ΚΟΥΠΠΑ v. ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΩΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Πολιτική Έφεση Αρ. 215/2013, 28/9/2021 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:AD:2021:A424 ΑΝΩΤΑΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ (Πολιτική Έφεση Αρ. 215/2013) 28 Σεπτεμβρίου, 2021 [Λ. ΠΑΡΠΑΡΙΝΟΣ, Τ. Θ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Ι. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ Δ/στές] MEΤΑΞΥ: xxx xxx ΚΟΥΠΠΑ Εφεσείουσας και ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΩΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εφεσίβλητου _________________________ Μ. Κυριακίδης, για την Εφεσείουσα. Ε. Φλωρέντζου (κα), Δικηγόρος της Δημοκρατίας Α΄, για τον Εφεσίβλητο. __________________________ Λ. ΠΑΡΠΑΡΙΝΟΣ, Δ.: Η απόφαση του Δικαστηρίου είναι ομόφωνη και θα δοθεί από τον Ι. Ιωαννίδη, Δ. _______________________ Α Π Ο Φ Α Σ Η Ι. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, Δ.: Το 1989 η Κυπριακή Δημοκρατία, για την καλύτερη προστασία και διαχείριση του Δάσους Ακάμα, προέβη σε απαλλοτρίωση ιδιωτικής ακίνητης ιδιοκτησίας στο χωρίο «Νέο Χωρίο» της Επαρχίας Πάφου. Ανάμεσα στην εν λόγω ακίνητη ιδιοκτησία, περιλαμβάνονταν και δύο ακίνητα της Εφεσείουσας (που στην πρωτόδικη απόφαση περιγράφονται ως το τεμάχιο 10 και το τεμάχιο 30). Στα αντίστοιχα πιστοποιητικά εγγραφής ακίνητης ιδιοκτησίας που είχαν κατατεθεί ενώπιον του Πρωτόδικου Δικαστηρίου ως τεκμήρια 2 και 3, το τεμάχιο 10 περιγράφεται ως «Τρεχάτο Νερό» και το τεμάχιο 30 ως «Χωράφι Πηγή». Τόσο στο «Τρεχάτο Νερό» όσο και στο «Χωράφι Πηγή», η Εφεσείουσα ήταν ιδιοκτήτρια κατά 1/8 μερίδιο. Προσεφέρθη αποζημίωση στην Εφεσείουσα σε σχέση με την απαλλοτρίωση του μεριδίου της στα εν λόγω δύο ακίνητα, η οποία έγινε αποδεκτή με επιφύλαξη των δικαιωμάτων της για διεκδίκηση περαιτέρω αποζημιώσεων, εξού και η καταχώριση στο Επαρχιακό Δικαστήριο Πάφου των Παραπομπών με αρ. 34/2000 και 35/2000. Οι εν λόγω Παραπομπές συνενώθηκαν με διάταγμα του Δικαστηρίου. Το Επαρχιακό Δικαστήριο Πάφου στις 30.4.2013, κατόπιν ακροαματικής διαδικασίας, εξέδωσε αποφάσεις υπέρ της Εφεσείουσας και εναντίον του Εφεσίβλητου ως ακολούθως: Όσον αφορά στην Παραπομπή αρ. 34/2000 (τεμάχιο 10), για το ποσό των Λ.Κ.15.000.- και/ή το ισόποσο σε ευρώ, πλέον τόκο, ως αυτός προβλέπεται από το Νόμο. Όσον αφορά στην Παραπομπή αρ. 35/2000 (τεμάχιο 30), για το ποσό των Λ.Κ.17.594.- και/ή το ισόποσο σε ευρώ, πλέον τόκο, ως αυτός προβλέπεται από το Νόμο. Απέρριψε την αξίωση της Εφεσείουσας για ζημιά που κατ΄ ισχυρισμόν υπέστη σε σχέση με άλλα ακίνητα της τα οποία από αρδεύσιμα, ως ήταν η θέση της, κατέστησαν μη αρδεύσιμα συνεπεία της απαλλοτρίωσης της «Πηγής» και του «Τρεχάτου Νερού». Περαιτέρω καταδίκασε τον Εφεσίβλητο στα δικηγορικά έξοδα, όπως αυτά θα υπολογίζονταν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκρίνονταν από το Δικαστήριο στην κλίμακα των εκδοθεισών αποφάσεων. Τέλος, καταδίκασε τον Εφεσίβλητο και στα έξοδα του Μ.Ε. 2 xxx Νικολεττή, του Μ.Ε. 4 xxx Νίττη και του Μ.Ε. 5 xxx Λουκαΐδη (μάρτυρες που κλήθηκαν ως πραγματογνώμονες εκ μέρους της Απαιτήτριας). Για τον Μ.Ε. 3 xxx Αντωνίου, ο οποίος επίσης κλήθηκε ως πραγματογνώμων από την Απαιτήτρια, το Πρωτόδικο Δικαστήριο αποφάσισε να μην καταδικάσει τον Εφεσίβλητο στα έξοδα του εν λόγω μάρτυρα, αφού όπως καταγράφει στην απόφαση του «Η μαρτυρία του δεν βοήθησε σε τίποτε τη διαδικασία». Η Εφεσείουσα είχε καλέσει τον Μ.Ε. 3 σε μια προσπάθεια της να αποδείξει την αξίωση της για μείωση της αξίας άλλων ακινήτων της. Να σημειώσουμε ότι οι πιο πάνω δύο συνενωμένες παραπομπές είχαν απορριφθεί στις 30.3.2006 από το Επαρχιακό Δικαστήριο Πάφου, για καθαρά διαδικαστικούς λόγους (ζητήθηκε αναβολή της ακρόασης εκκρεμούσης αίτησης για τροποποίηση των Εκθέσεων Απαιτήσεως και για καταχώριση νέων εκτιμήσεων, αίτημα το οποίο απερρίφθη κάτι που οδήγησε τελικά σε απόρριψη των δύο παραπομπών). Κατά της πιο πάνω απόφασης, η Απαιτήτρια καταχώρισε την Πολιτική Έφεση αρ. 167/2006, όπου το Εφετείο στις 10.6.2008 παραμέρισε την πρωτόδικη απόφαση και διέταξε «. την εκδίκαση της ουσίας της παραπομπής από το Επαρχιακό Δικαστήριο Πάφου, από Δικαστή βεβαίως που έχει αρμοδιότητα σ΄ αυτή την υπόθεση». Το Εφετείο δεν παρέλειψε να σημειώσει πως το Πρωτόδικο Δικαστήριο είχε υποχρέωση βάσει του Άρθρου 23 του Συντάγματος να καθορίσει το ποσό των αποζημιώσεων που εδικαιούτο η Εφεσείουσα. Να επαναλάβουμε ότι η διαδικασία της παραπομπής για τον καθορισμό δίκαιης και εύλογης αποζημίωσης σε απαλλοτριώσεις, δεν έχει χαρακτήρα αμιγούς αντιπαράθεσης. Το Δικαστήριο διατηρεί θεσμοθετημένες δυνατότητες διερεύνησης, οι οποίες προσδίδουν εξεταστικό χαρακτήρα στη διαδικασία (Νεοκλέους ν. Γενικού Εισαγγελέα
(1993)1 ΑΑΔ, 352, Δημοκρατία ν. Πέτσα
(1996)1 ΑΑΔ, 1342 και Όπλου ν. Δημοκρατίας
(2000)1(Α) ΑΑΔ, 250). Οι Παραπομπές τέθηκαν τελικά ενώπιον άλλου αρμόδιου Δικαστή, ο οποίος εξέδωσε τις προσβαλλόμενες με την υπό εκδίκαση έφεση αποφάσεις. Ο 1ος λόγος έφεσης αφορά στο εύρημα του Πρωτόδικου Δικαστηρίου για την απόδοση της πηγής (τεμάχιο 30). Θεωρεί η Εφεσείουσα, ότι κακώς το Πρωτόδικο Δικαστήριο δεν συνυπολόγισε την υπερχείλιση νερού από την επίδικη πηγή, το οποίο νερό καταλήγει στη θάλασσα μέσα από αργάκι. Ουσιαστικά ο συγκεκριμένος λόγος έφεσης, αφορά στην απόρριψη της μαρτυρίας του Μ.Ε. 4, xxx Νίττη, ο οποίος είχε αναφέρει ενώπιον του Πρωτόδικου Δικαστηρίου πως ασχολείται με δοκιμαστικές γεωτρήσεις σε Δήμους και Κοινότητες για περίπου 20 χρόνια, και ότι διαπίστωσε να υπάρχει υπερχείλιση της πηγής στο τεμάχιο 30, την οποία υπολόγισε από την πείρα του σε 240 τόνους νερό. Ήταν η θέση του, κατά την αντεξέταση, πως είναι ανθρωπίνως αδύνατο να μετρηθεί η υπερχείλιση. Εντούτοις, την υπολόγισε, ως ανέφερε, σε 240 τόνους. Παραθέτουμε τις σχετικές ερωτήσεις και απαντήσεις από την αντεξέταση: «E. Στην τελευταία σου έκθεση αναφέρεσαι σε 240 κυβικά μέτρα υπερχείλιση . Είπες ότι είναι αδύνατο να μετρήσεις την υπερχείλιση, πώς κατέληξες στα 240, με ποια δεδομένα; Α. Εγώ ανέφερα περίπου. Δεν είπα απόλυτα
- Από την πείρα που είδα το νερό που τρέχει σε διάφορα σημεία υπολόγισα, δεν είμαι απόλυτα σίγουρος. Ε. Δηλαδή τούτο το 240 κυβικά μπορεί να είναι και μεγαλύτερο που 240, μπορεί και μικρότερο; Α. Και πιο λίγο και πιο πολύ.» Το Πρωτόδικο Δικαστήριο σημειώνει τα ακόλουθα σε σχέση με το θέμα της υπερχείλισης: «Στο σημείο αυτό να αναφέρω ότι η θέση του Μ.Ε. 4 ότι υπολόγισε την υπερχείλιση βασιζόμενος στην πείρα του δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή και, κατά την κρίση μου, η κατάληξη του στις 16.1.2012 σε ποσότητα 240 τόνων υπερχείλισης είναι αόριστη και ατεκμηρίωτη χωρίς να στηρίζεται σε κανένα ουσιαστικό και πραγματικό δεδομένο». Συμφωνούμε με την πιο πάνω προσέγγιση, αφού δεν είχαν τεθεί ενώπιον του Πρωτόδικου Δικαστηρίου όλα εκείνα τα απαραίτητα στοιχεία για να μπορέσει το ίδιο να κρίνει την ορθότητα του υπολογισμού στον οποίο είχε προβεί ο Μ.Ε.
- Περαιτέρω, στη βάση της πιο πάνω γενικής μαρτυρίας, και χωρίς οτιδήποτε άλλο, δεν θα μπορούσε να αποδοθεί τέτοια δυναμική στο γεγονός της υπερχείλισης για σκοπούς υπολογισμού της αξίας της πηγής, ως η Εφεσείουσα αναφέρει στην αιτιολογία του πιο πάνω λόγου έφεσης. Ο 1ος λόγος έφεσης είναι αβάσιμος και απορρίπτεται. Ο 2ος και ο 3ος λόγος έφεσης αφορούν στο γεγονός ότι το Πρωτόδικο Δικαστήριο δεν επιδίκασε αποζημιώσεις για κατ΄ ισχυρισμόν επιβλαβή επίδραση σε άλλα ακίνητα της Απαιτήτριας, που δεν απαλλοτριώθηκαν, συνολικής έκτασης 41 ½ περίπου δεκαρίων. Αναφέρουμε ευθύς εξαρχής ότι η ιδιοκτησία που εδώ είχε απαλλοτριωθεί, δεν αφορούσε σε μέρος μόνο της ιδιοκτησίας αλλά σε όλη την ιδιοκτησία. Όπως εύστοχα σημειώθηκε στη Νικολαίδης κ.α. ν. Δημοκρατίας
(1998)1(Γ) ΑΑΔ, 1362: «Η επαύξηση της αξίας αναφέρεται στην εναπομείνασα μετά την απαλλοτρίωση περιουσία και σημαίνει την επαύξηση της αξίας της, παρά τα άλλα φυσικά και νομικά της χαρακτηριστικά, που προκύπτει μόνο και μόνο από το γεγονός της απαλλοτρίωσης. Στον αντίποδα της επαύξησης βρίσκεται η μείωση της αξίας, ο δυσμενής επηρεασμός του υπόλοιπου ακινήτου.» Συνεπώς, δεν τίθεται θέμα αύξησης ή μείωσης της αξίας ιδιοκτησίας η οποία απομένει μετά την αφαίρεση του απαλλοτριωθέντος μέρους, και συμφωνούμε με τα όσα σχετικά ανέφερε η ευπαίδευτη συνήγορος του Εφεσίβλητου (Άρθρο 10(στ) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου του 1962, Ν. 15/62 και Γενικός Εισαγγελέας ν. Κολοκοτρώνη κ.α.
(1999)1(Α) ΑΑΔ, 674). Θα προσθέσουμε πως η ποσότητα του νερού από τις δύο πηγές, και κατά πόσο αυτές θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την άρδευση άλλων ακινήτων, ήταν στοιχεία που θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη για το ύψος της καταβλητέας αποζημίωσης. Εν ουδεμιά όμως περιπτώσει, θα μπορούσαν να επιδικαστούν αποζημιώσεις ως η Εφεσείουσα αξιοί, δηλαδή για επιβλαβή επίδραση σε άλλα ακίνητα της. Να σημειώσουμε πως η αξιόπιστη μαρτυρία του συζύγου της Εφεσείουσας, xxx Κυριακίδη (Μ.Ε. 1), κατέδειξε πως τα άλλα ακίνητα της, δεν ήταν όμορα με τα απαλλοτριωθέντα. Βρίσκουμε ότι και οι δύο πιο πάνω λόγοι έφεσης, είναι αβάσιμοι και απορρίπτονται. Ο 4ος και τελευταίος λόγος έφεσης, αφορά στην απόφαση του Πρωτόδικου Δικαστηρίου να μην καταδικάσει τον Εφεσίβλητο στα έξοδα του Μ.Ε. 3, για τον οποίο έγινε αναφορά πιο πάνω. Ο μάρτυρας αυτός, ουσιαστικά κλήθηκε για να αποδείξει την αξίωση της Εφεσείουσας για μείωση της αξίας άλλων μη όμορων ακινήτων της, για τα οποία έγινε αναφορά πιο πάνω. Με δεδομένο ότι έχουμε βρει ότι η Εφεσείουσα δικαιολογημένα δεν δικαιώθηκε από το Πρωτόδικο Δικαστήριο στην εν λόγω αξίωση της, η απόφαση του Πρωτόδικου Δικαστηρίου να μην καταδικάσει τον Εφεσίβλητο στα έξοδα του συγκεκριμένου μάρτυρα, ενέπιπτε στην ορθή άσκηση της διακριτικής του εξουσίας και δεν υπάρχει περιθώριο για παρέμβαση μας. Η Έφεση απορρίπτεται με €2.000 έξοδα προς όφελος του Εφεσίβλητου και εναντίον της Εφεσείουσας. Λ. ΠΑΡΠΑΡΙΝΟΣ, Δ. Τ. Θ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Δ. /ΕΑΠ. Ι. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, Δ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο