ΑΝΤΩΝΙΟΥ ν. Α.Π., Πολιτική Έφεση Αρ. 375/2012, 20/9/2019

ΑΝΤΩΝΙΟΥ ν. Α.Π., Πολιτική Έφεση Αρ. 375/2012, 20/9/2019 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:AD:2019:A381 ΑΝΩΤΑΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ Πολιτική Έφεση Αρ. 375/2012 20 Σεπτεμβρίου, 2019 [Π. ΠΑΝΑΓΗ, Δ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ, Γ. Ν. ΓΙΑΣΕΜΗΣ, Δ/ΣΤΕΣ] ΑΝΤΩΝΙΟΥ, Εφεσείοντας/Ενάγοντας - ΚΑΙ - Α.Π., Εφεσίβλητος/Εναγόμενος, ------------------------ Ε. Ιωάννου (κα) με Ν. Χαραλάμπους, για τον Εφεσείοντα. Γ. Κορφιώτης με Α. Θωίδη (κα), για τον Εφεσίβλητο. ---------------------- ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Την ομόφωνη απόφαση του Δικαστηρίου θα δώσει η Δικαστής Π. Παναγή. ---------------------- Α Π Ο Φ Α Σ Η ΠΑΝΑΓΗ, Δ.: O εφεσείων, ηλικίας 25 ετών κατά τον ουσιώδη χρόνο, στις 12.11.2007 υπεβλήθη σε εγχείρηση υπό γενική νάρκωση, η οποία διενεργήθηκε σε συγκεκριμένο ιατρικό κέντρο της Λεμεσού από τον εφεσίβλητο, γενικό χειρούργο, προς αντιμετώπιση προβλήματος αιμορροϊδοπάθειας. Το πρόβλημα είχε διαγνωστεί από άλλο ιατρό, τον Μ. Ξενοφώντος ειδικό γαστρεντερολόγο. Με αγωγή που καταχώρησε στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λεμεσού, o εφεσείων αξίωσε από τον εφεσίβλητο γενικές, παραδειγματικές και ειδικές αποζημιώσεις. Σύμφωνα με τη δικογραφημένη του θέση ο εφεσίβλητος, κατά την εκτέλεση της χειρουργικής επέμβασης, αιμορροϊεκτομής, ήταν αμελής και/ή δεν επέδειξε τη δέουσα, υπό τις περιστάσεις, επαγγελματική επιδεξιότητα και/ή παρέλειψε να πράξει το επιβεβλημένο, σύμφωνα με τη συνήθη ιατρική πρακτική, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν στον εφεσείοντα σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως, μεταξύ άλλων «στένωση του πανικόβλητου δακτυλίου, η οποία εκτεινόταν σε ολόκληρο τον πρωκτικό σωλήνα πάνω από την οδοντωτή γραμμή, ολοκληρωτική καταστροφή του εσωτερικού πρωκτικού σφιγκτήρα και μερική καταστροφή του εξωτερικού.» Ενόψει της καταστροφής του πρωκτικού σωλήνα και της ολοκληρωτικής καταστροφής του εσωτερικού πρωκτικού σφιγκτήρα και μερικής καταστροφής του εξωτερικού, ο εφεσείων παρουσίαζε «μόνιμη απώλεια και/ή αναπηρία της λειτουργίας του σφιγκτήρα και ερεθισμό του δέρματος στην περιοχή του ορθού». Περί την 22.12.2007 ο εφεσείων αντιλήφθηκε ότι απέβαλε από τον ορθό και/ή τον πρωκτό, γάζα και μερικές κλωστές τις οποίες ο εφεσίβλητος παρέλειψε να αφαιρέσει. Ακολούθως, αποτάθηκε σε άλλους ιατρούς προς αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας του και στις 8.1.2008 υπεβλήθη σε νέα χειρουργική επέμβαση, ανοπλαστικής, σε ιδιωτικό νοσοκομείο, από το γενικό χειρούργο Γ. Ιωάννου. Στην παράγραφο 6 του δικογράφου του ο εφεσείων ισχυρίστηκε ότι η χειρουργική επέμβαση αιμορροϊεκτομής στην οποία τον υπέβαλε ο εφεσίβλητος ήταν «με λέιζερ». Η