ΦΛΩΡΟΥ ΤΣΑΓΓΑΡΗ ν. ΕΛΕΝΗΣ ΤΣΙΓΑΡΙΔΟΥ κ.α., Πολιτική Έφεση Αρ. 312/2012, 22/1/2018 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:AD:2018:A36 ΑΝΩΤΑΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ (Πολιτική Έφεση Αρ. 312/2012) 22 Ιανουαρίου, 2018 [ΝΙΚΟΛΑΤΟΣ, Π., T. Θ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Τ. ΨΑΡΑ-ΜΙΛΤΙΑΔΟΥ, Δ/στές] Μεταξύ: ΦΛΩΡΟΥ ΤΣΑΓΓΑΡΗ Εφεσείοντα / Καθ' ου η Αίτηση 1 ΚΑΙ
- ΕΛΕΝΗΣ ΤΣΙΓΑΡΙΔΟΥ
- ΗΛΙΑ ΠΛΑΣΤΗΡΑ Εφεσιβλήτων / Αιτητών _________________________ Ερμής Νεοκλέους για κ. Ευστάθιο Κ. Ευσταθίου, για την Εφεσείουσα Λάρης Βραχίμης για Ελένη Βραχίμη και Σία, για τους Εφεσίβλητους __________________________ Την ομόφωνη απόφαση του Δικαστηρίου θα δώσει ο Νικολάτος, Π. Α Π Ο Φ Α Σ Η ΝΙΚΟΛΑΤΟΣ, Π.: Με την παρούσα Έφεση προσβάλλεται, με τέσσερις λόγους έφεσης, η ορθότητα της πρωτόδικης απόφασης, η οποία αφορά σε εκλογική αίτηση που καταχώρισαν οι Αιτητές - Εφεσίβλητοι και με την οποία επιδιώχθηκε η κήρυξη, από το Εκλογοδικείο, ως άκυρης της εκλογής των Καθ' ων η αίτηση 1 και 2 (ο Καθ' ου η Αίτηση 1 είναι ο σημερινός Εφεσείων) και η ανακήρυξη των Αιτητών - Εφεσιβλήτων ως εκλελεγμένων Δημοτικών Συμβούλων του Δήμου Λάρνακας. Στην ενώπιόν μας διαδικασία, Εφεσείων είναι μόνο ο Καθ' ου η Αίτηση 1 και Εφεσίβλητοι είναι και οι δύο Αιτητές, όμως ο δεύτερος Αιτητής-Εφεσίβλητος δεν εμφανίστηκε ούτε και εκπροσωπήθηκε ενώπιον του Εφετείου. Ο ευπαίδευτος συνήγορος της Εφεσίβλητης 1 δήλωσε πως ο Εφεσίβλητος 2 δεν ενδιαφέρεται για την παρούσα διαδικασία. Επομένως, εκπροσωπήθηκαν ενώπιον μας μόνον ο Εφεσείων και η Εφεσίβλητη
- Το πρωτόδικο Δικαστήριο, το Επαρχιακό Δικαστήριο Λάρνακας που συνεδρίασε ως Εκλογοδικείο, αφού εξέτασε την Αίτηση, την Απάντηση των Καθ'ων η αίτηση και τη μαρτυρία, και αφού προέβηκε σε ευρήματα, ανάλυσε την νομική πτυχή του θέματος και εφάρμοσε τις σχετικές νομικές αρχές επί των γεγονότων της υπόθεσης. Κατέληξε, εγκρίνοντας την εκλογική Αίτηση καθόσον αφορούσε την Αιτήτρια 1 - Εφεσίβλητη 1, με αποτέλεσμα να κηρύξει άκυρη την εκλογή του Καθ' ου η Αίτηση 1 - Εφεσείοντα και να ανακηρύξει την Αιτήτρια 1 - Εφεσίβλητη 1 ως εκλελεγμένη Δημοτικό Σύμβουλο του Δήμου Λάρνακας. Καθόσον αφορούσε τον Αιτητή 2, το Εκλογοδικείο απέρριψε την αίτηση του. Στην πρωτόδικη απόφαση γίνεται ευρεία αναφορά και ανάλυση του όρου «συνήθης διαμονή» στα πλαίσια του άρθρου 9
