Mαυρομμάτη Mαρίνα, δια των γονέων αυτής Aντώνη Mαυρομμάτη και Λένιας Mαυρομμάτη ν. Mαρίας Γεωργίου (1997) 1 ΑΑΔ 1627

(1997)1 ΑΑΔ 1627 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων

(1997)1 ΑΑΔ 1627 8 Δεκεμβρίου, 1997 [ΑΡΤΕΜΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, Δ/στές] ΜΑΡΙΝΑ ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗ, ΔΙΑ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΑΥΤΗΣ ΑΝΤΩΝΗ ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗ ΚΑΙ ΛΕΝΙΑΣ ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗ, Εφεσείουσα-Ενάγουσα, v. ΜΑΡΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ, Εφεσίβλητης-Εναγόμενης. (Πολιτική Έφεση Αρ. 9655). Αποζημιώσεις - Γενικές αποζημιώσεις - Ύψος αποζημιώσεων - Τροχαίο ατύχημα - Κορίτσι ηλικίας οκτώ χρόνων τραυματίστηκε στο πρόσωπο, στο γόνατο του δεξιού ποδιού και στο αριστερό κάτω άκρο - Μόνιμες, εμφανείς ουλές, βράχυνση του αριστερού κάτω άκρου και μικρή μυϊκή ατροφία του αριστερού μηρού και της δεξιάς κνήμης - Το πρωτόδικο Δικαστήριο προέβη σε διαπιστώσεις με βάση μόνο τα ιατρικά πιστοποιητικά τα οποία κατατέθηκαν εκ συμφώνου και τα οποία διΐσταντο - Αβεβαιότητα ως προς τα επίδικα θέματα - Διαταγή για επανεκδίκαση. Αποζημιώσεις - Γενικές αποζημιώσεις - Τροχαίο ατύχημα - Σωματικές κακώσεις - Ο δικαστής μπορεί να σχηματίσει κάποια προσωπική αντίληψη από δική του παρατήρηση έξω ή και μέσα στο Δικαστήριο και να καταγράψει λεπτομέρειες, νοουμένου όμως ότι οι κακώσεις είναι επιδεκτικές αντικειμενικής παρατήρησης, όπως για παράδειγμα οι ουλές. Η παρούσα έφεση στρέφεται κατά της πρωτόδικης απόφασης αναφορικά με το ύψος των γενικών αποζημιώσεων το οποίο καθορίστηκε σε ΛΚ8.

1. Ο συνήγορος της εφεσείουσας πρόβαλε σαν λόγο έφεσης πως τα ιατρικά πιστοποιητικά που κατατέθηκαν εκ συμφώνου δεν προσφέρονταν ως βάση χωρίς άλλη μαρτυρία ή έστω εξειδίκευση για τη θεμελίωση σταθερών διαπιστώσεων. Επίσης εισηγήθηκε ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο παρέλειψε να προτιμήσει τη μια ή την άλλη εκδοχή ως πλέον αξιόπιστη ή πειστική. Αποφασίστηκε ότι:
2. Όλοι οι ιατροί θεωρούν ως μόνιμες τις ουλές που περιγράφουν. Όμως το πιστοποιητικό του γιατρού που εξέτασε την εφεσείουσα για λογαριασμό της ασφαλιστικής εταιρείας αναφέρει ότι το σημάδι στο υπερόφρυο του δεξιού οφθαλμού είναι μήκους 1 εκ. και μάλιστα καλύπτεται μερικώς από τρίχες, ενώ τα τεκμήρια 1 και 4 αναφέρονται σε μια ουλή δύσμορφη και το τεκμήριο 5 που είναι μεταγενέστερο και το οποίο επικαλείται τώρα η εφεσείουσα, αναφέρεται σε ουλή μήκους 3 εκ. και ουλή μεσοφρύου χώρας μήκους 3 εκ., επηρμένες και ιδιαίτερα εμφανείς. Τα ιατρικά πιστοποιητικά διΐσταντο επίσης και αναφορικά με τις ουλές στα κάτω άκρα, στη βράχυνση του αριστερού ποδιού και στην πιθανότητα για δημιουργία μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας.
3. Το πρωτόδικο Δικαστήριο υπολόγισε τις ζημιές του αριστερού κάτω άκρου με δεδομένο πως αποκαταστάθηκαν, όπως πιστοποίησε ο ιατρός της ασφαλιστικής εταιρείας. Επίσης δεν περιέλαβε στα κατάλοιπα την πιθανότητα για μετατραυματική οστεοαρθρίτιδα.
4. Η διχογνωμία ως προς το αν τα ιατρικά πιστοποιητικά προσκομίστηκαν για να αποτελέσουν τη βάση στο σύνολό τους ή αν ορισμένο από το περιεχόμενό τους θα έπρεπε να αγνοηθεί ενόψει του τρόπου με τον οποίο διατυπώθηκαν στην έκθεση απαιτήσεως οι κακώσεις της εφεσείουσας και τα κατάλοιπά τους, δείχνει ότι είχε προπαρασκευαστεί ελλειπώς η υιοθέτηση της επιλογής να προσκομιστούν απλώς τα πιστοποιητικά, χωρίς οτιδήποτε άλλο. Η αβεβαιότητα ως προς τι πράγματι ήταν επίδικο οδηγεί σε επανεκδίκαση. Η έφεση επιτυγχάνει. Η πρωτόδικη απόφαση παραμερίζεται. Διατάσσεται η επανεκδίκαση του θέματος των γενικών αποζημιώσεων από άλλο δικαστή. Δεν εκδίδεται διαταγή για έξοδα. H έφεση έγινε δεκτή χωρίς διαταγή για έξοδα. Υποθέσεις που αναφέρθηκαν: GIP Constructions Ltd v. Neophytou and Others

(1983)1 C.L.R. 669, Μουζέ v. Λαμπρή

(1994)1 Α.Α.Δ. 216, Stevens v. William Nash Ltd [1966] 3 All E.R. 156, Φοινικαρίδης και Άλλη v. Γεωργίου και Άλλων

(1991)1 Α.Α.Δ.

1. Έφεση. Έφεση από την ενάγουσα κατά της απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (Νικολάου, A.E.Δ.), που δόθηκε στις 6/2/96 (Αρ. Αγωγής 2894/93), με την οποία εκδόθηκε απόφαση υπέρ της για το ποσό των £8.000 με τόκο, ως γενικές αποζημιώσεις για τραυματισμό της σε τροχαίο ατύχημα. Γ. Μηχανικός, για την Εφεσείουσα. Δ. Κούτρας, για την Εφεσίβλητη. Cur. adv. vult. ΑΡΤΕΜΗΣ, Δ.: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα δώσει ο Δικαστής Γ. Κωνταντινίδης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, Δ.: Η εφεσείουσα, οκτώ χρόνων τότε, κτυπήθηκε από αυτοκίνητο που οδηγούσε η εφεσίβλητη. Συμφωνήθηκε πως την ευθύνη την έφερε κατά 95% η εφεσίβλητη και πως οι ειδικές ζημιές της εφεσείουσας ανέρχονταν σε £1,
2. Απέμεινε ως επίδικο το θέμα των γενικών αποζημιώσεων αλλά και υπήρξε και ως προς αυτό σύγκλιση. Δεν προσκομίστηκε μαρτυρία από τις δυο πλευρές. Παρουσιάστηκαν εκ συμφώνου επτά ιατρικά πιστοποιητικά προερχόμενα από 6 γιατρούς που εξέτασαν την εφεσείουσα. Και η διαδικασία συμπληρώθηκε με την ανάπτυξη των επιχειρημάτων. Το πρωτόδικο δικαστήριο κατέληξε στο ποσό των £8,000 και θέμα της έφεσης είναι η άποψη της εφεσείουσας πως αυτή η εκτίμηση την αδικεί. Οι λόγοι της έφεσης αλλά και τα επιχειρήματα που αναπτύχθηκαν ως προς αυτούς αποκαλύπτουν πως κάθε άλλο παρά προσφέρονταν τα πιστοποιητικά που κατατέθηκαν ως βάση, χωρίς άλλη μαρτυρία ή έστω εξειδίκευση, για τη θεμελίωση σταθερών διαπιστώσεων. Επισημάνθηκαν διαφορές μεταξύ των πιστοποιητικών σε σχέση προς βασικές πτυχές και, βέβαια, οι εισηγήσεις για παράλειψη του πρωτόδικου δικαστηρίου να προτιμήσει τη μιά ή την άλλη εκδοχή ως πλέον αξιόπιστη ή πειστική, παραγνωρίζουν πως τα ιατρικά πιστοποιητικά δεν προσκομίστηκαν ως μαρτυρία που θα αξιολογείτο από την άποψη της αλήθειας ή της ορθότητας του περιεχομένου τους αλλά ως συμφωνημένη απόδοση της συνολικής κατάστασης. Και αυτό, πέρα από την εξ αντικειμένου έλλειψη των κριτηρίων με γνώμονα τα οποία θα ήταν δυνατή η αποδοχή της μιας εκδοχής και η απόρριψη της άλλης. Τα πιστοποιητικά εκδόθηκαν σε διαφορετικές ημερομηνίες και ως προς ορισμένα κατάλοιπα, με μια αυστηρή έστω προσέγγιση, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι τα μεταγενέστερα καταγράφουν την εξέλιξη. Οι δύο πλευρές άλλοτε επικαλούνται και άλλοτε υποβιβάζουν ή ακόμα και παραγνωρίζουν αυτό το στοιχείο αλλά το βασικό είναι πως, κάτω από το σύνολο των περιστάσεων, είναι αμφισβητήσιμο εάν ενυπήρχε καν τέτοιας μορφής συναντίληψη κατά την προσκόμιση των πιστοποιητικών. Δεν υπάρχει, πάντως, τέτοιος συλλογισμός στην πρωτόδικη απόφαση. Ούτως ή άλλως, ορισμένες αντικρουόμενες ή διαφορετικές διαπιστώσεις δεν φαίνεται να είναι δυνατό να αποδοθούν σε πρόοδο ή σε χειροτέρευση λόγω της παρόδου του χρόνου. Θα δούμε τα συγκεκριμένα θέματα που συζητήθηκαν αλλά, πριν από αυτό, σημειώνουμε και την επιπρόσθετη διχογνωμία ως προς το αν, τελικά, τα ιατρικά πιστοποιητικά προσκομίστηκαν για να αποτελέσουν στο σύνολό τους τη βάση ή αν ορισμένο από το περιεχόμενό τους θα έπρεπε να αγνοηθεί ενόψει του τρόπου με τον οποίο διατυπώθηκαν στην έκθεση απαιτήσεως οι κακώσεις που υπέστη η εφεσείουσα και τα κατάλοιπά τους. Θέμα που, μαζί με τα άλλα, δείχνει πόσο ελλειπώς είχε προπαρασκευαστεί η υιοθέτηση της επιλογής να προσκομιστούν απλώς τα πιστοποιητικά, χωρίς οτιδήποτε άλλο. Και ως προς αυτό πρέπει να έχουμε υπόψη πως στις υποθέσεις GIP Constructions Ltd v. Neophytou and Another

(1983)1 C.L.R. 669 και Παναγιώτη Χαραλάμπους Μουζέ v. Λουρέντζου Λαμπρή, Πολιτική έφεση 8174, 30.3.94, η αβεβαιότητα ως προς το τι πράγματι ήταν επίδικο οδήγησε σε επανεκδίκαση. Το πρώτο ζήτημα είναι οι ουλές που απέμειναν. Δεν είναι καθαρό ούτε πόσες ακριβώς ήταν ούτε ποιά ήταν η κατάστασή τους. Το πρωτόδικο δικαστήριο, κατά την περιγραφή των όσων θεωρούσε ως κατάλοιπα, αναφέρθηκε σε άσχημο σημάδι στην έξω πλάγια επιφάνεια του δεξιού γόνατος και σε γραμμοειδές σημάδι στο υπερόφρυο του δεξιού οφθαλμού. Με την προσθήκη πως, για τη διόρθωσή τους θα χρειαστεί νέα χειρουργική επέμβαση που προϋπολογίστηκε ότι θα κοστίσει γύρω στις £2.000. Το θέμα του κόστους και αν αυτό καλύφθηκε με τη συμφωνία ως προς τις ειδικές αποζημιώσεις είναι επίσης ζήτημα που αμφισβητήθηκε αλλά εκείνο που τώρα θέλουμε να επισημάνουμε είναι πως το ιατρικό πιστοποιητικό που αναφερόταν σε τέτοιο κόστος χειρουργικής επέμβασης είχε υπόψη του μόνο "τις ουλές των άκρων". Ποιές φέρονταν να είναι αυτές, θα το δούμε στη συνέχεια. Όπως και τις άλλες. Σε γραμμοειδές σημάδι στο υπερόφρυο του δεξιού οφθαλμού μήκους 1 εκ. που μάλιστα "καλύπτεται μερικώς από τις τρίχες", αναφέρθηκε το πιστοποιητικό του γιατρού που εξέτασε την εφεσείουσα για λογαριασμό της ασφαλιστικής εταιρείας. Σε μια ουλή δύσμορφη, αναφέρονται και τα τεκμήρια 1 και 4 αλλά το τεκμήριο 5, που είναι μεταγενέστερο, δίνει διαφορετική εικόνα και είναι αυτό που τώρα επικαλείται η εφεσείουσα. Αναφέρεται σε ουλή δεξιάς οφρύος μήκους 3 εκ. και ουλή μεσοφρύου χώρας μήκους 3 εκ. "επηρμένες και ιδιαίτερα εμφανείς επειδή αντιστοιχούν προφανώς σε ωρίμανση υπερτροφικών ουλών που σχηματίστηκαν από επούλωση τραυμάτων ολικού πάχους". Τα ίδια και σε σχέση με τα κάτω άκρα. Ο ιατρός της ασφαλιστικής εταιρείας αναφέρεται στο πρώτο του πιστοποιητικό (ημερομηνίας 15.2.94 - τεκ. 6) σε πολλαπλές κυκλοτελείς ουλές στην έξω πλάγια επιφάνεια του δεξιού γόνατος που στο δεύτερο (ημερομηνίας 30.10.95 - τεκμήριο 7) περιγράφονται ως μήκους 1Χ2 εκ. Στο τεκμήριο 1 γίνεται αναφορά σε δύσμορφη ουλή, στο τεκμήριο 2 σε υπερτροφική και εκτεταμένη ουλή εκτεινόμενη προς το μηρό και τη κνήμη, στο τεκμήριο 4 σε δύσμορφες ουλές και στο τεκμήριο 5 ως εξής: Ουλές έξω επιφανείας δεξιού μηρού διαστάσεων 4Χ3, 2Χ1 και 2Χ1 εκ. και ουλή έξω επιφανείας δεξιάς κνήμης και γόνατος διαστάσεων 10Χ7 εκ. Όλες επηρμένες και ιδιαίτερα εμφανείς. Και ας σημειωθεί πως όλοι οι ιατροί θεωρούν μόνιμες τις ουλές που περιγράφουν. Σημειώνουμε πως το πρωτόδικο Δικαστήριο αναφέρει πως του επεδείχθη "το σημάδι που είναι μόνιμο στον αριστερό μηρό" χωρίς όμως να καταγράφει άλλες λεπτομέρειες, όπως θα μπορούσε να κάμει. (Βλ. Stevens v. William Nash Ltd [1966] 3 All E.R. 156, Φοινικαρίδης και Άλλη v. Γεωργίου και Άλλων