αναφορά αυτή περιλαμβανόταν και στις παρεχόμενες στην έκθεση απαίτησης λεπτομέρειες αμέλειας και παράβασης των νομικών καθηκόντων και ιατρικής δεοντολογίας και πρακτικής, που παρατίθεντο στην παράγραφο 15 με τις οποίες αποδίδονταν στον εφεσίβλητο, οι ακόλουθες συγκεκριμένες παραλείψεις: «ι) Παρέλειψε να προβεί στην ορθή και/ή επιβαλλόμενη ιατρική μέθοδο επέμβασης αιμορροϊδεκτομής και/ή χρησιμοποίησε την μέθοδο λέιζερ, η οποία δεν ενδείκνυται και/ή δεν θεωρείται, ως η ορθή και/ή αναγνωρισμένη ιατρική μέθοδος, με αποτέλεσμα ο Ενάγοντας, να παρουσιάσει, μεταξύ άλλων, δυσκολίες κένωσης, παραμόρφωση του δακτυλίου και του πρωκτικού σωλήνα, ολοκληρωτική καταστροφή του εσωτερικού πρωκτικού σφιγκτήρα και μερική καταστροφή του εξωτερικού. κ) Αμελώς και/ή αντιεπαγγελματικά απέτυχε και/ή παρέλειψε και/ή ξέχασε να αφαιρέσει από το έντερο του Ενάγοντα γάζα και κλωστές, τις οποίες, μετά από έντονους πόνους, ο Ενάγοντας απέβαλε από τον ορθό και/ή πρωκτό.» Με την ίδια παράγραφο αποδίδονταν στον εφεσίβλητο και άλλες, κατά τρόπο γενικό διατυπωμένες, παραλείψεις κατά την εκτέλεση της εν λόγω χειρουργικής επέμβασης. Με την Υπεράσπισή του, ο εφεσίβλητος αρνήθηκε τα όσα του απέδωσε ο εφεσείων και αντέτεινε πως ό,τι έπραξε για του εφεσείοντα ήταν στα πλαίσια αποδεκτής ιατρικής πρακτικής, με πλήρη επιμέλεια και σύμφωνα με τους κανόνες και τα πρωτόκολλα της ιατρικής επιστήμης. Ειδικότερα, για τη μέθοδο της διενεργηθείσας από αυτόν χειρουργικής επέμβασης στον εφεσείοντα, ισχυρίστηκε ότι ήταν του τύπου Milligan Morgan και ουδέποτε ανέφερε στον εφεσείοντα ότι η επέμβαση θα γινόταν «με λέϊζερ», όπως ο τελευταίος ισχυρίστηκε. Η εγχείρηση έγινε κανονικά, χωρίς οποιαδήποτε μη αναμενόμενη εξέλιξη. Μετεγχειρητικά διαπίστωσε, αρχικά, ελαφράς μορφής φλεγμονή στο σημείο της επέμβασης και συνέστησε στον εφεσείοντα, για αντιμετώπισή της, συχνότερο καθαρισμό με τοπικά επιθέματα και φαρμακευτική αγωγή, αλλά ο εφεσείων δεν ακολούθησε τις οδηγίες του. Επειδή ο εφεσείων στη συνέχεια παραπονείτο για επίσχεση κοπράνων και η φλεγμονή δεν υποχώρησε, ο εφεσίβλητος του συνέστησε όπως τον υποβάλει σε εξέταση υπό νάρκωση, κάτι που ο εφεσείων αποδέχτηκε αρχικά αλλά υπαναχώρησε μετά που η εξέταση αυτή προγραμματίστηκε για την 24.12.2007. Έκτοτε, ο εφεσίβλητος δεν είχε καμία επικοινωνία με τον εφεσείοντα. Τα προβλήματα του εφεσείοντα ήταν επιπλοκές, που είναι αναμενόμενες και/ή αναπόφευκτες, σε ορισμένες περιπτώσεις ατόμων που αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα όπως ο εφεσείων. Το βασικό παράπονο του εφεσείοντα, παρατήρησε το πρωτόδικο Δικαστήριο, ήταν ότι ο εφεσίβλητος, υποβάλλοντάς τον σε εγχείρηση, ακολούθησε λανθασμένη μέθοδο και τρόπο εκτέλεσης της εγχείρησης. Ο τύπος της εγχείρησης που διενεργήθηκε από τον εφεσίβλητο (στην οποία θα αναφερόμαστε και ως «η πρώτη εγχείρηση») είχε ιδιαίτερη σημασία η οποία, κατά το πρωτόδικο Δικαστήριο έγκειτο στο ότι ο εφεσείων και ο χειρούργος Γ. Ιωάννου (ΜΕ4), απέδωσαν τη σοβαρή στένωση του πρωκτικού σωλήνα, σε εγκαύματα που προκλήθηκαν από τη χρήση λέϊζερ, τα οποία εξελίχθηκαν σε ουλώδη ιστό, καθιστώντας αναγκαία, όπως ήταν η θέση του εφεσείοντα, τη διενέργεια ανοπλαστικής εγχείρησης, η οποία διενεργήθηκε στις 8.1.2008 από τον ΜΕ4, ως έχει αναφερθεί. Δηλαδή η στένωση που παρατήρησε ο ΜΕ4 στον πρωκτό του εφεσείοντα δεν ήταν επιπλοκή της πρώτης εγχείρησης, όπως υποστηρίχθηκε από τον εφεσίβλητο, αλλά οφειλόταν σε χειρουργικό λάθος, έχοντας ως βάση ότι η εγχείρηση αυτή ήταν τύπου λέιζερ η οποία προκάλεσε τα εγκαύματα. Το πρωτόδικο Δικαστήριο σημείωσε, σε σχέση με το ζήτημα αυτό, ότι ο ειδικός γαστρεντερολόγος Μ. Ξενοφώντος (ΜΕ2), ο οποίος εξέτασε τον εφεσείοντα στις 4.1.2008, δηλαδή μετά την εγχείρηση που διενήργησε ο εφεσίβλητος και πριν από την εγχείρηση που διενήργησε ο ΜΕ4, στη μαρτυρία του δεν αναφέρθηκε στην ύπαρξη εγκαυμάτων στην περιοχή της πρώτης εγχείρησης. Ο δε ιατροδικαστής Μ. Ματσάκης (ΜΕ5), διαπίστωσε από σχετικές φωτογραφίες που είχαν ληφθεί από το συγκεκριμένο σημείο του σώματος του εφεσείοντα, πριν από την επέμβαση ανοπλαστικής, ότι αυτός είχε πάθει εγκαύματα, ενώ δεν απέκλεισε τη χρήση διαθερμίας ή και λέιζερ σε συνδυασμό με τη χειρουργική επέμβαση Milligan Morgan. Για το ζήτημα του τύπου της εγχείρησης που διενήργησε ο εφεσίβλητος, τόσο ο ίδιος όσον και οι δύο μάρτυρες που κάλεσε, η ιατρός αναισθησιολόγος Mary Avril Avanis (ΜΥ1) και ο γενικός χειρούργος Μ. Καραϊσκάκης (ΜΥ3), υποστήριξαν ότι το συγκεκριμένο ιατρικό κέντρο στο οποίο διενεργήθηκε η εγχείρηση, δεν διαθέτει μηχάνημα λέιζερ, ενώ ο ΜΥ3 και ο εφεσίβλητος ήταν κατηγορηματικοί ότι ο τύπος της πρώτης εγχείρησης ήταν Milligan Morgan. Το Δικαστήριο εξέτασε το κρίσιμο αυτό ζήτημα του τύπου της πρώτης εγχείρησης παράλληλα με τα υπόλοιπα θέματα που ήγειραν οι διάδικοι. Αποδεχόμενο τη μαρτυρία των μαρτύρων υπεράσπισης και του ΜΕ2, βρήκε ότι τα πραγματικά γεγονότα στα σημεία διαφοράς ήταν όπως τα εξέθεσε ο εφεσίβλητος και οι μάρτυρες του και επιβεβαιώνονταν εν μέρει από τον ΜΕ2, τη μαρτυρία των οποίων προτίμησε έναντι εκείνης του εφεσείοντα και των ΜΕ4 και ΜΕ5, για τους λόγους που εξήγησε. Αποτέλεσε δε εύρημα του Δικαστηρίου ότι είχε αποδειχθεί ότι ο τύπος της εγχείρησης που διενήργησε ο εφεσίβλητος ήταν Milligan Morgan - όχι λέιζερ ή συνδυασμός των δύο μεθόδων - η οποία «είναι η κλασική αποδεδειγμένη μέθοδος αιμορροϊδεκτομής που χρησιμοποιείται από τους χειρούργους στην Κύπρο για την αντιμετώπιση των πλείστων αιμορροϊδοπαθειών». Με βάση τη μαρτυρία που αποδέχθηκε, το Δικαστήριο απέρριψε και τα υπόλοιπα παράπονα του εφεσείοντα περί αμελείας του εφεσίβλητου, κρίνοντας ότι η απώλεια της λειτουργίας του σφιγκτήρα του εφεσείοντα, με αποτέλεσμα να τον καταστήσει σωματικά ανάπηρο, δεν ήταν αποτέλεσμα της πρώτης εγχείρησης από την οποία το μόνο πρόβλημα που παρουσιάστηκε μετεγχειρητικά ήταν «φλεγμονή και δυσκολία στην αφόδευση με σταδιακό επακόλουθο την ουλώδη στένωση». Επρόκειτο για σπάνια επιπλοκή σε τέτοιου είδους εγχειρήσεις και δύσκολα διαπιστώνεται τον πρώτο μήνα της εγχείρησης. Άρχισε να παρουσιάζεται σταδιακά συνεπεία της πρώτης εγχείρησης «από την τέταρτη εβδομάδα και μετά». Εξάλλου, η επιπλοκή αυτή δεν εξυπακούει αμέλεια εκ μέρους του ιατρού που τη διενήργησε. Ούτε η θέση του εφεσείοντα περί παράλειψης του εφεσίβλητου να προβεί σε δακτυλοσκοπική εξέταση την έκτη μέρα της εγχείρησης ευσταθούσε, αφού τέτοια εξέταση με την πάροδο της πρώτης βδομάδας ήταν αδύνατη, ενώ προσέκρουε πάντοτε στην άρνηση του εφεσείοντα ο οποίος προφασιζόταν πόνο. Ειδικότερα, για το παράπονο του εφεσείοντα ότι ο εφεσίβλητος παρέλειψε κατά το πέρας της εγχείρησης να αφαιρέσει από το έντερο του γάζα και κλωστές τις οποίες απέβαλε μετεγχειρητικά από τον πρωκτό του, αποτέλεσε εύρημα του Δικαστηρίου ότι μετά τη δεύτερη εβδομάδα της εγχείρησης εξήλθαν από τον πρωκτό του εφεσείοντα ραφές, που ήταν η φυσιολογική εξέλιξη αποβολής τους από τον οργανισμό, κάτι για το οποίο ο εφεσίβλητος τον είχε προειδοποιήσει, ενώ η αποβολή γάζας δεν είχε αποδειχθεί. Καμία δε σύνδεση δεν υπήρχε μεταξύ της αποβολής των ραφών και τα προβλήματα που ο εφεσείων αντιμετώπισε μετεγχειρητικά. Απέρριψε, το Δικαστήριο και τον ισχυρισμό του εφεσείοντα περί παράλειψης του εφεσίβλητου να του δώσει μετεγχειρητικές οδηγίες. Ως αποτέλεσμα των διαπιστώσεων του, το πρωτόδικο Δικαστήριο απέρριψε την αγωγή με έξοδα εις βάρος του εφεσείοντα. Σημείωσε, όμως, ακολουθώντας την ορθή πρακτική, τα ποσά τα οποία θα επιδίκαζε στον εφεσείοντα υπό μορφή γενικών και ειδικών αποζημιώσεων, σε περίπτωση επιτυχίας της αγωγής. Η ορθότητα των πρωτόδικων διαπιστώσεων αμφισβητείται από τον εφεσείοντα, ουσιαστικά καθ' όλη τους την έκταση, με 21 λόγους έφεσης. Εγείρονται θέματα διαδικαστικά, όπως η απόρριψη αιτήματος για επανακλήτευση του εφεσείοντα, μέχρι ουσιαστικά. Πλείστοι από τους λόγους έφεσης αφορούν στην εσφαλμένη, κατά τον εφεσείοντα, αξιολόγηση της μαρτυρίας από το Δικαστήριο και την παράλειψή του να αιτιολογήσει ή να αιτιολογήσει δεόντως τα ευρήματα και συμπεράσματά του. Τα ζητήματα αυτά θα μας απασχολήσουν στη συνέχεια. Προτού προχωρήσουμε, όμως, θα πρέπει να σημειώσουμε και την παρατήρηση του πρωτόδικου Δικαστηρίου, ότι η διαζευκτική βάση που επικαλέστηκε ο εφεσείων, η αρχή res ipsa loquitur, φαινόταν από την αγόρευση του δικηγόρου του, να είχε εγκαταλειφθεί και εν πάση περιπτώσει δεν μπορούσε να τύχει εφαρμογής εφόσον η μαρτυρία από πλευράς του εφεσείοντα κινήθηκε στη βάση αμέλειας από