(1)του Περί Δήμων Νόμου του 1985 (Ν. 111/1985). Το Εκλογοδικείο ανέλυσε επίσης τον Περί Εκλογής Μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων Νόμο του 1979 (Ν. 72/1979) (στη συνέχεια «ο Εκλογικός Νόμος»). Στην απόφαση αναλύεται, μεταξύ άλλων, το άρθρο 25 του Νόμου 111/1985, το οποίο αφορά σε ενστάσεις εναντίον υποψηφίων και το άρθρο 57 του Εκλογικού Νόμου, το οποίο αφορά στην εκλεξιμότητα των υποψηφίων αλλά και στις εξουσίες και τις θεραπείες που μπορεί να παράσχει το Εκλογοδικείο. Συγκεκριμένα, το άρθρο 57
(3)του Εκλογικού Νόμου προνοεί ότι, οι θεραπείες που μπορεί το Εκλογοδικείο να παράσχει είναι: (α) η ακύρωση της εκλογής στο σύνολό της (β) η ακύρωση της εκλογής συγκεκριμένου προσώπου (ενός ή περισσοτέρων των εκλεγέντων), (γ) η διακήρυξη ότι υποψήφιος εξελέγη και (δ) η αναμέτρηση των ψήφων ώστε να διαπιστωθεί κατά πόσον από τυχόν υποψήφιος, ο οποίος προσβάλλει την εκλογή ανθυποψηφίου του, εξασφάλισε την πλειοψηφία των ψήφων, σε αντίθεση με τον ανακηρυχθέντα στο αξίωμα. Αναφορικά με το ζήτημα της εκλεξιμότητας του Εφεσείοντα, το πρωτόδικο Δικαστήριο έκαμε μνεία στο άρθρο 58 του Εκλογικού Νόμου και αναφέρθηκε ειδικά στις αποφάσεις Αντωνίου v Θεοδώρου κ.α.
(2004)1 ΑΑΔ 268 και Κόρακα v. Γεωργίου κ.α.
(2004)1 ΑΑΔ 281. Κατά το Εκλογοδικείο, ο όρος «συνήθης διαμονή», σύμφωνα με το άρθρο 9
(1)του Εκλογικού Νόμου, σε συνάρτηση και με το άρθρο 15
(1)του Νόμου 111/1985 προϋποθέτει την ύπαρξη διαμονής ή φυσικής παρουσίας σε ορισμένο τόπο. Η έννοια της συνήθους διαμονής αντιδιαστέλλεται προς την έκτακτη ή την προσωρινή διαμονή. Το Δικαστήριο εξέτασε επίσης και την έννοια της συνήθους διαμονής σε περίπτωση διαμονής ενός ατόμου σε πέραν του ενός τόπου. Αναφέρθηκε στην καθοδηγητική απόφαση στην υπόθεση Κόρακας (ανωτέρω) και παρατήρησε ότι, για να τεθεί τέτοιο ζήτημα, θα πρέπει πρώτα να έχει αποδειχθεί ότι υπάρχει διαμονή σε πέραν από έναν τόπο, ώστε να καθίσταται αναγκαίο να αποφασιστεί ποια είναι η συνήθης διαμονή. Στην προκείμενη περίπτωση, το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε πως, κατά τον ουσιώδη χρόνο, ο Καθ' ου η Αίτηση 1 - Εφεσείων είχε τη συνήθη διαμονή του εκτός των ορίων του Δήμου Λάρνακας, και συγκεκριμένα ότι, από το 1988 μέχρι το 2005 είχε τη συνήθη διαμονή του και την κατοικία του στα Λειβάδια. Το 2005, κατόπιν διάστασης με την σύζυγό του, επανήλθε στην οικεία των γονέων του εντός του Δήμου Λάρνακος, ενώ από τον Φεβρουάριο του 2011 επέστρεψε στον συζυγικό οίκο στα Λειβάδια. Η επαγγελματική του δραστηριότητα ήταν στα Λειβάδια, καθόλον τον ουσιώδη χρόνο και εκεί πλήρωνε και τους σχετικούς φόρους, ενώ στον Δήμο Λάρνακας ουδέποτε κατέβαλε τέτοιους φόρους. Ο ευπαίδευτος συνήγορος του Εφεσείοντα παραδέχθηκε ότι η Έφεση είναι σήμερα άνευ αντικειμένου εφόσον η θητεία της Εφεσίβλητης 1 στον Δήμο Λάρνακας έχει εκπνεύσει. Όμως, δεν απέσυρε την Έφεση, λέγοντας ότι αυτές ήταν οι οδηγίες του. Ο ευπαίδευτος συνήγορος της Εφεσίβλητης 1 διερωτήθηκε κατά πόσον η Έφεση είναι άνευ αντικειμένου, εφόσον πιθανόν να εγείρονται και ζητήματα οικονομικής φύσεως αν η Έφεση επιτύχει και η Εφεσίβλητη 1 απωλέσει την ιδιότητα του Δημοτικού Συμβούλου, αναδρομικά. Οι λόγοι έφεσης είναι τέσσερις: 1. Η ανακήρυξη της Αιτήτριας - Εφεσίβλητης 1, ως εκλελεγμένης Δημοτικού Συμβούλου του Δήμου Λάρνακας, είναι παράτυπη και άκυρη και έγινε καθ' υπέρβαση της δικαιοδοσίας του Εκλογοδικείου, και συγκεκριμένα του άρθρου 57
(3)του Εκλογικού Νόμου.
- Οι λόγοι έφεσης 2 - 4 αφορούν στην, κατ' ισχυρισμόν, εσφαλμένη πρωτόδικη κρίση, ότι ο Εφεσείων δεν ήταν δημότης του Δήμου Λάρνακας κατά τον ουσιώδη χρόνο, δηλαδή ότι δεν είχε τη συνήθη διαμονή του στον Δήμο Λάρνακας (λόγος έφεσης 2), ότι οι Αιτητές - Εφεσίβλητοι νομιμοποιούντο να προσβάλουν την εκλογή του Καθ' ου η Αίτηση - Εφεσείοντα, παρόλο που δεν αμφισβήτησαν την υποβολή υποψηφιότητας του Καθ' ου η Αίτηση - Εφεσείοντα, με βάση το άρθρο 25 του Περί Δήμων Νόμου του 1985 (Ν. 111/1985) (λόγος έφεσης 3) και ότι η συνήθης διαμονή του Εφεσείοντα, εξεταζόμενη σύμφωνα με τις αρχές της νομολογίας, ήταν τα Λειβάδια αντί η Λάρνακα, κατά τον ουσιώδη χρόνο (λόγος έφεσης 4). Οι λόγοι έφεσης 2 - 4 δεν ευσταθούν. Το Εκλογοδικείο εξέτασε πολύ προσεκτικά και καθοδηγήθηκε από τις ορθές αρχές της Νομολογίας και ειδικά τις προαναφερόμενες αποφάσεις, αναφορικά με τη συνήθη διαμονή ενός δημότη, τα προσόντα που είναι απαραίτητα για να είναι εκλέξιμος, τους παράγοντες που λαμβάνονται υπόψιν για να κριθεί και ερμηνευθεί ο όρος «συνήθης διαμονή» τους οποίους έλαβε όλους δεόντως υπόψιν και κατέληξε σε ορθή κρίση. Αναφορικά με τη νομιμοποίηση των Αιτητών να προσβάλουν την εκλογή των Καθ'ων η Αίτηση, παρά τη μη αμφισβήτηση, δηλαδή τη μη υποβολή ένστασης στην υποψηφιότητα τους, σύμφωνα με το άρθρο 25 του Νόμου 111/
- Επίσης κατέληξε ορθά. Συμφωνούμε με το πρωτόδικο Δικαστήριο και για τα τρία θέματα που εγείρονται με τους λόγους έφεσης 2, 3 και
- Συναφώς, παρατηρούμε ότι, στην υπόθεση Κόρακας (ανωτέρω) ηγέρθη προδικαστικό ζήτημα αναφορικά με το παραδεκτό της εκλογικής αίτησης, εν όψει του ότι ο Αιτητής δεν είχε εγείρει ένσταση στην υποψηφιότητα του Καθ' ου η Αίτηση, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 25 του Εκλογικού Νόμου 72/
- Η προδικαστική ένσταση απορρίφθηκε από την πλειοψηφία της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Η μη υποβολή ένστασης, σύμφωνα με το άρθρο 25, δεν συνιστά κώλυμα για το παραδεκτό της εκλογικής αίτησης, σύμφωνα και με την Αντωνίου (ανωτέρω). Εν όψει των ανωτέρω, κρίνουμε ότι ο Εφεσείων, ως μη έχων τη συνήθη διαμονή του εντός των δημοτικών ορίων Λάρνακας και, επομένως, ως μή έχων και την ιδιότητα του Δημότη Λάρνακας (Δέστε το άρθρον 9 του Περί Δήμων Νόμου του 1985 (Ν111/1985), όπως τροποποιήθηκε), δεν είχε έννομο συμφέρον (Locus Standi) να προσβάλει την εκλογή της Αιτήτριας 1 - Εφεσίβλητης 1 στη θέση της Δημοτικού Συμβούλου, στο Δήμο Λάρνακας. Το έννομο συμφέρον θεμελιώνεται στο ιδιαίτερο ενδιαφέρον που έχουν κάτοικοι και δημότες για τις τοπικές υποθέσεις. Θεμελιώνεται, δηλαδή, στον ιδιαίτερο δεσμό του κάθε πολίτη με τις πράξεις εκείνες της εκλογικής διαδικασίας από τις οποίες θίγεται το εκλογικό του δικαίωμα και η βαρύτητα της ψήφου του στο εκλογικό αποτέλεσμα (Δέστε: Γλυκερία Π. Σιούτη το Έννομο Συμφέρον στην Αίτηση Ακυρώσεως, σελίδες 82-83). Ο Εφεσείων, ως μη Δημότης Λάρνακας, δεν είχε ούτε το δικαίωμα του εκλέγειν στο Δήμο Λάρνακας (άρθρο 13 του Νόμου 111/1985, όπως τροποποιήθηκε) ούτε το δικαίωμα εγγραφής στους εκλογικούς καταλόγους του Δήμου (άρθρο 14 του ιδίου νόμου) ούτε και το δικαίωμα ένστασης κατά εγγράφων υποβολής υποψηφιότητας υφ' οιουδήποτε δημότου (άρθρο 25). Κατ' αναλογία, κρίνομε ότι δεν είχε και το δικαίωμα καταχώρησης εκλογικής αίτησης εναντίον της Αιτήτριας 1 - Εφεσίβλητης
- Επομένως, και ο πρώτος λόγος έφεσης δεν μπορεί να προωθηθεί και απορρίπτεται. Για τους προαναφερόμενους λόγους, η Έφεση απορρίπτεται. Τα έξοδα επιδικάζονται εις βάρος του Εφεσείοντα. Να υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και να υποβληθούν για έγκριση από το Δικαστήριο. Π. Δ. Δ. /ΜΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο