ΣΑΒΒΑ ΦΟΥΚΚΑΡΗ ν. ΘΕΜΗ ΘΩΜΑ, Ποινική Έφεση αρ. 273/2015, 8/3/2018

(1950)34 Cr. App. R. 21). To ίδιο και η παροχή υπηρεσιών, η πληρωμή για τις οποίες δεν γίνεται αμέσως (R. v. Jones [1898] 1 Q.B. 119). Ό,τι ο νόμος επιδιώκει να αποτρέψει είναι η δημιουργία νέων οφειλών εκ μέρους πτωχεύσαντος και ο οικονομικός κίνδυνος που προκαλείται από τη μη άμεση εξόφληση τέτοιων οφειλών, κίνδυνο τον οποίο οι αντισυμβαλλόμενοι δεν θα αναλάμβαναν αν γνώριζαν τα γεγονότα (βλ. Arlidge and Parry on Fraud, 5th Ed., Offences in Bankruptcy, Obtaining Credit, 15-051 επόμ.). Εν προκειμένω, αν το κριτήριο ήταν το αναφερόμενο στο γραμμάτιο αντάλλαγμα (δάνειο), τότε, ως άνω, θα επρόκειτο σαφώς για «πίστωση». Αλλά, και επί της διαπίστωσης, τελικά, ότι επρόκειτο για ανάληψη προηγούμενης υποχρέωσης της προσωπικής εταιρείας και πάλιν πρόκειται για «πίστωση» σε ότι αφορά τον εφεσείοντα. Τούτο διότι επρόκειτο, σε ότι αφορά τον ίδιο, για μια νέα οφειλή που ο ίδιος πλέον ανέλαβε ενόσω ήταν πτωχεύσας στις 12.10.2011, με ανάλογο κίνδυνο για τον εφεσίβλητο πιστωτή. Παρά την παραπάνω κατάληξη μας επί του θέματος της «πίστωσης», θεωρούμε επιθυμητό να σημειώσουμε περαιτέρω τα εξής: Το πρωτόδικο Δικαστήριο, αν και δέχθηκε ν΄ακούσει μαρτυρία ως προς την πραγματική αιτία της οφειλής, προβαίνοντας μάλιστα σε αντίστοιχο εύρημα, αναφέρθηκε, κατά τρόπο αντιφατικό και στο αμάχητο τεκμήριο που καθιερώνει το άρθρο 80 του περί Συμβάσεων Νόμου, Κεφ. 149 αναφορικά με τα γεγονότα που εκτίθενται σ΄ένα γραμμάτιο συνήθους τύπου. Δεν απαιτείται για τις ανάγκες της υπό εξέταση έφεσης να επεκταθούμε και να αποφασίσουμε επί του θέματος, όμως διατυπώνουμε επιφυλάξεις για την εμβέλεια και τον τρόπο λειτουργίας του εν λόγω, αμάχητου μάλιστα, τεκμηρίου στα πλαίσια μιας ποινικής υπόθεσης. Εάν λ.χ. εν προκειμένω το γραμμάτιο αφορούσε παλαιά χρέη του ίδιου του εφεσείοντα και δεν δημιουργούσε νέα οφειλή και συνεπώς δεν αποτελούσε «πίστωση» εν τη εννοία του άρθρου 117(α), δεν θα μπορούσε ο εφεσείοντας να προβάλει τέτοια υπεράσπιση ως κατηγορούμενος σε ποινική υπόθεση, λόγω αμάχητου τεκμηρίου που προβλέπεται στον περί Συμβάσεων Νόμο; Η αντιδιαστολή μεταξύ αστικού χρέους και της διάπραξης του υπό συζήτηση ποινικού αδικήματος είναι σαφής, όπως σαφής είναι η διάκριση των αντιστοίχων διαδικασιών ως προς τη φύση, το σκοπό και το αποτέλεσμά τους. Ως προς την αντιδιαστολή αυτή σημειώθηκαν τα ακόλουθα στην Έκθεση της Επιτροπής υπό τον Sir Kenneth Cork, επί του Insolvency Law and Practice (Cork Committee) (βλ. Arlidge and Parry, ανωτ., παρ. 15-052): «Logically, in our view, the wrong consists, not in the failure to pay the debt (which is a civil wrong), but in the deception practiced on the creditor by obtaining credit from him knowing that he would not extend it if he knew the circumstances.» Παραπονείται περαιτέρω ο εφεσείοντας ότι εσφαλμένα καταδικάστηκε διότι ενεργούσε για λογαριασμό της εταιρείας του και όχι για τον εαυτό του. Με το επίδικο όμως γραμμάτιο ανέλαβε, προσωπικά, υποχρέωση. Προβάλλεται επίσης ότι δεν είχε την απαιτούμενη πρόθεση και ότι δεν προέβη σε ψευδή παράσταση και δεν απέκρυψε το γεγονός της πτώχευσής του. Συναφώς προβάλλεται και ότι το Δικαστήριο εσφαλμένα απέρριψε τη μαρτυρία του εφεσείοντα ότι ο εφεσίβλητος γνώριζε περί της πτώχευσης του εφεσείοντα. Επί του ζητήματος αυτού το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να ακούσει τόσο τον εφεσείοντα όσο και τον εφεσίβλητο. Για τους λόγους που εξηγεί αποδέχθηκε τους ισχυρισμούς του τελευταίου. Πρωταρχικός κριτής των γεγονότων είναι το πρωτόδικο Δικαστήριο. Θεωρούμε αχρείαστο κάθε φορά να επαναλαμβάνουμε την πάγια νομολογία για τα περιορισμένα περιθώρια παρέμβασης του Εφετείου. Τέτοια περιθώρια εν προκειμένω δεν παρέχονται. Ένας άλλος λόγος έφεσης (υπ΄αρ. 3) αναφέρεται σε παρατήρηση του Δικαστηρίου που δεν επηρέαζε τα επίδικα θέματα και την κατάληξη της υπόθεσης σε καταδίκη. Δεν θα ασχοληθούμε. Αφήσαμε τελευταίους δύο λόγους έφεσης που αφορούν στον ισχυρισμό ότι το Δικαστήριο δίκασε τον εφεσείοντα χωρίς δικηγόρο, ενόσω δεν είχε ποτέ αποποιηθεί του δικαιώματός του να εκπροσωπείται από δικηγόρο. Αναφέρεται στην έφεση πως ο εφεσείοντας είπε εξ αρχής στο Δικαστήριο ότι επέλεξε να αναθέσει την υπόθεσή του στο δικηγόρο κ. Λουκή Γ. Λουκαΐδη, «αλλά δεν βρισκόταν η κατάλληλη ημερομηνία που θα μπορούσε να τον αντιπροσωπεύσει διότι οι ημερομηνίες που προσφέρονταν συνέπιπταν είτε με ημερομηνίες που το δικαστήριο είχε άλλες υποθέσεις είτε με ημερομηνίες που ο δικηγόρος ήταν απασχολημένος με άλλες υποθέσεις». Ως αποτέλεσμα ο εφεσείοντας διεξήγαγε την υπόθεση μόνος του, όχι κατ΄ελεύθερη και σαφή επιλογή του, αλλά «διότι καθυστερούσε η δυνατότητα του να διορίσει δικηγόρο». Τέτοιο παράπονο, όπως προκύπτει ήδη με όσα, ως άνω, αναφέρονται στην ίδια την έφεση που ετοιμάστηκε από τον αναφερόμενο δικηγόρο, είναι αβάσιμο. Δεν αναφέρεται σε αποστέρηση του δικαιώματος του εφεσείοντα από το Δικαστήριο, αλλά με ασαφή τρόπο σε «καθυστέρηση της δυνατότητάς του να διορίσει δικηγόρο», λόγω του ότι ο