μέρους του εφεσίβλητου. Συμπέρασμα για το οποίο δεν διατυπώνεται οποιοδήποτε παράπονο στην ειδοποίηση έφεσης. Αρχίζοντας με την αξιολόγηση της μαρτυρίας του ΜΕ4, σημειώνουμε ότι θεωρήθηκε από το πρωτόδικο Δικαστήριο ως ο βασικότερος μάρτυρας της υπόθεσης του εφεσείοντα στο θέμα της ευθύνης και τα προβλήματα που αυτός αντιμετώπιζε. Τα αίτια της ισχυριζόμενης βλάβης, συναρτήθηκαν από τον ΜΕ4 με αμέλεια του εφεσίβλητου. Με την απόρριψη των θέσεων του ΜΕ4 στα βασικά της σημεία, που αφορούσαν στον τύπο της εγχείρησης που διενήργησε ο εφεσίβλητος και την αιτία προέλευσης των ουλών που πρόσεξε στην περιοχή του πρωκτού του εφεσείοντα, το Δικαστήριο θεώρησε ότι κατέρρευσε και το βάθρο επί του οποίου ο εφεσείων στήριξε την υπόθεσή του, θεώρηση η οποία δεν αποτελεί επίδικο θέμα στην έφεση. Ειδικότερα, σε σχέση με τον ΜΕ4, προσβάλλεται με την έφεση ως αυθαίρετο, εσφαλμένο και αντίθετο με την ενώπιον του Δικαστηρίου προσαχθείσα μαρτυρία, το συμπέρασμα του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι ο ΜΕ4 δημιούργησε αρνητική εντύπωση στο Δικαστήριο, δεν κατόρθωσε να το εφοδιάσει με το απαραίτητο υπόβαθρο στη διεξαγωγή των συμπερασμάτων του και ότι τα τελικά του συμπεράσματα στερούνται βαρύτητας και πειθούς (8ος λόγος έφεσης). Εσφαλμένο θεωρείται και το συμπέρασμα του Δικαστηρίου ότι η έκβαση της υπόθεσης επηρέαζε και αυτόν (3ος λόγος έφεσης), ενώ εσφαλμένο και αυθαίρετο είναι και το εύρημά του ότι η απώλεια λειτουργίας του σφικτήρα του εφεσείοντα είναι κατάλοιπο της ανοπλαστικής εγχείρησης που διενήργησε ο ΜΕ4 και όχι της εγχείρησης που διενήργησε ο εφεσίβλητος (2ος λόγος έφεσης). Διατυπώνονται και άλλα παράπονα σε σχέση με τον ΜΕ4, στο πλαίσιο της αιτιολογίας άλλων λόγων έφεσης, στα οποία δεν χρειάζεται να γίνει ειδική αναφορά. Από την άλλη πλευρά, ο εφεσίβλητος υπενθυμίζει τον νομολογιακό κανόνα ότι η αξιολόγηση της μαρτυρίας κάθε μάρτυρα αποτελεί θέμα στο οποίο το Εφετείο παρεμβαίνει κατ' εξαίρεση και εισηγείται ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν κατέφυγε σε εντυπώσεις ή οτιδήποτε το οποίο δεν επιβεβαιώνεται από το σχετικό πρακτικό. Συνιστά πάγια αρχή της νομολογίας ότι το έργο της αξιολόγησης της μαρτυρίας και της διαμόρφωσης της κρίσης ως προς την αξιοπιστία μαρτύρων ανήκει κατ΄ εξοχή στο πρωτόδικο δικαστήριο, το οποίο είχε την ευκαιρία να ακούσει τους μάρτυρες και να παρακολουθήσει τη συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα. Το Εφετείο επεμβαίνει στα ευρήματα του περί αξιοπιστίας μόνο όταν διαπιστωθεί ότι είναι εξ αντικειμένου ανυπόστατα, παράλογα ή αυθαίρετα ή ότι δεν υποστηρίζονται από μαρτυρία. Εάν ήταν εύλογα επιτρεπτό στο πρωτόδικο δικαστήριο να προβεί στα ευρήματά του σε σχέση με την αξιοπιστία το Εφετείο δεν επεμβαίνει (βλ. χχχ χχχ Σολωμού ν Εταιρείας Vineyard View Tourist Enterprises Ltd