krajobrazu i wskazuje zależności między nimi;
\n
2)wymienia i charakteryzuje czynniki warunkujące życie na lądzie;
\n
3)obserwuje i nazywa typowe organizmy lasu, łąki, pola uprawnego;
\n
4)opisuje przystosowania budowy zewnętrznej i czynności życiowych organizmów lądowych do środowiska życia, na przykładach obserwowanych organizmów;
\n
5)wskazuje organizmy samożywne i cudzożywne oraz podaje podstawowe różnice w sposobie ich odżywiania się;
\n
6)przedstawia proste zależności pokarmowe zachodzące między organizmami lądowymi, posługując się modelem lub schematem;
\n
7)rozpoznaje i nazywa warstwy lasu, charakteryzuje panujące w nich warunki abiotyczne;
\n
8)obserwuje zjawiska zachodzące w cieku wodnym, określa kierunek i szacuje prędkość przepływu wody, rozróżnia prawy i lewy brzeg;
\n
9)rozróżnia i opisuje rodzaje wód powierzchniowych;
\n
10)wymienia i charakteryzuje czynniki warunkujące życie w wodzie;
\n
11)obserwuje i nazywa typowe rośliny i zwierzęta żyjące w jeziorze lub rzece, opisuje przystosowania ich budowy zewnętrznej i czynności życiowych do środowiska życia;
\n
12)przedstawia proste zależności pokarmowe występujące w środowisku wodnym, posługując się modelem lub schematem;
\n
13)rozpoznaje i nazywa skały typowe dla miejsca zamieszkania: piasek, glina i inne charakterystyczne dla okolicy;
\n
14)opisuje glebę, jako zbiór składników nieożywionych i ożywionych, wyjaśnia znaczenie organizmów glebowych i próchnicy w odniesieniu do żyzności gleby.
\n
5.
\n
Człowiek a środowisko. Uczeń:
\n
1)prowadzi obserwacje i proste doświadczenia wykazujące zanieczyszczenie najbliższego otoczenia (powietrza, wody, gleby);
\n
2)wyjaśnia wpływ codziennych zachowań w domu, w szkole, w miejscu zabawy na stan środowiska;
\n
3)proponuje działania sprzyjające środowisku przyrodniczemu;
\n
4)podaje przykłady miejsc w najbliższym otoczeniu, w których zaszły korzystne i niekorzystne zmiany pod wpływem działalności człowieka;
\n
5)podaje przykłady pozytywnego i negatywnego wpływu środowiska na zdrowie człowieka.
\n
6.
\n
Właściwości substancji. Uczeń:
\n
1)wymienia znane właściwości substancji (woda, cukier, sól kuchenna) i ich mieszanin (ocet, sok cytrynowy) występujące w jego otoczeniu;
\n
2)porównuje masy ciał o tej samej objętości, lecz wykonanych z różnych substancji;
\n
3)identyfikuje, na podstawie doświadczenia, ciała (substancje) dobrze i słabo przewodzące ciepło;
\n
4)podaje przykłady przedmiotów wykonanych z substancji kruchych, sprężystych i plastycznych;
\n
5)podaje przykłady zastosowania różnych substancji w przedmiotach codziennego użytku, odwołując się do właściwości tych substancji;
\n
6)bada wpływ czynników takich jak: woda, powietrze, temperatura, gleba na przedmioty zbudowane z różnych substancji;
\n
7)wykazuje doświadczalnie wpływ różnych substancji i ich mieszanin (np. soli kuchennej, octu, detergentów) na wzrost i rozwój roślin, dokumentuje i prezentuje wyniki doświadczenia;
\n
8)uzasadnia potrzebę segregacji odpadów, wskazując na możliwość ich ponownego przetwarzania (powołując się na właściwości substancji).
\n
7.
\n
Krajobrazy Polski i Europy. Uczeń:
\n
1)rozpoznaje na mapie hipsometrycznej niziny, wyżyny i góry;
\n
2)charakteryzuje wybrane krajobrazy Polski: gór wysokich, wyżyny wapiennej, nizinny, pojezierny, nadmorski, wielkomiejski, przemysłowy, rolniczy oraz wskazuje je na mapie;
\n
3)podaje przykłady zależności między cechami krajobrazu a formami działalności człowieka;
\n
4)wymienia formy ochrony przyrody stosowane w Polsce, wskazuje na mapie parki narodowe, podaje przykłady rezerwatów przyrody, pomników przyrody i gatunków objętych ochroną, występujących w najbliższej okolicy;
\n
5)wymienia najważniejsze walory turystyczne największych miast Polski, ze szczególnym uwzględnieniem Warszawy, Krakowa, Gdańska;
\n
6)lokalizuje na mapie Europy: Polskę oraz państwa sąsiadujące z Polską i ich stolice;
\n
7)opisuje krajobrazy wybranych obszarów Europy (śródziemnomorski, alpejski), rozpoznaje je na ilustracji oraz lokalizuje na mapie.
\n
8.
\n
Organizm człowieka. Uczeń:
\n
1)podaje nazwy układów narządów budujących organizm człowieka: układ kostny, oddechowy, pokarmowy, krwionośny, rozrodczy, wskazuje na planszy główne narządy tych układów: a) układ kostny - elementy układu: czaszka, kręgosłup, klatka piersiowa, kończyny górne, kończyny dolne, b) układ oddechowy - jama nosowa, krtań, tchawica, oskrzela, płuca, c) układ pokarmowy - jama ustna, przełyk, żołądek, jelito cienkie, jelito grube, odbytnica, d) układ krwionośny - serce, naczynia krwionośne: żyły i tętnice, e) układ rozrodczy żeński - jajniki, jajowody, macica, pochwa i układ rozrodczy męski
\n
-jądra, nasieniowody, prącie;
\n
2)wymienia podstawowe funkcje poznanych układów człowieka;
\n
3)rozpoznaje i nazywa, na podstawie opisu, fotografii lub rysunku, etapy rozwoju człowieka (zarodkowy i płodowy, okres noworodkowy, niemowlęcy, poniemowlęcy, przedszkolny, szkolny, wieku dorosłego, starości);
\n
4)opisuje zmiany zachodzące w organizmach podczas dojrzewania płciowego;
\n
5)wykazuje doświadczalnie, że czynnikiem niezbędnym do spalania jest tlen, identyfikuje produkty spalania i oddychania: dwutlenek węgla, para wodna oraz podaje ich nazwy;
\n
6)opisuje rolę zmysłów w odbieraniu wrażeń ze środowiska zewnętrznego;
\n
7)bada właściwości ogniskujące lupy, powstawanie obrazu widzianego przez lupę i podaje przykłady zastosowania lupy;
\n
8)wskazuje rodzaje źródeł dźwięku, bada doświadczalnie zależność powstającego dźwięku od np. naprężenia i długości struny;
\n
9)bada rozchodzenie się dźwięków w powietrzu i ciałach stałych;
\n
10)porównuje prędkości rozchodzenia się dźwięku i światła na podstawie obserwacji zjawisk przyrodniczych, doświadczeń lub pokazów.
\n
9.
\n
Zdrowie i troska o zdrowie. Uczeń:
\n
1)podaje przykłady negatywnego wpływu wybranych gatunków zwierząt, roślin, grzybów, bakterii i wirusów na zdrowie człowieka, wymienia zachowania zapobiegające chorobom przenoszonym i wywoływanym przez nie;
\n
2)wymienia zasady postępowania z produktami spożywczymi od momentu zakupu do spożycia (termin przydatności, przechowywanie, przygotowywanie posiłków);
\n
3)wymienia zasady prawidłowego odżywiania się i stosuje je;
\n
4)podaje i stosuje zasady dbałości o własne ciało (higiena skóry, włosów, zębów, paznokci oraz odzieży);
\n
5)charakteryzuje podstawowe zasady ochrony narządów wzroku i słuchu;
\n
6)wyjaśnia znaczenie ruchu i ćwiczeń fizycznych w utrzymaniu zdrowia;
\n
7)podaje przykłady właściwego spędzania wolnego czasu, z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa w czasie gier i zabaw ruchowych oraz poruszania się po drodze;
\n
8)opisuje zasady udzielania pierwszej pomocy w niektórych urazach (stłuczenia, zwichnięcia, skaleczenia, złamania, ukąszenia, użądlenia), potrafi wezwać pomoc w różnych sytuacjach;
\n
9)podaje przykłady zachowań i sytuacji, które mogą zagrażać zdrowiu i życiu człowieka (np. niewybuchy i niewypały, pożar, wypadek drogowy, jazda na łyżwach lub kąpiel w niedozwolonych miejscach);
\n
10)wyjaśnia znaczenie symboli umieszczonych np. na opakowaniach środków czystości i korzysta z produktów zgodnie z ich przeznaczeniem;
\n
11)wymienia podstawowe zasady bezpiecznego zachowania się w domu, w tym posługiwania się urządzeniami elektrycznymi, korzystania z gazu, wody;
\n
12)wyjaśnia negatywny wpływ alkoholu, nikotyny i substancji psychoaktywnych na zdrowie człowieka, podaje propozycje asertywnych zachowań w przypadku presji otoczenia;
\n
13)wymienia zasady zdrowego stylu życia i uzasadnia konieczność ich stosowania.
\n
10.
\n
Zjawiska elektryczne i magnetyczne w przyrodzie. Uczeń;
\n
1)podaje przykłady zjawisk elektrycznych w przyrodzie (np. wyładowania atmosferyczne, elektryzowanie się włosów podczas czesania);
\n
2)demonstruje elektryzowanie się ciał i ich oddziaływania na przedmioty wykonane z różnych substancji;
\n
3)wymienia źródła prądu elektrycznego i dobiera je do odbiorników, uwzględniając napięcie elektryczne;
\n
4)opisuje skutki przepływu prądu w domowych urządzeniach elektrycznych, opisuje i stosuje zasady bezpiecznego obchodzenia się z urządzeniami elektrycznymi;
\n
5)buduje prosty obwód elektryczny i wykorzystuje go do sprawdzania przewodzenia prądu elektrycznego przez różne ciała (substancje);
\n
6)uzasadnia potrzebę i podaje sposoby oszczędzania energii elektrycznej;
\n
7)bada i opisuje właściwości magnesów oraz ich wzajemne oddziaływanie, a także oddziaływanie na różne substancje;
\n
8)buduje prosty kompas i wyjaśnia zasadę jego działania, wymienia czynniki zakłócające prawidłowe działanie kompasu.
\n
11.
\n
Ziemia we Wszechświecie. Uczeń:
\n
1)opisuje kształt Ziemi z wykorzystaniem jej modelu - globusa;
\n
2)wymienia nazwy planet Układu Słonecznego i porządkuje je według odległości od Słońca;
\n
3)wyjaśnia założenia teorii heliocentrycznej Mikołaja Kopernika;
\n
4)bada doświadczalnie prostoliniowe rozchodzenie się światła i jego konsekwencje, np. camera obscura, cień;
\n
5)bada zjawisko odbicia światła: od zwierciadeł, powierzchni rozpraszających, elementów odblaskowych; podaje przykłady stosowania elementów odblaskowych dla bezpieczeństwa;
\n
6)prezentuje za pomocą modelu ruch obiegowy i obrotowy Ziemi;
\n
7)odnajduje zależność między ruchem obrotowym Ziemi a zmianą dnia i nocy;
\n
8)wykazuje zależność między ruchem obiegowym Ziemi a zmianami pór roku.
\n
12.
\n
Lądy i oceany. Uczeń:
\n
1)wskazuje na globusie: bieguny, równik, południk zerowy i 180°, półkule, kierunki główne oraz lokalizuje kontynenty, oceany i określa ich położenie względem równika i południka zerowego;
\n
2)wskazuje na mapie świata: kontynenty, oceany, równik, południk zerowy i 180°, bieguny;
\n
3)charakteryzuje wybrane organizmy oceanu, opisując ich przystosowania w budowie zewnętrznej do życia na różnej głębokości;
\n
4)opisuje przebieg największych wypraw odkrywczych, w szczególności Krzysztofa Kolumba i Ferdynanda Magellana.
\n
13.
\n
Krajobrazy świata. Uczeń:
\n
1)charakteryzuje warunki klimatyczne i przystosowania do nich wybranych organizmów w następujących krajobrazach strefowych: lasu równikowego wilgotnego, sawanny, pustyni gorącej, stepu, tajgi, tundry, pustyni lodowej;
\n
2)opisuje krajobrazy świata, w szczególności: lasu równikowego wilgotnego, sawanny, pustyni gorącej, stepu, tajgi, tundry, pustyni lodowej, rozpoznaje je na ilustracji oraz lokalizuje na mapie;
\n
3)rozpoznaje i nazywa organizmy roślinne i zwierzęce typowe dla poznanych krajobrazów;
\n
4)podaje przykłady współzależności między składnikami krajobrazu, zwłaszcza między klimatem (temperatura powietrza, opady atmosferyczne) a rozmieszczeniem roślin i zwierząt.
\n
14.
\n
Przemiany substancji. Uczeń:
\n
1)podaje przykłady przemian odwracalnych: topnienie, krzepnięcie i nieodwracalnych: ścinanie białka, korozja;
\n
2)odróżnia pojęcia: rozpuszczanie i topnienie, podaje przykłady tych zjawisk z życia codziennego;
\n
3)bada doświadczalnie czynniki wpływające na rozpuszczanie substancji: temperatura, mieszanie;
\n
4)podaje i bada doświadczalnie czynniki wywołujące topnienie i krzepnięcie (temperatura) oraz parowanie i skraplanie (temperatura, ruch powietrza, rodzaj cieczy, wielkość powierzchni);
\n
5)odróżnia mieszaniny jednorodne od niejednorodnych, podaje przykłady takich mieszanin z życia codziennego;
\n
6)proponuje sposoby rozdzielania mieszanin jednorodnych i niejednorodnych (filtrowanie, odparowanie, przesiewanie).
\n
15.
\n
Ruch i siły w przyrodzie. Uczeń:
\n
1)opisuje różne rodzaje ruchu;
\n
2)interpretuje prędkość jako drogę przebytą w jednostce czasu, wyznacza doświadczalnie prędkość swojego ruchu, np. marszu lub biegu;
\n
3)bada doświadczalnie siłę tarcia i oporu powietrza oraz wody, określa czynniki, od których te siły zależą, podaje przykłady zmniejszania i zwiększania siły tarcia i oporu w przyrodzie i przez człowieka oraz ich wykorzystanie w życiu codziennym.
\n
MATEMATYKA Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Sprawność rachunkowa.
\n
Uczeń wykonuje proste działania pamięciowe na liczbach naturalnych, całkowitych i ułamkach, zna i stosuje algorytmy działań pisemnych oraz potrafi wykorzystać te umiejętności w sytuacjach praktycznych.
\n
II.
\n
Wykorzystanie i tworzenie informacji.
\n
Uczeń interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, liczbowe, graficzne, rozumie i interpretuje odpowiednie pojęcia matematyczne, zna podstawową terminologię, formułuje odpowiedzi i prawidłowo zapisuje wyniki.
\n
III.
\n
Modelowanie matematyczne.
\n
Uczeń dobiera odpowiedni model matematyczny do prostej sytuacji, stosuje poznane wzory i zależności, przetwarza tekst zadania na działania arytmetyczne i proste równania.
\n
IV.
\n
Rozumowanie i tworzenie strategii.
\n
Uczeń prowadzi proste rozumowanie składające się z niewielkiej liczby kroków, ustala kolejność czynności (w tym obliczeń) prowadzących do rozwiązania problemu, potrafi wyciągnąć wnioski z kilku informacji podanych w różnej postaci.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe 1.
\n
Liczby naturalne w dziesiątkowym układzie pozycyjnym. Uczeń:
\n
1)odczytuje i zapisuje liczby naturalne wielocyfrowe;
\n
2)interpretuje liczby naturalne na osi liczbowej;
\n
3)porównuje liczby naturalne;
\n
4)zaokrągla liczby naturalne;
\n
5)liczby w zakresie do 30 zapisane w systemie rzymskim przedstawia w systemie dziesiątkowym, a zapisane w systemie dziesiątkowym przedstawia w systemie rzymskim.
\n
2.
\n
Działania na liczbach naturalnych. Uczeń:
\n
1)dodaje i odejmuje w pamięci liczby naturalne dwucyfrowe, liczby wielocyfrowe w przypadkach, takich jak np. 230 + 80 lub 4600 - 1200; liczbę jednocyfrową dodaje do dowolnej liczby naturalnej i odejmuje od dowolnej liczby naturalnej;
\n
2)dodaje i odejmuje liczby naturalne wielocyfrowe pisemnie, a także za pomocą kalkulatora;
\n
3)mnoży i dzieli liczbę naturalną przez liczbę naturalną jednocyfrową, dwucyfrową lub trzycyfrową pisemnie, w pamięci (w najprostszych przykładach) i za pomocą kalkulatora (w trudniejszych przykładach);
\n
4)wykonuje dzielenie z resztą liczb naturalnych;
\n
5)stosuje wygodne dla niego sposoby ułatwiające obliczenia, w tym przemienność i łączność dodawania i mnożenia;
\n
6)porównuje różnicowo i ilorazowo liczby naturalne;
\n
7)rozpoznaje liczby naturalne podzielne przez 2, 3, 5, 9, 10, 100;
\n
8)rozpoznaje liczbę złożoną, gdy jest ona jednocyfrowa lub dwucyfrowa, a także, gdy na istnienie dzielnika wskazuje poznana cecha podzielności;
\n
9)rozkłada liczby dwucyfrowe na czynniki pierwsze;
\n
10)oblicza kwadraty i sześciany liczb naturalnych;
\n
11)stosuje reguły dotyczące kolejności wykonywania działań;
\n
12)szacuje wyniki działań.
\n
3.
\n
Liczby całkowite. Uczeń:
\n
1)podaje praktyczne przykłady stosowania liczb ujemnych;
\n
2)interpretuje liczby całkowite na osi liczbowej;
\n
3)oblicza wartość bezwzględną;
\n
4)porównuje liczby całkowite;
\n
5)wykonuje proste rachunki pamięciowe na liczbach całkowitych.
\n
4.
\n
Ułamki zwykłe i dziesiętne. Uczeń:
\n
1)opisuje część danej całości za pomocą ułamka;
\n
2)przedstawia ułamek jako iloraz liczb naturalnych, a iloraz liczb naturalnych jako ułamek;
\n
3)skraca i rozszerza ułamki zwykłe;
\n
4)sprowadza ułamki zwykłe do wspólnego mianownika;
\n
5)przedstawia ułamki niewłaściwe w postaci liczby mieszanej i odwrotnie;
\n
6)zapisuje wyrażenia dwumianowane w postaci ułamka dziesiętnego i odwrotnie;
\n
7)zaznacza ułamki zwykłe i dziesiętne na osi liczbowej oraz odczytuje ułamki zwykłe i dziesiętne zaznaczone na osi liczbowej;
\n
8)zapisuje ułamek dziesiętny skończony w postaci ułamka zwykłego;
\n
9)zamienia ułamki zwykłe o mianownikach będących dzielnikami liczb 10, 100, 1000 itd. na ułamki dziesiętne skończone dowolną metodą (przez rozszerzanie ułamków zwykłych, dzielenie licznika przez mianownik w pamięci, pisemnie lub za pomocą kalkulatora);
\n
10)zapisuje ułamki zwykłe o mianownikach innych niż wymienione w pkt 9 w postaci rozwinięcia dziesiętnego nieskończonego (z użyciem trzech kropek po ostatniej cyfrze), dzieląc licznik przez mianownik w pamięci, pisemnie lub za pomocą kalkulatora;
\n
11)zaokrągla ułamki dziesiętne;
\n
12)porównuje ułamki (zwykłe i dziesiętne).
\n
5.
\n
Działania na ułamkach zwykłych i dziesiętnych. Uczeń:
\n
1)dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki zwykłe o mianownikach jedno-lub dwucyfrowych, a także liczby mieszane;
\n
2)dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki dziesiętne w pamięci (w najprostszych przykładach), pisemnie i za pomocą kalkulatora (w trudniejszych przykładach);
\n
3)wykonuje nieskomplikowane rachunki, w których występują jednocześnie ułamki zwykłe i dziesiętne;
\n
4)porównuje różnicowo ułamki;
\n
5)oblicza ułamek danej liczby naturalnej;
\n
6)oblicza kwadraty i sześciany ułamków zwykłych i dziesiętnych oraz liczb mieszanych;
\n
7)oblicza wartości prostych wyrażeń arytmetycznych, stosując reguły dotyczące kolejności wykonywania działań;
\n
8)wykonuje działania na ułamkach dziesiętnych, używając własnych, poprawnych strategii lub z pomocą kalkulatora;
\n
9)szacuje wyniki działań.
\n
6.
\n
Elementy algebry. Uczeń:
\n
1)korzysta z nieskomplikowanych wzorów, w których występują oznaczenia literowe, zamienia wzór na formę słowną;
\n
2)stosuje oznaczenia literowe nieznanych wielkości liczbowych i zapisuje proste wyrażenie algebraiczne na podstawie informacji osadzonych w kontekście praktycznym;
\n
3)rozwiązuje równania pierwszego stopnia z jedną niewiadomą występującą po jednej stronie równania (poprzez zgadywanie, dopełnianie lub wykonanie działania odwrotnego).
\n
7.
\n
Proste i odcinki. Uczeń:
\n
1)rozpoznaje i nazywa figury: punkt, prosta, półprosta, odcinek;
\n
2)rozpoznaje odcinki i proste prostopadłe i równoległe;
\n
3)rysuje pary odcinków prostopadłych i równoległych;
\n
4)mierzy długość odcinka z dokładnością do 1 milimetra;
\n
5)wie, że aby znaleźć odległość punktu od prostej, należy znaleźć długość odpowiedniego odcinka prostopadłego.
\n
8.
\n
Kąty. Uczeń:
\n
1)wskazuje w kątach ramiona i wierzchołek;
\n
2)mierzy kąty mniejsze od 180 stopni z dokładnością do 1 stopnia;
\n
3)rysuje kąt o mierze mniejszej niż 180 stopni;
\n
4)rozpoznaje kąt prosty, ostry i rozwarty;
\n
5)porównuje kąty;
\n
6)rozpoznaje kąty wierzchołkowe i kąty przyległe oraz korzysta z ich własności.
\n
9.
\n
Wielokąty, koła, okręgi. Uczeń:
\n
1)rozpoznaje i nazywa trójkąty ostrokątne, prostokątne i rozwartokątne, równoboczne i równoramienne;
\n
2)konstruuje trójkąt o trzech danych bokach; ustala możliwość zbudowania trójkąta (na podstawie nierówności trójkąta);
\n
3)stosuje twierdzenie o sumie kątów trójkąta;
\n
4)rozpoznaje i nazywa kwadrat, prostokąt, romb, równoległobok, trapez;
\n
5)zna najważniejsze własności kwadratu, prostokąta, rombu, równoległoboku, trapezu;
\n
6)wskazuje na rysunku, a także rysuje cięciwę, średnicę, promień koła i okręgu.
\n
10.
\n
Bryły. Uczeń:
\n
1)rozpoznaje graniastosłupy proste, ostrosłupy, walce, stożki i kule w sytuacjach praktycznych i wskazuje te bryły wśród innych modeli brył;
\n
2)wskazuje wśród graniastosłupów prostopadłościany i sześciany i uzasadnia swój wybór;
\n
3)rozpoznaje siatki graniastosłupów prostych i ostrosłupów;
\n
4)rysuje siatki prostopadłościanów.
\n
11.
\n
Obliczenia w geometrii. Uczeń:
\n
1)oblicza obwód wielokąta o danych długościach boków;
\n
2)oblicza pola: kwadratu, prostokąta, rombu, równoległoboku, trójkąta, trapezu przedstawionych na rysunku (w tym na własnym rysunku pomocniczym) oraz w sytuacjach praktycznych;
\n
3)stosuje jednostki pola: m2, cm2, km2, mm2, dm2, ar, hektar (bez zamiany jednostek w trakcie obliczeń);
\n
4)oblicza objętość i pole powierzchni prostopadłościanu przy danych długościach krawędzi;
\n
5)stosuje jednostki objętości i pojemności: litr, mililitr, dm3, m3, cm3, mm3;
\n
6)oblicza miary kątów, stosując przy tym poznane własności kątów i wielokątów.
\n
12.
\n
Obliczenia praktyczne. Uczeń:
\n
1)interpretuje 100% danej wielkości jako całość, 50% - jako połowę, 25% - jako jedną czwartą, 10% - jako jedną dziesiątą, a 1% - jako setną część danej wielkości liczbowej;
\n
2)w przypadkach osadzonych w kontekście praktycznym oblicza procent danej wielkości w stopniu trudności typu 50%, 10%, 20%;
\n
3)wykonuje proste obliczenia zegarowe na godzinach, minutach i sekundach;
\n
4)wykonuje proste obliczenia kalendarzowe na dniach, tygodniach, miesiącach, latach;
\n
5)odczytuje temperaturę (dodatnią i ujemną);
\n
6)zamienia i prawidłowo stosuje jednostki długości: metr, centymetr, decymetr, milimetr, kilometr;
\n
7)zamienia i prawidłowo stosuje jednostki masy: gram, kilogram, dekagram, tona;
\n
8)oblicza rzeczywistą długość odcinka, gdy dana jest jego długość w skali, oraz długość odcinka w skali, gdy dana jest jego rzeczywista długość;
\n
9)w sytuacji praktycznej oblicza: drogę przy danej prędkości i danym czasie, prędkość przy danej drodze i danym czasie, czas przy danej drodze i danej prędkości; stosuje jednostki prędkości: km/h, m/s.
\n
13.
\n
Elementy statystyki opisowej. Uczeń:
\n
1)gromadzi i porządkuje dane;
\n
2)odczytuje i interpretuje dane przedstawione w tekstach, tabelach, diagramach i na wykresach.
\n
14.
\n
Zadania tekstowe. Uczeń:
\n
1)czyta ze zrozumieniem prosty tekst zawierający informacje liczbowe;
\n
2)wykonuje wstępne czynności ułatwiające rozwiązanie zadania, w tym rysunek pomocniczy lub wygodne dla niego zapisanie informacji i danych z treści zadania;
\n
3)dostrzega zależności między podanymi informacjami;
\n
4)dzieli rozwiązanie zadania na etapy, stosując własne, poprawne, wygodne dla niego strategie rozwiązania;
\n
5)do rozwiązywania zadań osadzonych w kontekście praktycznym stosuje poznaną wiedzę z zakresu arytmetyki i geometrii oraz nabyte umiejętności rachunkowe, a także własne poprawne metody;
\n
6)weryfikuje wynik zadania tekstowego, oceniając sensowność rozwiązania.
\n
ZAJĘCIA KOMPUTEROWE Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Bezpieczne posługiwanie się komputerem i jego oprogramowaniem; świadomość zagrożeń i ograniczeń związanych z korzystaniem z komputera i Internetu.
\n
II.
\n
Komunikowanie się za pomocą komputera i technologii informacyjno-komunikacyjnych.
\n
III.
\n
Wyszukiwanie i wykorzystywanie informacji z różnych źródeł; opracowywanie za pomocą komputera rysunków, motywów, tekstów, animacji, prezentacji multimedialnych i danych liczbowych.
\n
IV.
\n
Rozwiązywanie problemów i podejmowanie decyzji z wykorzystaniem komputera.
\n
V.
\n
Wykorzystywanie komputera do poszerzania wiedzy i umiejętności z różnych dziedzin, a także do rozwijania zainteresowań.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe 1.
\n
Bezpieczne posługiwanie się komputerem i jego oprogramowaniem. Uczeń:
\n
1)komunikuje się z komputerem za pomocą ikon, przycisków, menu i okien dialogowych;
\n
2)odczytuje i prawidłowo interpretuje znaczenie komunikatów wysyłanych przez programy;
\n
3)prawidłowo zapisuje i przechowuje wyniki swojej pracy w komputerze i na nośnikach elektronicznych, a następnie korzysta z nich;
\n
4)korzysta z pomocy dostępnej w programach;
\n
5)posługuje się podstawowym słownictwem informatycznym;
\n
6)przestrzega podstawowych zasad bezpiecznej i higienicznej pracy przy komputerze, wyjaśnia zagrożenia wynikające z niewłaściwego korzystania z komputera.
\n
2.
\n
Komunikowanie się za pomocą komputera i technologii informacyjno-komunikacyjnych.
\n
Uczeń:
\n
1)komunikuje się za pomocą poczty elektronicznej, stosując podstawowe zasady netykiety;
\n
2)korzysta z poczty elektronicznej przy realizacji projektów (klasowych, szkolnych lub międzyszkolnych) z różnych dziedzin, np. związanych z ekologią, środowiskiem geograficznym, historią lub zagadnieniami dotyczącymi spraw lokalnych.
\n
3.
\n
Wyszukiwanie i wykorzystywanie informacji z różnych źródeł. Uczeń:
\n
1)wyszukuje informacje w różnych źródłach elektronicznych (słowniki, encyklopedie, zbiory biblioteczne, dokumentacje techniczne i zasoby Internetu);
\n
2)selekcjonuje, porządkuje i gromadzi znalezione informacje;
\n
3)wykorzystuje, stosownie do potrzeb, informacje w różnych formatach;
\n
4)opisuje cechy różnych postaci informacji: tekstowej, graficznej, dźwiękowej, audiowizualnej, multimedialnej.
\n
4.
\n
Opracowywanie za pomocą komputera rysunków, motywów, tekstów, animacji, prezentacji multimedialnych i danych liczbowych. Uczeń:
\n
1)tworzy rysunki i motywy przy użyciu edytora grafiki (posługuje się kształtami, barwami, przekształcaniem obrazu, fragmentami innych obrazów);
\n
2)opracowuje i redaguje teksty (listy, ogłoszenia, zaproszenia, ulotki, wypracowania), stosując podstawowe możliwości edytora tekstu w zakresie formatowania akapitu i strony, łączy grafikę z tekstem;
\n
3)wykonuje w arkuszu kalkulacyjnym proste obliczenia, przedstawia je graficznie i interpretuje;
\n
4)przygotowuje proste animacje i prezentacje multimedialne.
\n
5.
\n
Rozwiązywanie problemów i podejmowanie decyzji z wykorzystaniem komputera.
\n
Uczeń:
\n
1)za pomocą ciągu poleceń tworzy proste motywy lub steruje obiektem na ekranie;
\n
2)uczestniczy w pracy zespołowej, porozumiewa się z innymi osobami podczas realizacji wspólnego projektu, podejmuje decyzje w zakresie swoich zadań i uprawnień.
\n
6.
\n
Wykorzystywanie komputera oraz programów i gier edukacyjnych do poszerzania wiedzy z różnych dziedzin. Uczeń:
\n
1)korzysta z komputera, jego oprogramowania i zasobów elektronicznych (lokalnych i w sieci) do wspomagania i wzbogacania realizacji zagadnień z wybranych przedmiotów;
\n
2)korzysta z zasobów (słowników, encyklopedii, sieci Internet) i programów multimedialnych (w tym programów edukacyjnych) z różnych przedmiotów i dziedzin wiedzy.
\n
7.
\n
Wykorzystywanie komputera i technologii informacyjno-komunikacyjnych do rozwijania swoich zainteresowań, zastosowanie komputera w życiu codziennym, opisywanie zagrożeń i ograniczeń związanych z korzystaniem z komputera i Internetu. Uczeń:
\n
1)opisuje przykłady wykorzystania komputera i sieci Internet w życiu codziennym;
\n
2)szanuje prywatność i pracę innych osób;
\n
3)przestrzega zasad etycznych i prawnych związanych z korzystaniem z komputera i Internetu, ocenia możliwe zagrożenia.
\n
ZAJĘCIA TECHNICZNE Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Rozpoznawanie i opis działania elementów środowiska technicznego.
\n
II.
\n
Planowanie i realizacja praktycznych działań technicznych (od pomysłu do wytworu).
\n
III.
\n
Sprawne i bezpieczne posługiwanie się sprzętem technicznym.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe 1.
\n
Opisywanie techniki w bliższym i dalszym otoczeniu. Uczeń:
\n
1)opisuje urządzenia techniczne ze swojego otoczenia, wyróżnia ich funkcje;
\n
2)podaje zalety i wady stosowanych rozwiązań materiałowych i konstrukcyjnych.
\n
2.
\n
Opracowywanie koncepcji rozwiązań problemów technicznych. Uczeń:
\n
1)rozpoznaje materiały konstrukcyjne: papier, materiały drzewne, metale, tworzywa sztuczne; bada i porównuje podstawowe ich właściwości: twardość i wytrzymałość; określa możliwości wykorzystania różnych materiałów w technice w zależności od właściwości;
\n
2)zapisuje rozwiązania techniczne w formie graficznej, wykonuje odręczne szkice techniczne i proste rysunki rzutowe (prostokątne i aksonometryczne), analizuje rysunki techniczne stosowane w katalogach i instrukcjach obsługi;
\n
3)konstruuje modele urządzeń technicznych, posługując się gotowymi zestawami do montażu elektronicznego i mechanicznego.
\n
3.
\n
Planowanie i realizacja praktycznych działań technicznych. Uczeń:
\n
1)wypisuje kolejność działań (operacji technologicznych); szacuje czas ich trwania; organizuje miejsce pracy;
\n
2)posługuje się podstawowymi narzędziami stosowanymi do obróbki ręcznej (piłowania, cięcia, szlifowania, wiercenia) różnych materiałów i montażu.
\n
4.
\n
Sprawne i bezpieczne posługiwanie się sprzętem technicznym. Uczeń:
\n
1)potrafi obsługiwać i regulować urządzenia techniczne znajdujące się w domu, szkole i przestrzeni publicznej, z zachowaniem zasad bezpieczeństwa; czyta ze zrozumieniem instrukcje obsługi urządzeń;
\n
2)bezpiecznie uczestniczy w ruchu drogowym jako pieszy, pasażer i rowerzysta.
\n
5.
\n
Wskazywanie rozwiązań problemów rozwoju środowiska technicznego. Uczeń:
\n
1)opisuje zasady segregowania i możliwości przetwarzania odpadów z różnych materiałów: papieru, drewna, tworzyw sztucznych, metali i szkła;
\n
2)opracowuje projekty racjonalnego gospodarowania surowcami wtórnymi w najbliższym środowisku: w domu, na osiedlu, w miejscowości.
\n
WYCHOWANIE FIZYCZNE Cele kształcenia - wymagania ogólne Bezpieczne uczestnictwo w aktywności fizycznej o charakterze rekreacyjnym i sportowym ze zrozumieniem jej znaczenia dla zdrowia:
\n
1)udział w aktywności fizycznej ukierunkowanej na zdrowie, wypoczynek i sport;
\n
2)stosowanie zasad bezpieczeństwa podczas aktywności fizycznej;
\n
3)poznawanie własnego rozwoju fizycznego i sprawności fizycznej oraz praktykowanie zachowań prozdrowotnych.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe 1.
\n
Diagnoza sprawności fizycznej i rozwoju fizycznego. Uczeń:
\n
1)wykonuje bez zatrzymania marszowo-biegowy test Coopera;
\n
2)wykonuje próby sprawnościowe pozwalające ocenić wytrzymałość tlenową, siłę mięśni posturalnych i gibkość dolnego odcinka kręgosłupa oraz z pomocą nauczyciela interpretuje uzyskane wyniki;
\n
3)dokonuje pomiarów wysokości i masy ciała oraz z pomocą nauczyciela interpretuje ich wyniki;
\n
4)ocenia własną postawę ciała.
\n
2.
\n
Trening zdrowotny. Uczeń:
\n
1)mierzy tętno w spoczynku i po wysiłku;
\n
2)wymienia zasady i metody hartowania organizmu;
\n
3)demonstruje po jednym ćwiczeniu kształtującym wybrane zdolności motoryczne oraz ułatwiające utrzymywanie prawidłowej postawy ciała;
\n
4)wykonuje próbę wielobojową składającą się z biegu, skoku i rzutu;
\n
5)wykonuje przewrót w przód z marszu oraz przewrót w tył;
\n
6)wykonuje prosty układ gimnastyczny.
\n
3.
\n
Sporty całego życia i wypoczynek. Uczeń:
\n
1)organizuje w gronie rówieśników zabawę, grę ruchową rekreacyjną stosując przepisy w formie uproszczonej;
\n
2)stosuje w grze: kozłowanie piłki w biegu ze zmianą kierunku ruchu, prowadzenie piłki w biegu ze zmianą kierunku ruchu, podanie piłki oburącz i jednorącz, rzut piłki do kosza, rzut i strzał piłki do bramki, odbicie piłki oburącz sposobem górnym;
\n
3)omawia zasady aktywnego wypoczynku.
\n
4.
\n
Bezpieczna aktywność fizyczna i higiena osobista. Uczeń:
\n
1)omawia sposoby postępowania w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia;
\n
2)korzysta bezpiecznie ze sprzętu i urządzeń sportowych;
\n
3)stosuje zasady samoasekuracji;
\n
4)omawia zasady bezpiecznego zachowania się nad wodą i w górach;
\n
5)omawia sposoby ochrony przed nadmiernym nasłonecznieniem;
\n
6)dobiera strój i obuwie sportowe do ćwiczeń w zależności od miejsca zajęć oraz warunków atmosferycznych.
\n
5.
\n
Sport. Uczeń:
\n
1)wyjaśnia, dlaczego należy przestrzegać ustalonych reguł w trakcie rywalizacji sportowej;
\n
2)uczestniczy w sportowych rozgrywkach klasowych w roli zawodnika, stosując zasady „czystej gry”: szacunku dla rywala, respektowania przepisów gry, podporządkowania się decyzjom sędziego, podziękowania za wspólną grę;
\n
3)wyjaśnia zasady kulturalnego kibicowania.
\n
6.
\n
Taniec. Uczeń:
\n
1)wykonuje improwizację ruchową do wybranej muzyki;
\n
2)wyjaśnia, jak należy zachować się na zabawie tanecznej, w dyskotece.
\n
WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE Cele kształcenia - wymagania ogólne Ukazywanie wartości rodziny w życiu osobistym człowieka oraz pomoc w przygotowaniu się do zrozumienia i akceptacji przemian okresu dojrzewania.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe 1.
\n
Podstawowe funkcje rodziny z podkreśleniem miejsca dziecka w rodzinie.
\n
2.
\n
Przekaz wartości i tradycji w rodzinie, wspólne świętowanie, spędzanie wolnego czasu.
\n
3.
\n
Więź rodzinna, związki uczuciowe i inne relacje w rodzinie; konflikty i ich rozwiązywanie.
\n
4.
\n
Macierzyństwo i ojcostwo; podstawowa wiedza dotycząca budowy i funkcjonowania układu rozrodczego człowieka.
\n
5.
\n
Ciąża, rozwój płodu, poród, przyjęcie dziecka jako nowego członka rodziny.
\n
6.
\n
Różnice i podobieństwa między chłopcami i dziewczętami; identyfikacja z własną płcią; akceptacja i szacunek dla ciała.
\n
7.
\n
Zmiany fizyczne i psychiczne okresu dojrzewania; zróżnicowane, indywidualne tempo rozwoju.
\n
8.
\n
Higiena okresu dojrzewania.
\n
9.
\n
Prawo człowieka do intymności i ochrona tego prawa; postawy asertywne.
\n
10.
\n
Istota koleżeństwa i przyjaźni, wzajemny szacunek, udzielanie sobie pomocy, współpraca, empatia.
\n
11.
\n
Mass media - zasady i kryteria wyboru czasopism, książek, filmów i programów telewizyjnych.
\n
12.
\n
Instytucje działające na rzecz dziecka i rodziny.
\n
13.
\n
Odpowiedzialność za własny rozwój; samowychowanie.
\n
ETYKA Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Kształtowanie refleksyjnej postawy wobec człowieka, jego natury, powinności moralnych oraz wobec różnych sytuacji życiowych.
\n
II.
\n
Rozpoznawanie swoich obowiązków wobec najbliższego otoczenia, rodziny i szkoły.
\n
III.
\n
Przygotowanie do rozpoznawania podstawowych wartości i dokonywania właściwej ich hierarchizacji.
\n
IV.
\n
Dostrzeganie różnorodności postaw i zachowań ludzi.
\n
V.
\n
Wyrażanie opinii i wartościowanie zjawisk społecznych na poziomie społeczności szkolnej i społeczności lokalnej.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe 1.
\n
Poznawanie siebie, dostrzeganie cech indywidualnych własnych i najbliższych osób.
\n
2.
\n
Wyjaśnianie prawdziwego znaczenia własnych zachowań oraz ich przyczyn i konsekwencji.
\n
3.
\n
Człowiek jako osoba; godność człowieka.
\n
4.
\n
Przyjmowanie odpowiedzialności za siebie.
\n
5.
\n
Prawa i obowiązki, zasady i reguły postępowania, w tym także w ruchu drogowym.
\n
6.
\n
Uczestnictwo w grupie, porozumiewanie się z innymi.
\n
7.
\n
Wolność i jej różne rozumienie, autorytety i wzory osobowe.
\n
8.
\n
Praca i jej wartość dla człowieka.
\n
9.
\n
Uzasadnianie opinii, wydawanie sądów, kryteria ocen, między innymi w odniesieniu do zjawisk społecznych na poziomie małej grupy, społeczności szkolnej i społeczności lokalnej.
\n
JĘZYK MNIEJSZOŚCI NARODOWEJ LUB ETNICZNEJ Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Świadomość własnego dziedzictwa narodowego lub etnicznego.
\n
II.
\n
Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji.
\n
III.
\n
Tworzenie wypowiedzi.
\n
IV.
\n
Analiza i interpretacja tekstów kultury.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe 1.
\n
Świadomość własnego dziedzictwa narodowego lub etnicznego. Uczeń:
\n
1)zna utwory literackie i inne teksty kultury ważne dla poczucia tożsamości narodowej lub etnicznej;
\n
2)zna podstawy kultury i historii narodowej lub etnicznej (bohaterowie, wydarzenia, symbole, legendy).
\n
2.
\n
Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji. Uczeń:
\n
1)czyta teksty ze zrozumieniem ich treści oraz intencji nadawcy;
\n
2)identyfikuje nadawcę i adresata wypowiedzi;
\n
3)charakteryzuje nadawcę wypowiedzi;
\n
4)nazywa swoje reakcje czytelnicze (np. wrażenia, emocje);
\n
5)identyfikuje wypowiedź jako tekst literacki, reklamowy, informacyjny;
\n
6)rozpoznaje i rozumie formy gatunkowe - instrukcję (w tym przepis), zaproszenie, życzenia i gratulacje, zawiadomienie i ogłoszenie;
\n
7)określa temat, główną myśl i przesłanie tekstu;
\n
8)dostrzega i uwzględnia relacje między częściami składowymi wypowiedzi (tytuł, wstęp, rozwinięcie, zakończenie, akapity);
\n
9)formułuje wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście;
\n
10)rozpoznaje w wypowiedzi prawdę lub fałsz;
\n
11)wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio;
\n
12)odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od drugorzędnych;
\n
13)rozumie dosłowne i przenośne znaczenie wyrazów w wypowiedzi;
\n
14)korzysta z informacji zawartych w encyklopediach i słownikach;
\n
15)rozpoznaje podstawowe funkcje składniowe wyrazów użytych w zdaniu;
\n
16)rozpoznaje w tekście zdania pojedyncze nierozwinięte i rozwinięte, zdania pojedyncze i złożone (współrzędnie i podrzędnie), równoważniki zdań;
\n
17)rozpoznaje podstawowe części mowy (rzeczownik, czasownik, przymiotnik, przysłówek, liczebnik, zaimek, przyimek, spójnik) i wskazuje różnice między nimi;
\n
18)poprawnie akcentuje wyrazy oraz poprawnie intonuje zdania;
\n
19)rozpoznaje przypadki gramatyczne (oddziela temat fleksyjny i końcówkę fleksyjną), osoby i czasy gramatyczne, a także rozumie funkcje rodzajów gramatycznych;
\n
20)rozpoznaje znaczenie niewerbalnych środków komunikowania się: gestu, wyrazu twarzy, mimiki, postawy ciała;
\n
21)dostrzega specyfikę przekazów audiowizualnych (filmów, programów informacyjnych, programów rozrywkowych), potrafi nazwać ich tworzywo (ruchome obrazy, warstwa dźwiękowa).
\n
3.
\n
Tworzenie wypowiedzi. Uczeń:
\n
1)tworzy spójne teksty (monologowe i dialogowe) na tematy poruszane na zajęciach, związane z otaczającą rzeczywistością i poznanymi tekstami kultury;
\n
2)dostosowuje sposób wyrażania się do oficjalnej i nieoficjalnej sytuacji komunikacyjnej;
\n
3)formułuje pytania do tekstu;
\n
4)świadomie posługuje się językiem oraz (w wypowiedzi ustnej) mimiką, gestykulacją, postawą ciała;
\n
5)tworzy wypowiedzi pisemne w następujących formach gatunkowych - list prywatny, proste sprawozdanie (np. z wycieczki, z wydarzeń sportowych), dialog, opowiadanie z dialogiem (twórcze i odtwórcze), pamiętnik i dziennik (pisane z perspektywy bohatera literackiego lub własnej), opis postaci, przedmiotu, krajobrazu, opis dzieła plastycznego (pejzażu), ogłoszenie, zaproszenie, prosta notatka;
\n
6)stosuje odpowiednią kompozycję i układ graficzny zgodny z wymogami danej formy pisemnej (w tym wydziela akapity);
\n
7)wykonuje działania na tekście i zapisuje ich rezultaty: plan odtwórczy (ramowy i szczegółowy);
\n
8)operuje słownictwem z kręgów tematycznych - dom i rodzina, szkoła i nauka, środowisko przyrodnicze i społeczne;
\n
9)rozróżnia i poprawnie zapisuje zdania oznajmujące, pytające i rozkazujące;
\n
10)przekształca zdania złożone w pojedyncze i odwrotnie;
\n
11)przekształca zdania w równoważniki zdań i odwrotnie;
\n
12)stosuje poprawne formy gramatyczne wyrazów odmiennych;
\n
13)pisze poprawnie pod względem ortograficznym;
\n
14)poprawnie używa znaków interpunkcyjnych: kropki, przecinka, średnika, znaku zapytania, cudzysłowu, dwukropka, nawiasu, znaku wykrzyknika;
\n
15)uczestnicząc w dyskusji, słucha z uwagą wypowiedzi innych, prezentuje własne zdanie, broni go, przyjmuje poglądy innych lub polemizuje z nimi;
\n
16)czyta głośno, wyraziście, przekazując intencję tekstu, akcentując właściwe wyrazy, wprowadzając pauzę, stosując odpowiednią intonację;
\n
17)recytuje teksty poetyckie oraz fragmenty prozy, podejmując próbę głosowej ich interpretacji.
\n
4.
\n
Analiza i interpretacja tekstów kultury. Uczeń:
\n
1)dostrzega swoistość tworzywa literatury, teatru, filmu;
\n
2)rozpoznaje funkcję tekstu kultury (informacyjną, artystyczną);
\n
3)odróżnia fikcję artystyczną od rzeczywistości;
\n
4)odróżnia realizm od fantastyki, stosuje wymienione pojęcia;
\n
5)odbiera teksty kultury na poziomie dosłownym i przenośnym;
\n
6)rozpoznaje, np. opowiadanie, powieść, baśń, legendę, mit, bajkę, fraszkę, wiersz, przysłowie, komiks oraz inne gatunki literackie charakterystyczne dla kultury mniejszości narodowej lub etnicznej;
\n
7)ocenia działania bohaterów;
\n
8)stosuje ze zrozumieniem pojęcia: epika, liryka, nadawca, odbiorca, autor, narrator, podmiot liryczny, adresat, bohater, świat przedstawiony, wątek, fabuła, akcja, punkt kulminacyjny;
\n
9)konfrontuje sytuację bohaterów z własnymi doświadczeniami;
\n
10)samodzielnie formułuje morał baśni i bajki;
\n
11)rozpoznaje w tekście literackim: porównanie, przenośnię, epitet, wyraz dźwiękonaśladowczy i potrafi wyjaśnić ich rolę;
\n
12)stosuje pojęcia - wers, strofa, rym, rytm, refren; wiersz rymowany i nierymowany;
\n
13)rozpoznaje główne przesłanie i elementy składające się na widowisko teatralne - gra aktorska, reżyseria, dekoracja, charakteryzacja, kostiumy, rekwizyty;
\n
14)rozpoznaje główne przesłanie i elementy składające się na dzieło filmowe i telewizyjne
\n
-scenariusz, reżyseria, ujęcie, gra aktorska;
\n
15)odczytuje wartości i ich przeciwieństwa wpisane w teksty kultury (np. przyjaźń - wrogość, miłość - nienawiść, prawda - kłamstwo, wierność - zdrada).
\n
JĘZYK REGIONALNY - JĘZYK KASZUBSKI Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Znajomość kultury materialnej i duchowej Kaszub.
\n
II.
\n
Odbiór wypowiedzi w języku kaszubskim i wykorzystanie zawartych w nich informacji pod kierunkiem nauczyciela; rozumienie prostych wypowiedzi ustnych i pisemnych o nieskomplikowanej tematyce.
\n
III.
\n
Tworzenie prostych wypowiedzi w języku kaszubskim; posługiwanie się podstawowym zasobem środków językowych.
\n
IV.
\n
Przetwarzanie tekstu ustnie lub pisemnie pod kierunkiem nauczyciela.
\n
V.
\n
Analiza i interpretacja prostych tekstów kultury, wygłaszanie z pamięci tekstów kaszubskich.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe 1.
\n
Poznawanie elementów przyrody, kultury materialnej i duchowej Kaszub (podczas zajęć i podczas wycieczek). Uczeń:
\n
1)zna wybrane utwory literackie i inne teksty kultury ważne dla poczucia tożsamości kaszubskiej;
\n
2)dostrzega różne wzorce postaw społecznych, religijnych, etycznych, kulturowych i w ich kontekście kształtuje swoją tożsamość;
\n
3)operuje słownictwem (w podstawowym zakresie) związanym z Kaszubami;
\n
4)rozpoznaje podstawowe tematy i motywy charakterystyczne dla literatury kaszubskiej;
\n
5)rozpoznaje cechy kultury Kaszub i języka kaszubskiego;
\n
6)wykazuje się podstawowym zakresem wiadomości związanych z historią, geografią, przyrodą, kulturą materialną i duchową Kaszub.
\n
2.
\n
Odbiór wypowiedzi i wykorzystywanie zawartych w nich informacji pod kierunkiem nauczyciela; rozumienie prostych wypowiedzi w języku kaszubskim ustnych i pisemnych o nieskomplikowanej tematyce. Uczeń:
\n
1)rozumie proste wypowiedzi; rozumie zasłyszane i przeczytane przez nauczyciela teksty w języku kaszubskim (instrukcje, komunikaty, ogłoszenia, rozmowy, listy, teksty narracyjne);
\n
2)rozróżnia w kontekście znaczenie wyrazu wieloznacznego i poprawnie stosuje go we własnym tekście;
\n
3)potrafi w bibliotece szukać źródła potrzebnych mu informacji, zna zasady korzystania z zasobów bibliotecznych;
\n
4)rozpoznaje typowe rodzaje wypowiedzi i ich intencje;
\n
5)wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje oraz potrafi zacytować odpowiednie fragmenty tekstu;
\n
6)korzysta ze słowników, zarówno w formie książkowej, jak i elektronicznej;
\n
7)odbiera komunikat przekazany za pomocą środków audiowizualnych.
\n
3.
\n
Powtarzanie słów i tworzenie prostych wypowiedzi w języku kaszubskim; posługiwanie się podstawowym zasobem środków językowych. Uczeń:
\n
1)tworzy krótkie i zrozumiałe wypowiedzi w języku kaszubskim;
\n
2)stosuje proste strategie kompensacyjne w przypadku, gdy nie zna lub nie pamięta jakiegoś wyrazu;
\n
3)reaguje zgodnie z intencją mówiącego;
\n
4)uzyskuje i przekazuje proste informacje;
\n
5)posługuje się literacką i potoczną odmianą języka kaszubskiego dotyczącą prostych sytuacji życiowych i tematów poruszanych w czytanych tekstach;
\n
6)tworzy krótkie wypowiedzi pisemne i dostosowuje odmianę i styl wypowiedzi do gatunku, w którym się wypowiada;
\n
7)tworzy plan własnej wypowiedzi;
\n
8)streszcza ustnie prosty utwór;
\n
9)operuje podstawowym słownictwem z kręgów tematycznych: region i Polska, Europa;
\n
10)rozpoznaje i dobiera synonimy dla wyrażenia zamierzonych treści;
\n
11)stosuje w miarę poprawnie formy odmiany części mowy;
\n
12)w miarę możliwości, potrzeb i umiejętności posługuje się edytorami tekstu w języku kaszubskim.
\n
4.
\n
Przetwarzanie tekstu ustnie lub pisemnie pod kierunkiem nauczyciela. Uczeń:
\n
1)przekazuje w języku kaszubskim prostą informację usłyszaną lub przeczytaną w innym języku;
\n
2)przekazuje w języku kaszubskim proste informacje zawarte w materiałach wizualnych (wykresach, mapach, symbolach, piktogramach);
\n
3)przekazuje w języku polskim główne myśli lub wybrane informacje z tekstu w języku kaszubskim.
\n
5.
\n
Analiza i interpretacja prostych tekstów kultury, wygłaszanie z pamięci kaszubskich tekstów. Uczeń:
\n
1)rozpoznaje i charakteryzuje gatunki literackie omawiane na zajęciach oraz przypisuje do nich konkretne utwory;
\n
2)określa problematykę utworu;
\n
3)charakteryzuje w utworze podmiot liryczny oraz narratora;
\n
4)recytuje wybrane kaszubskie utwory literackie w całości lub we fragmentach;
\n
5)rozpoznaje różne sposoby pokazywania świata przedstawionego: realizm, fantastykę.
\n
Zalecane warunki i sposób realizacji.
\n
Język polski II etap edukacyjny to nadal okres kształtowania elementarnych sposobów poznawania świata, zwłaszcza w sferze kultury i rozwijania umiejętności komunikowania się z innymi ludźmi. To czas krystalizacji zainteresowań, doskonalenia myślenia konkretnego, kształtowania postaw wobec świata, a więc także formowania poczucia własnej tożsamości i wartości oraz budowania właściwych relacji międzyludzkich. To również okres, w którym dziecko styka się z podstawami naukowego podejścia do rzeczywistości i poznaje elementarną terminologię, pozwalającą opisać świat. Uczeniu się istnienia w kulturze towarzyszą w tym czasie pierwsze próby refleksyjnego spojrzenia na język jako narzędzie komunikacji i poznawania.
\n
Zadania nauczyciela języka polskiego na II etapie edukacyjnym to przede wszystkim:
\n
1)rozwijanie w uczniu ciekawości świata;
\n
2)motywowanie ucznia do aktywnego poznawania rzeczywistości, uczenia się i komunikowania, w tym także do samokształcenia i samodzielnego docierania do informacji;
\n
3)wyposażenie ucznia w intelektualne narzędzia, a więc w umiejętności poprawnego mówienia, słuchania, czytania, pisania, rozumowania, odbioru tekstów kultury w tym rozwijanie słownictwa z różnych kręgów tematycznych;
\n
4)wprowadzanie ucznia w tradycję i sferę wartości narodowych oraz kształtowanie postawy otwartości wobec innych kultur;
\n
5)przyjazne towarzyszenie uczniowi w budowaniu spójnej wizji świata i uporządkowanego systemu wartości;
\n
6)wychowanie do aktywności i odpowiedzialności w życiu zbiorowym.
\n
Zadaniem nauczyciela języka polskiego na II etapie edukacyjnym jest tworzenie sytuacji metodycznych wykorzystujących pasję poznawczą dzieci, ich chęć zabawy i gotowość do współpracy. Nauczyciel powinien tak organizować proces dydaktyczno-wychowawczy, by stał się on dla uczniów przygodą prowadzącą do samopoznania, zachętą do nieustannego poznawania świata i porządkowania jego obrazu.
\n
Uwzględniając zróżnicowane potrzeby edukacyjne uczniów, szkoła organizuje zajęcia zwiększające szanse edukacyjne uczniów zdolnych oraz uczniów mających trudności w nauce języka polskiego.
\n
Język obcy nowożytny Warunkiem rozwijania umiejętności językowych jest zapewnienie uczniowi kontynuacji nauki języka obcego nowożytnego, rozpoczętej na I etapie edukacyjnym. Nauczyciele języka obcego nowożytnego na II etapie edukacyjnym powinni właściwie określić i wykorzystać zdobyte dotychczas przez uczniów umiejętności.
\n
Podstawowym celem kształcenia jest skuteczne porozumiewanie się w języku obcym, w mowie i w piśmie. Priorytetem jest zatem umiejętność osiągania przez ucznia różnych celów komunikacyjnych, a poprawność językowa, choć odgrywa istotną rolę, nie jest nadrzędnym celem dydaktycznym.
\n
II etap edukacyjny nawiązuje w większości wymagań do poziomu A1, w sześciostopniowej skali poziomów biegłości w zakresie poszczególnych umiejętności językowych (A1, A2
\n
-poziom podstawowy; B1, B2 - poziom samodzielności; C1, C2 - poziom biegłości), zdefiniowanej przez Radę Europy.
\n
Warunkiem skutecznego nauczania języka obcego nowożytnego i osiągnięcia wskazanych wymagań jest nauka w grupach językowych o zbliżonym poziomie zaawansowania językowego uczniów.
\n
Zalecane jest prowadzenie zajęć z języka obcego nowożytnego w odpowiednio wyposażonej sali. Wśród niezbędnych pomocy powinny znaleźć się słowniki, pomoce wizualne, odtwarzacz płyt CD, komplet płyt do nauczania. Zalecany jest też dostęp do komputerów z łączem internetowym.
\n
Oprócz umiejętności językowych szkoła, poprzez nauczanie języka obcego nowożytnego, kształtuje postawy ciekawości, tolerancji i otwartości wobec innych kultur.
\n
Muzyka Nauczyciel w realizacji przedmiotu powinien dążyć do otwierania uczniów na świat muzyki, rozbudzać i wspierać ich muzyczne zainteresowania oraz wskazywać przyjemność, jaką daje czynne lub bierne obcowanie z muzyką.
\n
Szkoła powinna stwarzać warunki do obcowania z „żywą” muzyką poprzez udział uczniów w koncertach i spektaklach muzycznych, organizowanych w szkole i poza szkołą oraz do publicznej prezentacji umiejętności muzycznych uczniów.
\n
Zalecane jest prowadzenie zajęć z muzyki w pracowni wyposażonej w:
\n
1)instrumenty muzyczne: perkusyjne, instrumenty klawiszowe (tradycyjne lub elektroniczne), instrumenty dęte, instrumenty strunowe;
\n
2)sprzęt do odtwarzania, nagrywania i nagłaśniania dźwięku, komputer z dostępem do Internetu i oprogramowaniem muzycznym;
\n
3)bibliotekę muzyczną (nuty, śpiewniki, podręczniki) i fonotekę.
\n
Nauczyciel powinien uwzględniać predyspozycje muzyczne uczniów i dostosować do nich wymagania edukacyjne.
\n
Plastyka Nauczyciel w realizacji przedmiotu powinien dążyć do rozwijania myślenia twórczego uczniów oraz poprzez odpowiednio dobrane metody przygotowywać ich do uczestnictwa w kulturze i do stosowania nabytych umiejętności w życiu codziennym.
\n
Szkoła powinna stwarzać możliwości czynnego uczestnictwa uczniów w kulturze, w wystawach i wydarzeniach artystycznych, organizowanych w szkole i poza szkołą.
\n
Zalecane jest odpowiednie wyposażenie pracowni w środki dydaktyczne, w tym reprodukcje dzieł sztuki.
\n
Nauczyciel powinien uwzględniać możliwości uczniów i dostosować do nich wymagania edukacyjne.
\n
Historia i społeczeństwo Zadaniem szkoły jest kształtowanie u uczniów następujących postaw:
\n
1)zaangażowania w działania obywatelskie: uczeń angażuje się w działania społeczne;
\n
2)wrażliwości społecznej: uczeń dostrzega przejawy niesprawiedliwości i reaguje na nie;
\n
3)odpowiedzialności: uczeń podejmuje odpowiedzialne działania w swojej społeczności, konstruktywnie zachowuje się w sytuacjach konfliktowych;
\n
4)poczucia więzi: uczeń odczuwa więź ze wspólnotą lokalną, narodową, europejską i globalną;
\n
5)tolerancji: uczeń szanuje prawo innych do odmiennego zdania, sposobu zachowania, obyczajów i przekonań, jeżeli nie stanowią one zagrożenia dla innych ludzi; przeciwstawia się przejawom dyskryminacji.
\n
Szkoła powinna zapewnić takie warunki, by uczniowie:
\n
1)mieli dostęp do różnych źródeł informacji i różnych punktów widzenia;
\n
2)brali udział w dyskusjach na forum klasy i szkoły;
\n
3)mieli realny wpływ na wybrane obszary życia szkoły, m.in. w ramach samorządu uczniowskiego;
\n
4)budowali swoje poczucie wartości i sprawstwa w życiu społecznym oraz zaufanie do innych.
\n
Przyroda Podział treści nauczania dla poszczególnych klas należy rozpocząć od tego, co jest dziecku najlepiej znane, czyli od najbliższej okolicy, a następnie poszerzyć je o treści dotyczące Polski i świata.
\n
Głównymi obszarami aktywności ucznia w ramach przedmiotu powinny być:
\n
1)obserwowanie i mierzenie;
\n
2)doświadczanie;
\n
3)prowadzenie doświadczeń;
\n
4)dokumentowanie i prezentowanie;
\n
5)stawianie pytań i poszukiwanie odpowiedzi.
\n
Szkoła powinna zapewnić warunki do bezpiecznego prowadzenia zajęć badawczych i terenowych, obserwacji i doświadczeń. Część obserwacji i doświadczeń powinna mieć charakter ciągły lub okresowy w powiązaniu np. ze zmianami pór roku lub stanów pogody.
\n
Podczas prowadzenia zajęć proponuje się wykorzystywanie przedmiotów codziennego użytku oraz produktów stosowanych w gospodarstwie domowym.
\n
Matematyka Zadaniem szkoły jest podwyższenie poziomu umiejętności matematycznych uczniów. Należy zwrócić szczególną uwagę na następujące kwestie:
\n
1)czynny udział w zdobywaniu wiedzy matematycznej przybliża dziecko do matematyki, rozwija kreatywność, umożliwia samodzielne odkrywanie związków i zależności; duże możliwości samodzielnych obserwacji i działań stwarza geometria, ale także w arytmetyce można znaleźć obszary, gdzie uczeń może czuć się odkrywcą;
\n
2)znajomość algorytmów działań pisemnych jest konieczna, ale w praktyce codziennej działania pisemne są wypierane przez kalkulator; należy postarać się o to, by matematyka była dla ucznia przyjazna, nie odstraszała przesadnie skomplikowanymi i żmudnymi rachunkami, których trudność jest sztuką samą dla siebie i nie prowadzi do głębszego zrozumienia zagadnienia;
\n
3)umiejętność wykonywania działań pamięciowych ułatwia orientację w świecie liczb, weryfikację wyników różnych obliczeń, w tym na kalkulatorze, a także szacowanie wyników działań rachunkowych; samo zaś szacowanie jest umiejętnością wyjątkowo praktyczną w życiu codziennym;
\n
4)nie powinno się oczekiwać od ucznia powtarzania wyuczonych regułek i precyzyjnych definicji; należy dbać o poprawność języka matematycznego, uczyć dokładnych sformułowań, ale nie oczekiwać, że przyniesie to natychmiastowe rezultaty; dopuszczenie pewnej swobody wypowiedzi bardziej otworzy dziecko, zdecydowanie wyraźniej pokaże stopień zrozumienia zagadnienia;
\n
5)przy rozwiązywaniu zadań tekstowych szczególnie wyraźnie widać, jak uczeń rozumuje, jak rozumie tekst zawierający informacje liczbowe, jaką tworzy strategię rozwiązania; należy akceptować wszelkie poprawne strategie i dopuszczać stosowanie przez ucznia jego własnych, w miarę czytelnych, zapisów rozwiązania.
\n
Uwzględniając zróżnicowane potrzeby edukacyjne uczniów, szkoła organizuje zajęcia zwiększające szanse edukacyjne uczniów zdolnych oraz uczniów mających trudności w nauce matematyki.
\n
Zajęcia komputerowe Zaleca się, aby podczas zajęć uczeń miał do swojej dyspozycji osobny komputer z dostępem do Internetu.
\n
Podczas prac nad projektami (indywidualnymi lub zespołowymi) uczniowie powinni mieć również możliwość korzystania z komputerów, w zależności od potrzeb wynikających z charakteru zajęć, realizowanych celów i tematów.
\n
Zajęcia techniczne W nauczaniu przedmiotu najważniejszym celem jest opanowanie przez uczniów praktycznych metod działań technicznych.
\n
Zalecane jest prowadzenie zajęć technicznych w odpowiednio przystosowanych i wyposażonych pracowniach, w grupach dostosowanych do liczby stanowisk w pracowni.
\n
Zajęcia techniczne pozwalają przygotować ucznia do uzyskania karty rowerowej.
\n
Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne pełni ważne funkcje edukacyjne, rozwojowe i zdrowotne. Wspiera rozwój fizyczny, psychiczny i społeczny oraz zdrowie uczniów i kształtuje obyczaj aktywności fizycznej i troski o zdrowie w okresie całego życia. Pełni wiodącą rolę w edukacji zdrowotnej uczniów.
\n
Wymagania szczegółowe odnoszą się do zajęć prowadzonych w systemie klasowo-lekcyjnym w ramach następujących bloków tematycznych:
\n
1)diagnoza sprawności fizycznej i rozwoju fizycznego;
\n
2)trening zdrowotny;
\n
3)sporty całego życia i wypoczynek;
\n
4)bezpieczna aktywność fizyczna i higiena osobista;
\n
5)sport;
\n
6)taniec.
\n
Szkoła, uwzględniając te wymagania, powinna rozwijać własną ofertę programową w odniesieniu do zajęć wychowania fizycznego, w tym zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych. W realizacji zajęć należy odwoływać się do wiedzy dotyczącej biologii człowieka, zapobiegania chorobom oraz umiejętności psychospołecznych, uzyskanych w nauce innych przedmiotów.
\n
Szkoła zapewnia warunki realizacji określonych w podstawie programowej wymagań szczegółowych, które należy traktować jako wskaźniki rozwoju dyspozycji osobowych niezbędnych do:
\n
1)uczestniczenia w kulturze fizycznej w okresie nauki szkolnej, a także po jej zakończeniu;
\n
2)inicjowania i współorganizowania aktywności fizycznej;
\n
3)dokonywania wyboru całożyciowych form aktywności fizycznej;
\n
4)kształtowania prozdrowotnego stylu życia oraz dbałości o zdrowie.
\n
Zajęcia wychowania fizycznego powinny być prowadzone w sali sportowej, w specjalnie przygotowanym pomieszczeniu zastępczym bądź na boisku szkolnym. Szczególnie zalecane są zajęcia ruchowe na zewnątrz budynku szkolnego, w środowisku naturalnym. Szkoła powinna także zapewnić urządzenia i sprzęt sportowy niezbędny do zdobycia przez uczniów umiejętności i wiadomości oraz rozwinięcia sprawności określonych w podstawie programowej.
\n
Etyka Zajęcia z etyki mają charakter wychowawczy. W ramach tych zajęć powinien być prowadzony pogłębiony dialog wychowawczy na temat moralnego wymiaru ludzkiego działania, odnoszony do otaczającej uczniów rzeczywistości.
\n
Do zadań szkoły należy w szczególności:
\n
1)wspieranie uczniów w poszukiwaniu wartości;
\n
2)ukazywanie uczniom konieczności doskonalenia samego siebie;
\n
3)ukazywanie sensu praw i obowiązków, zasad i reguł, nakazów i zakazów obowiązujących w różnych sytuacjach społecznych: w grupie rówieśniczej, w szkole, w rodzinie, w społeczności lokalnej;
\n
4)uczenie szacunku dla siebie i innych.
\n
W przypadku niewielkiej liczby uczniów wybierających etykę, zalecane są rozwiązania organizacyjne umożliwiające prowadzenie zajęć w grupach różnowiekowych, łączących uczniów z całego II etapu edukacyjnego. W takim przypadku treści nauczania powinny być podzielone na trzy moduły, nadające się do realizowania w dowolnej kolejności, bez uszczerbku dla zrealizowania całości. Takie rozwiązanie pozwala organizacyjnie skonstruować ofertę w każdej szkole, nawet wtedy, gdy liczba uczniów wybierających etykę jest niewielka. W przypadku większej liczby uczniów wybierających etykę, szkoła może realizować zajęcia z etyki w grupach łączących uczniów np. tylko z jednego rocznika.
\n
1)Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie ustanowienia europejskich ram kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie (2008/C111/01).
\n
2)Sposób nauczania przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie określa rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 1999 r. w sprawie sposobu nauczania szkolnego oraz zakresu treści dotyczących wiedzy o życiu seksualnym człowieka, o zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa, o wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego (Dz. U. Nr 67, poz. 756, z 2001 r. Nr 79, poz. 845, z 2002 r. Nr 121, poz.
\n
1037, z 2009 r. Nr 131, poz. 1079 oraz z 2012 r. poz. 300).
\n
3)Przedmiot język mniejszości narodowej lub etnicznej oraz przedmiot język regionalny
\n
-język kaszubski jest realizowany w szkołach (oddziałach) z nauczaniem języka mniejszości narodowych lub etnicznych oraz języka regionalnego -języka kaszubskiego, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 listopada 2007 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym (Dz. U. Nr 214, poz. 1579, z 2010 r. Nr 109, poz. 712 oraz z 2012 r. poz. 393).
\n
Załącznik nr 3 - Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkołach podstawowych i gimnazjach Wskazania ogólne 1.
\n
Edukacja uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym polega na integralnej realizacji funkcji dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkoły, z uwzględnieniem specyficznych form i metod pracy oraz zasad nauczania, opisanych przez współczesne nauki społeczno-pedagogiczne.
\n
2.
\n
Specyfika kształcenia uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym polega na nauczaniu i wychowaniu całościowym, zintegrowanym, opartym na wielozmysłowym poznawaniu otaczającego świata - w całym procesie edukacji. W stosunku do uczniów, zwłaszcza uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu znacznym, przez cały okres kształcenia w szkole podstawowej, a następnie w gimnazjum, działania edukacyjne są ukierunkowane na zaspokajanie specyficznych potrzeb edukacyjnych tych uczniów, odpowiednio do ich możliwości psychofizycznych. Przy ustalaniu kierunków pracy z uczniem należy uwzględniać indywidualne tempo rozwoju ucznia. Z tego względu podstawa programowa nie wyróżnia odrębnych celów, zadań ani treści nauczania dla kolejnych etapów edukacyjnych w szkole podstawowej i gimnazjum.
\n
Edukacja uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym opiera się na indywidualnych programach edukacyjnych, opracowanych przez nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniami na podstawie odrębnych przepisów.
\n
3.
\n
Nauczyciele prowadzą zajęcia edukacyjne zgodnie z indywidualnym programem edukacyjnym, zachowując korelację treści nauczania i wychowania. Czas zajęć i przerw należy dostosować do możliwości i potrzeb uczniów. O doborze uczniów do oddziałów decydują głównie ich potrzeby edukacyjne i możliwości psychofizyczne, w mniejszym stopniu wiek i lata nauki.
\n
4.
\n
Na każdym etapie edukacyjnym w szkole podstawowej i gimnazjum wyodrębnia się:
\n
1)zajęcia edukacyjne: a) funkcjonowanie w środowisku, b) muzyka z rytmiką, c) plastyka, d) technika, e) wychowanie fizyczne, f) etyka1)Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. Nr 36, poz. 155, z 1993 r. Nr 83, poz.
\n
390 oraz z 1999 r. Nr 67, poz. 753).;
\n
2)zajęcia rewalidacyjne.
\n
5.
\n
Nawet niewielkie postępy ucznia powinny być wzmacniane pozytywnie, natomiast brak postępów nie podlega wartościowaniu negatywnemu.
\n
6.
\n
Wskazane jest nawiązanie współpracy z rodziną ucznia, włączanie jej w działalność rewalidacyjną prowadzoną na terenie szkoły, a także, w miarę możliwości, kontynuacja przez rodziców niektórych elementów tej działalności w domu ucznia. Konieczna jest też taka organizacja działalności rewalidacyjnej szkoły, która przygotuje środowisko lokalne do przyjęcia i zaakceptowania ucznia i udzielania mu pomocy.
\n
7.
\n
Pożądany jest udział rodziców (prawnych opiekunów) w konsultacjach dotyczących postępów i trudności ucznia, wspieranie przez szkołę ich wysiłków w pracy z uczniem (zgodnie ze specyfiką rodziny, wyznawanymi przez nią wartościami i kultywowaną tradycją).
\n
Cele edukacyjne Celem edukacji uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym jest rozwijanie autonomii ucznia niepełnosprawnego, wdrażanie go do funkcjonowania społecznego, rozumienia i uznawania norm społecznych, a w szczególności wyposażenie go -stosownie do jego możliwości - w takie umiejętności i wiadomości, które pozwolą mu na postrzeganie siebie jako niezależnej osoby oraz, aby:
\n
1)mógł porozumiewać się z otoczeniem w najpełniejszy sposób, werbalnie lub pozawerbalnie;
\n
2)zdobył maksymalną samodzielność w zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych;
\n
3)był zaradny w życiu codziennym, adekwatnie do indywidualnego poziomu sprawności i umiejętności oraz miał poczucie decydowania o sobie;
\n
4)mógł uczestniczyć w różnych formach życia społecznego na równi z innymi członkami danej zbiorowości, znając i przestrzegając ogólnie przyjętych norm współżycia, zachowując prawo do swojej inności.
\n
Zadania szkoły 1.
\n
Tworzenie warunków niezbędnych do zapewnienia uczniowi komfortu psychicznego, poczucia bezpieczeństwa i akceptacji, nawiązania pozytywnego kontaktu emocjonalnego nauczyciela z uczniem.
\n
2.
\n
Dokonywanie wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia i na jej podstawie opracowywanie i modyfikowanie indywidualnego programu edukacyjnego.
\n
3.
\n
Rozwijanie u ucznia motywacji do porozumiewania się z drugą osobą (rówieśnikiem, dorosłym), komunikowania potrzeb i stanów emocjonalnych.
\n
4.
\n
Tworzenie sytuacji edukacyjnych i wykorzystywanie sytuacji życiowych do rozwijania umiejętności komunikacyjnych uczniów, w tym także umiejętności czytania i pisania, jak również elementarnych umiejętności matematycznych.
\n
5.
\n
Wdrażanie do samodzielnego wykonywania czynności związanych z samoobsługą, budzenie chęci pomocy innym.
\n
6.
\n
Tworzenie sytuacji wychowawczych umożliwiających doświadczanie relacji społecznych, przygotowanie do pełnienia ról społecznych, wzmacnianie pozytywnych przeżyć związanych z pełnionymi rolami.
\n
7.
\n
Uczenie zasad współżycia społecznego (w szczególności pomoc sąsiedzka i inne zachowania prospołeczne, poszanowanie godności osobistej drugiego człowieka, uprzejmość i życzliwość).
\n
8.
\n
Kształtowanie umiejętności radzenia sobie w różnych sytuacjach społecznych, uczenie umiejętności rozwiązywania sytuacji konfliktowych.
\n
9.
\n
Uczenie umiejętności kierowania swoim postępowaniem, rozwijanie umiejętności dokonywania wyboru i budzenie poczucia odpowiedzialności za własne decyzje, uczenie obowiązkowości i kształtowanie niezależności uczuciowej.
\n
10.
\n
Tworzenie sytuacji sprzyjających poznawaniu otoczenia, w którym przebywa uczeń, instytucji i obiektów, z których będzie w przyszłości korzystał.
\n
11.
\n
Umożliwianie uczniowi udziału w różnych wydarzeniach społecznych i kulturalnych w roli odbiorcy i twórcy kultury, uczenie przy tym wyrażania swoich przeżyć i emocji.
\n
12.
\n
Przybliżanie tradycji i obyczajów lokalnych, narodowych, rozbudzanie poczucia przynależności do społeczności lokalnej, regionu, kraju.
\n
13.
\n
Umożliwianie poznawania środowiska przyrodniczego, budzenie zainteresowania i szacunku dla otaczającej przyrody i wychowanie do życia w harmonii z przyrodą.
\n
14.
\n
Wspieranie rozwoju sprawności psychofizycznej uczniów, prowadzenie zajęć niezbędnych do rozwoju psychoruchowego.
\n
15.
\n
Tworzenie warunków do uprawiania przez uczniów różnych dyscyplin sportu, udziału w zawodach sportowych, turystyce i krajoznawstwie.
\n
16.
\n
Tworzenie warunków do zdobywania umiejętności technicznych i wykorzystywania ich w różnych sytuacjach życiowych. Umożliwianie korzystania z urządzeń technicznych, ułatwiających funkcjonowanie w życiu.
\n
17.
\n
Zapewnienie uczniowi udziału w różnych zajęciach rewalidacyjnych wspierających rozwój i mających wpływ na możliwości kształcenia ogólnego oraz realizację treści podstawy programowej. Zajęcia rewalidacyjne są prowadzone w celu:
\n
1)wspomagania rozwój u ucznia;
\n
2)rozwijania psychofizycznej sprawności ucznia oraz zdolności do odniesienia sukcesu;
\n
3)rozwijania zainteresowań (w szczególności muzycznych, teatralnych, tanecznych, śpiewu i sportowych), sprawności manualnej oraz zdolności plastycznych;
\n
4)usprawniania funkcjonowania ucznia oraz jego kondycji fizycznej;
\n
5)wspomagania samodzielności społecznej;
\n
6)wdrażania do aktywności ruchowej i kształtowania umiejętności samodzielnego organizowania wypoczynku i rekreacji.
\n
Zajęcia rewalidacyjne są ustalane na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.
\n
Treści nauczania Zakres treści nauczania i wychowania w kształceniu uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym odpowiada indywidualnym potrzebom edukacyjnym i możliwościom psychofizycznym ucznia. Przy realizacji treści nauczania i wychowania należy wykorzystać możliwości, jakie stwarza środowisko społeczno-kulturowe ucznia oraz baza materialno-dydaktyczna szkoły. Zakres treści nauczania i wychowania ulega poszerzaniu w miarę nabywania przez uczniów wiadomości, umiejętności i sprawności.
\n
1.
\n
Umiejętność samoobsługi:
\n
1)kształtowanie sprawności niezbędnych w codziennym życiu, dotyczących ubierania się, jedzenia, higieny osobistej, czynności fizjologicznych, ochrony organizmu przed szkodliwymi czynnikami;
\n
2)kształtowanie nawyków i postaw ogólnie akceptowanych w tym zakresie.
\n
2.
\n
Dbałość o zdrowie:
\n
1)przyjmowanie prawidłowej pozycji ciała, w szczególności podczas nauki;
\n
2)utrwalanie podstawowych nawyków higienicznych i żywieniowych;
\n
3)unikanie czynników szkodliwych dla zdrowia;
\n
4)korzystanie z pomocy medycznej.
\n
3.
\n
Umiejętność porozumiewania się z otoczeniem, w tym:
\n
1)wykorzystywanie komunikatów pozawerbalnych;
\n
2)poznawanie wspierających lub alternatywnych metod komunikacji (w stosunku do uczniów napotykających trudności w słownym porozumiewaniu się);
\n
3)doskonalenie słownictwa ucznia i umiejętności formułowania wypowiedzi;
\n
4)doskonalenie wymowy.
\n
4.
\n
Rozwijanie percepcji wzrokowej i spostrzegania:
\n
1)podczas obserwacji rzeczywistości i na obrazkach;
\n
2)przez manipulowanie przedmiotami i porządkowanie przedmiotów;
\n
3)przez wyszukiwanie różnic i podobieństw oraz zauważanie zmian w otoczeniu.
\n
5.
\n
Rozwijanie percepcji słuchowej przez:
\n
1)ćwiczenia wrażliwości słuchowej;
\n
2)ćwiczenia rytmiczne;
\n
3)ćwiczenia słuchu fonematycznego;
\n
4)analizę i syntezę słuchową.
\n
6.
\n
Ćwiczenia pamięci, w szczególności dotykowej, ruchowej i słownej.
\n
7.
\n
Nauka czytania i pisania z wykorzystaniem ćwiczeń:
\n
1)usprawniania spostrzegania wzrokowego i słuchowego;
\n
2)rozwijania orientacji przestrzennej;
\n
3)rozwijania sprawności manualnej i umiejętności pisania ręcznego;
\n
4)usprawniania koordynacji wzrokowo-ruchowej;
\n
5)usprawniania innych obszarów zgodnie z potrzebami ucznia.
\n
Biorąc pod uwagę indywidualne uwarunkowania uczniów, którzy nie nabędą umiejętności pisania ręcznego, należy, w miarę możliwości, przygotować ich do posługiwania się maszyną do pisania lub komputerem.
\n
8.
\n
Elementarne umiejętności matematyczne:
\n
1)porównywanie;
\n
2)odwzorowywanie;
\n
3)porządkowanie zbiorów przedmiotów;
\n
4)liczenie i posługiwanie się pieniędzmi;
\n
5)mierzenie długości, objętości, ciężaru, czasu - z zastosowaniem prostych przyrządów pomiarowych.
\n
9.
\n
Poznawanie najbliższego otoczenia:
\n
1)szkoły;
\n
2)urzędów i innych instytucji;
\n
3)placówek kulturalnych;
\n
4)sklepów, punktów usługowych.
\n
10.
\n
Poznawanie najbliższego środowiska społeczno-kulturowego:
\n
1)aktywne uczestniczenie w różnych formach życia społecznego i kulturalnego;
\n
2)przygotowanie ucznia do pełnienia różnych ról społecznych (w tym roli dorosłej kobiety i dorosłego mężczyzny);
\n
3)wdrażanie do kulturalnego, społecznie akceptowanego sposobu bycia.
\n
11.
\n
Twórczość artystyczna:
\n
1)kontakt z dziełami muzycznymi, plastycznymi, filmowymi i teatralnymi;
\n
2)aktywność muzyczna, plastyczna i taneczna;
\n
3)umiejętne stosowanie różnych środków artystycznego wyrazu;
\n
4)rozwijanie specjalnych uzdolnień i zainteresowań kulturalnych.
\n
12.
\n
Poznawanie przyrody:
\n
1)zapoznawanie z różnymi środowiskami naturalnymi;
\n
2)prowadzenie hodowli i upraw;
\n
3)kształtowanie postaw proekologicznych w kontaktach z przyrodą.
\n
13.
\n
Zajęcia ruchowe:
\n
1)zabawy i gry ruchowe służące rozwijaniu sprawności psychofizycznej;
\n
2)ćwiczenia gimnastyczne i korekcyjne niezbędne do rozwoju psychoruchowego;
\n
3)udział w zawodach sportowych, turystyce i krajoznawstwie;
\n
4)wykorzystywanie nabytych umiejętności ruchowych w życiu codziennym;
\n
5)przygotowanie do aktywnego spędzania wolnego czasu.
\n
14.
\n
Kształcenie techniczne:
\n
1)poznawanie materiałów i produktów codziennego użytku, ich właściwości i zastosowań;
\n
2)korzystanie z prostych narzędzi;
\n
3)korzystanie z urządzeń socjalnych i technicznych powszechnego użytku, zgodnie z ich przeznaczeniem;
\n
4)kształtowanie zachowań proekologicznych w trakcie posługiwania się narzędziami, korzystania z urządzeń socjalnych i technicznych.
\n
Osiągnięcia Ze względu na specyficzny charakter edukacji uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym, a także indywidualne tempo i zakres nauki każdego ucznia, osiągnięcia w poszczególnych sferach oddziaływań pedagogicznych i rewalidacyjnych są planowane indywidualnie. Dokonywana okresowo przez nauczycieli i specjalistów wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia umożliwia modyfikowanie indywidualnego programu edukacyjnego i dostosowanie poziomu oczekiwanych osiągnięć ucznia do jego możliwości.
\n
1)Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. Nr 36, poz. 155, z 1993 r. Nr 83, poz.
\n
390 oraz z 1999 r. Nr 67, poz. 753).
\n
Załącznik nr 4 - Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, których ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego Po ukończeniu szkoły podstawowej uczeń kontynuuje kształcenie ogólne na III i IV etapie edukacyjnym. III etap edukacyjny realizowany jest w gimnazjum, zaś IV etap edukacyjny realizowany jest w szkole ponadgimnazjalnej.
\n
Kształcenie ogólne na III i IV etapie edukacyjnym, choć realizowane w dwóch różnych szkołach, tworzy programowo spójną całość i stanowi fundament wykształcenia, umożliwiający zdobycie zróżnicowanych kwalifikacji zawodowych, a następnie ich późniejsze doskonalenie lub modyfikowanie, otwierając proces kształcenia się przez całe życie.
\n
Celem kształcenia ogólnego na III i IV etapie edukacyjnym jest:
\n
1)przyswojenie przez uczniów określonego zasobu wiadomości na temat faktów, zasad, teorii i praktyk;
\n
2)zdobycie przez uczniów umiejętności wykorzystania posiadanych wiadomości podczas wykonywania zadań i rozwiązywania problemów;
\n
3)kształtowanie u uczniów postaw warunkujących sprawne i odpowiedzialne funkcjonowanie we współczesnym świecie.
\n
Do najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia w trakcie kształcenia ogólnego na III i IV etapie edukacyjnym należą:
\n
1)czytanie - umiejętność rozumienia, wykorzystywania i refleksyjnego przetwarzania tekstów, w tym tekstów kultury, prowadząca do osiągnięcia własnych celów, rozwoju osobowego oraz aktywnego uczestnictwa w życiu społeczeństwa;
\n
2)myślenie matematyczne - umiejętność wykorzystania narzędzi matematyki w życiu codziennym oraz formułowania sądów opartych na rozumowaniu matematycznym;
\n
3)myślenie naukowe - umiejętność wykorzystania wiedzy o charakterze naukowym do identyfikowania i rozwiązywania problemów, a także formułowania wniosków opartych na obserwacjach empirycznych dotyczących przyrody i społeczeństwa;
\n
4)umiejętność komunikowania się w języku ojczystym i w językach obcych, zarówno w mowie, jak i w piśmie;
\n
5)umiejętność sprawnego posługiwania się nowoczesnymi technologiami informacyjno-komunikacyjnymi;
\n
6)umiejętność wyszukiwania, selekcjonowania i krytycznej analizy informacji;
\n
7)umiejętność rozpoznawania własnych potrzeb edukacyjnych oraz uczenia się;
\n
8)umiejętność pracy zespołowej.
\n
Jednym z najważniejszych zadań szkoły na III i IV etapie edukacyjnym jest kontynuowanie kształcenia umiejętności posługiwania się językiem polskim, w tym dbałości o wzbogacanie zasobu słownictwa uczniów. Wypełnianie tego zadania należy do obowiązków każdego nauczyciela.
\n
Ważnym zadaniem szkoły na III i IV etapie edukacyjnym jest przygotowanie uczniów do życia w społeczeństwie informacyjnym. Nauczyciele powinni stwarzać uczniom warunki do nabywania umiejętności wyszukiwania, porządkowania i wykorzystywania informacji z różnych źródeł, z zastosowaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych, na zajęciach z różnych przedmiotów.
\n
Realizację powyższych celów powinna wspomagać dobrze wyposażona biblioteka szkolna, dysponująca aktualnymi zbiorami, zarówno w postaci księgozbioru, jak i w postaci zasobów multimedialnych. Nauczyciele wszystkich przedmiotów powinni odwoływać się do zasobów biblioteki szkolnej i współpracować z nauczycielami bibliotekarzami w celu wszechstronnego przygotowania uczniów do samokształcenia i świadomego wyszukiwania, selekcjonowania i wykorzystywania informacji.
\n
Ponieważ środki społecznego przekazu odgrywają coraz większą rolę, zarówno w życiu społecznym, jak i indywidualnym, każdy nauczyciel powinien poświęcić dużo uwagi edukacji medialnej, czyli wychowaniu uczniów do właściwego odbioru i wykorzystania mediów.
\n
Ważnym celem działalności szkoły na III i IV etapie edukacyjnym jest skuteczne nauczanie języków obcych. Bardzo ważne jest dostosowanie zajęć do poziomu przygotowania ucznia, które uzyskał na wcześniejszych etapach edukacyjnych.
\n
Zajęcia z języków obcych nowożytnych prowadzone są na następujących poziomach:
\n
1)na III etapie edukacyjnym: a) na poziomie III.0 - dla początkujących, b) na poziomie III.1 - na podbudowie wymagań dla II etapu edukacyjnego;
\n
2)na IV etapie edukacyjnym: a) na poziomie IV.0 - dla początkujących, b) na poziomie IV.1 - dla kontynuujących naukę: - w zakresie podstawowym - na podbudowie wymagań poziomu III.0 dla III etapu edukacyjnego, - w zakresie rozszerzonym - na podbudowie wymagań poziomu III.1 dla III etapu edukacyjnego, c) na poziomie IV.2 - dla oddziałów dwujęzycznych.
\n
Szkoła powinna też poświęcić dużo uwagi efektywności kształcenia w zakresie nauk przyrodniczych i ścisłych - zgodnie z priorytetami Strategii Lizbońskiej. Kształcenie w tym zakresie jest kluczowe dla rozwoju cywilizacyjnego Polski oraz Europy.
\n
Ważnym zadaniem szkoły na III i IV etapie edukacyjnym jest także edukacja zdrowotna, której celem jest rozwijanie u uczniów postawy dbałości o zdrowie własne i innych ludzi oraz umiejętności tworzenia środowiska sprzyjającego zdrowiu.
\n
W procesie kształcenia ogólnego szkoła na III i IV etapie edukacyjnym kształtuje u uczniów postawy sprzyjające ich dalszemu rozwojowi indywidualnemu i społecznemu, takie jak: uczciwość, wiarygodność, odpowiedzialność, wytrwałość, poczucie własnej wartości, szacunek dla innych ludzi, ciekawość poznawcza, kreatywność, przedsiębiorczość, kultura osobista, gotowość do uczestnictwa w kulturze, podejmowania inicjatyw oraz do pracy zespołowej. W rozwoju społecznym bardzo ważne jest kształtowanie postawy obywatelskiej, postawy poszanowania tradycji i kultury własnego narodu, a także postawy poszanowania dla innych kultur i tradycji. Szkoła podejmuje odpowiednie kroki w celu zapobiegania wszelkiej dyskryminacji.
\n
Wiadomości i umiejętności, które uczeń zdobywa na III i IV etapie edukacyjnym opisane są, zgodnie z ideą europejskich ram kwalifikacji, w języku efektów kształcenia1)Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie ustanowienia europejskich ram kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie (2008/C111/01).. Cele kształcenia sformułowane są w języku wymagań ogólnych, a treści nauczania oraz oczekiwane umiejętności uczniów sformułowane są w języku wymagań szczegółowych.
\n
Działalność edukacyjna szkoły jest określona przez:
\n
1)szkolny zestaw programów nauczania, który uwzględniając wymiar wychowawczy, obejmuje całą działalność szkoły z punktu widzenia dydaktycznego;
\n
2)program wychowawczy szkoły, obejmujący wszystkie treści i działania o charakterze wychowawczym;
\n
3)program profilaktyki dostosowany do potrzeb rozwojowych uczniów oraz potrzeb danego środowiska, obejmujący wszystkie treści i działania o charakterze profilaktycznym.
\n
Szkolny zestaw programów nauczania, program wychowawczy szkoły oraz program profilaktyki tworzą spójną całość i muszą uwzględniać wszystkie wymagania opisane w podstawie programowej.
\n
Ich przygotowanie i realizacja są zadaniem zarówno całej szkoły, jak i każdego nauczyciela.
\n
Szkoła oraz poszczególni nauczyciele podejmują działania mające na celu zindywidualizowane wspomaganie rozwoju każdego ucznia, stosownie do jego potrzeb i możliwości. Nauczanie uczniów z niepełnosprawnościami, w tym uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim, dostosowuje się do ich możliwości psychofizycznych oraz tempa uczenia się.
\n
Na III i IV etapie edukacyjnym wymaga się od uczniów także wiadomości i umiejętności zdobytych na wcześniejszych etapach edukacyjnych.
\n
Strategia uczenia się przez całe życie wymaga umiejętności podejmowania ważnych decyzji poczynając od wyboru szkoły ponadgimnazjalnej, kierunku studiów lub konkretnej specjalizacji zawodowej, poprzez decyzje o wyborze miejsca pracy, sposobie podnoszenia oraz poszerzania swoich kwalifikacji, aż do ewentualnych decyzji o zmianie zawodu.
\n
Łącznie III i IV etap edukacyjny zapewniają wspólny i jednakowy dla wszystkich zasób wiedzy w zakresie podstawowym. Na IV etapie edukacyjnym możliwe jest ponadto kształcenie w zakresie rozszerzonym o istotnie szerszych wymaganiach w stosunku do zakresu podstawowego.
\n
Na IV etapie edukacyjnym przedmioty mogą być nauczane w zakresie podstawowym lub w zakresie rozszerzonym:
\n
1)tylko w zakresie podstawowym - przedmioty: wiedza o kulturze, podstawy przedsiębiorczości, wychowanie fizyczne, edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie do życia w rodzinie, etyka;
\n
2)w zakresie podstawowym i w zakresie rozszerzonym: a) język polski, język obcy nowożytny na poziomie IV.1, matematyka, język mniejszości narodowej lub etnicznej oraz język regionalny - język kaszubski; uczeń realizuje zakres podstawowy albo zakres rozszerzony (wymagania szczegółowe dla zakresu rozszerzonego obejmują także wszystkie wymagania szczegółowe dla zakresu podstawowego); b) historia, wiedza o społeczeństwie, geografia, biologia, chemia, fizyka, informatyka; uczeń obowiązkowo realizuje zakres podstawowy (zakres rozszerzony stanowi kontynuację nauczania danego przedmiotu w zakresie podstawowym);
\n
3)tylko w zakresie rozszerzonym - przedmioty: historia muzyki, historia sztuki, język łaciński i kultura antyczna, filozofia.
\n
Szkoła ma obowiązek zadbać o wszechstronny rozwój każdego ucznia i dlatego dla uczniów, którzy wybierają kształcenie w zakresie rozszerzonym z przedmiotów matematyczno-przyrodniczych przewidziany jest dodatkowo przedmiot uzupełniający historia i społeczeństwo, który poszerza ich wiedzę w zakresie nauk humanistycznych oraz kształtuje postawy obywatelskie. Natomiast dla uczniów, którzy wybierają kształcenie w zakresie rozszerzonym z przedmiotów humanistycznych przewidziany jest dodatkowo przedmiot uzupełniający przyroda, który poszerza ich wiedzę w zakresie nauk matematyczno-przyrodniczych.
\n
Szkoła ma obowiązek przygotować uczniów do podejmowania przemyślanych decyzji, także poprzez umożliwianie im samodzielnego wyboru części zajęć edukacyjnych. Dlatego na III i IV etapie edukacyjnym uczniowie mogą wybrać przedmioty uzupełniające:
\n
1)na III etapie edukacyjnym - zajęcia artystyczne oraz zajęcia techniczne;
\n
2)na IV etapie edukacyjnym - zajęcia artystyczne oraz ekonomia w praktyce.
\n
Przedmioty nauczane na III i IV etapie edukacyjnym Nazwa przedmiotu III etap edukacyjny IV etap edukacyjny zakres podstawowy zakres rozszerzony Język polski ■ ■ ■ Języki obce nowożytne ■ ■ ■ Wiedza o kulturze ■ Muzyka ■ Historia muzyki ■ Plastyka ■ Historia sztuki ■ Język łaciński i kultura antyczna ■ Filozofia ■ Historia ■ ■ ■ Wiedza o społeczeństwie ■ ■ Podstawy przedsiębiorczości ■ ■ Geografia ■ ■ ■ Biologia ■ ■ ■ Chemia ■ ■ ■ Fizyka ■ ■ ■ Matematyka ■ ■ ■ Informatyka ■ ■ ■ Wychowanie fizyczne ■ ■ Edukacja dla bezpieczeństwa ■ ■ Wychowanie do życia w rodzinie2)Sposób nauczania przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie określa rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 1999 r. w sprawie sposobu nauczania szkolnego oraz zakresu treści dotyczących wiedzy o życiu seksualnym człowieka, o zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa, o wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego (Dz. U. Nr 67, poz. 756, z 2001 r. Nr 79, poz. 845, z 2002 r. Nr 121, poz.
\n
1037, z 2009 r. Nr 131, poz. 1079 oraz z 2012 r. poz. 300). ■ ■ Etyka ■ ■ Język mniejszości narodowej lub etnicznej3)Przedmiot język mniejszości narodowej lub etnicznej oraz przedmiot język regionalny -język kaszubski jest realizowany w szkołach (oddziałach) z nauczaniem języka mniejszości narodowych lub etnicznych oraz języka regionalnego - języka kaszubskiego, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 listopada 2007 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym (Dz. U. Nr 214, poz. 1579, z 2010 r. Nr 109, poz. 712 oraz z 2012 r. poz. 393). ■ ■ ■ Język regionalny -język kaszubski3)Przedmiot język mniejszości narodowej lub etnicznej oraz przedmiot język regionalny -język kaszubski jest realizowany w szkołach (oddziałach) z nauczaniem języka mniejszości narodowych lub etnicznych oraz języka regionalnego - języka kaszubskiego, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 listopada 2007 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym (Dz. U. Nr 214, poz. 1579, z 2010 r. Nr 109, poz. 712 oraz z 2012 r. poz. 393). ■ ■ ■ Przedmioty uzupełniające nauczane na III i IV etapie edukacyjnym Nazwa przedmiotu III etap edukacyjny IV etap edukacyjny Zajęcia artystyczne ■ ■ Historia i społeczeństwo ■ Ekonomia w praktyce ■ Przyroda ■ Zajęcia techniczne ■ JĘZYK POLSKI III etap edukacyjny Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji.
\n
Uczeń samodzielnie dociera do informacji; rozumie komunikaty o coraz bardziej skomplikowanej organizacji - werbalne i niewerbalne; podejmuje refleksję nad znaczeniami słów i dąży do ich dokładnego rozumienia; krytycznie ocenia zawartość komunikatów.
\n
II.
\n
Analiza i interpretacja tekstów kultury.
\n
Uczeń doskonali sprawność analizy i interpretacji tekstów kultury; zyskuje nowe narzędzia, dzięki którym jego lektura jest coraz dojrzalsza, bardziej świadoma i samodzielna; poznaje nowe gatunki i konwencje literackie; wykorzystuje poznane pojęcia w refleksji o literaturze i wartościach; czyta teksty kultury odpowiadające charakterystycznej dla tego wieku wrażliwości - z zakresu literatury młodzieżowej i popularnej; stopniowo zaczyna poznawać dzieła klasyczne ważne dla kultury polskiej i światowej.
\n
III.
\n
Tworzenie wypowiedzi.
\n
Uczeń zyskuje coraz wyraźniejszą świadomość funkcji środków językowych, które służą formułowaniu wypowiedzi; zdobywa wiedzę o różnych odmianach polszczyzny i kształci umiejętność poprawnego wykorzystywania ich w różnych sytuacjach, pogłębia znajomość etyki mowy i etykiety języka; poznaje i tworzy nowe, coraz trudniejsze formy wypowiedzi.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe I.
\n
Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji.
\n
1.
\n
Czytanie i słuchanie. Uczeń:
\n
1)odbiera komunikaty pisane, mówione, w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych
\n
-rozróżnia informacje przekazane werbalnie oraz zawarte w dźwięku i obrazie;
\n
2)wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje oraz cytuje odpowiednie fragmenty tekstu;
\n
3)porządkuje informacje w zależności od ich funkcji w przekazie;
\n
4)odróżnia informacje o faktach od opinii;
\n
5)rozpoznaje różnice między fikcją a kłamstwem;
\n
6)rozpoznaje wypowiedzi o charakterze emocjonalnym i perswazyjnym;
\n
7)rozpoznaje intencje wypowiedzi (aprobatę, dezaprobatę, negację, prowokację);
\n
8)dostrzega w wypowiedzi ewentualne przejawy agresji i manipulacji;
\n
9)rozpoznaje wypowiedź argumentacyjną, wskazuje tezę, argumenty i wnioski;
\n
10)rozróżnia gatunki publicystyczne prasowe, radiowe i telewizyjne (artykuł, wywiad, reportaż);
\n
11)czerpie dodatkowe informacje z przypisu.
\n
2.
\n
Samokształcenie i docieranie do informacji. Uczeń:
\n
1)samodzielnie dociera do informacji - w książkach, prasie, mediach elektronicznych oraz w wypowiedziach ustnych;
\n
2)stosuje zasady korzystania z zasobów bibliotecznych, wyszukuje w bibliotece źródła potrzebnych mu informacji;
\n
3)korzysta ze słownika: języka polskiego, poprawnej polszczyzny, frazeologicznego, wyrazów obcych, synonimów i antonimów oraz szkolnego słownika terminów literackich - w formie książkowej i elektronicznej.
\n
3.
\n
Świadomość językowa. Uczeń:
\n
1)rozumie pojęcie stylu, rozpoznaje styl potoczny, urzędowy, artystyczny i naukowy;
\n
2)rozpoznaje wyrazy wieloznaczne i rozumie ich znaczenia w tekście;
\n
3)dostrzega zróżnicowanie słownictwa - rozpoznaje słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo o ograniczonym zasięgu (wyrazy gwarowe, terminy naukowe, archaizmy i neologizmy, eufemizmy i wulgaryzmy; dostrzega negatywne konsekwencje używania wulgaryzmów); rozpoznaje wyrazy rodzime i zapożyczone (obce) - rozumie ich funkcję w tekście;
\n
4)rozpoznaje cechy kultury i języka swojego regionu;
\n
5)rozpoznaje w zdaniach i w równoważnikach zdań różne rodzaje podmiotów, orzeczeń, dopełnień, okoliczników oraz przydawkę - rozumie ich funkcje;
\n
6)rozróżnia rodzaje zdań złożonych podrzędnie i współrzędnie, imiesłowowe równoważniki zdań, zdania bezpodmiotowe oraz rozumie ich funkcje w wypowiedzi;
\n
7)odróżnia temat fleksyjny od końcówki;
\n
8)odróżnia czasowniki dokonane i niedokonane; rozpoznaje tryby i strony (czynną i bierną) czasownika oraz imiesłowy - wyjaśnia ich funkcje w tekście;
\n
9)rozpoznaje temat słowotwórczy i formant w wyrazach pochodnych i wskazuje funkcje formantów w nadawaniu znaczenia wyrazom pochodnym.
\n
II.
\n
Analiza i interpretacja tekstów kultury. Uczeń zna teksty literackie i inne teksty kultury wskazane przez nauczyciela.
\n
1.
\n
Wstępne rozpoznanie. Uczeń:
\n
1)opisuje odczucia, które budzi w nim dzieło;
\n
2)rozpoznaje problematykę utworu.
\n
2.
\n
Analiza. Uczeń:
\n
1)przedstawia najistotniejsze treści wypowiedzi w takim porządku, w jakim występują one w tekście;
\n
2)charakteryzuje postać mówiącą w utworze;
\n
3)rozróżnia narrację pierwszoosobową i trzecioosobową oraz potrafi określić ich funkcje w utworze;
\n
4)wskazuje funkcje użytych w utworze środków stylistycznych z zakresu słownictwa (neologizmów, archaizmów, zdrobnień, zgrubień, metafor), składni (powtórzeń, pytań retorycznych, różnego typu zdań i równoważników), fonetyki (rymu, rytmu, wyrazów dźwiękonaśladowczych);
\n
5)omawia funkcje elementów konstrukcyjnych utworu (tytułu, podtytułu, motta, apostrofy, puenty, punktu kulminacyjnego);
\n
6)przypisuje czytany utwór do właściwego rodzaju literackiego (epika, liryka, dramat);
\n
7)rozpoznaje czytany utwór jako: przypowieść, pamiętnik, dziennik, komedię, dramat (gatunek), tragedię, balladę, nowelę, hymn, powieść historyczną;
\n
8)rozpoznaje odmiany gatunkowe literatury popularnej: powieść lub opowiadanie obyczajowe, przygodowe, detektywistyczne, fantastycznonaukowe, fantasy;
\n
9)wskazuje elementy dramatu, takie jak: akt, scena, tekst główny, tekst poboczny, monolog, dialog;
\n
10)znajduje w tekstach współczesnej kultury popularnej (np. w filmach, komiksach, piosenkach) nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych; wskazuje przykłady mieszania gatunków;
\n
11)uwzględnia w analizie specyfikę tekstów kultury przynależnych do następujących rodzajów sztuki: literatura, teatr, film, muzyka, sztuki plastyczne, sztuki audiowizualne.
\n
3.
\n
Interpretacja. Uczeń:
\n
1)przedstawia propozycję odczytania konkretnego tekstu kultury i uzasadnia ją;
\n
2)uwzględnia w interpretacji potrzebne konteksty, np. biograficzny, historyczny;
\n
3)interpretuje głosowo wybrane utwory literackie (recytowane w całości lub we fragmentach).
\n
4.
\n
Wartości i wartościowanie. Uczeń:
\n
1)ze zrozumieniem posługuje się pojęciami dotyczącymi wartości pozytywnych i ich przeciwieństw oraz określa postawy z nimi związane, np. patriotyzm-nacjonalizm, tolerancja-nietolerancja, piękno-brzydota, a także rozpoznaje ich obecność w życiu oraz w literaturze i innych sztukach;
\n
2)omawia na podstawie poznanych dzieł literackich i innych tekstów kultury podstawowe, ponadczasowe zagadnienia egzystencjalne, np. miłość, przyjaźń, śmierć, cierpienie, lęk, nadzieja, wiara religijna, samotność, inność, poczucie wspólnoty, solidarność, sprawiedliwość; dostrzega i poddaje refleksji uniwersalne wartości humanistyczne;
\n
3)dostrzega zróżnicowanie postaw społecznych, obyczajowych, narodowych, religijnych, etycznych, kulturowych i w ich kontekście kształtuje swoją tożsamość.
\n
III.
\n
Tworzenie wypowiedzi.
\n
1.
\n
Mówienie i pisanie. Uczeń:
\n
1)tworzy spójne wypowiedzi ustne (monologowe i dialogowe) oraz pisemne w następujących formach gatunkowych: urozmaicone kompozycyjnie i fabularnie opowiadanie, opis sytuacji i przeżyć, zróżnicowany stylistycznie i funkcjonalnie opis zwykłych przedmiotów lub dzieł sztuki, charakterystyka postaci literackiej, filmowej lub rzeczywistej, sprawozdanie z lektury, filmu, spektaklu i ze zdarzenia z życia, rozprawka, podanie, życiorys i CV, list motywacyjny, dedykacja; dostosowuje odmianę i styl języka do gatunku, w którym się wypowiada;
\n
2)stosuje zasady organizacji tekstu zgodne z wymogami gatunku, tworząc spójną pod względem logicznym i składniowym wypowiedź na zadany temat;
\n
3)tworzy plan twórczy własnej wypowiedzi;
\n
4)dokonuje starannej redakcji tekstu napisanego ręcznie i na komputerze (umiejętnie formatuje tekst, dobiera rodzaj czcionki według rozmiaru i kształtu, stosuje właściwe odstępy, wyznacza marginesy i justuje tekst, dokonuje jego korekty, jednocześnie kontrolując autokorektę), poprawia ewentualne błędy językowe, ortograficzne oraz interpunkcyjne;
\n
5)uczestniczy w dyskusji, uzasadnia własne zdanie, przyjmuje poglądy innych lub polemizuje z nimi;
\n
6)przestrzega zasad etyki mowy w różnych sytuacjach komunikacyjnych, m.in. zna konsekwencje stosowania form charakterystycznych dla elektronicznych środków przekazywania informacji, takich jak: SMS, e-mail, czat, blog (ma świadomość niebezpieczeństwa oszustwa i manipulacji powodowanych anonimowością uczestników komunikacji w sieci, łatwego obrażania obcych, ośmieszania i zawstydzania innych wskutek rozpowszechniania obrazów przedstawiających ich w sytuacjach kłopotliwych, zna skutki kłamstwa, manipulacji, ironii);
\n
7)stosuje zasady etykiety językowej - wie, w jaki sposób zwracać się do rozmówcy w zależności od sytuacji i relacji, łączącej go z osobą, do której mówi (dorosły, rówieśnik, obcy, bliski), zna formuły grzecznościowe, zna konwencje językowe zależne od środowiska (np. sposób zwracania się do nauczyciela, lekarza, profesora wyższej uczelni), ma świadomość konsekwencji używania formuł niestosownych i obraźliwych;
\n
8)świadomie, odpowiedzialnie, selektywnie korzysta (jako odbiorca i nadawca) z elektronicznych środków przekazywania informacji, w tym z Internetu.
\n
2.
\n
Świadomość językowa. Uczeń:
\n
1)rozróżnia normę językową wzorcową oraz użytkową i stosuje się do nich;
\n
2)sprawnie posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą polszczyzny; zna granice stosowania slangu młodzieżowego;
\n
3)tworząc wypowiedzi, dąży do precyzyjnego wysławiania się; świadomie dobiera synonimy i antonimy dla wyrażenia zamierzonych treści;
\n
4)stosuje związki frazeologiczne, rozumiejąc ich znaczenie;
\n
5)stosuje różne rodzaje zdań we własnych tekstach; dostosowuje szyk wyrazów i zdań składowych do wagi, jaką nadaje przekazywanym informacjom;
\n
6)wykorzystuje wiedzę o składni w stosowaniu reguł interpunkcyjnych; stosuje średnik;
\n
7)przekształca części zdania pojedynczego w zdania podrzędne i odwrotnie, przekształca konstrukcje strony czynnej w konstrukcje strony biernej i odwrotnie, zamienia formy osobowe czasownika na imiesłowy i odwrotnie - ze świadomością ich funkcji i odpowiednio do celu całej wypowiedzi; zamienia mowę niezależną na zależną;
\n
8)wprowadza do wypowiedzi partykuły, rozumiejąc ich rolę w modyfikowaniu znaczenia składników wypowiedzi;
\n
9)wykorzystuje wykrzyknik jako część mowy w celu wyrażenia emocji; stosuje wołacz w celu osiągnięcia efektów retorycznych;
\n
10)stosuje poprawne formy odmiany rzeczowników, czasowników (w tym imiesłowów), przymiotników, liczebników i zaimków; stosuje poprawne formy wyrazów w związkach składniowych (zgody i rządu);
\n
11)operuje słownictwem z określonych kręgów tematycznych (na tym etapie rozwijanym i koncentrującym się przede wszystkim wokół tematów: rozwój psychiczny, moralny i fizyczny człowieka; społeczeństwo i kultura; region i Polska).
\n
Teksty kultury 1.
\n
Teksty poznawane w całości - nie mniej niż 5 pozycji książkowych w roku szkolnym oraz wybrane przez nauczyciela teksty o mniejszej objętości, przy czym nie można pominąć autorów i utworów oznaczonych gwiazdką: *Jan Kochanowski - wybrane fraszki, Treny (V, VII, VIII); William Szekspir Romeo i Julia; Molier Świętoszek lub Skąpiec; *Ignacy Krasicki - wybrane bajki; Aleksander Fredro *Zemsta; Adam Mickiewicz - wybrana ballada, *Dziady cz. II, Reduta Ordona; Bolesław Prus lub Eliza Orzeszkowa - wybrana nowela; *Henryk Sienkiewicz - wybrana powieść historyczna (Quo vadis, Krzyżacy lub Potop);wybrane wiersze następujących poetów XX w.: Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Kazimierz Wierzyński, Julian Tuwim, Czesław Miłosz, ks. Jan Twardowski, Wisława Szymborska, Zbigniew Herbert; Aleksander Kamiński Kamienie na szaniec lub Arkady Fiedler Dywizjon 303; utwór podejmujący problematykę Holokaustu, np. wybrane opowiadanie Idy Fink; Konstanty Ildefons Gałczyński - wybrane utwory; Stanisław Lem - wybrane opowiadanie; Sławomir Mrożek - wybrane opowiadanie; Antoine de Saint Exupéry Mały Książę; wybrana powieść przygodowa; wybrana młodzieżowa powieść obyczajowa (np. Małgorzaty Musierowicz, Doroty Terakowskiej lub innych współczesnych autorów podejmujących problematykę dojrzewania); wybrany utwór fantasy (np. Ursuli Le Guin, Johna Ronalda Reuela Tolkiena, Andrzeja Sapkowskiego); wybrany utwór detektywistyczny (np. Arthura Conan Doyle'a lub Agaty Christie); wybrane opowiadanie z literatury światowej XX w. (inne niż wskazane wyżej); wybrana powieść współczesna z literatury polskiej i światowej (inna niż wskazana wyżej); inne pozycje książkowe wskazane przez nauczyciela lub zaproponowane przez uczniów (przynajmniej jedna rocznie).
\n
2.
\n
Teksty poznawane w całości lub w części (decyzja należy do nauczyciela):
\n
Homer Iliada i Odyseja lub Jan Parandowski Przygody Odyseusza; Pieśń o Rolandzie; Juliusz Słowacki Balladyna; Miron Białoszewski Pamiętnik z powstania warszawskiego; Ryszard Kapuściński - wybrany utwór.
\n
Biblia (opis stworzenia świata i człowieka z Księgi Rodzaju, przypowieść ewangeliczna, hymn św. Pawła o miłości); wybrane mity greckie.
\n
3.
\n
Wybór publicystyki z prasy i innych środków społecznego przekazu; wybrany komiks; wybrane programy telewizyjne.
\n
JĘZYK POLSKI IV etap edukacyjny Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji.
\n
Uczeń rozumie teksty o skomplikowanej budowie; dostrzega sensy zawarte w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje funkcje tekstu i środki językowe służące ich realizacji; ma świadomość kryteriów poprawności językowej.
\n
II.
\n
Analiza i interpretacja tekstów kultury.
\n
Uczeń stosuje w analizie podstawowe pojęcia z zakresu poetyki; w interpretacji tekstu wykorzystuje wiedzę o kontekstach, w jakich może być on odczytywany; poznaje niezbędne dla lektury fakty z historii literatury i innych dziedzin humanistyki; odczytuje rozmaite sensy dzieła; dokonuje interpretacji porównawczej.
\n
III.
\n
Tworzenie wypowiedzi.
\n
Uczeń buduje wypowiedzi o wyższym stopniu złożoności; stosuje w nich podstawowe zasady logiki i retoryki; ma świadomość własnej kompetencji językowej.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe ZAKRES PODSTAWOWY ZAKRES ROZSZERZONY I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji.
\n
1.Czytanie i słuchanie. Uczeń:
\n
1)odczytuje sens całego tekstu (a w nim znaczenia wyrazów, związków frazeologicznych, zdań, grup zdań uporządkowanych w akapicie, odróżnia znaczenie realne i etymologiczne) oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; potrafi objaśnić ich sens oraz funkcję na tle całości; spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
\n
1)czyta utwory stanowiące konteksty dla tekstów kultury poznawanych w szkole;
\n
2)twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretyczno literackie (np. recenzja, szkic, artykuł, esej);
\n
2)rozpoznaje specyfikę tekstów publicystycznych (artykuł, felieton, reportaż), politycznych (przemówienie) i popularnonaukowych; wśród tekstów prasowych rozróżnia wiadomość i komentarz; odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte;
\n
3)porównuje tekst linearny i hipertekst rozumiany jako wypowiedź nieciągła, nielinearna, stanowiąca system powiązanych segmentów tekstowych, łączonych dowolnie przez użytkownika języka w każdorazowym akcie odbioru;
\n
3)rozpoznaje typ nadawcy i adresata tekstu;
\n
4)rozpoznaje retoryczną organizację wypowiedzi - wskazuje zastosowane w niej sposoby osiągania przejrzystości i sugestywności;
\n
4)wskazuje charakterystyczne cechy stylu danego tekstu, rozpoznaje zastosowane w nim środki językowe i ich funkcje w tekście;
\n
5)rozpoznaje mechanizmy nowomowy charakterystyczne dla systemów totalitarnych.
\n
5)wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia;
\n
6)rozróżnia w dialogu odpowiedzi właściwe i unikowe;
\n
7)rozpoznaje w wypowiedzi ironię, objaśnia jej mechanizm i funkcję;
\n
8)rozpoznaje pytania podchwytliwe i sugerujące odpowiedź;
\n
9)rozpoznaje manipulację językową w tekstach reklamowych, w języku polityków i dziennikarzy.
\n
2.Samokształcenie i docieranie do informacji. Uczeń:
\n
1)szuka literatury przydatnej do opracowania różnych zagadnień; selekcjonuje ją według wskazanych kryteriów (w zasobach bibliotecznych korzysta zarówno z tradycyjnego księgozbioru, jak i z zapisów multimedialnych i elektronicznych, w tym Internetu); spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
\n
1)samodzielnie wybiera do lektury teksty, stosując różne kryteria wyboru, które potrafi uzasadnić;
\n
2)adiustuje tekst na poziomie elementarnym.
\n
2)korzysta ze słowników i leksykonów, w tym słowników etymologicznych i symboli;
\n
3)tworzy przedmiotowe bazy danych zawierające informacje zdobywane w toku nauki;
\n
4)sporządza opis bibliograficzny książki i artykułu, zapisów elektronicznych, bibliografię wybranego tematu.
\n
3.Świadomość językowa. Uczeń:
\n
1)analizuje i definiuje (w razie potrzeby z pomocą słowników) znaczenia słów; spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
\n
2)zna pojęcia znaku i systemu znaków; uzasadnia, że język jest systemem znaków; rozróżnia znaki werbalne i niewerbalne, ma świadomość ich różnych funkcji i sposobów interpretacji;
\n
1)rozróżnia i omawia na wybranych przykładach funkcje języka - poznawczą (kategoryzowanie świata), komunikacyjną (tworzenie wypowiedzi i stosowanie języka w aktach komunikacji) oraz społeczną (jednoczenie grupy i budowanie tożsamości zbiorowej - regionalnej, środowiskowej, narodowej);
\n
3)zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca, kod, komunikat, kontekst), dostrzega i omawia współczesne zmiany modelu komunikacji językowej (np. różnice między tradycyjną komunikacją ustną lub pisaną a komunikacją przez Internet);
\n
2)dostrzega związek języka z obrazem świata;
\n
3)rozpoznaje i wskazuje wybrane cechy języka polskiego, które świadczą o jego przynależności do rodziny języków słowiańskich; sytuuje polszczyznę na tle innych języków używanych w Europie;
\n
4)rozpoznaje i nazywa funkcje tekstu (informatywną, poetycką, ekspresywną, impresywną w tym perswazyjną);
\n
4)postrzega styl potoczny jako centrum systemu stylowego polszczyzny, od którego odróżniają się inne style: artystyczny, naukowy, urzędowy, publicystyczny.
\n
5)wskazuje w czytanych tekstach i analizuje przykłady odmian terytorialnych, środowiskowych i zawodowych polszczyzny;
\n
6)rozpoznaje w czytanych tekstach oraz wypowiedziach mówionych stylizację, rozróżnia jej rodzaje (archaizację, dialektyzację, kolokwializację) i określa funkcje;
\n
7)rozróżnia pojęcia błędu językowego i zamierzonej innowacji językowej, poprawności i stosowności wypowiedzi; rozpoznaje i poprawia różne typy błędów językowych;
\n
8)odróżnia słownictwo neutralne od emocjonalnego i wartościującego, oficjalne od swobodnego.
\n
II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Uczeń zna teksty literackie i inne teksty kultury wskazane przez nauczyciela.
\n
1.Wstępne rozpoznanie. Uczeń:
\n
1)prezentuje własne przeżycia wynikające z kontaktu z dziełem sztuki; spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego.
\n
2)określa problematykę utworu;
\n
3)rozpoznaje konwencję literacką (stałe pojawianie się danego literackiego rozwiązania w obrębie pewnego historycznie określonego zbioru utworów).
\n
2.Analiza. Uczeń:
\n
1)wskazuje zastosowane w utworze środki wyrazu artystycznego i ich funkcje (poznane wcześniej, a ponadto: oksymorony, synekdochy, hiperbole, elipsy, paralelizmy) oraz inne wyznaczniki poetyki danego utworu (z zakresu podstaw wersyfikacji, kompozycji, genologii) i określa ich funkcje; spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
\n
1)wskazuje związki między różnymi aspektami utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym);
\n
2)dostrzega przemiany konwencji i praktykę ich łączenia (synkretyzm konwencji i gatunków);
\n
2)dostrzega w czytanych utworach cechy charakterystyczne określonej epoki (średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, współczesność);
\n
3)rozpoznaje aluzje literackie i symbole kulturowe (np. biblijne, romantyczne) oraz ich funkcję ideową i kompozycyjną, a także znaki tradycji, np. antycznej, judaistycznej, chrześcijańskiej, staropolskiej;
\n
3)analizując teksty dawne, dostrzega różnice językowe (fonetyczne, leksykalne) wynikające ze zmian historycznych;
\n
4)dostrzega w czytanych utworach: parodię, parafrazę i trawestację, wskazuje ich wzorcetekstowe;
\n
4)rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera (narracją, fabuła, sytuacja liryczna, akcja);
\n
5)rozpoznaje i charakteryzuje styl utworu, np. wiersza renesansowego, barokowego, klasycystycznego, romantycznego.
\n
5)porównuje utwory literackie lub ich fragmenty (dostrzega cechy wspólne i różne).
\n
3.Interpretacja. Uczeń:
\n
1)wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji); spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
\n
1)dostrzega i komentuje estetyczne wartości utworu literackiego;
\n
2)wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne);
\n
2)przeprowadza interpretację porównawczą utworów literackich;
\n
3)porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich;
\n
3)w interpretacji eseju i felietonu wykorzystuje wiedzę o ich cechach gatunkowych;
\n
4)odczytuje treści alegoryczne i symboliczne utworu.
\n
4)konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi.
\n
4.Wartości i wartościowanie. Uczeń:
\n
1)dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu, (np. język jasny, prosty, zrozumiały, obrazowy, piękny), jest narzędziem wartościowania, a także źródłem poznania wartości (utrwalonych w znaczeniach nazw wartości, takich jak: dobro, prawda, piękno; wiara, nadzieja, miłość; wolność, równość, braterstwo;
\n
Bóg, honor, ojczyzna; solidarność, niepodległość, tolerancja); spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
\n
1)wskazuje różne sposoby wyrażania wartościowań w tekstach.
\n
2)dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości narodowe i uniwersalne;
\n
3)dostrzega w świecie konflikty wartości (np. równości i wolności, sprawiedliwości i miłosierdzia) oraz rozumie źródła tych konfliktów.
\n
III. Tworzenie wypowiedzi.
\n
1.Mówienie i pisanie. Uczeń:
\n
1)tworzy dłuższy tekst pisany lub mówiony (rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
\n
1)tworzy wypowiedzi ze świadomością ich funkcji sprawczej;
\n
2)ocenia własną kompetencję językową (poprawność gramatyczną i słownikową) oraz kompetencję komunikacyjną (stosowność i skuteczność wypowiadania się).
\n
2)przygotowuje wypowiedź (wybiera formę gatunkową i odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo);
\n
3)tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie);
\n
4)publicznie wygłasza przygotowaną przez siebie wypowiedź, dbając o dźwiękową wyrazistość przekazu (w tym także tempo mowy i donośność głosu);
\n
5)stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne, zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji; wystrzega się nieuczciwych zabiegów erystycznych;
\n
6)opracowuje redakcyjnie własny tekst (dokonuje uzupełnień, przekształceń, skrótów, eliminuje przypadkową niejednoznaczność wypowiedzi, sporządza przypisy);
\n
7)wykonuje różne działania na tekście cudzym (np. streszcza, parafrazuje, sporządza konspekt, cytuje).
\n
2.Świadomość językowa. Uczeń:
\n
1)operuje słownictwem z określonych kręgów tematycznych (na tym etapie rozwijanym i koncentrującym się przede wszystkim wokół tematów: Polska, Europa, świat współczesność i przeszłość; kultura, cywilizacja, polityka). spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego.
\n
Teksty kultury ZAKRES PODSTAWOWY ZAKRES ROZSZERZONY 1. Teksty poznawane w całości (nie mniej niż 13 pozycji książkowych odpowiednio w trzyletnim bądź czteroletnim okresie nauczania oraz wybrane przez nauczyciela teksty o mniejszej objętości, przy czym nie można pominąć autorów i utworów oznaczonych gwiazdką):
\n
Sofokles Antygona lub Król Edyp (wersja literacka lub spektakl teatralny);* Bogurodzica; Lament świętokrzyski;*Jan Kochanowski - wybrane pieśni, treny (inne niż w gimnazjum) i psalm;Mikołaj Sęp Szarzyński - wybrane sonety;William Szekspir Makbet lub Hamlet;Adam Mickiewicz - wybrane sonety i inne wiersze (w tym Romantyczność), *'Dziadów część III, *Pan Tadeusz;Juliusz Słowacki - wybrane wiersze;Cyprian Norwid - wybrane wiersze;Bolesław Prus * Lalka;Fiodor Dostojewski - wybrany utwór, np. Zbrodnia i kara, Łagodna;Joseph Conrad Jądro ciemności;Jan Kasprowicz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer,Leopold Staff- wybrane wiersze;Stanisław Wyspiański * Wesele;Władysław Stanisław Reymont Chłopi (tom I - Jesień);Stefan Żeromski - wybrany utwór (Ludzie bezdomni, Wierna rzeka, Echa leśne lub Przedwiośnie);Bolesław Leśmian, Julian Tuwim, Jan Lechoń, Julian Przyboś, Józef Czechowicz, Konstanty Ildefons Gałczyński - wybrane wiersze;Jarosław Iwaszkiewicz - wybrane opowiadanie;*Bruno Schulz- wybrane opowiadanie;Tadeusz Borowski - wybrane opowiadanie;Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Różewicz, Czesław Miłosz, Wisława Szymborska, Zbigniew Herbert, Ewa Lipska, Adam Zagajewski, Stanisław Barańczak - wybrane wiersze;Miron Białoszewski - wybrane utwory;wybrany dramat dwudziestowieczny z literatury polskiej (np. Stanisława Ignacego Witkiewicza, Sławomira Mrożka lub Tadeusza Różewicza);wybrana powieść polska z XX lub XXI w. (np. Marii Kuncewiczowej Cudzoziemka, Zofii Nałkowskiej Granica, Józefa Mackiewicza Droga donikąd, Stanisława Lema Solaris, Juliana Stryjkowskiego Austeria, Tadeusza Konwickiego Kronika wypadków miłosnych);wybrana powieść światowa z XX lub XXI w. (np. Franza Kafki Proces, Alberta Camusa Dżuma, George'a Orwella Rok 1984, Isaaca Bashevisa Singera Sztukmistrz z Lublina, Gabriela Garcii Marqueza Sto lat samotności, Umberto Eco Imię róży).
\n
Teksty określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:Horacy - wybrane liryki;Jan Kochanowski Treny (jako cykl poetycki); poezja barokowa (np. Daniel Naborowski, Jan Andrzej Morsztyn);wybrany wiersz z romantycznej poezji europejskiej;Juliusz Słowacki Kordian lub Fantazy;Zygmunt Krasiński Nie-Boska Komedia;realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (np. Honoriusz Balzak Ojciec Goriot, Emil Zola Narta lub Gustaw Flaubert Pani Bovary);Stanisław Ignacy Witkiewicz Szewcy;Gustaw Herling-Grudziński - wybrane opowiadanie;Michaił Bułhakow Mistrz i Małgorzata;wybrana powieść lub zbiór opowiadań z XX lub XXI w. (np. Marii Dąbrowskiej, Zofii Nałkowskiej, Marii Kuncewiczowej, Józefa Wittlina, Józefa Mackiewicza, Juliana Stryjkowskiego, Andrzeja Kuśniewicza, Tadeusza Konwickiego, Stanisława Lema, Wiesława Myśliwskiego, Marka Nowakowskiego, Jerzego Pilcha, Olgi Tokarczuk, Stefana Chwina, Pawła Huellego);wybrana powieść (lub zbiory opowiadań) dwudziestowiecznych autorów z literatury światowej (np. Franza Kafki, Thomasa Manna, Vladimira Nabokova, Alberta Camusa, Isaaca Bashevisa Singera, Johna Steinbecka, Kurta Vonneguta, Gabriela Garcii Marqueza, Günthera Grassa, Umberto Eco, Milana Kundery);wybrane wiersze dwudziestowiecznych poetów polskich (innych niż wymienieni na poziomie podstawowym).
\n
2.Teksty poznawane w całości lub w części (decyzja należy do nauczyciela), przy czym nie można pominąć utworu oznaczonego gwiazdką: wybór mitów;Dzieje Tristana i Izoldy;Miguel Cervantes Don Kichote;Jan Chryzostom Pasek Pamiętniki;Ignacy Krasicki - wybrana satyra lub Monachomachia;Adam Mickiewicz Dziady część IV;Juliusz Słowacki Kordian;Witold Gombrowicz *Ferdydurke;Irit Amiel - wybrane opowiadanie z tomu Osmaleni lub Hanna Krall Zdążyć przed Panem Bogiem;Gustaw Herling-Grudziński Inny świat;Ryszard Kapuściński Podróże z Herodotem;Biblia (wybrane psalmy, fragmenty: Pieśni nad Pieśniami, Księgi Hioba, Apokalipsy Św. Jana); teksty określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:wybrany esej Mieczysława Jastruna lub Zygmunta Kubiaka poświęcony kulturze antycznej;Dante Alighieri Boska komedia,Johann Wolfgang Goethe Faust,Czesław Miłosz - wybrany esej;Zbigniew Herbert - wybrany esej;inny esej autora polskiego (np. Kazimierza Wyki, Jana Błońskiego, Marii Janion, Leszka Kołakowskiego, ks. Józefa Tischnera, Jarosława Rymkiewicza, Jerzego Stempowskiego);wybrany reportaż autora polskiego (np. Ryszarda Kapuścińskiego, Krzysztofa Kąkolewskiego, Hanny Krall, Henryka Grynberga);dziennik (np. Marii Dąbrowskiej, Zofii Nałkowskiej, Jarosława Iwaszkiewicza, Witolda Gombrowicza);Jan Paweł II Tryptyk Rzymski;Biblia (fragmenty Starego i Nowego Testamentu jako konteksty interpretacyjne dla lektury dzieł z innych epok).
\n
3.Inne: wybrane filmy z twórczości polskich reżyserów (np. Krzysztofa Kieślowskiego, Andrzeja Munka, Andrzeja Wajdy, Krzysztofa Zanussiego);homilia Jana Pawła II wygłoszona 2 czerwca 1979 roku w Warszawie na Placu Zwycięstwa (Piłsudskiego) - nagranie telewizyjne. jak dla zakresu podstawowego, a ponadto:wybrane filmy z klasyki kinematografii światowej (np. Ingmara Bergmana, Charlesa Chaplina, Federico Felliniego, Akiry Kurosawy, Andrieja Tarkowskiego, Orsona Wellesa);spektakle teatralne (w tym Teatru TV) - przynajmniej jeden w roku;stała lektura gazety codziennej, tygodnika opinii, miesięcznika i kwartalnika.
\n
JĘZYK OBCY NOWOŻYTNY III etap edukacyjny Poziom III.0 - dla początkujących Cele kształcenia - wymagania ogólne I.
\n
Znajomość środków językowych.
\n
Uczeń posługuje się bardzo podstawowym zasobem środków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie tematów wskazanych w wymaganiach szczegółowych.
\n
II.
\n
Rozumienie wypowiedzi.
\n
Uczeń rozumie bardzo proste i krótkie wypowiedzi ustne artykułowane wyraźnie i powoli, w standardowej odmianie języka, a także krótkie i proste wypowiedzi pisemne w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
III.
\n
Tworzenie wypowiedzi.
\n
Uczeń samodzielnie formułuje bardzo krótkie, proste i zrozumiałe wypowiedzi ustne i pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
IV.
\n
Reagowanie na wypowiedzi.
\n
Uczeń uczestniczy w prostej rozmowie i w typowych sytuacjach reaguje w sposób zrozumiały, adekwatnie do sytuacji komunikacyjnej, ustnie lub pisemnie, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
V.
\n
Przetwarzanie wypowiedzi.
\n
Uczeń zmienia formę przekazu ustnego lub pisemnego w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
\n
Treści nauczania - wymagania szczegółowe 1.
\n
Uczeń posługuje się bardzo podstawowym zasobem środków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie następujących tematów:
\n
1)człowiek (np. dane personalne, wygląd zewnętrzny, uczucia i emocje, zainteresowania);
\n
2)dom (np. miejsce zamieszkania, opis domu, pomieszczeń domu i ich wyposażenia);
\n
3)szkoła (np. przedmioty nauczania, życie szkoły);
\n
4)praca (np. popularne zawody i związane z nimi czynności, miejsce pracy);
\n
5)życie rodzinne i towarzyskie (np. członkowie rodziny, koledzy, przyjaciele, czynności życia codziennego, formy spędzania czasu wolnego);
\n
6)żywienie (np. artykuły spożywcze, posiłki, lokale gastronomiczne);
\n
7)zakupy i usługi (np. rodzaje sklepów, towary, sprzedawanie i kupowanie, korzystanie z usług);
\n
8)podróżowanie i turystyka (np. środki transportu, orientacja w terenie, informacja turystyczna, zwiedzanie);
\n
9)kultura (np. dziedziny kultury, uczestnictwo w kulturze);
\n
10)sport (np. popularne dyscypliny sportu, sprzęt sportowy, imprezy sportowe);
\n
11)zdrowie (np. samopoczucie, choroby, ich objawy i leczenie);
\n
12)technika (np. korzystanie z podstawowych urządzeń technicznych);
\n
13)świat przyrody (np. pogoda, rośliny i zwierzęta, krajobraz);
\n
14)elementy wiedzy o krajach obszaru nauczanego języka oraz o kraju ojczystym, z uwzględnieniem kontekstu międzykulturowego oraz tematyki integracji europejskiej.
\n
2.
\n
Uczeń rozumie ze słuchu bardzo proste, krótkie wypowiedzi (np. instrukcje, komunikaty, rozmowy) artykułowane powoli i wyraźnie, w standardowej odmianie języka:
\n
1)reaguje na polecenia;
\n
2)określa główną myśl tekstu;
\n
3)znajduje w tekście określone informacje;
\n
4)określa intencje nadawcy/autora tekstu;
\n
5)określa kontekst wypowiedzi (np. czas, miejsce, sytuację, uczestników).
\n
3.
\n
Uczeń rozumie krótkie, proste wypowiedzi pisemne (np. napisy informacyjne, listy, ulotki reklamowe, jadłospisy, ogłoszenia, rozkłady jazdy i proste teksty narracyjne):
\n
1)określa główną myśl tekstu;
\n
2)znajduje w tekście określone informacje;
\n
3)określa intencje nadawcy/autora tekstu;
\n
4)określa kontekst wypowiedzi (np. nadawcę, odbiorcę, formę tekstu).
\n
4.
\n
Uczeń tworzy bardzo krótkie, proste i zrozumiałe wypowiedzi ustne:
\n
1)opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i czynności;
\n
2)opowiada o wydarzeniach życia codziennego;
\n
3)przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;
\n
4)opisuje swoje upodobania;
\n
5)wyraża swoje opinie i uczucia;
\n
6)przedstawia intencje i plany na przyszłość.
\n
5.
\n
Uczeń tworzy bardzo krótkie, proste i zrozumiałe wypowiedzi pisemne w formie prostych wyrażeń i zdań (np. wiadomość, e-mail, krótki opis):
\n
1)opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i czynności;
\n
2)opisuje wydarzenia życia codziennego;
\n
3)przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;
\n
4)opisuje swoje upodobania;
\n
5)wyraża swoje opinie i uczucia;
\n
6)opisuje intencje i plany na przyszłość.
\n
6.
\n
Uczeń reaguje ustnie w prosty i zrozumiały sposób, w typowych sytuacjach:
\n
1)nawiązuje kontakty towarzyskie (np. przedstawia siebie i inne osoby, wita się i żegna, udziela podstawowych informacji na swój temat i pyta o dane rozmówcy i innych osób);
\n
2)stosuje formy grzecznościowe;
\n
3)uzyskuje i przekazuje proste informacje i wyjaśnienia;
\n
4)prosi o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;
\n
5)wyraża swoje opinie i życzenia, pyta o opinie i życzenia innych;
\n
6)