κ. Λουκαΐδης ήταν απασχολημένος με άλλες υποθέσεις. Αναδρομή δε στα πρακτικά καταδεικνύει ότι, είτε η έφεση ετοιμάστηκε και, εν πάση περιπτώσει, προωθήθηκε χωρίς να διαβαστούν τα πρακτικά, είτε, αν διαβάστηκαν, παραποιήθηκαν τα γεγονότα. Τα πρακτικά και τα γεγονότα έχουν ως εξής: Στις 8.1.2015, όταν επρόκειτο να αρχίσει η ακρόαση της υπόθεσης, διημείφθησαν κατά την έναρξη της διαδικασίας τα ακόλουθα: «Δικαστήριο προς κατηγορούμενο: Θα χειριστείτε την υπόθεση μόνος σας; Πρόκειται για σοβαρή ποινική υπόθεση. Εάν καταδικαστείτε ενδεχομένως να σας επιβληθούν πολυετείς ποινές φυλάκισης. Κατηγορούμενος: Μάλιστα. Το γνωρίζω. Θα χειριστώ την υπόθεση μόνος μου.» Λίγο αργότερα, πριν ο εφεσίβλητος προχωρήσει στη μαρτυρία του ως Μ.Κ.1 διημείφθησαν τα εξής: «Δικαστήριο προς κατηγορούμενο: Εάν δεν μπορείτε να χειριστείτε την υπόθεσή σας να μου το πείτε. Κατηγορούμενος: Μπορώ.» Στο τέλος της διαδικασίας ημερομηνίας 8.1.2015 ο κατηγορούμενος ζήτησε αναβολή για να αντεξετάσει τον εφεσίβλητο, το αίτημα εγκρίθηκε και η υπόθεση ορίστηκε για συνέχιση της ακρόασης στις 30.1.2015. Στις 30.1.2015, κατά την έναρξη της διαδικασίας διημείφθησαν τα εξής: «Δικαστήριο προς κατηγορούμενο: Κύριε Φουκαρή σας ερωτώ ξανά. Θεωρείτε ότι μπορείτε να χειριστείτε ο ίδιος την υπόθεσή σας; Κατηγορούμενος: Μάλιστα.» Προτού δε προχωρήσει η αντεξέταση του εφεσίβλητου, το Δικαστήριο εξήγησε στον εφεσείοντα ότι μπορούσε να υποβάλει ερωτήσεις στο μάρτυρα καθώς και τις θέσεις του. Κατόπιν τούτου ο εφεσείοντας προχώρησε σε εκτεταμένη αντεξέταση. Μετά την περάτωση της μαρτυρίας του εφεσίβλητου η υπόθεση ορίστηκε για συνέχιση στις 20.2.2015. Στις 20.2.2015 αφού δηλώθηκε από πλευράς κατηγόρου ότι δεν θα προσφερθεί περαιτέρω μαρτυρία και ο εφεσείοντας αποδέχθηκε ότι θα έπρεπε να κληθεί σε απολογία, έθεσε για πρώτη φορά θέμα να εκπροσωπηθεί από δικηγόρο και ζήτησε προς τούτο αναβολή. Παρατίθενται τα ακόλουθα από το πρακτικό της ημερομηνίας εκείνης: «Κατηγορούμενος: . θα ήθελα την αναβολή για να με εκπροσωπήσει ο δικηγόρος μου. Παρακαλώ να οριστεί στις 14.6.2015. Δικαστήριο: Επιθυμείτε να εκπροσωπείστε από δικηγόρο από τώρα και στο εξής; Κατηγορούμενος: Μάλιστα. Τον κ. Λουκή Λουκαΐδη. Ζητώ δύο μήνες αναβολή. Δικαστήριο προς κατηγορούμενο: Η παρούσα αποτελεί συνεχιζόμενη ακρόαση, ρωτηθήκατε κατ΄επανάληψιν από το Δικαστήριο εάν θα χειριστείτε μόνος σας την υπόθεση και απαντήσατε θετικά. Δεν υπάρχει δυνατότητα να οριστεί σε δύο μήνες για συνέχιση. Θα σας δώσω μια βδομάδα για να είστε παρών με τον κ. Λουκαΐδη. Τονίστε στο συνήγορό σας πως η παρούσα ευρίσκεται στο στάδιο της συνεχιζόμενης ακρόασης γι΄αυτό να είναι παρών για να ορίσουμε μια νέα ημερομηνία για να τη συνεχίσουμε.» Το Δικαστήριο ενέκρινε το αίτημα και ανέβαλε την υπόθεση για προγραμματισμό στις 3.3.2015. Στις 3.3.2015 ο εφεσείοντας παρουσιάστηκε και πάλιν χωρίς δικηγόρο και διημείφθησαν τα ακόλουθα: «Κατηγορούμενος: Ο δικηγόρος μου σήμερα είναι στον Πρόεδρο του Ανωτάτου, μου είπε θα ερχόταν κάποια Κούλλα Μαθηκολώνη. Διόρισα τον κ. Λουκαΐδη για να με εκπροσωπήσει και αυτός αποδέχθηκε. Δικαστήριο προς κατηγορούμενο: Είπαμε να είναι παρών σήμερα ο δικηγόρος σας για να βρούμε ημερομηνία για συνέχιση της ακρόασης. Κατηγορούμενος: Δώστε μας 2-3 βδομάδες και θα είμαι έτοιμος.» Δεν προβλήθηκε ένσταση. Το Δικαστήριο ενέκρινε το αίτημα. Η υπόθεση αναβλήθηκε και ορίστηκε για συνέχιση στις 26.3.2015. Στις 26.3.2015 ο εφεσείοντας εμφανίστηκε χωρίς δικηγόρο αναφέροντας ότι ο δικηγόρος του είναι πολυάσχολος. Διημείφθησαν τα ακόλουθα: «Δικαστήριο προς κατηγορούμενο: Εν τέλει θα συνεχίσετε να χειρίζεστε μόνος σας την υπόθεση; Κατηγορούμενος: Ναι εντιμοτάτη, εγκαταλείπω το δικαίωμα μου να εκπροσωπηθώ από δικηγόρο. Ο δικηγόρος που είχα πρόθεση να διορίσω είναι πολυάσχολος. Από τώρα και στο εξής θα τη χειρίζομαι μόνος μου αλλά ζητώ χρόνο να ετοιμάσω γραπτή δήλωση που θα είναι η κατάθεσή μου ενώπιον του Δικαστηρίου. Θα προβώ σε ένορκη κατάθεση. Δικαστήριο προς κατηγορούμενο: Πόσο χρόνο θέλετε να ετοιμαστείτε; Κατηγορούμενος: Ένα μήνα εντιμοτάτη. Όσο μου πείτε.» Ακολούθως το Δικαστήριο όρισε την υπόθεση στις 30.4.2015 για συνέχιση της ακρόασης η οποία και περατώθηκε στις 17.6.2015. Προκύπτει σαφώς ότι το Δικαστήριο όχι μόνο δεν παραβίασε τα δικαιώματα του κατηγορουμένου-εφεσείοντα, αλλά ανέχθηκε ακόμα και την πρόκληση καθυστέρησης, ώστε να διασφαλίσει με κάθε βεβαιότητα ότι δεν θα επηρεάζονταν τα δικαιώματά του σε δίκαιη δίκη. Τέλος, ο εφεσείοντας παραπονείται για τις ποινές δύο και τριών μηνών φυλάκισης που του έχουν επιβληθεί ως συντρέχουσες ποινές. Λαμβάνοντας υπόψη τις ανώτατες προβλεπόμενες ποινές, τη σοβαρότητα των αδικημάτων και τα γεγονότα της υπόθεσης, κάθε άλλο παρά έκδηλα υπερβολικές είναι οι ποινές ή ακόμα και αυστηρές. Η έφεση απορρίπτεται. Έξοδα €600, πλέον ΦΠΑ εάν υπάρχει. Μ.Μ. Νικολάτος, Π. Τ.Θ. Οικονόμου, Δ. Τ. Ψαρά-Μιλτιάδου, Δ. /ΚΧ»Π [1] Αντίστοιχη πρόνοια με το άρθρο 117 αποτελεί το άρθρο 360

(1)του αγγλικού Insolvency Act, 1986. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο