ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ν. ΓΕΝΙΚΟΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΦΕΣΗ ΑΡ. 345/11, 18/7/2018 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:AD:2018:A367 ΑΝΩΤΑΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΦΕΣΗ ΑΡ. 345/11 18 ΙΟΥΛΙΟΥ 2018 ΣΤ. ΝΑΘΑΝΑΗΛ, Λ. ΠΑΡΠΑΡΙΝΟΣ, Α. ΠΟΥΓΙΟΥΡΟΥ, Δ/ΣΤΕΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΦΕΣΕΙΟΝΤΑΣ και ΓΕΝΙΚΟΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΕΦΕΣΙΒΛΗΤΟΣ ---------------------------------- Χ. Φιλίππου (κα) για Λ. Λουκαΐδου, Θεοφάνους ΔΕΠΕ για Εφεσείοντα Μ. Δρυμιώτου (κα), για Γενικό Εισαγγελέα για τον Εφεσίβλητο ------------------------------- ΝΑΘΑΝΑΗΛ, Δ.: Η ομόφωνη απόφαση του Δικαστηρίου θα δοθεί από τον Παρπαρίνο, Δ. Α Π Ο Φ Α Σ Η ΠΑΡΠΑΡΙΝΟΣ, Δ. Ο Εφεσείων κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν δασικός εργάτης και εργοδοτείτο από τη Δημοκρατία ως έκτακτος εργάτης στο Δασονομείο Σταυρού της Ψώκας. Ανάμεσα στα καθήκοντα του ήταν και η οριοθέτηση δασικών δρόμων σε δύσβατες περιοχές. Τραυματίστηκε ενώ περπατούσε για σκοπούς οριοθέτησης δρόμου στην τοποθεσία "Δόξα σοι ο Θεός" στο χωριό Μηλικούρι της Επαρχίας Λευκωσίας. Με αγωγή του απέδωσε αμέλεια στον εργοδότη του και παράβαση των νομικών του καθηκόντων επειδή ανάμεσα σ' άλλα "παρέλειψε να έχει ασφαλές σύστημα εργασίας". Το πρωτόδικο Δικαστήριο αφού αξιολόγησε την ολότητα της ενώπιον του μαρτυρίας, έκαμε τις ακόλουθες διαπιστώσεις αναφορικά με τις συνθήκες του ατυχήματος. "
- Ο ενάγοντας δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι αξιόπιστος μάρτυρας για τους λόγους που έχω εξηγήσει πιο πάνω. Δυστυχώς ο μόνος που γνωρίζει πώς ακριβώς επεσυνέβη το δυστύχημα είναι ο Ενάγοντας. Ο Μ.Υ.1 δεν είδε το ατύχημα, το μόνο που γνωρίζει είναι ότι ο Ενάγοντας βρέθηκε πεσμένος στο πάτωμα. Δεν αποδέχομαι τη μαρτυρία του ενάγοντα σε σχέση με το λόγο που έπεσε ενώ περιπατούσε στο έδαφος. Δεν έχει τεθεί ενώπιον μου οιαδήποτε μαρτυρία που να καταδεικνύει ειδικό λόγο για την πτώση του ενάγοντα ενώ περπατούσε. Επομένως, το μόνο λογικό συμπέρασμα που προκύπτει από τα συγκεκριμένα γεγονότα είναι ότι ο ενάγοντας έπεσε ενώ περπατούσε στο δάσος χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένος λόγος.
- Η περιοχή ήταν δασική και ορεινή αλλά όχι δύσβατη. Υπήρξε χαμηλή βλάστηση και μη απότομη κλίση στο σημείο που επισυνέβη το δυστύχημα.
- Οι εργάτες είχαν ήδη διανύσει 900 μέτρα στην περιοχή και εκτελούσαν τα καθήκοντα τους για 2 ώρες όταν συνέβηκε το ατύχημα.
- Ο ενάγοντας φορούσε άρβυλα ειδικά για περπάτημα σε ορεινές περιοχές.
- Δεν υπήρχε βαθμός δυσκολίας στην εκτέλεση των καθηκόντων του ενάγοντα. Παρακολουθούσε ένα σχοινί και περπατούσε στο δάσος.
- Ο ενάγοντας ήταν έκτακτος δασικός εργάτης, γνώριζε το σχέδιο υπηρεσίας και καθήκοντα της θέσης του ως αυτά καταγράφονται στο τεκμήριο 6." "Ο Ενάγοντας τραυματίστηκε επειδή περπατούσε στο δάσος σε ορεινή περιοχή." Στο τεκμ. 6 που είναι Σχέδια Υπηρεσίας του Εφεσείοντα, μεταξύ άλλων αναφέρει ότι μέσα στα καθήκοντα του είναι "εργασίες διάνοιξης και συντήρησης δασικών δρόμων". Ήταν η κατάληξη του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι ο Εφεσείων δεν απέδειξε ότι η πρόκληση του ατυχήματος οφείλετο σε οτιδήποτε παρά στο ότι αυτός περπατούσε στο δάσος σε ορεινή περιοχή. Επίσης ότι απέτυχε να αποδείξει ότι ο εργοδότης του δεν του παρείχε κατάλληλο εξοπλισμό για περπάτημα σε δασική ορεινή περιοχή ή ότι όφειλε να του δώσει συγκεκριμένες οδηγίες για το πώς θα πρέπει να περπατά στο δάσος σε ορεινή περιοχή. Κατέληξε δε ότι ο Εφεσείων απέτυχε να αποδείξει ευθύνη του Εφεσίβλητου για το ατύχημα με βάση το αστικό αδίκημα της αμέλειας ή επί άλλης δικογραφημένης βάσης και ως εκ τούτου απέρριψε την αγωγή του. Ο Εφεσείων με έξι λόγους Έφεσης προσβάλλει την πρωτόδικη απόφαση ως εσφαλμένη επί τη βάσει εσφαλμένης αξιολόγησης της μαρτυρίας του Εφεσείοντα την οποία απέρριψε, του Μ.Υ.1 την οποία αποδέκτηκε και της μη κατάληξης του "πώς έγινε το εργατικό ατύχημα ενώ είχε ενώπιον του την αξιόπιστη μαρτυρία του Ενάγοντα". Επίσης θεωρεί την κατάληξη του πρωτόδικου Δικαστηρίου να μην αποδώσει αμέλεια στον Εφεσίβλητο και ότι ο Εφεσείων αποδέχθηκε το συγκεκριμένο κίνδυνο που εγκυμονούσε η συγκεκριμένη δραστηριότητα στην οποία είχε εμπλοκή και τέλος ότι εσφαλμένα δεν έκρινε τον Εφεσίβλητο ως εξ' ολοκλήρου υπεύθυνο για το ατύχημα με αποτέλεσμα την μη επιδίκαση αποζημιώσεων. Οι λόγοι Έφεσης 1 και 3 θα πρέπει να συνεξεταστούν ενόψει του ότι αμφότεροι αφορούν την αξιολόγηση της μαρτυρίας. Το νομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εξετάζεται το θέμα αυτό έχει κατ' επανάληψη αναφερθεί από το Εφετείο. Πρόσφατα, στην απόφαση μας Καραολή ν. Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου κ.α. Π.Ε. 148/2011 ημερ. 15.2.2018 αναφέραμε τα ακόλουθα: «Σταθερή είναι η νομολογία ότι το Εφετείο δεν επεμβαίνει με ευκολία στην πρωτόδικη αξιολόγηση. Αυτή συναποτελεί το αποτέλεσμα της κρίσης του Δικαστηρίου επί της μαρτυρίας που δίδεται ενώπιον του δια ζώσης (viva voce). Στην Tekinder Pal κ.α. ν. Δημοκρατίας
(2010)2 Α.Α.Δ. 551, 555 λέχθηκαν τ' ακόλουθα από το Εφετείο: «Η εντύπωση που αποκομίζει από τους μάρτυρες το πρωτόδικο Δικαστήριο φέρει μαζί της το ευεργέτημα της επισταμένης παρακολούθησης των όσων οι μάρτυρες καταθέτουν, τον τρόπο με τον οποίο καταθέτουν, τη λογική που η μαρτυρία τους εκπέμπει και όλα αυτά σε συνδυασμό με την ανάλογη αντιπαραβολή με τη δικογραφία στις πολιτικές υποθέσεις ή τις καταθέσεις στις ποινικές υποθέσεις και τα εν γένει τεκμήρια. Η ανθρώπινη εμπειρία εν πολλοίς είναι οδηγός ως προς τη λογική των πραγμάτων (δέστε Baloise Insurance Co Ltd ν. Κατωμονιάτη κ.α.
(2008)1 Α.Α.Δ. 1275).» Παρ' όλα ταύτα επέμβαση είναι δυνατή όταν τα ευρήματα που κατέληξε το πρωτόδικο Δικαστήριο αντιστρατεύονται τη λογική των πραγμάτων ή συγκρούονται με άλλη αποδεκτή μαρτυρία ή διαπιστώνεται ότι η αξιολόγηση των δεδομένων ήταν πλημμελής (βλ. Bullows v. Νεοφύτου
(1994)1 Α.Α.Δ. 41, Αδαμίδης & Συνεργάτες ν. Δ. Κυθρεώτη & Συνεργάτες
(2011)1 Α.Α.Δ. 2106, Στ. Αττεσλή κ.α. ν. Τράπεζας Κύπρου Δημόσια Εταιρεία Λτδ., Π.Ε. 231/2009, ημερ. 25/10/13)» (βλ. Cyprus Popular Bank Public Co. Ltd "Υπό Εξυγίανση Δυνάμει των προνοιών του Περί Εξυγίανσης Πιστωτικών και άλλων Ιδρυμάτων Νόμου Του 2013, Ν. 17
(1)/2013 (Ενεργώντας μέσω της Ειδικής Διαχειρίστριας της Άντρης Αντωνιάδου ν. Otis Elevators (Cyprus) Ltd κ.α., Π.Ε. 371/2009 ημερ. 16.2.2015, C. Roushias Trading and Development Ltd v. Μωσαϊκού, Π.Ε. 98/2010 ημερ. 8.12.2014.) Εξετάζοντας όλες τις παραμέτρους που αφορούν τους λόγους αυτούς, διαπιστώνουμε ότι στα περιστατικά της παρούσας υπόθεσης είναι αδύνατη η επέμβαση μας στην αξιολόγηση και ευρήματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου. Ένας από τους πιο σοβαρούς λόγους για τους οποίους το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν αποδέκτηκε τη μαρτυρία του Εφεσείοντα είναι η παρατηρούμενη αντίφαση των ισχυρισμών του αναφορικά με τις συνθήκες του ατυχήματος. Σε κατάθεση του ημερ. 14.5.2004, Τεκμ. 6, σχεδόν δύο μήνες μετά το ατύχημα, ισχυρίστηκε ότι: "Σε κάποιο σημείο λόγω του δύσβατου της περιοχής παραπάτησα έπεσα και κτύπησα στο πόδι." Στην ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία πρόβαλε άλλους ισχυρισμούς. Στην γραπτή του δήλωση Τεκμ. 4, ισχυρίστηκε ότι: "Όπως περπατούσα το ένα μου πόδι μπήκε, σφηνώθηκε σε μια τρύπα, έπεσα κάτω σπάζοντας το δεξί μου πόδι πάνω σε μια πέτρα." Στην προφορική του μαρτυρία ισχυρίστηκε ότι περπατούσε σε δύσβατη περιοχή το έδαφος της οποίας ήταν καλυμμένο με άγρια βλάστηση και βελόνες πεύκων. Περπατούσε και το πόδι του έπεσε σε τρύπα που δεν ήταν ορατή επειδή ήταν καλυμμένη με βελόνες πεύκων. Πέραν όμως των ανωτέρω που από μόνα τους καταδεικνύουν την αναξιοπιστία της μαρτυρίας του, ο Εφεσείων προσπάθησε ανεπιτυχώς να αποδώσει στον Επιθεωρητή που έλαβε την ενυπόγραφο κατάθεση του, Τεκμ. 6, τον ισχυρισμό περί παραπατήματος. Αυτά πιστεύουμε αφορούν την ουσία του πράγματος και κατά τη γνώμη μας ορθά το πρωτόδικο Δικαστήριο απέρριψε τη μαρτυρία του χωρίς να αναφερθούμε και σ΄ άλλες αντιφάσεις και ψεύδη τα οποία αυτός προέβαλε και επεσήμανε το πρωτόδικο Δικαστήριο στην απόφαση του. Όσον αφορά τον Μ.Υ.1 η μαρτυρία του οποίου ήταν απλή και αφορούσε τα γεγονότα που έλαβαν χώρα κατά τον κρίσιμο χρόνο, αφού εξετάσαμε επιμελώς κάθε πτυχή της, κρίνουμε ότι η αντιμετώπιση της από το Δικαστήριο ήταν καθ' όλα ορθή, επιτρεπτή και δίκαιη με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η επέμβαση μας. Ο δεύτερος λόγος έχει ως ακολούθως: "Το Πρωτόδικο Δικαστήριο λανθασμένα δεν κατέληξε και/ή δεν αποφάνθηκε πως έγινε το εργατικό ατύχημα ενώ είχε ενώπιον του την αξιόπιστη μαρτυρία του Ενάγοντα και του μάρτυρα του, καταλήγοντας στην σελίδα 11 της απόφασης του "στη δική μας περίπτωση δεν είναι γνωστό ότι ο Ενάγοντας έπεσε ενώ περπατούσε με αποτέλεσμα να τραυματισθεί." Ο λόγος έχει υπόβαθρο την αποδοχή της μαρτυρίας του Εφεσείοντα ως αξιόπιστης. Διαφεύγει όμως της προσοχής ότι η μαρτυρία αυτή απερρίφθη ως αναξιόπιστη από το πρωτόδικο Δικαστήριο. Επίσης, η μαρτυρία του Μ.Ε.1 δεν αφορούσε τις συνθήκες του ατυχήματος αλλά την ενασχόληση του Εφεσείοντα εκτός ωρών εργασίας με ψάρεμα και άλλα. Συνεπώς, πώς μπορούσε να καταλήξει σε οτιδήποτε άλλο παρά στο συμπέρασμα ότι "έπεσε ενώ περπατούσε στο δάσος" που προκύπτει από την συγκλίνουσα και ταυτιζόμενη μαρτυρία του Μ.Υ.1 και Εφεσείοντα. Με το πιο πάνω συμπέρασμα ασφαλώς το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν μπορούσε να αποδώσει οποιαδήποτε αμέλεια στον Εφεσίβλητο. Το γεγονός ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο αναφέρει στην απόφαση του ότι "η συγκεκριμένη δραστηριότητα δεν είναι χωρίς κινδύνους" σε σχέση με την εργασία του Εφεσείοντα από μόνο του δεν είναι δυνατό να αποδώσει οιανδήποτε ευθύνη στον Εφεσίβλητο. Πολύ ορθά αναφέρει το πρωτόδικο Δικαστήριο αμέσως μετά την πιο πάνω διαπίστωση του, ότι δεν είχε αποδειχθεί οιαδήποτε ενέργεια ή παράλειψη του Εργοδότη που είχε ως αποτέλεσμα τον τραυματισμό του Εφεσείοντα. Στην Χαράλαμπος Μιχαήλ ν. Νίκου Ττουνιά κ.α.
(2005)1 Α.Α.Δ. 19 υιοθετήθηκε το ακόλουθο απόσπασμα από την αγγλική νομολογία. "Σύμφωνα με το κοινό δίκαιο κάθε εργοδότης οφείλει στους εργοδοτουμένους του καθήκον να λαμβάνει κάθε εύλογη φροντίδα για την ασφάλεια τους. Το καθήκον του εργοδότη περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την εξασφάλιση ασφαλούς μέρους εργασίας, την εξασφάλιση και συντήρηση ικανοποιητικού εξοπλισμού και την εξασφάλιση ασφαλούς συστήματος εργασίας. .......... (Δέστε M' Quilter v. Goulandris Bros Ltd [1951] SLT (Notes) 75 (Scottish Case))." Στα δεδομένα της παρούσας υπόθεσης και σύμφωνα με τα ευρήματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου, δεν μπορούσε να αποδοθεί στον Εφεσίβλητο οιαδήποτε ευθύνη για την πτώση του Εφεσείοντα ενώ αυτός περπατούσε. Εφόσον η αιτία της πτώσης του Εφεσείοντα δεν συνδέθηκε με οιανδήποτε ενέργεια ή παράλειψη του Εφεσίβλητου, ως εργοδότη, δεν μπορούσε αυτός να κριθεί υπαίτιος αμέλειας. Ο πέμπτος λόγος Έφεσης έχει ως αντικείμενο την αρχή volenti non fit injuria με την οποία ασχολήθηκε το πρωτόδικο Δικαστήριο και βρήκε ότι εφαρμόζεται στα περιστατικά της παρούσας υπόθεσης. Κατά τη γνώμη μας κακώς το πρωτόδικο Δικαστήριο ασχολήθηκε με το θέμα αυτό. Προϋπόθεση για την επίκληση της αρχής αυτής είναι να προβληθεί στο δικόγραφο του Εναγομένου και να προσαχθεί μαρτυρία η οποία τείνει να στοιχειοθετήσει την υπεράσπιση volenti non fit injuria (βλ. Clerk & Lindsell on Torts, 16η Έκδοση, 1989, The Common Law Library, No.3 σελ. 112). Περαιτέρω, η αρχή αυτή ισχύει εφόσον ο Ενάγων αναλαμβάνει τον κίνδυνο αποποιούμενος, ταυτοχρόνως, κάθε δικαίωμα για τη διεκδίκηση αποζημιώσεων (βλ. Vassilico Cement Works v. Christo Stavrou
(1978)1 C.L.R. 389). Η γνώση περί του κινδύνου δεν αρκεί αφ' εαυτής (βλ. Ευαγγέλου ν. Ναυτιλιακή Εταιρεία Αμαθούς Λτδ κ.α.
(1997)1 Α.Α.Δ. 187). Εδώ δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές. Τέτοιο θέμα δεν εγείρετο δικογραφικά στην παρούσα υπόθεση και πολύ περισσότερο με την μαρτυρία ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου δεν μπορούσε να επιτύχει, ως εσφαλμένα κατάληξε το τελευταίο. Συνακόλουθα όλων των πιο πάνω, δεν μπορεί να επιτύχει και ο 6ος λόγος Έφεσης. Δεν μπορεί επίσης να επιτύχει λόγω και της γενικότητας που προβάλλεται. Η εκδοχή του Εφεσείοντα για τις συνθήκες του ατυχήματος απορρίφθηκε, ουδεμία αμέλεια ή παράβαση νόμιμου καθήκοντος υπό του Εφεσίβλητου αποδείχθηκε και συνεπώς ουδέν ποσό μπορούσε να του επιδικαστεί. Η Έφεση απορρίπτεται με €2.500 έξοδα εις βάρος του Εφεσείοντα και υπέρ του Εφεσίβλητου. ΣΤ. ΝΑΘΑΝΑΗΛ, Δ. Λ. ΠΑΡΠΑΡΙΝΟΣ, Δ. Α. ΠΟΥΓΙΟΥΡΟΥ, Δ. /γκ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο