnych (np. wykresach, mapach, symbolach, piktogramach) lub audiowizualnych (np. filmach, reklamach);
\n
2)przekazuje w języku obcym nowożytnym lub w języku polskim informacje sformułowane w tym języku obcym, w tym sporządza notatki np. z wykładu;
\n
3)przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje sformułowane w języku polskim;
\n
4)przedstawia publicznie w języku obcym wcześniej przygotowany materiał, np. prezentację, film;
\n
5)streszcza w języku obcym usłyszany lub przeczytany tekst;
\n
6)stosuje zmiany stylu lub formy tekstu.
\n
IX.
\n
Uczeń posiada:
\n
1)pogłębioną wiedzę o krajach, społeczeństwach i kulturach społeczności, które posługują się danym językiem obcym nowożytnym, oraz o kraju ojczystym, w tym wiedzę z zakresu literatury, historii, geografii, historii sztuki, socjologii, ekonomii, polityki, z uwzględnieniem kontekstu lokalnego, europejskiego i globalnego;
\n
2)świadomość związku między kulturą własną i obcą oraz wrażliwość międzykulturową.
\n
X.
\n
Uczeń dokonuje samooceny i wykorzystuje techniki samodzielnej pracy nad językiem (np. korzystanie ze słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik, korzystanie z tekstów kultury w języku obcym nowożytnym).
\n
XI.
\n
Uczeń współdziała w grupie (np. w lekcyjnych i pozalekcyjnych językowych pracach projektowych).
\n
XII.
\n
Uczeń korzysta ze źródeł informacji w języku obcym nowożytnym (np. z encyklopedii, mediów, instrukcji obsługi), również za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.
\n
XIII.
\n
Uczeń stosuje strategie komunikacyjne (np. domyślanie się znaczenia wyrazów z kontekstu, identyfikowanie słów kluczy lub internacjonalizmów) i strategie kompensacyjne, w przypadku gdy nie zna lub nie pamięta wyrazu (np. upraszczanie formy wypowiedzi, zastępowanie innym wyrazem, opis, wykorzystywanie środków niewerbalnych).
\n
XIV.
\n
Uczeń posiada świadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami).
\n
Podstawa programowa - wariant III.2.0.
\n
Język obcy nowożytny nauczany jako drugi (2. język obcy nowożytny od początku w klasie I liceum ogólnokształcącego lub technikum) Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Znajomość środków językowych.
\n
Uczeń posługuje się podstawowym zasobem środków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie tematów wskazanych w wymaganiach szczegółowych.
\n
II.
\n
Rozumienie wypowiedzi.
\n
Uczeń rozumie proste wypowiedzi ustne artykułowane wyraźnie, w standardowej odmianie języka, a także proste wypowiedzi pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
III.
\n
Tworzenie wypowiedzi.
\n
Uczeń samodzielnie tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne i pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
IV.
\n
Reagowanie na wypowiedzi.
\n
Uczeń uczestniczy w rozmowie i w typowych sytuacjach reaguje w sposób zrozumiały, adekwatnie do sytuacji komunikacyjnej, ustnie lub pisemnie w formie prostego tekstu, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
V.
\n
Przetwarzanie wypowiedzi.
\n
Uczeń zmienia formę przekazu ustnego lub pisemnego w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe I.
\n
Uczeń posługuje się podstawowym zasobem środków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie następujących tematów:
\n
1)człowiek (np. dane personalne, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, rzeczy osobiste, uczucia i emocje, umiejętności i zainteresowania);
\n
2)miejsce zamieszkania (np. dom i jego okolica, pomieszczenia i wyposażenie domu, prace domowe);
\n
3)edukacja (np. szkoła i jej pomieszczenia, przedmioty nauczania, uczenie się, przybory szkolne, oceny szkolne, życie szkoły, zajęcia pozalekcyjne);
\n
4)praca (np. popularne zawody i związane z nimi czynności, miejsce pracy, praca dorywcza, wybór zawodu);
\n
5)życie prywatne (np. rodzina, znajomi i przyjaciele, czynności życia codziennego, określanie czasu, formy spędzania czasu wolnego, święta i uroczystości);
\n
6)żywienie (np. artykuły spożywcze, posiłki i ich przygotowywanie, lokale gastronomiczne);
\n
7)zakupy i usługi (np. rodzaje sklepów, towary i ich cechy, sprzedawanie i kupowanie, środki płatnicze, promocje, korzystanie z usług);
\n
8)podróżowanie i turystyka (np. środki transportu i korzystanie z nich, orientacja w terenie, hotel, wycieczki, zwiedzanie);
\n
9)kultura (np. uczestnictwo w kulturze, tradycje i zwyczaje, media);
\n
10)sport (np. dyscypliny sportu, sprzęt sportowy, obiekty sportowe, imprezy sportowe, uprawianie sportu);
\n
11)zdrowie (np. samopoczucie, choroby, ich objawy i leczenie);
\n
12)nauka i technika (np. korzystanie z podstawowych urządzeń technicznych i technologii informacyjno-komunikacyjnych);
\n
13)świat przyrody (np. pogoda, pory roku, rośliny i zwierzęta, krajobraz).
\n
II.
\n
Uczeń rozumie proste wypowiedzi ustne (np. rozmowy, wiadomości, komunikaty, ogłoszenia, instrukcje) artykułowane wyraźnie, w standardowej odmianie języka:
\n
1)reaguje na polecenia;
\n
2)określa główną myśl wypowiedzi;
\n
3)określa intencje nadawcy/autora wypowiedzi;
\n
4)określa kontekst wypowiedzi (np. czas, miejsce, sytuację, uczestników);
\n
5)znajduje w wypowiedzi określone informacje;
\n
6)rozróżnia formalny i nieformalny styl wypowiedzi.
\n
III.
\n
Uczeń rozumie proste wypowiedzi pisemne (np. listy, e-maile, SMS-y, kartki pocztowe, napisy, broszury, ulotki, jadłospisy, ogłoszenia, instrukcje, rozkłady jazdy, historyjki obrazkowe z tekstem, artykuły, teksty narracyjne, wywiady, wpisy na forach i blogach, teksty literackie):
\n
1)określa główną myśl tekstu lub fragmentu tekstu;
\n
2)określa intencje nadawcy/autora tekstu;
\n
3)określa kontekst wypowiedzi (np. nadawcę, odbiorcę, czas, miejsce, sytuację);
\n
4)znajduje w tekście określone informacje;
\n
5)układa informacje w określonym porządku;
\n
6)rozróżnia formalny i nieformalny styl tekstu.
\n
IV.
\n
Uczeń tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne:
\n
1)opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;
\n
2)opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości i teraźniejszości;
\n
3)przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;
\n
4)przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i plany na przyszłość;
\n
5)opisuje upodobania;
\n
6)wyraża i uzasadnia swoje opinie;
\n
7)wyraża uczucia i emocje;
\n
8)stosuje formalny lub nieformalny styl wypowiedzi adekwatnie do sytuacji.
\n
V.
\n
Uczeń tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi pisemne (np. notatkę, ogłoszenie, zaproszenie, życzenia, wiadomość, SMS, kartkę pocztową, e-mail, historyjkę, wpis na blogu):
\n
1)opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;
\n
2)opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości i teraźniejszości;
\n
3)przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;
\n
4)przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i plany na przyszłość;
\n
5)opisuje upodobania;
\n
6)wyraża i uzasadnia swoje opinie;
\n
7)wyraża uczucia i emocje;
\n
8)stosuje formalny lub nieformalny styl wypowiedzi adekwatnie do sytuacji.
\n
VI.
\n
Uczeń reaguj e ustnie w typowych sytuacjach:
\n
1)przedstawia siebie i inne osoby;
\n
2)nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę; podtrzymuje rozmowę w przypadku trudności w jej przebiegu (np. prosi o wyjaśnienie, powtórzenie, sprecyzowanie; upewnia się, że rozmówca zrozumiał jego wypowiedź);
\n
3)uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia;
\n
4)wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych osób;
\n
5)wyraża swoje upodobania, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, intencje i pragnienia innych osób;
\n
6)składa życzenia i gratulacje, odpowiada na życzenia i gratulacje;
\n
7)zaprasza i odpowiada na zaproszenie;
\n
8)proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje; prowadzi proste negocjacje w sytuacjach życia codziennego;
\n
9)prosi o radę i udziela rady;
\n
10)pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;
\n
11)nakazuje, zakazuje;
\n
12)wyraża prośbę oraz zgodę lub odmowę spełnienia prośby;
\n
13)wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek);
\n
14)stosuje zwroty i formy grzecznościowe.
\n
VII.
\n
Uczeń reaguje w formie prostego tekstu pisanego (np. wiadomość, SMS, krótki list prywatny, e-mail, wpis na czacie/forum) w typowych sytuacjach:
\n
1)przedstawia siebie i inne osoby;
\n
2)nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę (np. podczas rozmowy na czacie);
\n
3)uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia (np. wypełnia formularz/ ankietę);
\n
4)wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych osób;
\n
5)wyraża swoje upodobania, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, intencje i pragnienia innych osób;
\n
6)składa życzenia i gratulacje, odpowiada na życzenia i gratulacje;
\n
7)zaprasza i odpowiada na zaproszenie;
\n
8)proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje; prowadzi proste negocjacje w sytuacjach życia codziennego;
\n
9)prosi o radę i udziela rady;
\n
10)pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;
\n
11)nakazuje, zakazuje;
\n
12)wyraża prośbę oraz zgodę lub odmowę spełnienia prośby;
\n
13)wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek);
\n
14)stosuje zwroty i formy grzecznościowe.
\n
VIII.
\n
Uczeń przetwarza prosty tekst ustnie lub pisemnie:
\n
1)przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje zawarte w materiałach wizualnych (np. mapach, symbolach, piktogramach) lub audiowizualnych (np. filmach, reklamach);
\n
2)przekazuje w języku obcym nowożytnym lub w języku polskim informacje sformułowane w tym języku obcym;
\n
3)przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje sformułowane w języku polskim.
\n
IX.
\n
Uczeń posiada:
\n
1)podstawową wiedzę o krajach, społeczeństwach i kulturach społeczności, które posługują się danym językiem obcym nowożytnym, oraz o kraju ojczystym, z uwzględnieniem kontekstu lokalnego, europejskiego i globalnego;
\n
2)świadomość związku między kulturą własną i obcą oraz wrażliwość międzykulturową.
\n
X.
\n
Uczeń dokonuje samooceny i wykorzystuje techniki samodzielnej pracy nad językiem (np. korzystanie ze słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik, korzystanie z tekstów kultury w języku obcym nowożytnym).
\n
XI.
\n
Uczeń współdziała w grupie (np. w lekcyjnych i pozalekcyjnych językowych pracach projektowych).
\n
XII.
\n
Uczeń korzysta ze źródeł informacji w języku obcym nowożytnym (np. z encyklopedii, mediów, instrukcji obsługi), również za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.
\n
XIII.
\n
Uczeń stosuje strategie komunikacyjne (np. domyślanie się znaczenia wyrazów z kontekstu, identyfikowanie słów kluczy lub internacjonalizmów) i strategie kompensacyjne, w przypadku gdy nie zna lub nie pamięta wyrazu (np. upraszczanie formy wypowiedzi, zastępowanie innym wyrazem, opis, wykorzystywanie środków niewerbalnych).
\n
XIV.
\n
Uczeń posiada świadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami).
\n
Podstawa programowa - wariant III.2.
\n
Język obcy nowożytny nauczany jako drugi (kontynuacja 2. języka obcego nowożytnego ze szkoły podstawowej) Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Znajomość środków językowych.
\n
Uczeń posługuje się podstawowym zasobem środków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie tematów wskazanych w wymaganiach szczegółowych.
\n
II.
\n
Rozumienie wypowiedzi.
\n
Uczeń rozumie proste wypowiedzi ustne artykułowane wyraźnie, w standardowej odmianie języka, a także proste wypowiedzi pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
III.
\n
Tworzenie wypowiedzi.
\n
Uczeń samodzielnie tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne i pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
IV.
\n
Reagowanie na wypowiedzi.
\n
Uczeń uczestniczy w rozmowie i w typowych sytuacjach reaguje w sposób zrozumiały, adekwatnie do sytuacji komunikacyjnej, ustnie lub pisemnie w formie prostego tekstu, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
V.
\n
Przetwarzanie wypowiedzi.
\n
Uczeń zmienia formę przekazu ustnego lub pisemnego w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe I.
\n
Uczeń posługuje się podstawowym zasobem środków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie następujących tematów:
\n
1)człowiek (np. dane personalne, okresy życia, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, rzeczy osobiste, uczucia i emocje, umiejętności i zainteresowania);
\n
2)miejsce zamieszkania (np. dom i jego okolica, pomieszczenia i wyposażenie domu, prace domowe);
\n
3)edukacja (np. szkoła i jej pomieszczenia, przedmioty nauczania, uczenie się, przybory szkolne, oceny szkolne, życie szkoły, zajęcia pozalekcyjne);
\n
4)praca (np. popularne zawody i związane z nimi czynności i obowiązki, miejsce pracy, praca dorywcza, wybór zawodu);
\n
5)życie prywatne (np. rodzina, znajomi i przyjaciele, czynności życia codziennego, określanie czasu, formy spędzania czasu wolnego, święta i uroczystości, konflikty i problemy);
\n
6)żywienie (np. artykuły spożywcze, posiłki i ich przygotowywanie, lokale gastronomiczne);
\n
7)zakupy i usługi (np. rodzaje sklepów, towary i ich cechy, sprzedawanie i kupowanie, środki płatnicze, wymiana i zwrot towaru, promocje, korzystanie z usług);
\n
8)podróżowanie i turystyka (np. środki transportu i korzystanie z nich, orientacja w terenie, hotel, wycieczki, zwiedzanie);
\n
9)kultura (np. twórcy i ich dzieła, uczestnictwo w kulturze, tradycje i zwyczaje, media);
\n
10)sport (np. dyscypliny sportu, sprzęt sportowy, obiekty sportowe, imprezy sportowe, uprawianie sportu);
\n
11)zdrowie (np. tryb życia, samopoczucie, choroby, ich objawy i leczenie);
\n
12)nauka i technika (np. wynalazki, korzystanie z podstawowych urządzeń technicznych i technologii informacyjno-komunikacyjnych);
\n
13)świat przyrody (np. pogoda, pory roku, rośliny i zwierzęta, krajobraz, zagrożenia i ochrona środowiska naturalnego);
\n
14)życie społeczne (np. wydarzenia i zjawiska społeczne).
\n
II.
\n
Uczeń rozumie proste wypowiedzi ustne (np. rozmowy, wiadomości, komunikaty, ogłoszenia, instrukcje) artykułowane wyraźnie, w standardowej odmianie języka:
\n
1)reaguje na polecenia;
\n
2)określa główną myśl wypowiedzi;
\n
3)określa intencje nadawcy/autora wypowiedzi;
\n
4)określa kontekst wypowiedzi (np. czas, miejsce, sytuację, uczestników);
\n
5)znajduje w wypowiedzi określone informacje;
\n
6)układa informacje w określonym porządku;
\n
7)rozróżnia formalny i nieformalny styl wypowiedzi.
\n
III.
\n
Uczeń rozumie proste wypowiedzi pisemne (np. listy, e-mail, SMS-y, kartki pocztowe, napisy, broszury, ulotki, jadłospisy, ogłoszenia, instrukcje, rozkłady jazdy, historyjki obrazkowe z tekstem, artykuły, teksty narracyjne, recenzje, wywiady, wpisy na forach i blogach, teksty literackie):
\n
1)określa główną myśl tekstu lub fragmentu tekstu;
\n
2)określa intencje nadawcy/autora tekstu;
\n
3)określa kontekst wypowiedzi (np. nadawcę, odbiorcę, formę tekstu, czas, miejsce, sytuację);
\n
4)znajduje w tekście określone informacje;
\n
5)układa informacje w określonym porządku;
\n
6)rozróżnia formalny i nieformalny styl tekstu.
\n
IV.
\n
Uczeń tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne:
\n
1)opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;
\n
2)opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości i teraźniejszości;
\n
3)przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;
\n
4)przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i plany na przyszłość;
\n
5)opisuje upodobania;
\n
6)wyraża i uzasadnia swoje opinie, przedstawia opinie innych osób;
\n
7)wyraża uczucia i emocje;
\n
8)stosuje formalny lub nieformalny styl wypowiedzi adekwatnie do sytuacji.
\n
V.
\n
Uczeń tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi pisemne (np. notatkę, ogłoszenie, zaproszenie, życzenia, wiadomość, SMS, kartkę pocztową, e-mail, historyjkę, list prywatny, wpis na blogu):
\n
1)opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;
\n
2)opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości i teraźniejszości;
\n
3)przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;
\n
4)przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i plany na przyszłość;
\n
5)opisuje upodobania;
\n
6)wyraża i uzasadnia swoje opinie, przedstawia opinie innych osób;
\n
7)wyraża uczucia i emocje;
\n
8)stosuje formalny lub nieformalny styl wypowiedzi adekwatnie do sytuacji.
\n
VI.
\n
Uczeń reaguj e ustnie w typowych sytuacjach:
\n
1)przedstawia siebie i inne osoby;
\n
2)nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę; podtrzymuje rozmowę w przypadku trudności w jej przebiegu (np. prosi o wyjaśnienie, powtórzenie, sprecyzowanie; upewnia się, że rozmówca zrozumiał jego wypowiedź);
\n
3)uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia;
\n
4)wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych osób;
\n
5)wyraża swoje upodobania, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, intencje i pragnienia innych osób;
\n
6)składa życzenia i gratulacje, odpowiada na życzenia i gratulacje;
\n
7)zaprasza i odpowiada na zaproszenie;
\n
8)proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje, zachęca; prowadzi proste negocjacje w sytuacjach życia codziennego;
\n
9)prosi o radę i udziela rady;
\n
10)pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;
\n
11)ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;
\n
12)wyraża prośbę oraz zgodę lub odmowę spełnienia prośby;
\n
13)wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, zdziwienie, nadzieję, obawę);
\n
14)stosuje zwroty i formy grzecznościowe.
\n
VII.
\n
Uczeń reaguje w formie prostego tekstu pisanego (np. wiadomość, SMS, krótki list prywatny, e-mail, wpis na czacie/forum) w typowych sytuacjach:
\n
1)przedstawia siebie i inne osoby;
\n
2)nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę (np. podczas rozmowy na czacie);
\n
3)uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia (np. wypełnia formularz/ankietę);
\n
4)wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych osób;
\n
5)wyraża swoje upodobania, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, intencje i pragnienia innych osób;
\n
6)składa życzenia i gratulacje, odpowiada na życzenia i gratulacje;
\n
7)zaprasza i odpowiada na zaproszenie;
\n
8)proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje, zachęca; prowadzi proste negocjacje w sytuacjach życia codziennego;
\n
9)prosi o radę i udziela rady;
\n
10)pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;
\n
11)ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;
\n
12)wyraża prośbę oraz zgodę lub odmowę spełnienia prośby;
\n
13)wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, zdziwienie, nadzieję, obawę);
\n
14)stosuje zwroty i formy grzecznościowe.
\n
VIII.
\n
Uczeń przetwarza prosty tekst ustnie lub pisemnie:
\n
1)przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje zawarte w materiałach wizualnych (np. wykresach, mapach, symbolach, piktogramach) lub audiowizualnych (np. filmach, reklamach);
\n
2)przekazuje w języku obcym nowożytnym lub w języku polskim informacje sformułowane w tym języku obcym;
\n
3)przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje sformułowane w języku polskim.
\n
IX.
\n
Uczeń posiada:
\n
1)podstawową wiedzę o krajach, społeczeństwach i kulturach społeczności, które posługują się danym językiem obcym nowożytnym, oraz o kraju ojczystym, z uwzględnieniem kontekstu lokalnego, europejskiego i globalnego;
\n
2)świadomość związku między kulturą własną i obcą oraz wrażliwość międzykulturową.
\n
X.
\n
Uczeń dokonuje samooceny i wykorzystuje techniki samodzielnej pracy nad językiem (np. korzystanie ze słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik, korzystanie z tekstów kultury w języku obcym nowożytnym).
\n
XI.
\n
Uczeń współdziała w grupie (np. w lekcyjnych i pozalekcyjnych językowych pracach projektowych).
\n
XII.
\n
Uczeń korzysta ze źródeł informacji w języku obcym nowożytnym (np. z encyklopedii, mediów, instrukcji obsługi), również za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.
\n
XIII.
\n
Uczeń stosuje strategie komunikacyjne (np. domyślanie się znaczenia wyrazów z kontekstu, identyfikowanie słów kluczy lub internacjonalizmów) i strategie kompensacyjne, w przypadku gdy nie zna lub nie pamięta wyrazu (np. upraszczanie formy wypowiedzi, zastępowanie innym wyrazem, opis, wykorzystywanie środków niewerbalnych).
\n
XIV.
\n
Uczeń posiada świadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami).
\n
Warunki i sposób realizacji Skuteczne porozumiewanie się w języku obcym nowożytnym - zarówno w mowie, jak i w piśmie - stanowi nadrzędny cel kształcenia językowego na wszystkich etapach edukacyjnych wyodrębnionych w podstawie programowej. Tak zarysowany cel sprawia, że język obcy powinien być przede wszystkim traktowany jako narzędzie umożliwiające uczniowi osiągnięcie różnych, właściwych dla danej sytuacji i motywacji celów komunikacyjnych. Założenie to nie wyklucza jednoczesnego dążenia do osiągania przez ucznia coraz wyższego stopnia poprawności językowej, choć z pewnością, zwłaszcza na początkowych etapach procesu kształcenia językowego, będzie to poprawność w zakresie kilku, kilkunastu najprostszych struktur.
\n
Rozwijanie kompetencji w zakresie języka obcego należy z założenia traktować jako proces wieloletni, naznaczony nierównomiernym rozwojem w zakresie poszczególnych umiejętności, zależny od warunków, w których kształcenie to się odbywa. Zadaniem szkoły jest zapewnienie takich warunków, w których godziny przeznaczone na kształcenie językowe zostaną wykorzystane w sposób optymalny, tak dla języka nauczanego jako pierwszy (wiodący), jak i dla języka nauczanego jako drugi.
\n
W kształceniu językowym na III etapie edukacyjnym niezbędne jest:
\n
1)zapewnienie przez szkołę zajęć z języka obcego nowożytnego, którego uczeń uczył się w szkole podstawowej, szczególnie w przypadku języka obcego nauczanego jako pierwszy.
\n
Zmiana języka nauczanego jako pierwszy w szkole podstawowej na inny język obcy nowożytny nauczany jako pierwszy w szkole ponadpodstawowej jest możliwa m.in.: a) w przypadku oddziałów lub szkół dwujęzycznych, w których język nauczany jako drugi w szkole podstawowej może stać się językiem nauczanym jako pierwszy w szkole ponadpodstawowej, b) w przypadku gdy konieczność kontynuacji nauczania danego języka obcego jako pierwszego wiązałaby się z ograniczeniem możliwości wyboru szkoły ponadpodstawowej.
\n
Decydując się w szkole ponadpodstawowej na zmianę języka nauczanego jako pierwszy, należy mieć świadomość, że wyłącznie podstawa programowa w wariancie III.1.P zapewnia przygotowanie ucznia do przystąpienia do egzaminu maturalnego na poziomie podstawowym;
\n
2)zapewnienie przez szkołę kształcenia uczniów w grupach o zbliżonym poziomie biegłości w zakresie języka obcego nowożytnego. Realizacja tego wymagania może wiązać się z podziałem klasy na grupy bądź stworzeniem grup językowych międzyoddziałowych, również -jeżeli to możliwe - w przypadku przedmiotów nauczanych dwujęzycznie;
\n
3)w przypadku uczniów techników - wzbogacanie treści kształcenia o aspekty nawiązujące do zakresu tematycznego związanego z wybranymi efektami kształcenia, określonymi w podstawie programowej kształcenia w zawodach, np. bezpieczeństwo i higiena pracy, kompetencje personalne i społeczne, prowadzenie działalności gospodarczej. Kształcenie w zakresie języka obcego ukierunkowanego zawodowo (JOZ w podstawie programowej kształcenia w zawodach) musi odbywać się w ramach języka obcego nauczanego jako przedmiot obowiązkowy w szkole (jeden z dwóch w przypadku technikum);
\n
4)prowadzenie zajęć z języka obcego w odpowiednio wyposażonej sali, z dostępem do słowników, pomocy wizualnych, odtwarzacza płyt CD/plików dźwiękowych, komputera ze stałym łączem internetowym, umożliwiającej przeprowadzanie ćwiczeń językowych w parach i grupach;
\n
5)używanie języka obcego nie tylko jako treści swoistej dla przedmiotu nauczania, ale również jako języka komunikacji podczas zajęć w różnych rodzajach interakcji, tj. zarówno nauczyciel - uczeń, jak i uczeń - uczeń;
\n
6)tworzenie i wykorzystywanie takich zadań językowych, które będą stanowiły ilustrację przydatności języka obcego do realizacji własnych celów komunikacyjnych, oraz stwarzanie sytuacji edukacyjnych sprzyjających poznawaniu i rozwijaniu przez uczniów własnych zainteresowań oraz pasji. Wszystkie te działania powinny docelowo służyć rozwijaniu u uczniów świadomości znaczenia języków obcych w różnych dziedzinach życia społecznego, w tym w pracy, również w odniesieniu do własnej ścieżki kariery zawodowej;
\n
7)wykorzystywanie autentycznych materiałów źródłowych (zdjęć, filmów, nagrań audio, tekstów), w tym z użyciem narzędzi związanych z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, takich jak np. tablice interaktywne z oprogramowaniem, urządzenia mobilne;
\n
8)przeprowadzanie „na bieżąco” nieformalnej oraz formalnej diagnozy oraz systematyczne przekazywanie uczniowi i jego rodzicom (opiekunom prawnym) - w sposób zrozumiały i czytelny dla odbiorcy - informacji zwrotnej na temat poziomu osiągnięć/postępów ucznia w zakresie poszczególnych umiejętności językowych;
\n
9)zachęcanie uczniów do samooceny własnej pracy i stosowania różnych technik służących uczeniu się. Realizacja tego zalecenia stanowi szczególne zadanie nauczycieli i szkoły.
\n
Nauczyciele powinni zachęcać uczniów do pracy własnej z wykorzystaniem filmów, zasobów internetu, książek (np. uproszczonych lektur), komunikatorów i mediów społecznościowych w odpowiednim zakresie i stosownie do wieku uczniów. W szkole powinny być organizowane wydarzenia związane z językami obcymi, np. konkursy, wystawy, seanse filmowe, spotkania czytelnicze, dni języków obcych, zajęcia teatralne, udział w programach europejskich typu eTwinning, umożliwiające uczniom kontakt z rodzimymi użytkownikami języka oraz innymi użytkownikami języka docelowego;
\n
10)wykorzystanie zajęć z języka obcego do rozwijania wrażliwości międzykulturowej oraz kształtowania postawy ciekawości, tolerancji i otwartości wobec innych kultur, niekoniecznie tylko tych związanych z językiem docelowym, np. poprzez zachęcanie uczniów do refleksji nad zjawiskami typowymi dla kultur innych niż własna, stosowanie odniesień do kultury, tradycji i historii kraju pochodzenia uczniów oraz tworzenie sytuacji komunikacyjnych umożliwiających uczniom rozwijanie umiejętności interkulturowych.
\n
Kształcenie w zakresie języka obcego nie odbywa się w edukacyjnej próżni - powinno ono wspierać i być wspierane przez kształcenie w zakresie pozostałych przedmiotów oraz umiejętności ogólnych. Należy mieć świadomość, że wiele technik stosowanych podczas zajęć z języka obcego, np. planowanie i analizowanie zasobu środków i umiejętności językowych posiadanych i wymaganych do wykonania danego zadania językowego, twórcze wykorzystywanie języka, traktowanie popełnionego błędu jako narzędzia rozwoju własnych umiejętności językowych, wykorzystywanie domysłu językowego w procesie rozumienia tekstu słuchanego i czytanego, odkrywanie wzorców i formułowanie reguł sprzyja nie tylko rozwojowi umiejętności językowych, ale przyczynia się do rozwoju umiejętności rozumowania w ogóle. Zajęcia z języka obcego, dla których naturalne i pożądane są ćwiczenia bazujące na pracy w parach lub w grupach - w tym debata/dyskusja - dają również doskonałą możliwość rozwijania tzw. umiejętności miękkich, w tym umiejętności współpracy, oceny mocnych i słabych stron własnych oraz kolegów/koleżanek, doceniania wkładu pracy kolegów/koleżanek np. w ramach pracy projektowej.
\n
FILOZOFIA ZAKRES PODSTAWOWY Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Rozumienie filozofii jako fundamentalnego - obok nauki, sztuki, religii i prawa -składnika dziedzictwa kultury śródziemnomorskiej.
\n
II.
\n
Świadomość wpływu starożytnej filozofii greckiej na europejską kulturę późniejszych epok, a zwłaszcza na literaturę piękną, naukę i religię.
\n
III.
\n
Znajomość głównych dyscyplin filozoficznych, ich problematyki i terminologii.
\n
IV.
\n
Dostrzeganie w poglądach wielkich filozofów starożytnych paradygmatów myślowych, które są obecne w kulturze aż do czasów dzisiejszych.
\n
V.
\n
Identyfikowanie różnych problemów, stanowisk i nurtów filozoficznych na przykładach pytań i twierdzeń wielkich filozofów starożytnych.
\n
VI.
\n
Rozwijanie krytycznego myślenia i sprawności logicznych poprzez analizę wybranych pytań i argumentów filozoficznych.
\n
VII.
\n
Umiejętność jasnego formułowania i rzetelnego uzasadniania własnych poglądów filozoficznych w dyskusji.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe I.
\n
Pojęcie filozofii. Uczeń:
\n
1)przedstawia etymologię słowa filozofia;
\n
2)wymienia i charakteryzuje ważniejsze dyscypliny filozofii: metafizyka (ontologia), epistemologia, etyka, filozofia przyrody, antropologia filozoficzna, teologia filozoficzna, filozofia piękna i sztuki (estetyka), filozofia polityki;
\n
3)objaśnia arystotelesowski podział filozofii na filozofię teoretyczną, praktyczną i pojetyczną;
\n
4)określa rolę logiki jako narzędzia nauki i filozofii;
\n
5)wskazuje istotne cechy pytań filozoficznych: ogólność (abstrakcyjność), racjonalność, zorientowanie na to, co ostateczne lub najbardziej podstawowe.
\n
II.
\n
Pierwsze pytanie filozoficzne: co stanowi arche świata? Uczeń:
\n
1)rozróżnia znaczenia słowa arche;
\n
2)kojarzy imiona jońskich filozofów przyrody (Tales, Anaksymander, Anaksymenes) z przyjętymi przez nich zasadami (woda, bezkres, powietrze);
\n
3)przedstawia koncepcję czterech żywiołów jako pierwszą próbę rozwiązania naukowego i filozoficznego problemu elementarności;
\n
4)dostrzega w metodzie jońskich filozofów przyrody zalążek empirycznej metody naukowej: obserwacja zjawisk przyrodniczych oraz wysuwanie hipotez wyjaśniających te zjawiska.
\n
III.
\n
Pierwsze spory filozoficzne. Uczeń:
\n
1)analizuje pytanie „czy istnieje jedna zasada, czy wiele zasad rzeczywistości?” oraz w jego kontekście rekonstruuje spór między monizmem (np. Tales) a pluralizmem (np.
\n
Empedokles);
\n
2)dyskutuje na temat „czy rzeczywistość w swej istocie jest zmienna, czy niezmienna?”, przedstawiając argumenty na rzecz wariabilizmu (Heraklit) oraz statyzmu (eleaci);
\n
3)dostrzega w rozumowaniach eleatów zalążek procedury dowodzenia (Parmenides) oraz argumentacji typu reductio ad absurdum (paradoksy Zenona z Elei);
\n
4)wskazuje na wybranym przykładzie na obecność poglądów filozofów starożytnych w filozofii nowożytnej lub współczesnej (np. heglizm lub filozofia procesu jako odmiana wariabilizmu).
\n
IV.
\n
Atomizm grecki (filozofia Leucypa i Demokryta) jako paradygmat ontologii naturalistycznej.
\n
Uczeń:
\n
1)formułuje własną odpowiedź na pytanie „czy istnieją przedmioty proste (niepodzielne)?” oraz w jego kontekście objaśnia stanowisko atomizmu i argumenty na jego rzecz;
\n
2)podaje przykłady wyjaśniania wybranych zjawisk w świecie w odwołaniu do procesów składania i rozkładania konfiguracji składników prostszych;
\n
3)przedstawia w zarysie historię poszukiwania w nauce nowożytnej i współczesnej najmniejszych cząstek materii;
\n
4)rekonstruuje ponadczasowy spór o to, czy ludzkie czynności umysłowe można wyjaśnić wyłącznie w odwołaniu do procesów fizycznych: materializm vs. dualizm.
\n
V.
\n
Filozofia Sokratesa jako początki filozofii człowieka i etyki. Uczeń:
\n
1)charakteryzuje filozofię Sokratesa w kontekście jego życia i postawy moralnej;
\n
2)objaśnia koncepcję uprawiania filozofii poprzez autorefleksję lub samoświadomość (hasło „poznaj samego siebie”);
\n
3)definiuje terminy: psyche, arete, daimonion jako kluczowe terminy filozofii Sokratesa;
\n
4)dyskutuje na temat „dlaczego ludzie postępują źle?”, przedstawiając tezę intelektualizmu etycznego oraz argumenty za i przeciw niemu.
\n
VI.
\n
Filozofia Platona jako paradygmat metafizyki antynaturalistycznej. Uczeń:
\n
1)wyjaśnia platońską teorię idei jako niematerialnych, niezmiennych i wiecznych wzorców dla zmiennych i czasowych rzeczy fizycznych oraz stosuje ją do wybranego sporu filozoficznego (np. sporu o to, czym są lub jak istnieją liczby);
\n
2)objaśnia platońską teorię poznania, definiując termin anamneza;
\n
3)krytycznie rekonstruuje platoński argument na rzecz nieśmiertelności duszy z jej podobieństwa do wiecznych idei (Fedon, 78 d - 80 b);
\n
4)porównuje platońską i biblijną koncepcję początku świata: Timajos (28 b - 30 c) a Biblia (Rdz 1,1-2,3).
\n
VII.
\n
Filozofia i kultura europejska jako „przypisy do Platona”. Uczeń:
\n
1)przedstawia oraz interpretuje wielkie alegorie Platona (jedna do wyboru): „drugie żeglowanie (wyprawa)” i „słońce” (Fedon, 98 c - 100 b), „jaskinia” (Państwo, 514 a - 517 a), „skrzydlaty zaprzęg” (Fajdros, 246 a-b, 253 d-e), „pierścień Gygesa” (Państwo, 358 e - 361 d);
\n
2)objaśnia sens potoczny i sens źródłowy (Uczta, 209 e - 212 c) pojęcia miłość platoniczna;
\n
3)wyjaśnia sens potoczny i sensy filozoficzne terminu idealizm;
\n
4)wskazuje na wybranym przykładzie na obecność platonizmu w późniejszych epokach (np. w teologicznej myśli średniowiecznej, w nowożytnym matematycznym przyrodoznawstwie, w politycznych próbach budowania „państwa doskonałego”).
\n
VIII.
\n
Filozofia Arystotelesa jako próba pogodzenia dotychczasowych opozycji filozoficznych.
\n
Uczeń:
\n
1)objaśnia teorię możności i aktu jako próbę pogodzenia wariabilizmu i statyzmu;
\n
2)przedstawia teorię materii i formy jako próbę pogodzenia materializmu (naturalizmu) i platonizmu (antynaturalizmu);
\n
3)próbuje odpowiedzieć na pytanie „kim jest człowiek?” oraz w jego kontekście wyjaśnia koncepcję człowieka jako jedności ciała i duszy;
\n
4)ilustruje na wybranych przykładach koncepcję cnoty jako trwałej dyspozycji do zachowania właściwej miary;
\n
5)omawia jedno z innych ponadczasowych osiągnięć filozofii Arystotelesa (do wyboru: klasyczna koncepcja prawdy, koncepcja eudaimonii jako celu ludzkiego życia, koncepcja przyjaźni, typologia i ocena ustrojów politycznych).
\n
IX.
\n
Epikureizm i stoicyzm jako dwa paradygmaty etyki. Uczeń:
\n
1)porównuje epikurejski hedonizm i stoicki perfekcjonizm jako zalążki (odpowiednio) konsekwencjalizmu i deontologizmu;
\n
2)rekonstruuje spór o kryterium moralnej oceny czynu: skutki dokonanego czynu (np. osiągnięcie stanu braku cierpienia i lęku) vs. wewnętrzna charakterystyka czynu (np. stan harmonii z rozumną naturą);
\n
3)rozpatruje wybrane problemy etyczne na tle współczesnego sporu między konsekwencjalizmem (np. utylitaryzm) a deontologizmem (np. etyka kantowska);
\n
4)podaje przykłady obecności wątków epikurejskich i stoickich w literaturze polskiej.
\n
X.
\n
Tropy sceptyczne jako ponadczasowe wyzwanie dla epistemologii. Uczeń:
\n
1)wyjaśnia na wybranych przykładach, na czym polega względność spostrzeżeń;
\n
2)identyfikuje na wybranych przykładach regres, błędne koło oraz arbitralność w uzasadnieniu;
\n
3)rozważa problem, czy jest możliwe usunięcie niezgodności poglądów między ludźmi;
\n
4)analizuje pytanie „czy osiągnięcie wiedzy jest możliwe?” oraz w jego kontekście rekonstruuje epistemologiczny spór między dogmatyzmem a sceptycyzmem.
\n
XI.
\n
Początki filozoficznej teologii. Uczeń:
\n
1)przedstawia główne starożytne koncepcje absolutu (Boga): demiurg oraz idea dobra (Platon), nieporuszony poruszyciel (Arystoteles), rozumna natura świata (stoicyzm), prajednia (Plotyn);
\n
2)wyjaśnia wpływ filozofii starożytnej na formowanie się teologii i filozofii chrześcijańskiej;
\n
3)rekonstruuje filozoficzno-duchowe poszukiwania św. Augustyna: manicheizm, sceptycyzm, neoplatonizm, chrześcijaństwo.
\n
XII.
\n
Początki estetyki. Uczeń:
\n
1)objaśnia dominujące w starożytności pojęcia sztuki (jako umiejętności wytwarzania czegoś według reguł) i porównuje je z wybranym (nowożytnym lub współczesnym) pojęciem sztuki;
\n
2)dyskutuje na temat „co stanowi kryterium piękna?” i w jego kontekście przedstawia Wielką Teorię pitagorejczyków (proporcja jako kryterium piękna);
\n
3)omawia wybrane treści Poetyki Arystotelesa - pierwszego systematycznego dzieła z zakresu teorii i filozofii literatury: typologia sztuki poetyckiej, koncepcja tragedii, pojęcia mimesis i katharsis (jedno zagadnienie do wyboru).
\n
Lektura obowiązkowa
\n
1)Platon, Obrona Sokratesa lub Kriton (w związku z działem V-VII treści nauczania);
\n
2)Platon, fragmenty z następujących dialogów (w związku z działami VI i VII pkt 2 treści nauczania): Fedon (78 d - 80 b, 98 c - 100 b), Timajos (28 b - 30 c), Uczta (209 e - 212 c);
\n
3)Platon, jeden z fragmentów z następujących dialogów (w związku z działem VII pkt 1 treści nauczania): Fedon (98 c - 100 b), Państwo (514 a - 517 a), Fajdros (246 a - b, 253 d - e), Państwo (358 e- 361 d);
\n
4)Arystoteles, fragmenty z następujących pism (w związku z działem VIII pkt 4 treści nauczania): Etyka nikomachejska (ks. II, 7-8, 1107 a), (w związku z działem XII treści nauczania): Poetyka (ks. IV, 1448 b - 1449 a);
\n
5)Diogenes Laertios, Żywoty i poglądy sławnych filozofów, fragment o sceptykach (w związku z działem X treści nauczania): ks. IX, rozdz. 11, 79-91;
\n
6)do wyboru fragment z pism jednego z następujących autorów (w związku z działami IX i XI treści nauczania): Epikur, Epiktet, Seneka, Marek Aureliusz lub św. Augustyn.
\n
Warunki i sposób realizacji Na każdy temat nauczyciel powinien przeznaczyć przeciętnie 2 godziny lekcyjne. Pozostałe godziny należą do dyspozycji nauczyciela i służą pogłębieniu, uzupełnieniu lub powtórzeniu materiału. Zaleca się, by - o ile to możliwe - w realizacji każdego tematu uwzględniono cztery aspekty:
\n
1)aspekt historyczno-filozoficzny: przedstawienie poglądów wybranych filozofów starożytnych na określone kwestie;
\n
2)aspekt kulturowy: zwrócenie uwagi na wpływ omawianych pojęć i koncepcji filozoficznych na różne działy kultury europejskiej późniejszych epok;
\n
3)aspekt problemowy: rekonstrukcja problemów filozoficznych, poruszonych niegdyś przez myślicieli starożytnych i aktualnych aż do dziś;
\n
4)aspekt logiczny: analiza pytań filozoficznych oraz argumentów, które można wysunąć za dyskutowanymi stanowiskami filozoficznymi lub przeciw nim.
\n
Równomierne uwzględnienie tych czterech aspektów jest ważne, dlatego że lekcje filozofii w klasie I liceum ogólnokształcącego lub technikum nie powinny być jedynie lekcjami z zakresu historii filozofii starożytnej, lecz przede wszystkim wprowadzeniem do filozofii za pośrednictwem starożytnej filozofii greckiej. Zaleca się więc, by omawiać wybrane idee tej filozofii jako przykłady głównych zagadnień i stanowisk poszczególnych dyscyplin filozofii. W związku z tym należy zwracać uwagę na zapoczątkowane w starożytności, ale ponadczasowe i wciąż podejmowane problemy i spory filozoficzne. Jeśli ułatwi to spełnienie tego celu, nauczyciel może w prezentacji materiału odbiegać od porządku chronologicznego oraz nawiązywać do filozofów wybranych przez siebie epok. Warto zaczynać lekcje nie od referatu poglądów danego filozofa, lecz od postawienia pytania filozoficznego, które pobudzi uczniów do poszukiwania własnych odpowiedzi i konfrontowania ich z odpowiedziami udzielanymi przez klasyków filozofii.
\n
ZAKRES ROZSZERZONY Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Świadomość znaczenia filozofii jako istotnej części dziedzictwa kultury śródziemnomorskiej.
\n
II.
\n
Rozpoznawanie związków między filozofią a innymi działami kultury europejskiej, zwłaszcza między filozofią a sztuką (w tym literaturą piękną), religią i nauką.
\n
III.
\n
Znajomość poglądów filozofów reprezentatywnych dla poszczególnych epok kultury europejskiej.
\n
IV.
\n
Rozumienie ważniejszych pojęć, zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin filozoficznych.
\n
V.
\n
Umiejętność stawiania pytań światopoglądowych (w tym moralnych) i poszukiwania odpowiedzi na nie z wykorzystaniem wiedzy filozoficznej.
\n
VI.
\n
Podejmowanie rzetelnej dyskusji filozoficznej oraz formułowanie w niej jasnego i uzasadnionego stanowiska.
\n
VII.
\n
Posługiwanie się podstawowymi kategoriami logiki i dbanie o kulturę logiczną wypowiedzi.
\n
VIII.
\n
Stosowanie narzędzi logiki w analizie tekstu filozoficznego i zawartej w nim argumentacji, a także w obronie przed manipulacją.
\n
IX.
\n
Umiejętność pisania tekstu (eseju) filozoficznego, w którym - korzystając ze zdobytej wiedzy z zakresu logiki i historii filozofii - identyfikuje się i rozpatruje określone poglądy filozoficzne.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe I.
\n
Kultura logiczna.
\n
1.
\n
Podstawowe kategorie logiczne języka: nazwy i zdania. Uczeń:
\n
1)wskazuje w odpowiednich tekstach nazwy i zdania w sensie logicznym;
\n
2)odróżnia kategorie logiczne nazw i zdań od kategorii gramatycznych rzeczowników i zdań w sensie gramatycznym;
\n
3)odróżnia zdania w sensie logicznym od imperatywów (nakazów) i interrogatywów (pytań) oraz dostrzega związki między nimi.
\n
2.
\n
Logiczne wady wypowiedzi: sprzeczność wewnętrzna, niedopowiedzenie i okazjonalność, nieostrość, wieloznaczność i chwiejność składniowa. Uczeń:
\n
1)ustala, co sprawia, że w określonym wyrażeniu mamy do czynienia ze sprzecznością wewnętrzną;
\n
2)odróżnia wyrażenia sprzeczne wewnętrznie od wyrażeń fałszywych i nonsensownych;
\n
3)uzupełnia na kilka dopuszczalnych sposobów niedopowiedzenia;
\n
4)przekłada wyrażenia okazjonalne na wyrażenia pozbawione okazjonalizmów;
\n
5)wyjaśnia, czym są wyrażenia nieostre i podaje ich przykłady;
\n
6)wyodrębnia poszczególne znaczenia przykładowych wyrażeń wieloznacznych;
\n
7)tworzy dla odpowiednio dobranego wyrażenia chwiejnego składniowo co najmniej dwie różne parafrazy jednoznaczne składniowo.
\n
3.
\n
Skutki posługiwania się wyrażeniami wadliwymi logicznie: niezrozumiałość, nieporozumienia słowne, paradoksy logiczne (np. paradoks kłamcy, paradoks ruchu, paradoks łysego).
\n
Uczeń:
\n
1)wyszukuje w podanym tekście wyrażenia niezrozumiałe i wyjaśnia, na czym polega ich niezrozumiałość;
\n
2)opisuje sytuację, w której doszło do nieporozumienia słownego, i podaje powody tego nieporozumienia;
\n
3)przedstawia co najmniej jeden paradoks logiczny i poddaje go analizie.
\n
4.
\n
Definicje jako środek uściślania myśli i mowy: typy definicji, kryteria poprawności definicji, problem perswazyjności definicji. Uczeń:
\n
1)wymienia wybrane odmiany definicji (definicja klasyczna, definicje nieklasyczne: definicja ostensywna, definicja enumeratywna, definicja kontekstowa) i podaje ich przykłady;
\n
2)tworzy dla ustalonego wyrażenia definicję klasyczną i wyodrębnia w niej definiendum, łącznik i definiens;
\n
3)określa, które z warunków poprawności łamie określona definicja, i usuwa znalezione wady (nieadekwatność, niezrozumiałość definiensa, ignotum per ignotum, błędne koło);
\n
4)identyfikuje perswazyjny komponent przykładowych definicji.
\n
5.
\n
Uzasadnianie bezpośrednie: spostrzeżenie, introspekcja, intuicja. Uczeń:
\n
1)odróżnia zdania, które można uzasadnić w odwołaniu do spostrzeżenia od zdań, które można uzasadnić w odwołaniu do introspekcji;
\n
2)wyróżnia i objaśnia wybrane pojęcia intuicji (intuicja intelektualna, intuicja aksjologiczna, intuicja w sensie potocznym).
\n
6.
\n
Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie (rozumowanie) niezawodne (oparte na wynikaniu logicznym lub definicyjnym) i zawodne, wybrane schematy (reguły) wnioskowań, klasyfikacja rozumowań (dowodzenie, wyjaśnianie, potwierdzanie, obalanie). Uczeń:
\n
1)odróżnia w rozumowaniu przesłanki od wniosku oraz formułuje przesłanki pominięte w entymemacie;
\n
2)rozstrzyga, czy dane zdanie wynika logicznie lub definicyjnie z innego zdania lub zbioru zdań;
\n
3)odtwarza schemat, na którym opiera się określone wnioskowanie;
\n
4)zna i stosuje przykładowe schematy wnioskowań (modus ponendo ponens, modus tollendo tollens, modus tollendo ponens, sylogizm hipotetyczny, dylemat konstrukcyjny prosty i złożony);
\n
5)z podanej listy wnioskowań wyodrębnia wnioskowania zawodne (niededukcyjne) i niezawodne (dedukcyjne) i wskazuje powody przypisania im odpowiednio zawodności lub niezawodności;
\n
6)odróżnia - na przykładach - dowodzenie od wyjaśniania i potwierdzanie od obalania.
\n
7.
\n
Błędy w rozumowaniach: błąd materialny i formalny, błędne koło w rozumowaniu, ekwiwokacja.
\n
Uczeń:
\n
1)ocenia dane rozumowanie pod względem materialnym i formalnym, wskazując powody swojej oceny;
\n
2)odróżnia rozumowanie z błędnym kołem bezpośrednim od rozumowania z błędnym kołem pośrednim;
\n
3)wyjaśnia, na czym polega błąd ekwiwokacji w podanym rozumowaniu.
\n
8.
\n
Argumentacja: dyskusja a wymiana poglądów, parlamentarne i logiczne kryteria rzetelnej dyskusji, nieuczciwe chwyty w dyskusji. Uczeń:
\n
1)wyjaśnia, dlaczego przykładowa wymiana poglądów nie jest dyskusją;
\n
2)zna listę kryteriów rzetelnej dyskusji - parlamentarnych (ustalony porządek wypowiedzi, prawdomówność i życzliwe nastawienie do siebie dyskutantów) i logicznych (zrozumiałość wypowiedzi, określenie przedmiotu i założeń dyskusji) - i stosuje się do nich w praktyce;
\n
3)wskazuje przykładowe chwyty erystyczne (ad vanitatem, ad verecundiam, ad ignorantiam, ad personom, ad populum) stosowane w nieuczciwej dyskusji i opisuje, na czym polega ich nieuczciwość.
\n
II.
\n
Elementy historii filozofii.
\n
1.
\n
Filozofia starożytna. Uczeń opanowuje następujące treści nauczania zawarte w podstawie programowej do filozofii zakresu podstawowego:
\n
1)atomizm grecki (filozofia Leucypa i Demokryta) jako paradygmat ontologii naturalistycznej (punkt IV);
\n
2)filozofia Platona jako paradygmat metafizyki antynaturalistycznej (punkt VI);
\n
3)filozofia i kultura europejska jako „przypisy do Platona” (punkt VII);
\n
4)filozofia Arystotelesa jako próba pogodzenia dotychczasowych opozycji filozoficznych (punkt VIII);
\n
5)epikureizm i stoicyzm jako dwa paradygmaty etyki (punkt IX);
\n
6)tropy sceptyczne jako ponadczasowe wyzwanie dla epistemologii (punkt X);
\n
7)początki filozoficznej teologii (punkt XI).
\n
2.
\n
Św. Tomasz z Akwinu. Uczeń:
\n
1)przedstawia św Tomasza koncepcję Boga i człowieka;
\n
2)krytycznie rekonstruuje „pięć dróg”;
\n
3)porównuje dwie argumentacje za istnieniem Boga - argumentację św. Tomasza („pięć dróg”) z argumentacją św. Anzelma z Canterbury z Proslogionu (rozdz. 2 Bóg naprawdę jest);
\n
4)wyjaśnia, czym jest neotomizm i wymienia jego głównych przedstawicieli;
\n
5)analizuje fragment Sumy teologu (cz. I, kw. 3, art. 1: Czy Bóg jest ciałem?).
\n
3.
\n
Rene Descartes. Uczeń:
\n
1)wyjaśnia, na czym polega kartezjański racjonalizm, sceptycyzm metodyczny i dualizm psychofizyczny;
\n
2)objaśnia sens formuły „myślę, więc jestem”;
\n
3)krytycznie rekonstruuje kartezjański argument na rzecz istnienia świata zewnętrznego;
\n
4)omawia poglądy jednego z następujących kontynuatorów filozofii Rene Descartesa: Gotfrieda Wilhelma Leibniza lub Barucha Spinozy;
\n
5)analizuje fragment Rozprawy o metodzie Rene Descartesa (cz. IV).
\n
4.
\n
Blaise Pascal. Uczeń:
\n
1)objaśnia pascalowskie rozróżnienie porządku rozumu i porządku serca;
\n
2)wyjaśnia, na czym w ujęciu Blaise Pascala polega wielkość i nędza człowieka;
\n
3)krytycznie rekonstruuje „zakład Pascala”;
\n
4)analizuje fragment Myśli (cz. I, rozdz. 1: Miejsce człowieka w naturze. Dwie nieskończoności).
\n
5.
\n
Empiryzm brytyjski. Uczeń:
\n
1)wyjaśnia, co to jest empiryzm i jakie są jego główne odmiany;
\n
2)przedstawia poglądy Johna Locke'a z zakresu epistemologii i filozofii polityki;
\n
3)wskazuje na jedną z możliwych konsekwencji empiryzmu: sceptyczną (na przykładzie filozofii Davida Hume'a) bądź idealistyczną (na przykładzie filozofii George'a Berkeleya);
\n
4)analizuje fragment Rozważań dotyczących rozumu ludzkiego Johna Locke'a (t. I, ks. II, rozdz. I, par. 1-6).
\n
6.
\n
Immanuel Kant. Uczeń:
\n
1)objaśnia, na czym polega „przewrót kopernikański” w filozofii i transcendentalność jego epistemologii;
\n
2)przedstawia kantowską koncepcję prawa moralnego oraz w jej kontekście objaśnia treść i funkcję imperatywu kategorycznego (formuła powszechnego prawa oraz formuła człowieczeństwa jako celu);
\n
3)podaje rozwiązanie przykładowego problemu moralnego, wykorzystując obie formuły imperatywu kategorycznego;
\n
4)analizuje fragment Uzasadnienia metafizyki moralności Immanuela Kanta (rozdz. 2).
\n
7.
\n
Georg Wilhelm Friedrich Hegel. Uczeń:
\n
1)objaśnia kluczowe tezy heglowskiej historiozofii;
\n
2)wyjaśnia heglowską koncepcję wolności jako uświadomionej konieczności oraz koncepcję dziejów jako postępu w uświadomieniu wolności;
\n
3)określa główne cechy niemieckiego idealizmu oraz wymienia jego ważniejszych przedstawicieli;
\n
4)przedstawia na wybranym przykładzie wpływ heglizmu na polską filozofię romantyczną;
\n
5)analizuje fragment jednego z następujących tekstów: Wykłady z filozofii dziejów Georga Wilhelma Friedricha Hegla lub Ojcze-nasz Augusta Cieszkowskiego (dział III, 1-3, 9-10) lub Świat jako wola i przedstawienie Arthura Schopenhauera (ks. IV).
\n
8.
\n
John Stuart Mill. Uczeń:
\n
1)przedstawia główne założenia etyki utylitarystycznej;
\n
2)omawia dziedziny ludzkiej wolności: wolność przekonań, wolność postępowania, wolność zrzeszania;
\n
3)wyjaśnia zasadę niekrzywdzenia innych;
\n
4)posługuje się tą zasadą w moralnej ocenie przykładowych działań ludzkich;
\n
5)analizuje fragment O wolności Johna Stuarta Milla (rozdz. I Rozważania wstępne).
\n
9.
\n
Friedrich Nietzsche. Uczeń:
\n
1)przedstawia motywy nietzscheańskiej krytyki moralności tradycyjnej i chrześcijaństwa;
\n
2)wyjaśnia pojęcia woli mocy i nadczłowieka;
\n
3)odróżnia i charakteryzuje postawę apollińską i dionizyjską;
\n
4)analizuje fragment Tako rzecze Zaratustra (Przedmowa Zaratustry) Friedricha Nietzschego.
\n
10.
\n
Pozytywizm. Uczeń:
\n
1)zna w zarysie historię myśli pozytywistycznej od encyklopedystów francuskich do Koła Wiedeńskiego;
\n
2)przedstawia główne idee filozofii pozytywnej Augusta Comte'a;
\n
3)odróżnia pozytywizm jako jedną z koncepcji poznania i nauki od samej nauki;
\n
4)prezentuje poglądy wybranego XX-wiecznego filozofa nauki;
\n
5)analizuje fragment Metody pozytywnej w szesnastu wykładach Augusta Comte'a (wykład pierwszy).
\n
11.
\n
Fenomenologia. Uczeń:
\n
1)wyjaśnia, na czym polega metoda fenomenologiczna oraz dokonuje opisu fenomenologicznego wybranych fenomenów;
\n
2)charakteryzuje główne idee fenomenologii świadomości Edmunda Husserla lub fenomenologii wartości Maxa Schelera (do wyboru);
\n
3)przedstawia Romana Ingardena koncepcję człowieka i sztuki;
\n
4)analizuje fragment Książeczki o człowieku Romana Ingardena (esej Człowiek i jego rzeczywistość).
\n
12.
\n
Egzystencjalizm. Uczeń:
\n
1)wymienia ważniejsze cechy, odmiany i przedstawicieli (w tym prekursorów) egzystencjalizmu;
\n
2)przedstawia główne idee humanistycznego egzystencjalizmu Jean-Paula Sartre'a;
\n
3)objaśnia Karla Jaspersa pojęcie sytuacji granicznych;
\n
4)charakteryzuje jeden z następujących kierunków filozofii XX wieku: filozofia życia, hermeneutyka, personalizm, filozofia dialogu;
\n
5)analizuje fragmenty następujących tekstów: Wprowadzenie do filozofii Karla Jaspersa (rozdz. 2 Źródła filozofii) oraz Egzystencjalizm jest humanizmem Jean-Paula Sartre'a.
\n
13.
\n
Filozofia analityczna. Uczeń:
\n
1)przedstawia główne idee wczesnej filozofii analitycznej na przykładzie jednego z następujących autorów: George Edward Moore, Bertrand Russell, Ludwig Wittgenstein;
\n
2)charakteryzuje Szkołę Lwowsko-Warszawską na przykładzie osiągnięć jednego z jej przedstawicieli (Kazimierz Twardowski, Tadeusz Kotarbiński, Kazimierz Ajdukiewicz, Tadeusz Czeżowski);
\n
3)omawia jeden z następujących kierunków filozofii XX wieku: neopozytywizm, pragmatyzm, filozofia lingwistyczna;
\n
4)analizuje fragment jednego z następujących tekstów: Problemy filozofii Bertranda Russella, Z głównych zagadnień filozofii George'a Edwarda Moore'a, Dociekania filozoficzne Ludwiga Wittgensteina, O tak zwanych prawdach względnych Kazimierza Twardowskiego, Zagadnienia i kierunki filozofii Kazimierza Ajdukiewicza, Medytacje o życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego, O metafizyce, jej kierunkach i zagadnieniach Tadeusza Czeżowskiego.
\n
III.
\n
Wybrane problemy filozofii.
\n
1.
\n
Koncepcje uprawiania filozofii. Uczeń rozróżnia i charakteryzuje następujące koncepcje filozofii:
\n
1)koncepcja klasyczna i neoklasyczna (w tym neotomistyczna i fenomenologiczna) - poszukiwanie ostatecznych podstaw rzeczywistości, poznania i wartości;
\n
2)koncepcja pozytywistyczna (w tym neopozytywistyczna) - syntetyzowanie wyników nauk szczegółowych lub ustalanie założeń i metod nauk;
\n
3)koncepcja analityczna - analizowanie podstawowych pojęć wiedzy naukowej i pozanaukowej;
\n
4)koncepcja egzystencjalna - wartościujące opisywanie granicznych sytuacji życia ludzkiego.
\n
2.
\n
Dyscypliny filozofii. Uczeń wymienia następujące dyscypliny filozofii oraz określa przedmioty ich badań:
\n
1)dyscypliny podstawowe (ogólniejsze) - teoria bytu (ontologia, metafizyka), teoria poznania (epistemologia), ogólna teoria wartości (aksjologia) wraz z teorią moralności (etyką);
\n
2)dyscypliny szczegółowe - filozofia człowieka (antropologia filozoficzna), filozofia przyrody, filozofia nauki, filozofia kultury, filozofia religii (wraz z teologią filozoficzną), filozofia piękna i sztuki (estetyka filozoficzna), filozofia polityki;
\n
3)dyscypliny pomocnicze - historia filozofii, logika.
\n
3.
\n
Wybrane spory metafizyczne (ontologiczne). Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory:
\n
1)o stosunek rzeczy do umysłu (realizm - idealizm);
\n
2)o różnorodność bytów (monizm - pluralizm);
\n
3)o podłoże rzeczywistości (materializm - hylemorfizm - spirytualizm);
\n
4)o przyczynowość (determinizm - indeterminizm);
\n
5)o uniwersalia lub powszechniki (nominalizm - platonizm).
\n
4.
\n
Wybrane spory epistemologiczne. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory:
\n
1)o źródła poznania (empiryzm lub aposterioryzm - aprioryzm);
\n
2)o rolę rozumu w poznaniu (racjonalizm - irracjonalizm);
\n
3)o możliwość zdobycia wiedzy pewnej (sceptycyzm - hipotetyzm -dogmatyzm);
\n
4)o naturę i kryterium prawdy (klasyczna lub korespondencyjna koncepcja prawdy - koncepcje nieklasyczne, zwłaszcza koherencyjna i pragmatyczna).
\n
5.
\n
Wybrane spory antropologiczne. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory:
\n
1)o istotę człowieka (naturalizm lub redukcjonizm biologiczny lub społeczny -antynaturalizm lub antyredukcjonizm, np. personalizm);
\n
2)o relację umysł - ciało (dualizm - monizm materialistyczny lub naturalistyczny);
\n
3)o wolność woli (libertarianizm - fatalizm - kompatybilizm);
\n
4)o życie po śmierci biologicznej (mortalizm - immortalizm na przykładzie wybranej koncepcji nieśmiertelności).
\n
6.
\n
Wybrane spory etyczne. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory:
\n
1)o sposób istnienia wartości moralnych (realizm - antyrealizm);
\n
2)o naturę wartości lub powinności moralnych (relatywizm - absolutyzm lub uniwersalizm, subiektywizm - obiektywizm);
\n
3)o sposób formułowania i uzasadniania ocen moralnych (konsekwencjalizm, w szczególności utylitaryzm - nonkonsekwencjalizm, w szczególności deontologizm kantowski);
\n
4)o źródło moralnych zobowiązań (autonomizm - heteronomizm).
\n
7.
\n
Wybrane współczesne spory bioetyczne. Uczeń:
\n
1)wymienia ważniejsze współczesne problemy bioetyczne oraz przedstawia ich główne rozwiązania;
\n
2)określa związek między tymi rozwiązaniami a przyjętymi założeniami ontologicznymi, antropologicznymi i ogólnoetycznymi;
\n
3)podejmuje dyskusję na temat wybranego sporu bioetycznego, korzystając z posiadanej wiedzy filozoficznej i logicznej.
\n
8.
\n
Spór o istnienie i naturę absolutu (Boga). Uczeń:
\n
1)odróżnia i wyjaśnia następujące stanowiska: teizm, deizm, panteizm, agnostycyzm, ateizm;
\n
2)krytycznie rekonstruuje następujące argumenty za istnieniem Boga: argument ontologiczny, argument kosmologiczny, argument teleologiczny, argument moralny;
\n
3)przedstawia światopoglądowe znaczenie sporu o istnienie Boga i rolę religii w życiu człowieka;
\n
4)w kontekście sporu teizm - ateizm omawia wybrane koncepcje genezy zła moralnego i pozamoralnego.
\n
9.
\n
Wybrane spory estetyczne. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory:
\n
1)o istotę piękna (koncepcja pitagorejska - koncepcje alternatywne);
\n
2)o istotę sztuki (koncepcja klasyczna - alternatywna definicja sztuki Władysława Tatarkiewicza).
\n
10.
\n
Wybrane spory z zakresu filozofii polityki. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory:
\n
1)o naturę społeczeństwa (indywidualizm - kolektywizm);
\n
2)o genezę państwa (koncepcja umowy społecznej - koncepcja samorzutnej ewolucji);
\n
3)o naczelne wartości życia społecznego (liberalizm kulturowy - konserwatyzm);
\n
4)o podstawy prawa stanowionego (pozytywizm prawniczy - teoria prawa naturalnego).
\n
Warunki i sposób realizacji Treści nauczania w zakresie rozszerzonym zostały podzielone na trzy części:
\n
1)kultura logiczna (I) - elementy semiotyki i teorii argumentacji;
\n
2)elementy historii filozofii (II) o nachyleniu kulturoznawczym - historia filozofii uwzględniająca przede wszystkim myślicieli lub prądy filozoficzne, które miały wyraźniejszy wpływ na inne działy kultury europejskiej, w tym na polską literaturę piękną;
\n
3)wybrane problemy filozofii (III) - wprowadzenie do głównych zagadnień, pojęć i stanowisk filozoficznych.
\n
Treści nauczania określone w części I służą przygotowaniu ucznia do krytycznego zaznajamiania się z historią filozofii (część II); z kolei część III ma na celu porządkowanie wiedzy uzyskanej w ramach części II oraz wprowadzenie ucznia w proces uprawiania filozofii, polegający na formułowaniu i rozwiązywaniu określonych problemów. Przy omawianiu części II warto zwracać uwagę na korelacje między filozofią a innymi działami kultury. Z kolei przy realizacji części III warto zachęcać uczniów do samodzielnego stawiania (w kontekście posiadanej wiedzy i osobistych doświadczeń) pytań filozoficznych i poszukiwania na nie odpowiedzi, a także do uświadamiania sobie ich życiowej doniosłości.
\n
Choć każda z tych części występuje w podstawie programowej oddzielnie, w trakcie realizowania materiału nauczyciel powinien kłaść nacisk na związki zachodzące pomiędzy częścią I, II i III. Poglądy każdego filozofa można bowiem rozpatrywać jako: (a) wyraz sposobu myślenia typowego dla danej epoki; (b) przykład możliwego rozwiązania określonego zagadnienia filozoficznego; (c) przedmiot logicznej analizy.
\n
Podstawa stanowi 80% programu nauczania. Pozostałe 20% danego programu nauczania powinno zawierać rozwinięcie lub uzupełnienie materiału z części I, II lub III. O kolejności i sposobie realizacji poszczególnych treści podstawy decyduje nauczyciel. Wśród form kształtowania logiczno-filozoficznych kompetencji uczniów powinny znaleźć się: uczestnictwo w dyskusji ustnej, pisanie eseju filozoficznego oraz analiza fragmentu klasycznego tekstu filozoficznego (spośród tekstów podanych w części II).
\n
JĘZYK ŁACIŃSKI I KULTURA ANTYCZNA ZAKRES ROZSZERZONY Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
W zakresie kompetencji językowych: znajomość gramatyki języka łacińskiego oraz umiejętność rozumienia i tłumaczenia tekstu łacińskiego.
\n
Uczeń zna i potrafi stosować podstawowe zjawiska morfologiczne i składniowe typowe dla języka łacińskiego. Uczeń rozumie czytany ze słownikiem tekst łaciński i dokonuje poprawnego przekładu prozatorskiego tekstu łacińskiego na język polski, z wykorzystaniem słownika łacińsko-polskiego, w tłumaczeniu zachowując polską normę językową.
\n
II.
\n
W zakresie kompetencji interkulturowych: znajomość kultury i tradycji antycznej oraz jej wpływu na kultury późniejsze.
\n
Uczeń zna, rozumie i interpretuje zjawiska i teksty kultury antycznej, umieszczając je we właściwym dla nich kontekście i zauważając ich cechy dystynktywne, oraz rozpoznaje i interpretuje elementy tradycji antycznej w tekstach kultury późniejszej.
\n
III.
\n
W zakresie kompetencji społecznych: świadomość roli antyku w kształtowaniu się kultury i tożsamości polskiej oraz znaczenia kultury grecko-rzymskiej dla kultury europejskiej i światowej.
\n
Uczeń ma świadomość znaczenia tradycji antycznej dla kształtowania się i rozwoju kultury polskiej i światowej.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe I.
\n
W zakresie kompetencji językowych. Uczeń:
\n
1)zna i rozpoznaje następujące formy morfologiczne z zakresu gramatyki języka łacińskiego: a) formy fleksyjne rzeczowników regularnych deklinacji I - V, b) formy fleksyjne następujących rzeczowników nieregularnych: Iuppiter, deus, domus, vis, c) formy fleksyjne przymiotników deklinacji I - III, d) formy fleksyjne i zasady użycia zaimków: is, quis, qui, hic, ille oraz zaimków osobowych i dzierżawczych, e) formy fleksyjne liczebników głównych i porządkowych: 1-20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90, 100, 1000, f) zasady stopniowania regularnego przymiotników deklinacji I - III oraz stopniowania nieregularnego następujących przymiotników: bonus, malus, parvus, magnus, multi, g) zasady tworzenia i stopniowania przysłówków pochodzących od przymiotników deklinacji I - III, h) formy strony czynnej i biernej czasowników regularnych koniugacji I - IV w trybie orzekającym (indicativus) i łączącym (coniunctivus) w następujących czasach: praesens, imperfectum, perfectum, plusquamperfectum, futurum I oraz formy trybu rozkazującego w czasie teraźniejszym w stronie czynnej (imperativus praesentis activi), i) formy bezokolicznika łacińskiego: infinitivus praesentis activi, infinitivus praesentis passivi, infinitivus perfecti activi, infinitivus perfecti passive, j) formy imiesłowów: participium praesentis activi, participium perfecti passivi, participium futuri passivi (gerundivum), k) formy rzeczownika odczasownikowego (gerundium), l) formy czasowników nieregularnych: - esse i wybrane composita (possum, prosum, adsum, absum), - volo, nolo, - eo i wybrane composita (abeo, redeo, obeo), - fero i wybrane composita (affero, aufero, differo), - tollo, - fio, - verba defectiva: odi, memini, coepi, - verba deponentia i semideponentia;
\n
2)zna i rozpoznaje następujące zjawiska składniowe z zakresu gramatyki języka łacińskiego: a) szyk zdania łacińskiego, b) strukturę składniową zdania w stronie czynnej i biernej, c) następujące funkcje składniowe i semantyczne rzeczownika: (Nominativus jako orzecznik, Nominativus duplex, Genetivus partitivus, Dativus possessivus, Dativus auctoris, Accusativus duplex, Ablativus temporis, Ablativus comparationis), d) następujące konstrukcje składniowe charakterystyczne dla łaciny: Accusativus cum infinitivo (ACI), Nominativus cum infinitivo (NCI), coniugatio periphrastica passiva (CPP), Ablativus absolutus, bezprzyimkowe użycie nazw miast, e) następujące typy zdań podrzędnych w języku łacińskim: zdania okolicznikowe czasu, przyczyny, warunku, celu i skutku, zdania dopełnieniowe;
\n
3)zna i rozpoznaje formy morfologiczne i strukturę składniową tłumaczonego tekstu;
\n
4)identyfikuje, z wykorzystaniem posiadanej wiedzy na temat gramatyki łacińskiej, formy podstawowe słów występujących w tłumaczonym tekście;
\n
5)zapoznaje się z podstawowym słownictwem typowym dla autorów określonych w kanonie;
\n
6)zna podstawowe techniki przekładu tekstu łacińskiego;
\n
7)zna zasady tworzenia spójnego i zgodnego z polską normą językową przekładu z języka łacińskiego na język polski;
\n
8)dokonuj e następujących transformacji gramatycznych w zakresie morfologii: a) odmienia rzeczowniki regularne deklinacji I-V, b) odmienia następujące rzeczowniki nieregularne: Iuppiter, deus, domus, vis, c) odmienia przymiotniki deklinacji I-III, d) odmienia i poprawnie używa następujących zaimków: is, quis, qui, hic, ille oraz zaimków osobowych i dzierżawczych, e) odmienia i poprawnie posługuje się formami liczebników głównych i porządkowych: 1-20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90, 100, 1000, f) stopniuje przymiotniki: regularnie - przymiotniki deklinacji I-III oraz nieregularnie
\n
-następujące przymiotniki: bonus, malus, parvus, magnus, multi, g) tworzy i stopniuje przysłówki pochodzące od przymiotników deklinacji I-III, h) odmienia czasowniki regularne koniugacji I-IV w trybie orzekającym (indicativus) i łączącym (coniunctivus) w następujących czasach: praesens, imperfectum, perfectum, plusquamperfectum, futurum I oraz tworzy formy trybu rozkazującego w czasie teraźniejszym w stronie czynnej (imperativus praesentis activi), i) tworzy i posługuje się następującymi formami bezokolicznika łacińskiego: infinitivus praesentis activi, infinitivus praesentis passivi, infinitivus perfecti activi, infinitivus perfecti passivi, j) tworzy i stosuje następujące formy imiesłowów: participium praesentis activi, participium perfecti passivi, participium futuri passivi (gerundivum), k) tworzy i odmienia rzeczownik odczasownikowy (gerundium), l) odmienia następujące czasowniki nieregularne: - esse i wybrane composita (possum, prosum, adsum, absum), - volo, nolo, - eo i wybrane composita (abeo, redeo, obeo), - fero i wybrane composita (cffero, aufero, differo), - tollo, - fio, - verba defectiva: odi, memini, coepi, - verba deponentia i semideponentia, m) dokonuje następujących transformacji gramatycznych w zakresie zjawisk składniowych: - przekształca strukturę składniową zdania łacińskiego, - przy przekształcaniu zdań zawierających charakterystyczne dla łaciny zjawiska składniowe poprawnie posługuje się następującymi funkcjami składniowymi i semantycznymi: (Nominativus jako orzecznik, Nominativus duplex, Genetivus partitivus, Dativus possessivus, Dativus auctoris, Accusativus duplex, Ablativus temporis, Ablativus comparationis), - przy przekształcaniu zdań zawierających charakterystyczne dla łaciny zjawiska składniowe poprawnie posługuje się następującymi konstrukcjami składniowymi: Accusativus cum infinitivo (ACI), Nominativus cum infinitivo (NCI), coniugatio periphrastica passiva (CPP), Ablativus absolutus, bezprzyimkowe użycie nazw miast, n) potrafi poprawnie stosować podstawową terminologię gramatyczną w odniesieniu do opisu łacińskiego systemu językowego, o) potrafi czytać ze zrozumieniem prozatorski tekst łaciński (z zakresu tekstów określonych w kanonie), posługując się w tym celu słownikiem, p) poprawnie tłumaczy charakterystyczne dla łaciny: - następujące funkcje składniowe i semantyczne (Nominativus jako orzecznik, Nominativus duplex, Genetivus partitivus, Dativus possessivus, Dativus auctoris, Accusativus duplex, Ablativus temporis, Ablativus comparationis), - następujące zjawiska składniowe Accusativus cum infinitivo (ACI), Nominativus cum infinitivo (NCI), coniugatio periphrastica passiva (CPP), Ablativus absolutus, bezprzyimkowe użycie nazw miast,
\n
-następujące typy zdań podrzędnych: zdania okolicznikowe czasu, przyczyny, warunku, celu i skutku, zdania dopełnieniowe, q) potrafi korzystać ze słownika łacińsko-polskiego przy sporządzaniu przekładu, r) potrafi w przypadku wyrazów wieloznacznych wybrać znaczenie odpowiednie dla kontekstu/tematyki tłumaczonego tekstu, s) dokonuje poprawnego przekładu prozatorskiego tekstu łacińskiego z zakresu tekstów określonych w kanonie na język polski, w tłumaczeniu zachowując polską normę językową.
\n
II.
\n
W zakresie kompetencji kulturowych. Uczeń:
\n
1)posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu mitologii greckiej i rzymskiej: a) mity o powstaniu świata, b) mity o bogach olimpijskich i pozostałych bóstwach panteonu greckiego, c) mity o głównych herosach - Prometeusz, Herakles, Tezeusz, Argonauci, d) mity o wojnie trojańskiej i powrocie bohaterów spod Troi, e) mity ajtiologiczne, wyjaśniające powstanie zjawisk i rzeczy, f) związki mitologii greckiej z rzymską, g) mity o wędrówce Eneasza, h) mity o powstaniu Rzymu;
\n
2)posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu historii starożytnej: a) historia Grecji: - wielka kolonizacja, - idea państw-miast (poleis: Ateny, Sparta, Teby, Korynt), - formy ustrojowe w Grecji: demokracja ateńska, ustrój spartański, - wojny perskie, - wojna peloponeska, - podboje Aleksandra Wielkiego i państwa hellenistyczne, b) historia Rzymu: - ekspansja terytorialna Rzymu i podboje; prowincje rzymskie, - wojny punickie - Kartagina, postacie Hannibala, Scypiona Afrykańskiego i Katona Starszego, - upadek republiki i dyktatura Cezara; inne kluczowe postacie życia publicznego późnej republiki: Cezar, Pompejusz, Krassus, Antoniusz, Cyceron, Katon Młodszy, Marek Juniusz Brutus, - droga do władzy i panowanie Oktawiana Augusta, - Rzym pod władzą cesarzy; sylwetki wybranych cesarzy: Tyberiusz, Kaligula, Klaudiusz, Neron, Wespazjan, Trajan, Hadrian, Marek Aureliusz, Domicjan, Konstantyn Wielki, - formy ustrojowe w Rzymie: republika, pryncypat, dominat, - upadek cesarstwa zachodniego;
\n
3)posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu historii literatury starożytnej: a) literatura grecka: - Homer, Iliada i Odyseja, - liryka grecka (wybrane wiersze Alkajosa, Safony i Anakreonta), - tragedia: wybrane dzieła Ajschylosa (Prometeusz skowany, Oresteja), Sofoklesa (Król Edyp, Antygona), i Eurypidesa (Medea), - historiografia: Herodot, Dzieje i Tukidydes, Wojna peloponeska, b) literatura rzymska: - Cyceron: mowy (Mowy przeciwko Katylinie, Mowa w obronie poety Archiasza, Filipiki), listy, - Cezar, Pamiętniki o wojnie galijskiej, Pamiętniki o wojnie domowej, - Tytus Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia miasta (księga I, księga XXI), - Wergiliusz, Eneida, - Horacy, Pieśni (wybrane wiersze), - Owidiusz, Metamorfozy, - Seneka, Listy moralne do Lucyliusza, - Tacyt, Roczniki;
\n
4)posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach i dziełach z obszaru filozofii starożytnej: a) początki filozofii greckiej: Tales z Miletu, Anaksymander, Anaksymenes, Demokryt, Heraklit, Pitagoras, b) Sokrates, c) Platon: Uczta, Obrona Sokratesa, Państwo, d) Arystoteles, e) szkoły filozoficzne: stoicka i epikurejska w Grecji i Rzymie, f) wybrane pisma filozoficzne Cycerona: O przyjaźni, O starości;
\n
5)posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu kultury materialnej w starożytności: a) greckie malarstwo wazowe (style w malarstwie wazowym: czarnofigurowy, czerwonofigurowy; dominujące tematy w malarstwie wazowym), b) kluczowe postacie i dzieła rzeźby greckiej: Fidiasz (dekoracja Partenonu, Zeus Olimpijski, Atena Parthenos), Poliklet (Doryforos), Myron (Dyskobol), Praksyteles (Wenus z Knidos), Lizyp (Apoksyomenos, portrety Aleksandra Wielkiego); Wenus z Milo, Grupa Laokoona, c) architektura grecka: porządki architektoniczne (dorycki, joński, koryncki), wybrane typy budowli i ich przeznaczenie (teatr, świątynia, stadion, stoa), najważniejsze budowle starożytnej Grecji: zabudowa Akropolu, d) architektura rzymska: wybrane typy budowli i ich przeznaczenie (amfiteatr, cyrk, stadion, termy, łuk triumfalny, akwedukt, willa rzymska, bazylika), najważniejsze budowle starożytnego Rzymu: Koloseum, kolumna Trajana, Forum Romanum, Panteon; Pompeje jako przykład miasta rzymskiego;
\n
6)posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu życia publicznego i prywatnego w starożytnej Grecji i Rzymie: a) sport i widowiska w Grecji i Rzymie: igrzyska w Olimpii, igrzyska gladiatorskie w Rzymie, b) wyrocznie: Delfy i ich rola, Sybilla, c) życie domowe i rodzinne w Grecji i Rzymie (dom; rodzina; dzieci i edukacja; imiona i nazwiska greckie i rzymskie; ubiór w Grecji i Rzymie), d) życie społeczne i gospodarcze (miasto i wieś, drogi, handel; religie w świecie greckim i rzymskim; wyrocznie - Delfy, Sybilla; niewola i niewolnicy; fenomen prawa rzymskiego; kalendarz; armia grecka i rzymska; rozrywki);
\n
7)posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu tradycji antycznej i recepcji antyku: a) obecność tradycji greckiej i rzymskiej we współczesnym życiu publicznym i kulturalnym, b) przetworzenia motywów kulturowych greckich i rzymskich w kulturze późniejszej, polskiej i światowej na płaszczyznach: literackiej, sztuk plastycznych, sztuk wizualnych;
\n
8)potrafi wskazać najważniejsze cechy charakterystyczne i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska z zakresu mitologii greckiej i rzymskiej: a) mity o powstaniu świata, b) mity o bogach olimpijskich i pozostałych bóstwach panteonu greckiego, c) mity o głównych herosach - Prometeusz, Herakles, Tezeusz, Argonauci, d) mity o wojnie trojańskiej i powrocie bohaterów spod Troi, e) mity ajtiologiczne wyjaśniające powstanie zjawisk i rzeczy, f) związki mitologii greckiej z rzymską, g) mity o wędrówce Eneasza, h) mity o powstaniu Rzymu;
\n
9)potrafi scharakteryzować i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska z zakresu historii starożytnej: a) historia Grecji: - wielka kolonizacja, - idea państw-miast (poleis: Ateny, Sparta, Teby, Korynt), - formy ustrojowe w Grecji: demokracja ateńska, ustrój spartański, - wojny perskie, - wojna peloponeska, - podboje Aleksandra Wielkiego i państwa hellenistyczne, b) historia Rzymu: - ekspansja terytorialna Rzymu i podboje; prowincje rzymskie, - wojny punickie - Kartagina, postacie Hannibala, Scypiona Afrykańskiego i Katona Starszego, - upadek republiki i dyktatura Cezara; inne kluczowe postacie życia publicznego późnej republiki: Cezar, Pompejusz, Krassus, Antoniusz, Cyceron, Katon Młodszy, Marek Juniusz Brutus, - droga do władzy i panowanie Oktawiana Augusta, - Rzym pod władzą cesarzy; sylwetki wybranych cesarzy: Tyberiusz, Kaligula, Klaudiusz, Neron, Wespazjan, Trajan, Hadrian, Marek Aureliusz, Domicjan, Konstantyn Wielki, - formy ustrojowe w Rzymie: republika, pryncypat, dominat, - upadek cesarstwa zachodniego;
\n
10)potrafi wskazać najważniejsze cechy charakterystyczne i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska z zakresu historii literatury starożytnej: a) literatura grecka: - Homer, Iliada i Odyseja, - liryka grecka (wybrane wiersze Alkajosa, Safony i Anakreonta), - tragedia: wybrane dzieła Ajschylosa (Prometeusz skowany, Oresteja), Sofoklesa (Król Edyp, Antygona) i Eurypidesa (Medea), - historiografia: Herodot, Dzieje i Tukidydes, Wojna peloponeska; b) literatura rzymska: - Cyceron: mowy (Mowy przeciwko Katylinie, Mowa w obronie poety Archiasza, Filipiki), listy, - Cezar, Pamiętniki o wojnie galijskiej, Pamiętniki o wojnie domowej, - Tytus Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia miasta (księga I, księga XXI), - Wergiliusz, Eneida, - Horacy, Pieśni (wybrane wiersze), - Owidiusz, Metamorfozy, - Seneka, Listy moralne do Lucyliusza, - Tacyt, Roczniki;
\n
11)potrafi wskazać najważniejsze cechy charakterystyczne i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska i dzieła z zakresu filozofii starożytnej: a) początki filozofii greckiej: Tales z Miletu, Anaksymander, Anaksymenes, Demokryt, Heraklit, Pitagoras, b) Sokrates, c) Platon: Uczta, Obrona Sokratesa, Państwo, d) Arystoteles, e) szkoły filozoficzne: stoicka i epikurejska w Grecji i Rzymie, f) wybrane pisma filozoficzne Cycerona: O przyjaźni, O starości;
\n
12)potrafi wskazać najważniejsze cechy charakterystyczne i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska z zakresu kultury materialnej w starożytności: a) greckie malarstwo wazowe (style w malarstwie wazowym: czarnofigurowy, czerwonofigurowy; dominujące tematy w malarstwie wazowym), b) kluczowe postacie i dzieła rzeźby greckiej: Fidiasz (dekoracja Partenonu, Zeus Olimpijski, Atena Parthenos), Poliklet (Doryforos), Myron (Dyskobol), Praksyteles (Wenus z Knidos), Lizyp (Apoksyomenos, portrety Aleksandra Wielkiego); Wenus z Milo, Grupa Laokoona, c) architektura grecka: porządki architektoniczne (dorycki, joński, koryncki), wybrane typy budowli i ich przeznaczenie (teatr, świątynia, stadion, stoa), najważniejsze budowle starożytnej Grecji: zabudowa Akropolu, d) architektura rzymska: wybrane typy budowli i ich przeznaczenie (amfiteatr, cyrk, stadion, termy, łuk triumfalny, akwedukt, willa rzymska, bazylika), najważniejsze budowle starożytnego Rzymu: Koloseum, kolumna Trajana, Forum Romanum, Panteon; Pompeje jako przykład miasta rzymskiego;
\n
13)potrafi scharakteryzować i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska z zakresu życia publicznego i prywatnego w starożytnej Grecji i Rzymie: a) sport i widowiska w Grecji i Rzymie: igrzyska w Olimpii, igrzyska gladiatorskie w Rzymie, b) życie domowe i rodzinne w Grecji i Rzymie (dom; rodzina; dzieci i edukacja; imiona i nazwiska greckie i rzymskie; ubiór w Grecji i Rzymie), c) życie społeczne i gospodarcze (miasto i wieś, drogi, handel; niewola i niewolnicy; religie w świecie greckim i rzymskim; wyrocznie - Delfy, Sybilla; fenomen prawa rzymskiego; kalendarz; armia grecka i rzymska; rozrywki);
\n
14)potrafi rozpoznać i poddać interpretacji w kontekście kultury greckiej i rzymskiej oraz kultur późniejszych następujące kluczowe zjawiska z zakresu tradycji antycznej i recepcji antyku: a) obecność tradycji greckiej i rzymskiej we współczesnym życiu publicznym i kulturalnym, b) przetworzenia motywów kulturowych greckich i rzymskich w kulturze późniejszej polskiej i światowej na płaszczyznach: literackiej, sztuk plastycznych, sztuk wizualnych.
\n
III.
\n
W zakresie kompetencji społecznych. Uczeń:
\n
1)dostrzega wagę systematyczności w poznawaniu zjawisk gramatycznych i dokładności w sporządzaniu adekwatnego przekładu;
\n
2)nabiera umiejętności szybkiego praktycznego zastosowania i ćwiczenia nowo nabytej wiedzy;
\n
3)dostrzega znaczenie języka łacińskiego oraz kultury starożytnej Grecji i Rzymu dla kultury polskiej, europejskiej i światowej;
\n
4)jest świadomy antycznych korzeni kultury polskiej, europejskiej i światowej;
\n
5)dzięki poznaniu źródeł kultury polskiej, europejskiej i światowej staje się jej świadomym odbiorcą i uczestnikiem.
\n
Kanon tekstów:
\n
1)Cyceron: De amicitia, De senectute, In Verrem, In Catilinam, Pro Archia poeta, wybór listów, Disputationes Tusculanae;
\n
2)Cezar: Commentarii de bello Galileo, Commentari de bello civili;
\n
3)Nepos: De viris illustribus (Hannibal, Epaminondas, Alkibiades, Temistokles);
\n
4)Liwiusz: Ab urbe condita (księga I);
\n
5)Hyginus: Fabulae;
\n
6)Seneka: Epistulae morales ad Lucillium.
\n
Kanon tekstów zawiera listę autorów i dzieł zalecanych do wykorzystania w wybranych przez nauczyciela fragmentach, w postaci oryginalnej lub preparowanej. Nauczyciel w zależności od warunków organizacyjnych i potrzeb może dokonać wyboru jednego lub więcej spośród zalecanych tekstów. Wybrany fragment (w wersji oryginalnej lub preparowanej) nie powinien odbiegać pod względem gramatycznym, stylistycznym i leksykalnym od norm językowych łaciny klasycznej.
\n
Warunki i sposób realizacji Kształcenie klasyczne ze względu na swoją specyfikę oraz wielowymiarowość nie poddaje się precyzyjnym podziałom i kwantyfikacji. Głównym założeniem kształcenia klasycznego realizowanego w ramach przedmiotu jest pogłębienie humanistycznej formacji ucznia i przygotowanie go do podjęcia studiów na kierunkach językowych, kulturowych i społecznych.
\n
W realizacji procesu dydaktycznego niezbędne jest więc wyodrębnienie treści z zakresu języka oraz treści kulturowych, przy czym podział ten nie może przebiegać linearnie, a treści językowe i kulturowe powinny wzajemnie się przenikać, dając uczniowi możliwość zapoznania się z najważniejszymi osiągnięciami grecko-rzymskiego antyku i ich recepcją w kulturze późniejszej. Ponadto zaleca się korelację treści nauczania z zakresu języka łacińskiego i kultury antycznej z innymi przedmiotami humanistycznymi (w szczególności z językiem polskim, historią, wiedzą o kulturze, filozofią).
\n
Założenie kształtowania w trakcie procesu dydaktycznego obok kompetencji językowych także i kulturowych nie wyklucza jednoczesnego dążenia do osiągnięcia przez doskonalenie kompetencji językowych, które skoncentrowane powinno być na odbiorze, rozumieniu i umiejętności poprawnego przekładu tekstu łacińskiego na język polski. Zaleca się więc stosowanie przez nauczycieli zróżnicowanych metod nauczania, technik i środków dydaktycznych, w tym szerokie zastosowanie technik multimedialnych i nowych technologii, co wymaga zapewnienia przez szkołę odpowiednich warunków realizacji procesu dydaktycznego (sali wyposażonej w rzutnik multimedialny i komputer ze stałym łączem internetowym, dostępu do słowników łacińsko-polskich i innych materiałów pomocniczych itp.). Wszystkie te działania powinny służyć rozwijaniu u uczniów świadomości znaczenia języka łacińskiego i kultury antycznej w różnych dziedzinach współczesnej kultury i nauki.
\n
Nauczanie języka łacińskiego i kultury antycznej to proces wymagający odpowiednich warunków organizacyjnych. Podstawa programowa zakłada realizację procesu dydaktycznego w cyklu 240 godzin, przy czym cykl ten może być rozłożony na poszczególne lata nauki wedle możliwości organizacyjnych danej szkoły. Zaleca się jednak cztero- lub trzyletni cykl kształcenia, który zapewni równomierny rozkład treści nauczania i osiągnięcie celów kształcenia.
\n
MUZYKA ZAKRES PODSTAWOWY Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Ekspresja muzyczna.
\n
Doskonalenie umiejętności praktykowania w zespole muzycznym w celu rozwijania predylekcji i zamiłowań muzycznych młodzieży. Poznawanie różnych stylów i gatunków muzycznych poprzez działania praktyczne.
\n
II.
\n
Muzyka w wymiarze multimedialnym oraz twórcze wykorzystywanie współczesnych narzędzi komunikacji dźwiękowej, wizualnej i audiowizualnej.
\n
Kształtowanie umiejętności korzystania ze współczesnych narzędzi komunikacji dźwiękowej, wizualnej i audiowizualnej oraz technologii informacyjnej do realizacji własnych projektów muzycznych.
\n
III.
\n
Wprowadzenie w obszar działań instytucji zajmujących się upowszechnianiem kultury muzycznej.
\n
Rozbudzanie zainteresowania życiem kulturalnym (szczególnie muzycznym) szkoły, miejscowości i regionu, poczynając od aktywności własnej ucznia. Przybliżenie działalności artystyczno-muzycznej i kulturalnej środowiska, w którym uczeń funkcjonuje, dające możliwości współtworzenia i korzystania z jego dorobku.
\n
Treści kształcenia - wymagania szczegółowe I.
\n
Ekspresja muzyczna.
\n
1.
\n
Uczeń wykorzystuje w praktyce wykonawczej wiedzę uzyskaną na poprzednich etapach edukacyjnych.
\n
2.
\n
Aktywność muzyczna. Uczeń:
\n
1)podejmuje różnorodną aktywność muzyczną w kontekście własnych doświadczeń;
\n
2)doskonali własny warsztat muzyczny i autoekspresję poprzez muzykowanie (śpiew, gra na instrumentach, taniec, tworzenie);
\n
3)korzysta z doświadczeń muzyków, animatorów kultury i reprezentantów różnorodnych instytucji muzycznych;
\n
4)tworzy wypowiedzi artystyczne w wybranych (bliskich mu) gatunkach i stylach muzycznych, realizując swój potencjał muzyczny w różnych projektach artystycznych.
\n
3.
\n
Postawy. Uczeń:
\n
1)angażuje się w zadania zespołowe;
\n
2)jest otwarty na różnorodne propozycje realizacyjne podczas działań projektowych;
\n
3)wykazuje się dbałością, starannością i kulturą wykonawczą.
\n
II.
\n
Muzyka w wymiarze multimedialnym oraz twórcze wykorzystywanie współczesnych narzędzi komunikacji dźwiękowej, wizualnej i audiowizualnej. Uczeń:
\n
1)wymienia obszary, w których mają zastosowanie multimedia z użyciem muzyki (film, reklama, sztuka, rozrywka, edukacja, religia);
\n
2)zna muzyczne programy, aplikacje, techniki i narzędzia multimedialne w kontekście ich praktycznego zastosowania;
\n
3)definiuje pojęcia związane z rejestracją i edycją muzyki, jak np. ścieżka dźwiękowa (soundtrack), mastering, playback, półplayback, miksowanie muzyki;
\n
4)używa dostępnych programów muzycznych do tworzenia wypowiedzi muzycznych;
\n
5)samodzielnie lub/i w grupie wykonuje przekaz audio lub audio-video na zadany lub wybrany temat z wykorzystaniem dostępnych narzędzi rejestrujących (np. komputer, tablet, kamera, dyktafon, telefon).
\n
6)wyraża gotowość do komunikowania się i dialogu wewnątrz grupy oraz z odbiorcą (słuchaczem, widzem);
\n
7)jest zaangażowany w pracę projektową;
\n
8)wykazuje wrażliwość na ochronę własności intelektualnej i wizerunku.
\n
III.
\n
Wprowadzenie w obszar działań instytucji zajmujących się upowszechnianiem kultury muzycznej. Uczeń:
\n
1)wymienia, rozróżnia i określa zakres działania i funkcje instytucji kultury zajmujących się upowszechnianiem muzyki, w tym: filharmonie, opery, teatry muzyczne, domy kultury, studia radiowe, studia i sale koncertowe;
\n
2)rozróżnia i definiuje pojęcia związane z obszarem działań instytucji upowszechniających kulturę i sztukę muzyczną, jak: recital, koncert, występ plenerowy, opera, operetka, musical;
\n
3)formułuje samodzielne sądy na temat koncertów, recitali, przedstawień i innych wydarzeń artystycznych;
\n
4)uczestniczy w występach artystycznych organizowanych przez lokalnych twórców i wykonawców przy okazji koncertów charytatywnych, okolicznościowych lub rocznicowych, a także w warsztatach muzycznych prowadzonych przez różnych twórców i animatorów;
\n
5)organizuje samodzielnie lub zespołowo projekt muzyczny (np. prezentacja muzyczna, audycja muzyczna, uroczystość szkolna, koncert) poprzedzony odpowiednim przygotowaniem merytorycznym (wprowadzeniem do tematu), planowaniem, reklamą (plakat, ulotka, zaproszenie, anonsy na portalach społecznościowych), organizacją, które prowadzą do finalnej realizacji;
\n
6)komunikuje się w grupie i potrafi nawiązywać kontakty z nowymi osobami;
\n
7)charakteryzuje się ciekawością poznawczą i otwartością wobec różnorodności w kulturze muzycznej;
\n
8)okazuje szacunek dla twórców i odbiorców;
\n
9)jest zaangażowany i kreatywny w pracy projektowej i aktywnym muzykowaniu;
\n
10)rozumie, na czym polega odpowiedzialność za ustalone zadania oraz dbałość o efekt końcowy.
\n
Warunki i sposób realizacji Zajęcia z muzyki mają zarówno aspekt poznawczy, kształcący, jak i wychowawczy. Kultura i sztuka muzyczna dociera do emocjonalnej sfery osobowości adolescenta, dlatego wpływa znacząco na rozwój jego wiedzy, intelektu, wyobraźni i kreatywności. Ponieważ muzyka w szkołach ponadpodstawowych nauczana jest w wymiarze 1 godziny tygodniowo w cyklu kształcenia, istotna jest optymalizacja właściwego podejścia nauczycieli do realizacji treści tego przedmiotu. Rozumiana jest ona jako zrównoważone podejście do aktywności ucznia z podkreśleniem działań praktycznych na bazie projektów. Należy zwrócić uwagę na samodzielność w dochodzeniu do wiedzy i kształtowanie odpowiednich postaw u młodego człowieka poszukującego swojej tożsamości artystycznej.
\n
Ideą założeń podstawy programowej muzyki w szkołach ponadpodstawowych jest wskazanie młodzieży wartości płynących z kontaktu z szeroko pojętą kulturą muzyczną oraz usamodzielnienie w zdobywaniu wiedzy o języku muzyki, twórcach i tworzywie muzycznym oraz instytucjach kultury. Wszystko to pozwala uczniowi na świadome uczestniczenie w życiu kulturalnym o zasięgu lokalnym i globalnym. Zarazem muzyka, ze względu na jej interdyscyplinarny charakter, przenika obszary większości rodzajów sztuki, tworząc pomost ułatwiający jej zrozumienie i wykraczający poza jej formalne ramy.
\n
Zajęcia muzyczne cechować powinna różnorodność stosowanych metod. Wśród sposobów wprowadzających nowy materiał i praktykujących jego przyswajanie zalecane są metody aktywizujące i projektowe ukierunkowane na zespołowe, grupowe i indywidualne działania uczniów.
\n
Kontrolę i ocenę należy planować ściśle w związku z przygotowaniem i realizacją różnorodnych projektów edukacyjnych, w dialogu z zespołem uczniowskim, biorąc pod uwagę wkład pracy i zaangażowanie jego uczestników.
\n
Nauczyciele muzyki mają obowiązek dostosowywania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb, możliwości i predylekcji uczniów. Dotyczy to również uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Młodych ludzi, którzy przejawiają szczególne zamiłowania muzyczne, należy wspierać w rozwoju, zachęcając do udziału w różnego rodzaju aktywnościach pozalekcyjnych i pozaszkolnych (np. zespołach muzycznych, występach solowych, happeningach, przeglądach, koncertach charytatywnych, konkursach, olimpiadach artystycznych). Nauczyciele powinni zwracać uwagę uczniów na ochronę własności intelektualnej i nie dopuszczać do tworzenia plagiatów.
\n
Do prawidłowego prowadzenia zajęć z muzyki zalecana jest pracownia wyposażona w instrumenty muzyczne, rzutnik multimedialny i ekran lub tablicę multimedialną, sprzęt do odtwarzania, nagrywania i nagłaśniania dźwięku, komputer z oprogramowaniem muzycznym (np. edytory tekstu muzycznego, obróbki cyfrowej dźwięku, ministudio muzyczne) i z dostępem do internetu, bibliotekę muzyczną (nuty, śpiewniki, podręczniki), fonotekę i filmotekę, plansze dydaktyczne (papierowe lub multimedialne).
\n
Szkoła powinna stwarzać warunki do obcowania z muzyką „na żywo” poprzez udział uczniów w koncertach i spektaklach muzycznych, organizowanych w szkole i poza nią oraz do publicznej prezentacji umiejętności muzycznych uczniów.
\n
HISTORIA MUZYKI ZAKRES ROZSZERZONY Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Muzyka w ujęciu historycznym - periodyzacja, język, właściwości i charakterystyka.
\n
1.
\n
Poznanie muzyki w ujęciu historycznym od zarania dziejów, przez starożytność, średniowiecze, renesans, barok, klasycyzm, romantyzm do muzyki XX wieku i współczesności.
\n
2.
\n
Postrzeganie muzyki w kontekście kultury poszczególnych epok, kształtujących ją zjawisk społecznych i wydarzeń historycznych oraz powiązanej z nimi estetyki.
\n
II.
\n
Analiza i interpretacja dzieł muzycznych.
\n
1.
\n
Dokonywanie analizy percepcyjnej i opisu różnorodnych dzieł muzycznych reprezentatywnych dla poszczególnych epok pod względem estetycznym, formalnym, strukturalnym i stylistycznym oraz ich interpretacja wraz z uzasadnieniem.
\n
2.
\n
Ukazywanie zmienności wybranych form muzycznych w kontekście ich rozwoju i przeobrażeń w poszczególnych epokach. Współczesne inspiracje muzyką artystyczną na przestrzeni wieków.
\n
III.
\n
Tworzenie wypowiedzi związanych z historią i kulturą muzyczną.
\n
Stymulowanie umiejętności krytyczno-refleksyjnego myślenia o muzyce na różnych poziomach percepcji muzycznej, w odmiennych jej zakresach (bliższa - dalsza), wymiarach (kulturowym, etnicznym, użytkowym i in.), kontekstach (społecznym, humanistycznym, religijnym i in.) i biegunach (kultura wysoka versus masowa).
\n
Treści kształcenia - wymagania szczegółowe I.
\n
Muzyka w ujęciu historycznym - periodyzacja, język, właściwości i charakterystyka.
\n
1.
\n
Muzyka w prehistorii. Uczeń:
\n
1)wymienia i omawia hipotezy dotyczące powstania muzyki;
\n
2)opisuje instrumenty prehistoryczne.
\n
2.
\n
Starożytność (Egipt, Grecja, Rzym i in.). Uczeń:
\n
1)wymienia i omawia funkcje muzyki (użytkowa, obrzędowa, rozrywkowa, wojskowa);
\n
2)rozróżnia i charakteryzuje gatunki muzyczne związane z teatrem antycznym (hymn, oda);
\n
3)wymienia i klasyfikuje starożytne instrumenty muzyczne (np. harfa, lira, kithara, aulos, fletnia Pana, sistrum, organy hydrauliczne, tuba, róg, trąbka i in.);
\n
4)omawia miejsce muzyki w nauce i filozofii starożytnej (Pitagoras - teoria muzyki, Platon i Arystoteles - znaczenie muzyki w wychowaniu młodego pokolenia, wartości etyczno-moralne).
\n
3.
\n
Średniowiecze. Uczeń:
\n
1)charakteryzuje kulturę muzyczną wczesnego średniowiecza związaną z rozwojem chrześcijaństwa;
\n
2)omawia chorał gregoriański: a) powstanie, b) związek z liturgią Kościoła rzymskiego (antyfonarz), c) cechy, d) notacja (neumy), e) sposoby wykonania: accentus i contentus, f) system modalny, g) formy i gatunki z nim związane: hymn, psalm, antyfona, msza, dramat liturgiczny (misterium) i in.;
\n
3)omawia początki wielogłosowości w muzyce kościelnej: a) formy: organum i discantus, b) teoretycy: Hucbald, Guido z Arezzo, c) szkoła Notre Dame i jej przedstawiciele: Leoninus i Perotinus;
\n
4)omawia rozwój monodii epickiej i lirycznej (działalność trubadurów i truwerów);
\n
5)charakteryzuje ars antiqua (muzyka menzuralna i jej notacja, szkoły klasztorne jako ośrodki kultury muzycznej) i ars nova (muzyka świecka, dworska, rozwój muzyki instrumentalnej);
\n
6)omawia cechy wybranych form muzycznych (msza i jej stałe części, organum, motet, pieśń, rondo, ballada);
\n
7)wymienia i klasyfikuje średniowieczne instrumenty muzyczne (np. szałamaja, fidel, kornet, krzywuła, lira korbowa, rebek, psałterium);
\n
8)zna kompozytorów i teoretyków średniowiecznych (Leoninus, Perotinus, Guido d'Arezzo, Philippe de Vitry, Guillaume de Machaut, Piotr z Grudziądza, Wincenty z Kielczy (Kielc), Mikołaj z Radomia);
\n
9)wymienia zabytki polskiej i europejskiej muzyki średniowiecznej (Bogurodzica, Gaude Mater Polonia, Chwała Tobie, Gospodzinie i in.);
\n
10)zna pojęcia: śpiew melizmatyczny (melizmaty), skale modalne, cantus firmus, neumy.
\n
4.
\n
Renesans. Uczeń:
\n
1)charakteryzuje muzykę renesansową, jej odniesienia do starożytnych ideałów i wartości;
\n
2)wymienia formy muzyki wokalnej i instrumentalnej;
\n
3)omawia cechy wybranych form muzycznych (madrygał, pieśń, kanon);
\n
4)klasyfikuje renesansowe instrumenty muzyczne (lutnia, flety, szpinet, klawikord, viola) oraz wymienia słynnych lutników (rody lutnicze);
\n
5)zna kompozytorów renesansowych (Guillaume Dufay, Orlando di Lasso, Giovanni Pierluigi da Palestrina, Wacław z Szamotuł, Mikołaj Gomółka, Marcin Leopolita, Mikołaj Zieleński, i in.) i podaje przykłady ich twórczości;
\n
6)charakteryzuje „Złoty wiek muzyki polskiej”;
\n
7)zna pojęcia: tabulatura, polifonia wokalna, a cappella, polichóralność, imitacja, kapela.
\n
5.
\n
Barok. Uczeń:
\n
1)charakteryzuje muzykę barokową w kontekście estetyki epoki, uwzględniając: a) styl ornamentalny - nawiązanie do sztuk plastycznych i architektury, b) działalność Cameraty florenckiej i narodziny opery, c) szczyt rozwoju polifonii związany z twórczością Jana Sebastiana Bacha, d) powstanie systemu dur-moll i basso continuo, e) concerto - powszechne muzykowanie i związane z nim formy (concerto grosso, muzyka plenerowa);
\n
2)omawia cechy wybranych form muzycznych (fuga, preludium, toccata, suita i partita, tańce: menuet, gawot; koncert, concerto grosso, sonata barokowa, uwertura, opera, oratorium, pasja, kantata);
\n
3)wymienia i klasyfikuje barokowe instrumenty muzyczne (klawesyn, organy, skrzypce, altówka, wiolonczela, kontrabas, obój, waltornia, fortepian, flet poprzeczny);
\n
4)wymienia i charakteryzuje twórczość kompozytorów (Claudio Monteverdi, Johann Sebastian Bach, Georg Friedrich Haendel, Antonio Vivaldi, Arcangelo Corelli, klawesyniści francuscy:
\n
Jean Philippe Rameau, Francois Couperin);
\n
5)omawia polską muzykę barokową i jej reprezentantów (Bartłomiej Pękiel, Adam Jarzębski, Marcin Mielczewski, Grzegorz Gerwazy Gorczycki);
\n
6)zna pojęcia: system dur-moll, polifonia imitacyjna, bas cyfrowany (basso continuo), kontrapunkt, forma ewolucyjna, orkiestra barokowa, improwizacja, forma wariacyjna, ostinato, system równomiernie temperowany, bel canto.
\n
6.
\n
Klasycyzm. Uczeń:
\n
1)charakteryzuje muzykę w kontekście estetyki epoki: a) okres przedklasyczny i jego reprezentantów (klawesyniści francuscy, Christoph Willibald Gluck, Luigi Boccherini), b) szkoła mannheimska i jej wpływ na powstanie klasycyzmu, c) opisuje styl gallant, d) związki muzyki z kulturą mieszczańską, e) muzyka salonowa, f) rola teatrów jako ośrodków muzycznych, g) twórczość i działalność klasyków wiedeńskich, h) odmienność późnej twórczości Ludwiga van Beethovena jako prekursora romantyzmu, i) zmiany w cyklu sonatowym dokonane przez Ludwiga van Beethovena i ich przykłady;
\n
2)omawia cechy wybranych form muzycznych: a) części cyklu sonatowego (w tym allegro sonatowe), b) gatunki oparte na cyklu sonatowym: sonata klasyczna, symfonia, koncert solowy, kwartet smyczkowy, c) wariacje, d) rondo, e) XVIII-wieczna muzyka rozrywkowa i jej formy: serenada, divertimento;
\n
3)wymienia i klasyfikuje instrumenty orkiestry symfonicznej, skład kwartetu smyczkowego i różnych zespołów kameralnych typowych dla epoki klasycyzmu;
\n
4)wymienia i charakteryzuje twórczość kompozytorów (Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven);
\n
5)omawia polską muzykę epoki klasycyzmu (pieśń patriotyczna, polonez, śpiewogra, wodewil) i jej reprezentantów (Maciej Kamieński, Jan Stefani, Michał Kleofas Ogiński, Józef Elsner, Karol Kurpiński);
\n
6)zna pojęcia: styl galant, homofonia, klasycy wiedeńscy, elementy allegra sonatowego (dualizm tematyczny, ekspozycja, przetworzenie, repryza), kadencja wirtuozowska, elementy ronda (refren, kuplety).
\n
7.
\n
Romantyzm. Uczeń:
\n
1)charakteryzuje muzykę romantyczną w kontekście estetyki epoki: a) rozumie związki muzyki Ludwiga van Beethovena z początkami romantyzmu, b) opisuje styl brillant, c) wymienia charakterystyczne cechy romantyzmu (uczuciowość, elementy narodowe i ludowe, wirtuozeria (wirtuozi, np. Niccolo Paganini, Fryderyk Chopin, Ferenc Liszt, Henryk Wieniawski i in.), d) dostrzega wątki narodowe w muzyce, e) omawia rozwój muzykowania domowego, f) opisuje orkiestrę symfoniczną w romantyzmie (powiększenie składu, szczególnie u Hectora Berlioza i Gustava Mahlera, rola dyrygenta);
\n
2)omawia cechy wybranych form muzycznych: a) wielkie (sonata, symfonia, opera, dramat muzyczny, poemat symfoniczny, koncert), b) małe (liryka instrumentalna: pieśń bez słów, scherzo, nokturn, preludium, etiuda, bagatela, impromptu, moment musical, rapsodia, fantazja, ballada i in.), pieśń, rondo klasyczne a rondo romantyczne;
\n
3)wymienia i klasyfikuje instrumenty muzyczne charakterystyczne dla epoki romantyzmu: fortepian, pianino, gitara, harfa; instrumenty smyczkowe (skrzypce, altówka, wiolonczela, kontrabas), instrumenty dęte: róg (waltornia), obój, flet, klarnet, saksofon; wymienia kompozytorów romantyzmu i charakteryzuje ich twórczość: Franz Schubert, Hector Berlioz, Felix Mendelssohn-Bartholdy, Robert Schumann, Ferenc Liszt, Gioacchino Rossini, Giuseppe Verdi, Richard Wagner, Giacomo Puccini i późny romantyzm: Johann Brahms, Piotr Czajkowski, Gustav Mahler;
\n
4)omawia szkoły narodowe: niemiecka (Carl Maria von Weber i Richard Wagner), czeska (Bedfich Smetana i Antonin Dvorak), polska (Stanisław Moniuszko, Fryderyk Chopin i Zygmunt Noskowski), rosyjska (Potężna Gromadka, a w niej przede wszystkim: Modest Musorgski, Aleksander Borodin i Nikołaj Rimski-Korsakow), hiszpańska (Isaac Albeniz, Enrique Granados), francuska (Cesar Franck), angielska (Edward Elgar, Ralph Vaughan Williams), w Skandynawii: norweska (Edvard-Grieg) i fińska (Jan Sibelius);
\n
5)charakteryzuje polską muzykę romantyczną i jej reprezentantów (Fryderyk Chopin, Henryk Wieniawski, Stanisław Moniuszko, Ignacy Jan Paderewski, Władysław Żeleński, Zygmunt Noskowski);
\n
6)zna pojęcia: kantylena, tempo rubato, transkrypcja fortepianowa, wirtuoz, uwertura koncertowa, muzyka programowa, leitmotiv, szkoła narodowa, instrumentacja.
\n
8.
\n
Muzyka XX i XXI wieku. Uczeń:
\n
1)charakteryzuje muzykę w kontekście estetyki epoki - wymienia i opisuje wybrane style i techniki muzyki XX i XXI w.: impresjonizm, ekspresjonizm, dodekafonia, serializm, punktualizm, neoklasycyzm, nawiązania do jazzu, folkloryzm, witalizm, aleatoryzm, sonoryzm, muzyka elektroakustyczna, improwizowana, multimedialna, performance;
\n
2)wymienia środki wykonawcze muzyki XX i XXI wieku i opisuje: fortepian preparowany, fale Martenota, organy Hammonda, syntezator (Mooga), zastosowanie taśmy magnetofonowej, instrumenty elektroakustyczne i elektroniczne;
\n
3)wymienia i charakteryzuje twórczość kompozytorów: Claude Debussy, Maurice Ravel, Aleksander Skriabin, Arnold Schónberg, Siergiej Prokofiew, Igor Strawiński, Bela Bartok, Siergiej Rachmaninow, Dymitr Szostakowicz, Manuel de Falla, George Gershwin, John Cage, Olivier Messiaen, Pierre Boulez, Karheinz Stockhausen, Steve Reich, Gerard Grisey, Kaija Saariaho, Thomas Ades i in.;
\n
4)omawia polską muzykę XX wieku i jej twórców, dokonując klasyfikacji zgodnie ze stylami i kierunkami: Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski, Grażyna Bacewicz, Witold Lutosławski, Andrzej Panufnik, Tadeusz Baird, Kazimierz Serocki, Wojciech Kilar, Henryk Mikołaj Górecki, Krzysztof Penderecki, Eugeniusz Knapik, Aleksander Lasoń, Andrzej Krzanowski, Paweł Szymański, Hanna Kulenty, Paweł Mykietyn, Agata Zubel i in.;
\n
5)zna pojęcia: skala całotonowa, atonalność, technika dwunastotonowa (dodekafonia), seria, polirytmia, polimetria, politonalność, klaster;
\n
6)zna pojęcia: pokolenie 1933, pokolenie 1951/pokolenie Stalowej Woli, festiwal Warszawska Jesień, festiwal Młodzi Muzycy Młodemu Miastu w Stalowej Woli; potrafi wskazać kompozytorów polskich tworzących obecnie, korzystając z pomocy internetu.
\n
II.
\n
Analiza i interpretacja dzieł muzycznych. Uczeń:
\n
1)zna podstawowe terminy i pojęcia właściwe dla opisu i zrozumienia wybranych dzieł muzycznych;
\n
2)nazywa i porządkuje główne nurty, gatunki i style muzyczne, wskazuje formy wypowiedzi artystycznej spoza tradycyjnej klasyfikacji, uzasadniając swoją wypowiedź;
\n
3)zna konteksty kulturowe i naukowe powstawania muzyki;
\n
4)dokonuj e analizy percepcyjnej, uwzględniając: a) elementy muzyki, b) podstawowe techniki kompozytorskie, c) cechy stylów muzycznych, d) strukturę gatunków i form muzycznych, ich zmiany i rozwój, e) funkcje: np. religijna, społeczna, użytkowa, artystyczna i in.;
\n
5)rozpoznaje cechy stylistyczne utworu reprezentującego określoną epokę muzyczną;
\n
6)potrafi odnaleźć konotacje między dziełami dawnymi a obecnymi we współczesnej kulturze popularnej, np.: a) śpiew gregoriański - zespół Gregorian, b) H. Purcell, Dydona i Eneasz (basso ostinato) - Elton John, Sorry, Seems to be the Hardest Word, c) J. Pachelbel, Kanon D-dur - Coolio, C U When U Get There, d) J.S. Bach, Preludium C-dur (DWK) - Ch. Gounod, Ave Maria, e) J.S. Bach, Aria na strunie G z III Suity Orkiestrowej G-dur - Procol Harum, A Whiter Shade of Pale, f) J. Brahms, III Symfonia F-dur - Carlos Santana, Love of my Life, g) R. Wagner, Tristan i Izolda (leitmotiv) - J. Williams, Marsz Imperialny z sagi Gwiezdne wojny, h) S. Rachmaninow, II część z II Koncertu fortepianowego c-moll op. 18- Celine Dion, All by Myself, i) S. Prokofiew, suita Porucznik Kiże - Sting, Russians.
\n
III.
\n
Tworzenie wypowiedzi związanych z historią i kulturą muzyczną. Uczeń:
\n
1)wypowiada się w formie ustnej (np. dyskusja, prezentacja, debata) i/lub pisemnej (np. esej, referat) o dziełach muzycznych w oparciu o podstawową terminologię;
\n
2)przybliża twórczość i działalność przedstawicieli różnych obszarów kultury muzycznej, np. dyrygent, leader zespołu, koncertmistrz, reżyser spektaklu muzyczno-teatralnego, kompozytor, wykonawca, wirtuoz, primadonna, primabalerina, performer, klezmer, muzykant, pieśniarz;
\n
3)interpretuje i odczytuje w kontekście dokonań epoki wybrane dzieła muzyczne;
\n
4)formułuje logiczną wypowiedź na temat dzieł, form, gatunków, stylów, technik i twórców muzycznych, uwzględniając zależności między nimi w kontekście: genezy, przeobrażeń, porównań.
\n
Warunki i sposób realizacji Realizacja przedmiotu historia muzyki wymaga uwzględnienia następujących warunków:
\n
1)uwzględnienia wszystkich trzech celów głównych niniejszej podstawy w sposób łączny, równoległy, traktując jako wzajemnie się uzupełniające i przenikające;
\n
2)stałego motywowania i zachęcania do podejmowania wysiłku uczenia się i samodzielnego zdobywania wiedzy ze zwróceniem uwagi na rolę internetu w tym zakresie;
\n
3)budowania umiejętności wypowiadania się w formie ustnej i pisemnej, jako sposobu komunikowania i dzielenia się wiedzą oraz jako formy sprawdzania wiadomości i umiejętności ucznia;
\n
4)odpowiedniego doboru programu nauczania i strategii edukacyjnej, właściwej dla poziomu zdolności, umiejętności, wiadomości i preferencji uczniów.
\n
Punktem wyjścia do rozumienia materiału dydaktycznego omawianego na lekcji jest zachęcanie uczniów do społecznego uczenia się - spotkań w grupach roboczych, dyskusyjnych, współtworzenia projektów edukacyjnych, uczestniczenia w lokalnym życiu muzycznym: udział w koncertach organizowanych w ośrodkach kultury, filharmoniach.
\n
PLASTYKA ZAKRES PODSTAWOWY Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Uczestniczenie w kulturze poprzez kontakt, analizę i interpretację dzieł sztuki; dostrzeganie kontekstów powstawania dzieła.
\n
II.
\n
Zapoznanie z wybranymi zagadnieniami dotyczącymi współczesnych awangard artystycznych i sztuki lokalnego środowiska; ekspresja twórcza podejmowana w oparciu o środki wyrazu charakterystyczne dla sztuki II poł. XX wieku.
\n
III.
\n
Wprowadzenie w obszar działań instytucji profesjonalnie zajmujących się upowszechnianiem kultury w zakresie sztuk plastycznych; ekspresja twórcza podejmowana w związku z organizacją wystaw.
\n
IV.