(1991)1 Α.Α.Δ. 475). Το δεύτερο ζήτημα είναι βράχυνση του αριστερού κάτω άκρου και η μικρή μυϊκή ατροφία του αριστερού μηρού και της δεξιάς κνήμης. Το πρωτόδικο Δικαστήριο υπολόγισε τις ζημιές με το δεδομένο πως αποκαταστάθηκαν, όπως πιστοποίησε ο ιατρός της ασφαλιστικής εταιρείας. Ενώ η εφεσείουσα, με αναφορά σε άλλα πιστοποιητικά, ισχυρίζεται το αντίθετο. Το τρίτο ζήτημα είναι ο κίνδυνος μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας. Τα ιατρικά πιστοποιητικά συγκρούονται κάθετα, το πρωτόδικο δικαστήριο καταγράφει το διαφορετικό περιεχόμενό τους και σε όσα περιγράφει ως κατάλοιπα δεν περιλαμβάνει αναφορά στο θέμα. Δεν χρειάζεται να αναφερθούμε στο σύνολο των κακώσεων που υπέστη η εφεσείουσα και σε άλλες επιπτώσεις τους. Για τους λόγους που έχουμε εξηγήσει είναι αναπόφευκτος ο παραμερισμός της πρωτόδικης απόφασης για να επανεκδικαστεί το θέμα. Η έφεση επιτυγχάνει. Η πρωτόδικη απόφαση παραμερίζεται. Διατάσσεται η επανεκδίκαση του θέματος των γενικών αποζημιώσεων από άλλο δικαστή. Δεν εκδίδεται διαταγή για έξοδα. Η έφεση επιτυγχάνει χωρίς διαταγή για έξοδα. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο