ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ κ.α. v. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΚΟΥΡΟΥΖΙΔΗ κ.α., Ποινική Έφεση Αρ. 19/2020, 34/2020, 37/2020, 39/2020, 41/2020 και 44/2020, 20/7/2022

(1)του περί Αποδείξεως Νόμου, Κεφ. 9. Το Κακουργιοδικείο, αφού αξιολόγησε τη μαρτυρία, κατέληξε στα ακόλουθα ευρήματα, τα οποία παρατίθενται σε όση έκταση αφορούν τις υπό κρίση εφέσεις: «Α) Αρχίζοντας από τον Κατηγορούμενο 1, έχοντας αποδεχθεί ως αξιόπιστη τη μαρτυρία του ΜΚ76, βρίσκουμε ότι, κατά την περίοδο Ιουνίου 2011-Φεβρουαρίου 2014, ζήτησε και έλαβε από το ΜΚ76, τότε διευθυντή της Κατηγορούμενης 15, τα ακόλουθα ποσά:

1. i)€95.600 για τα υπερσυμβατικά. Το ποσό αυτό αποτελούσε το ½ του συνολικού ποσού των €191.200 που δόθηκε από το ΜΚ76 στους Βέργα και Κατηγορούμενο 1, στη βάση της συμφωνίας τους, ότι θα λάμβαναν μίζες 8% επί των εισπράξεων για τις υπερσυμβατικές ποσότητες σκουπιδιών που θα μεταφέρονταν στο ΧΥΤΑ Πάφου.
2. ii)€14.000 από τις υπερτιμολογήσεις για τα φύκια, ως επεξηγήθηκε με λεπτομέρεια από το ΜΚ76. iii) €12.000 στη βάση της συμφωνίας του Κατηγορούμενου 1, με το ΜΚ76, για συμβουλευτικές, δήθεν, υπηρεσίες του Κατηγορούμενου 1 προς την Κατηγορούμενη 15.
3. iv)€3.000 το οποίο πληρώθηκε από την Κατηγορούμενη 15 στην Εταιρεία του ΜΚ4, για υδραυλικές εργασίες που εκτέλεσε στην οικία του Κατηγορούμενου 1. Όσον αφορά τα υπόλοιπα ποσά που του αποδίδονται με το κατηγορητήριο, παρόλο που αποτελεί εύρημά μας ότι ο ΜΚ76 έδωσε στον Βέργα περαιτέρω σημαντικά ποσά, δηλαδή 5% επί όλων των εισπράξεων για τις συμβατικές ποσότητες, για τους λόγους που έχουμε εξηγήσει, διατηρούμε αμφιβολίες κατά πόσο ο Βέργας, όντως, έδιδε το ποσοστό που ισχυρίστηκε στη μαρτυρία του (60%) στον Κατηγορούμενο 1. Υπενθυμίζουμε επί του προκειμένου ότι ο Βέργας στη μαρτυρία του, υποστήριξε ότι το ποσό του 5% που εισέπραττε ως μίζες από τους Γιαννακόπουλο, αρχικά και Κοκότση, από τον Ιούλιο του 2010, το μοιραζόταν με τον Μαληκίδη (μέχρι το έτος 2010) και από το έτος 2011 και μετά με τον Κατηγορούμενο 1, στους οποίους έδινε το 60% από τα ποσά που εισέπραττε, ενώ εκείνοι, με τη σειρά τους, διαμοίραζαν τα ποσά με «τους ανθρώπους του Υπουργείου». Για τους λόγους, όμως, που εξηγήσαμε στο στάδιο αξιολόγησης της μαρτυρίας του Βέργα, διατηρούμε επιφυλάξεις κατά πόσο έδωσε τα ποσά που ισχυρίστηκε (συνολικά γύρω στις €195.000) στον Κατηγορούμενο 1, για να τα διαμοίραζε με «τους ανθρώπους του Υπουργείου», δηλαδή με τον μ. Παπαμιχαήλ και τον πρώην Κατηγορούμενο 4. Ενόψει τούτου, δεν μπορούμε να καταλήξουμε σε ασφαλές εύρημα ότι ο Κατηγορούμενος 1, πέρα από τα ποσά που έλαβε από το ΜΚ76 (i-iv, ανωτέρω) έλαβε και από τον Βέργα τα ποσά που ισχυρίστηκε ότι του έδωσε, ή οποιοδήποτε άλλο ποσό. Επανερχόμενοι στα συμπεράσματα μας, συμπληρώνουμε ότι ο Κατηγορούμενος 1, ζητούσε και λάμβανε τα ανωτέρω ποσά από τον Κοκότση, υπό τις ιδιότητες του ως Οικονομικός Διευθυντής του Δήμου Πάφου και Οικονομικός Σύμβουλος του Συμβουλίου Διαχείρισης του ΧΥΤΑ Πάφου, προκειμένου να μην παρουσιάζονται καθυστερήσεις στις πληρωμές των οφειλών του Συμβουλίου Διαχείρισης σε σχέση με τις υπερσυμβατικές ποσότητες καθώς και στα τιμολόγια που αφορούσαν τα φύκια. Επί τούτου, αποτελεί εύρημά μας ότι ο Κατηγορούμενος 1, υπό τις ως άνω ιδιότητές του, είχε ενεργό ρόλο και εμπλοκή με τις πληρωμές των οφειλών του Συμβουλίου προς τον Εργολάβο αλλά και με τις πληρωμές του Δήμου Πάφου, σε σχέση με την οφειλόμενη συνεισφορά του Δήμου, για τις εν γένει υπηρεσίες που πρόσφερε ο Εργολάβος, οι οποίες σχετίζονται με τη λειτουργία του ΧΥΤΑ Πάφου. Β) Σε σχέση με τον Κατηγορούμενο 2, βρίσκουμε ότι, ο ΜΚ76, κατόπιν σχετικών οδηγιών του Κατρή (ΜΚ75), του παρέδωσε κλειστό φάκελο με το ποσό των €10.000 σε συνάντηση που είχε μαζί του στο Ξενοδοχείο "Four Seasons" στη Λεμεσό, το Δεκέμβριο του έτους 2012. Το υπό αναφορά ποσό, αποφασίστηκε να δοθεί χαριστικά από τους ΜΚ75 και Μπόμπολα, μετά από την επίσκεψη του Κατηγορούμενου 2 στα γραφεία της ΗΛΕΚΤΩΡ Α.Ε. στην Αθήνα, κατά την οποία είχε συναντήσει τα ανωτέρω πρόσωπα και είχε ζητήσει δάνειο από την Εταιρεία για αγορά αυτοκινήτου. Αποτελεί, επίσης, εύρημα του Δικαστηρίου ότι ο ΜΚ75 έδωσε στον Κατηγορούμενο 2 το ποσό των €5.000, σε συνάντηση που είχε μαζί του το έτος 2008, στην Αθήνα. Βρίσκουμε, περαιτέρω, ότι το υπό αναφορά ποσό, δόθηκε στον Κατηγορούμενο 2 από προσωπικά χρήματα του Κατρή, όπως, αναντίλεκτα, εξήγησε στη μαρτυρία του, χωρίς να ενημερώσει τον Μπόμπολα και χωρίς να ληφθεί απόφαση, προς τούτο, από την Εταιρεία ΗΛΕΚΤΩΡ Α.Ε. Σε σχέση με τον ισχυρισμό του Κατηγορούμενου 2 ότι το ποσό των €5.000 δόθηκε για εξόφληση οφειλής του ΜΚ75 από την αγορά 11 πακέτων εισιτηρίων αξίας €4.400 και επιπλέον οφειλή της Κοινοπραξίας από την αγορά κινητού τηλεφώνου, διαπιστώνουμε πως τέτοια αξίωση ουδέποτε είχε υποβληθεί και ότι προβλήθηκε για πρώτη φορά, στα πλαίσια εκδίκασης της υπόθεσης. Δεχόμαστε, ωστόσο, ότι ο Κατηγορούμενος 2, το έτος 2008, μετά από παράκληση του ΜΚ75, είχε εξασφαλίσει άγνωστο αριθμό εισιτηρίων, αγνώστου αξίας, για τον ποδοσφαιρικό αγώνα Ανόρθωσης-Παναθηναϊκού. Με βάση τα αδιαμφισβήτητα γεγονότα, ο Κατηγορούμενος 2 ήταν υπεύθυνος του Ενδιάμεσου Φορέα για το ΧΥΤΥ Κόσιης. Γ) Αναφορικά με τον Κατηγορούμενο 3, βρίσκουμε ότι ζήτησε και έλαβε από τον ΜΚ75 το ποσό των €15.000, σε συνάντηση που είχαν σε κεντρικό Ξενοδοχείο στην Αθήνα το έτος 2008. Πέραν, τούτου, διατηρούμε αμφιβολίες κατά πόσο ο Bagleh (MK78) έδωσε στον Κατηγορούμενο 3 τους φακέλους με το συνολικό ποσό των €120.000 τους οποίους, είχε παραλάβει, σε διάφορες ημερομηνίες από το ΜΚ76, όπως ο τελευταίος ανέφερε με λεπτομέρεια στη μαρτυρία του. Σημειώνουμε, πως δεν διατηρούμε την παραμικρή αμφιβολία ότι ο ΜΚ76, έδωσε στο ΜΚ78 το υπό αναφορά ποσό, μετά από συνεννοήσεις και επικοινωνίες που είχε, για το σκοπό αυτό, με το ΜΚ75. Οι αμφιβολίες μας, στο κατά πόσο ο ΜΚ78 παρέδιδε, εν τέλει, τους φακέλους με τα ποσά που παραλάμβανε από το ΜΚ76, όπως επεξηγήσαμε και κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας του ΜΚ78, οφείλονται, κατά κύριο λόγο, στις υποψίες του ΜΚ76 ότι ο ΜΚ78 ζητούσε τα χρήματα για προσωπικό του όφελος. Υποψίες που εν τέλει ισχυροποιήθηκαν, από το γεγονός ότι ο ΜΚ78 είχε, αρχικά, κατηγορηθεί για υπεξαίρεση του ποσού των €120.000 (βλ. κατηγορία 80 Τεκμηρίου 466). Υπενθυμίζουμε πως με βάση τη μαρτυρία που δεν αμφισβητήθηκε, ο Κατηγορούμενος 3 ήταν, ανάμεσα σε άλλα, ο συντονιστής του Έργου του ΧΥΤΥ Κόσιης και μέλος της Επιτροπής αξιολόγησης των προσφορών για το υπό αναφοράν Έργο. Δ) Όσον αφορά τον Κατηγορούμενο 6, η αξιόπιστη μαρτυρία του ΜΚ76, δεν αφήνει περιθώριο για την παραμικρή, έστω, αμφιβολία ότι ο Κατηγορούμενος 6, ζήτησε και έλαβε ανταλλάγματα για να βοηθούσε:
4. i)στην έγκαιρη αποπληρωμή των οφειλόμενων ποσών στην Κατηγορούμενη 15 και
5. ii)στην επιμήκυνση της σύμβασης. Ειδικότερα, βρίσκουμε ότι το Νοέμβριο του έτους 2012, ο Κατηγορούμενος 6 συναντήθηκε με τους Μπόμπολα και ΜΚ76 και ότι επίσης συμφωνήθηκε να του δίδεται μίζα 0,5% επί των εισπράξεων και επιπλέον, το κατ' αποκοπήν ποσό των €100.000 για τη συνδρομή του στην επιμήκυνση της σύμβασης. Βρίσκουμε, επίσης, ότι κατ' ακολουθία της πιο πάνω συνεννόησης τους, ο ΜΚ76 του έδωσε σε 9 διαφορετικές περιπτώσεις, όπως με λεπτομέρεια ανέφερε στη μαρτυρία του, το συνολικό ποσό των €138.000. Ε) Σε σχέση με τον Κατηγορούμενο 7, υποδεικνύουμε ότι τα συμπεράσματά μας στηρίζονται στη μαρτυρία του Κατρή (ΜΚ75), η οποία υποστηρίζεται και από τα Τραπεζικά δεδομένα του Κατηγορούμενου 8 (υιού του Κατηγορούμενου 7), ως υποδεικνύεται πιο κάτω. Με βάση τη μαρτυρία αυτή καταλήγουμε στα ακόλουθα συμπεράσματα: - Σε δύο διαφορετικές περιπτώσεις κατά το έτος 2006 συναντήθηκε με το ΜΚ75 στην Αθήνα και του έδωσε το ποσό των €25.000 στην κάθε μία από τις δύο συναντήσεις, στα μέρη και υπό τις περιστάσεις που ο ΜΚ75 επεξήγησε λεπτομερώς στη μαρτυρία του. - Επιπλέον, ο ΜΚ75, παρέδωσε, για λογαριασμό του, φάκελο με το ποσό των €50.000 στον υιό του (Κατηγορούμενο 8) κατά την περίοδο των εορτών των Χριστουγέννων 2006, σε συνάντηση που είχε μαζί του στον αερολιμένα Ελευθέριος Βενιζέλος. Η υπό αναφορά συνάντηση διευθετήθηκε μετά από προηγούμενη συνεννόηση του ΜΚ75 με τον Κατηγορούμενο 7. Αποτελεί, περαιτέρω, εύρημά μας ότι ο Κατηγορούμενος 7 είχε ζητήσει από τον ΜΚ75, τα ανωτέρω ανταλλάγματα, προκειμένου να βοηθούσε, υπό την ιδιότητά του ως συντονιστής των Επιτροπών στις οποίες έχουμε κάνει εκτενή αναφορά πιο πάνω, για την εμπρόθεσμη εξόφληση των τιμολογίων της Κοινοπραξίας για το Έργο του ΧΥΤΑ Πάφου καθώς και για την κατακύρωση του Έργου του ΧΥΤΥ Κόσιης στην Κοινοπραξία που συμμετείχε η ΗΛΕΚΤΩΡ Α.Ε. Ο ζήλος και το ενδιαφέρον που επεδείκνυε ο Κατηγορούμενος 7, συμμετέχοντας σε συνεδρίες του ΧΥΤΥ Κόσιης, ακόμη και μετά τον τερματισμό της απόσπασης του, ως έχουμε επισημάνει πιο πάνω, δεν αφήνει περιθώριο αμφιβολίας για τις παράνομες αξιώσεις του για τα αναφερθέντα αθέμιτα ανταλλάγματα. Καταλήγουμε, περαιτέρω, ότι όλα τα ποσά που δόθηκαν από το ΜΚ75 στους Κατηγορούμενους 7 και 8 (συνολικά €100.000) κατατέθηκαν στους λογαριασμούς του Κατηγορούμενου 8 που διατηρούσε σε Τραπεζικά Ιδρύματα στην Ελλάδα, ως έχει αναδειχθεί από τα τραπεζικά δεδομένα (βλ. Τεκμήριο 58(γ)) και την λεπτομερή ανάλυση τους από το ΜΚ58. Συγκεκριμένα, κατατέθηκαν τα ποσά των €28.000 και €25.000 στις 31/08/2006 και 08/11/2006, αντίστοιχα και το ποσό των €48.000 στις 17/01/2007. Το συμπέρασμά μας ότι οι υπό αναφοράν καταθέσεις συνδέονται με τις μίζες που δόθηκαν στον Κατηγορούμενο 7, από τον Κατρή (€50.000 στον ίδιο και €50.000, μέσω του Κατηγορούμενου 8), συνάγεται εύλογα από τα ακόλουθα δύο δεδομένα:
6. i)Τα ποσά των καταθέσεων παρουσιάζουν πολύ μικρές αποκλίσεις από τα ποσά των μιζών και
7. ii)δεν δικαιολογήθηκε διαφορετικά η πηγή προέλευσης των ως άνω τριών καταθέσεων. ΣΤ) Όσον αφορά τους Κατηγορούμενους 8 και 16, είναι φανερό πως με βάση την αξιολόγηση της μαρτυρίας που σχετίζεται με τις ιατρικές υπηρεσίες που πρόσφεραν στα δύο έργα, δεν προκύπτει ότι διαπράχθηκαν τα αδικήματα που τους αποδίδονται. Συγκεκριμένα, έχει διαφανεί από την αξιόπιστη μαρτυρία των ΜΚ57 και 79, ότι τα επίδικα τιμολόγια δεν ήταν εικονικά αλλά εκδόθηκαν νομότυπα και στη βάση της συμφωνίας που συνομολόγησαν με την Κατηγορούμενη 15, (βλ. παραδεκτά γεγονότα Τεκμήριο 148(α)). Το γεγονός ότι οι ΜΚ2 και 25, ανάφεραν στη μαρτυρία τους ότι δεν είδαν τον Κατηγορούμενο 8 στο εργοτάξιο του ΧΥΤΑ Πάφου, δεν υποδηλώνει, απαρεγκλίτως, ότι τα επίδικα τιμολόγια (Τεκμήρια 108-113), ήταν εικονικά. Ούτε, ασφαλώς, ότι οι Κατηγορούμενοι 8 και 16 απέσπασαν τα ποσά των υπό αναφορά τιμολογίων με ψευδείς παραστάσεις. Υποδεικνύεται πως με βάση την αξιόπιστη μαρτυρία του ΜΚ79, ο οποίος εκπροσώπησε την Κατηγορούμενη 15 κατά τη συνομολόγηση της σχετικής συμφωνίας, την οποία και υπέγραψε δια λογαριασμό της, υποστήριξε πως όλα τα τιμολόγια εκδίδονταν με βάση τις πρόνοιες των δύο συμφωνιών και ουδεμία επιλήψιμη ενέργεια του Κατηγορούμενου 8, περιέπεσε στη δική του αντίληψη. Στο σημείο αυτό ανοίγουμε μια παρένθεση, για να υποδείξουμε ότι πέραν της γενικής αναφοράς των ΜΚ2 και 25, σε σχέση με την απουσία του Κατηγορούμενου 8 από το χώρο του εργοταξίου του ΧΥΤΑ Πάφου, εκείνο που στην ουσία προέκυψε από τη μαρτυρία ήταν κάποιες υπόνοιες (των ΜΚ75 και 76) ότι οι συμφωνίες για την προσφορά ιατρικών υπηρεσιών της Κατηγορούμενης 16 με την Κατηγορούμενη 15, ήταν υπερτιμολογημένες, κατά τρόπο ώστε να επωφελείται ο πατέρας του, Κατηγορούμενος 8, για την ευνοϊκή στάση και βοήθειά του προς την Κατηγορούμενη 15. Δεν αντιμετωπίζουν, όμως, οι Κατηγορούμενοι 7, 8 και 16 οποιαδήποτε κατηγορία για τέτοια επιλήψιμη συμπεριφορά. Δεν είναι, ως εκ τούτου, ορθό ούτε και κρίνεται από το Δικαστήριο αναγκαίο να εξάξει ευρήματα σε σχέση με αυτό το ζήτημα, αφού είναι εντελώς άσχετο με τις κατηγορίες που αντιμετωπίζουν οι Κατηγορούμενοι 8 και 16. Όσον αφορά την εμπλοκή του Κατηγορούμενου 8 στις μίζες του πατέρα του, βρίσκουμε ότι το Δεκέμβριο του έτους 2006, συναντήθηκε με το ΜΚ75 στο αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος και παρέλαβε, δια λογαριασμό του πατέρα του, φάκελο με το ποσό των €50.000. Βρίσκουμε, περαιτέρω, ότι το μεγαλύτερο μέρος του υπό αναφορά ποσού και συγκεκριμένα το ποσό των €48.000, το κατέθεσε στις 17/01/2007 στον τραπεζικό λογαριασμό του, όπως παρουσιάζεται στα τραπεζικά του δεδομένα (βλ. Έγγραφο 58(γ)) και όπως ήδη έχουμε επισημάνει πιο πριν. Ζ) Ό,τι υπολείπεται είναι η διατύπωση των συμπερασμάτων του Δικαστηρίου σε σχέση: (α) με το ρόλο που διαδραμάτισε η Κατηγορούμενη 15 στα δύο έργα και (β) την εμπλοκή της στις μίζες που δόθηκαν στους Κατηγορούμενους από τους ΜΚ75, 76 και 79, ως τα ανωτέρα ευρήματα. Αρχίζοντας από το πρώτο σκέλος, υποδεικνύουμε πως δεν τελούν υπό αμφισβήτηση τα δεδομένα που περιβάλλουν τη σύσταση και μετονομασία της Εταιρείας ούτε και το μετοχικό και διευθυντικό καθεστώς της, καθόλη την επίδικη χρονική περίοδο. Τα δεδομένα αυτά, εξάλλου, προκύπτουν από τα επίσημα πιστοποιητικά του Εφόρου Εταιρειών, Τεκμήρια 455(α)-(στ), το περιεχόμενο των οποίων καθίσταται εύρημα του Δικαστηρίου. Συγκεκριμένα και στο βαθμό που ενδιαφέρει την υπόθεση, αποτελούν ευρήματα του Δικαστηρίου ότι: - Η Κατηγορούμενη 15 συστάθηκε στις 15/10/2003 με την ονομασία ELEMAX LIMITED (βλ. Τεκμήριο 455(ε)). - Στις 10/05/2007, μετονομάστηκε σε Helector Cyprus Ltd (βλ. Τεκμήριο 455(δ)). - Διευθυντές της Κατηγορούμενης 15 από την ημερομηνία της σύστασής της μέχρι τις 14/11/2018 με βάση το Τεκμήριο 455(α), ήταν: (α) ο ΧΧΧ Μιχαηλίδης από 15/10/2003-16/04/2007 (β) ο ΧΧΧ Κοκότσης από 16/04/2007-07/03/2016 (γ) ο ΧΧΧ Κατρής από 16/04/2007-08/02/2012 (δ) ο ΧΧΧ Γιαννακόπουλος από 15/05/2007-05/07/2010 (ε) ο ΧΧΧ Μπόμπολας από 08/02/2012-05/05/2016 (στ) ο ΧΧΧ Ντέκας από 13/04/2016-14/11/2018 (ζ) ο ΧΧΧ Σκουτερόπουλος από 13/04/2016-14/11/2018 και (η) η ΧΧΧ Παπαδημητρίου από 15/10/2003-16/04/2007 Μοναδικός μέτοχος της Εταιρείας, από την ημερομηνία σύστασης της μέχρι τις 14/11/2018, ήταν η ΗΛΕΚΤΩΡ Α.Ε. (βλ. Τεκμήριο 455(στ)). Υποδεικνύεται πως στο Τεκμήριο 455(στ), δεν αναφέρεται κατά πόσο υπήρξαν άλλοι μέτοχοι στο παρελθόν. Το συμπέρασμά μας ότι δεν υπήρξε οποιαδήποτε αλλαγή στο μετοχικό καθεστώς της Εταιρείας από την ημέρα της σύστασης της μέχρι τις 14/11/2018, προκύπτει και από τη μαρτυρία του ΜΚ75, ο οποίος επιβεβαίωσε αυτό το γεγονός. Η περί του αντιθέτου εισήγηση του συνηγόρου της Κατηγορούμενης 15, κρίνεται παντελώς ατεκμηρίωτη και απορρίπτεται. Εάν υπήρξαν τέτοιες αλλαγές θα αναμενόταν να παρουσιάζονταν από την Κατηγορούμενη 15 με τεκμηριωμένα στοιχεία και όχι με γενικούς και αόριστους ισχυρισμούς και υποθέσεις. Με βάση τα πιο πάνω, προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι η Κατηγορούμενη 15, τελούσε υπό τον πλήρη και απόλυτο έλεγχο της ΗΛΕΚΤΩΡ Α.Ε., η οποία κατείχε το σύνολο του μετοχικού της κεφαλαίου. Κατ' αυτό τον τρόπο εξηγείται και το γεγονός ότι στα αρχικά στάδια της ανάληψης της διαχείρισης του έργου του ΧΥΤΑ Πάφου από την Κατηγορούμενη 15, περίοδο κατά την οποία δεν είχε αυτόνομη οικονομική ευρωστία, για τους λόγους που επεξήγησαν οι ΜΚ75, 76 και 79 στην αξιόπιστη μαρτυρία τους, αντλήθηκαν ή/και μεταφέρθηκαν στην Κύπρο μεγάλα χρηματικά ποσά σε μετρητά από τη μητρική εταιρεία, μέρος των οποίων μεταφέρθηκε και στην Κύπρο και χρησιμοποιήθηκαν για τις μίζες από τους ΜΚ75 (στην Αθήνα) και ΜΚ76 και 79 (στην Κύπρο). Όσον αφορά την εμπλοκή της Κατηγορούμενης 15 στις μίζες, είναι πιστεύουμε αυταπόδεικτη. Με βάση τα ευρήματά μας, οι ΜΚ75, 76 και 79, έδιδαν μίζες από πόρους και έσοδα τα οποία αντλούσαν από τα ταμεία της Εταιρείας καθώς και από την Εταιρεία Balom και τα εικονικά και τα υπερτιμολογημένα τιμολόγια, ως έχει επεξηγηθεί πιο πάνω. Υποδεικνύουμε ότι με βάση τα Τεκμήρια 309 και 148(β) παρ. 54, είχε αναλάβει τη διαχείριση των δύο Έργων. Για το σκοπό αυτό διατηρούσε γραφεία στη Λευκωσία, εργοδότησε δικό της προσωπικό για τη διεκπεραίωση όλων των εργασιών που απαιτούσαν οι ανάγκες των δύο Έργων (ΜΚ2, ΜΚ23 και άλλους) καθώς και υπαλλήλους που στελέχωναν το λογιστήριο και τα γραφεία της, τόσο στα κεντρικά στη Λευκωσία όσο και στα γραφεία που διατηρούσε στα δύο εργοτάξια. Από το σύνολο της αξιόπιστης μαρτυρίας, προκύπτει, επίσης, ότι η Κατηγορούμενη 15, στη βάση των ανωτέρω συμφωνιών της με τις αντίστοιχες Κοινοπραξίες, τιμολογούσε τις υπηρεσίες που πρόσφερε και οι Κοινοπραξίες, με τη σειρά τους, τιμολογούσαν τα Συμβούλια διαχείρισης των δύο Έργων. Βρίσκουμε, τέλος, ότι η Κατηγορούμενη 15, εμπλέκεται, μέσω των διευθυντών και υπαλλήλων της, στην έκδοση των εικονικών τιμολογίων, όπως προέκυψε από τη μαρτυρία των ΜΚ2, 56, 57 και 76 που έγινε αποδεκτή.» Οι Κ1, Κ2, Κ6, Κ7 και Κ15 προσβάλλουν την απόφαση με τους ακόλουθους λόγους έφεσης: Έφεση Αρ. 39/2020 - Κ1 Οι πρώτοι τρεις λόγοι έφεσης άπτονται της αξιολόγησης του Κοκότση ΜΚ76, ενώ με τον 4o λόγο προβάλλεται ότι λανθασμένα το Κακουργιοδικείο απέρριψε την εκδοχή του Κ1, που δόθηκε με την ανώμοτή του δήλωση. O 5ος λόγος εγείρει ζήτημα δίκαιης δίκης, ο 6ος ότι η καταδίκη του στηρίχθηκε σε σειρά από εικασίες και αυθαίρετα συμπεράσματα και ο 7ος ότι η καταδικαστική απόφαση είναι ακροσφαλής. Ο Κ1 προσβάλλει επίσης την ποινή που του επιβλήθηκε στη βάση ότι συγκρούεται με την αρχή της ισότητας (1ος λόγος) και ότι είναι έκδηλα υπερβολική (2ος λόγος). Έφεση Αρ. 44/2020 - Κ2 Ο Κ2 προβάλλει ότι η απόφαση δεν υποστηρίζεται από τη μαρτυρία (1ος λόγος) και ότι οι νομικές αρχές που σχετίζονται με τα άρθρα του Ποινικού Κώδικα βάσει των οποίων κατηγορείται, δεν ικανοποιούνται (2ος λόγος). Έφεση Αρ. 41/2020 - Κ6 Με τους λόγους έφεσης 1, 2, 10, 17 και 18 αμφισβητείται η αξιοπιστία μαρτύρων κατηγορίας, ενώ με τους λόγους έφεσης 11 και 15 αμφισβητείται η απόρριψη της μαρτυρίας των μαρτύρων υπεράσπισης. Οι λόγοι έφεσης 3-9, 13 και 19 άπτονται της δίκαιης δίκης, ενώ με το λόγο έφεσης 22 προσβάλλεται ως αντικανονική η διαδικασία σε ό,τι αφορά την αντικατάσταση των καταστραφέντων τεκμηρίων, κατόπιν ενδιάμεσης απόφασης του Δικαστηρίου. Με το λόγο έφεσης 20 προσβάλλεται ως νομικά εσφαλμένη η πρωτόδικη απόφαση. Με το λόγο έφεσης 21 προσβάλλεται ως αυθαίρετο το συμπέρασμα ενοχής για τις κατηγορίες 37-44 και 104. Οι λόγοι έφεσης 12 και 14 άπτονται της κλήσης της ΜΥ5 (Κ6) προκειμένου να αντεξεταστεί επί εξ ακοής μαρτυρίας που είχε κατατεθεί από τη ΜΥ3 (Κ6), καθώς και της αξιολόγησης της μαρτυρίας της, ενώ με το λόγο έφεσης 16 προβάλλεται ότι εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο επέτρεψε την κατάθεση έκθεσης εκ μέρους του ΜΚ58, καθώς και της αξιολόγησης της μαρτυρίας του. Έφεση Αρ. 37/2020 - Κ7 Οι λόγοι έφεσης 1 και 2 άπτονται της δίκαιης δίκης, ενώ οι λόγοι έφεσης 3-10 άπτονται της αξιοπιστίας μαρτύρων κατηγορίας. Με τον 11o λόγο προβάλλεται ότι το Κακουργιοδικείο λανθασμένα προέβη σε ευρήματα που δεν υποστηρίζονται από τη μαρτυρία. Οι λόγοι έφεσης 12-14 αφορούν την αξιολόγηση του εφεσείοντα. Με το 15ο λόγο προβάλλεται ότι λανθασμένα κλήθηκε σε απολογία ο εφεσείων στις κατηγορίες 45-48 και 50, ενώ οι λόγοι έφεσης 16-17 άπτονται της λανθασμένης καταδίκης του. Με το λόγο έφεσης 18 προβάλλεται ότι λανθασμένα κρίθηκε ότι κατά το χρόνο συνομολόγησης των συμφωνιών για το ΧΥΤΑ Πάφου και ΧΥΤΥ Κόσιης υφίστατο η Κ15. Προσβάλλεται, επίσης, και η ποινή ως έκδηλα υπερβολική και αποτέλεσμα σφάλματος αρχής. Έφεση Αρ. 34/2020 - Κ15 Η Κ15 προβάλλει ότι δεν υπήρξε δίκαιη δίκη, λόγω παράλειψης ανάκρισης της ως εταιρεία (1ος λόγος) και ότι υπήρξε εσφαλμένη ενδιάμεση απόφαση, με την οποία δεν επετράπη να δοθεί ανώμοτη δήλωση εκ μέρους της εταιρείας (2ος λόγος). Με το λόγο έφεσης 3 προσβάλλεται ως εσφαλμένη η αξιολόγηση της μαρτυρίας του ΜΥ1 που κλήθηκε από την Κ15. Οι λόγοι έφεση 4, 5, 5Α, 6 και 6Α άπτονται θεμάτων αξιοπιστίας μαρτύρων κατηγορίας ενώ με τους λόγους έφεσης 7, 7Α-7Γ, 8-11 προβάλλεται ότι υπήρξε εσφαλμένη καθοδήγηση και εσφαλμένη καταδίκη της εταιρείας στις διάφορες κατηγορίες. Οι λόγοι έφεσης συμπλέκονται σε αρκετά σημεία και έτσι θα εξετάσουμε πρώτα τους λόγους έφεσης που άπτονται κοινών ζητημάτων με προεξάρχων το ζήτημα της αξιοπιστίας των βασικών μαρτύρων κατηγορίας και, ακολούθως, θα εξετάσουμε τα επί μέρους θέματα που εγείρονται στην κάθε έφεση χωριστά. Τα θέματα που θα τύχουν κοινής εξέτασης άπτονται των ακολούθων θεμάτων: 1. Αξιολόγηση των δύο μαρτύρων κατηγορίας, Κοκότση, ΜΚ76, και Κατρή, ΜΚ75, στη μαρτυρία των οποίων ουσιαστικά κρίθηκε η καταδίκη των εφεσειόντων, με προεξάρχουσα αυτή του Κοκότση. 2. Την παροχή ασυλίας στους εν λόγω μάρτυρες και τις επιπτώσεις που αυτό ενείχε στην αξιοπιστία τους και τη δίκαιη δίκη. 3. Το κατ΄ισχυρισμό μεμπτό ανακριτικό έργο. Η μαρτυρία των Κοκότση και Κατρή μαζί ή του καθενός ξεχωριστά αποτέλεσε τη βάση της υπόθεσης της Κατηγορούσας Αρχής επί της οποίας οικοδομήθηκε η καταδίκη. Η μαρτυρία τους συνδυάστηκε και συσχετίστηκε και με άλλη μαρτυρία που δόθηκε από αριθμό άλλων μαρτύρων. Οι δύο αυτοί μάρτυρες υπήρξαν συνεργοί, στους οποίους δόθηκε ασυλία. Το γεγονός ότι ήταν συναυτουργοί αναγνωρίστηκε ευθύς εξ αρχής από το Κακουργιοδικείο, το οποίο καθοδηγήθηκε ορθά, ως προς τις αρχές που διέπουν την αξιολόγηση συνεργών. Η μαρτυρία συνεργού, κατά πάγια νομολογία, εξετάζεται με ύψιστη προσοχή και επιφυλακτικότητα. Παρά το ότι δεν υπάρχει άκαμπτος κανόνας δικαίου ή πρακτικής, από τη νομολογία προκύπτει ότι το δικαστήριο, σε πρώτο στάδιο οφείλει να απαντήσει το ερώτημα κατά πόσο είναι ή όχι διατεθειμένο να βασιστεί στη μαρτυρία του συνεργού χωρίς ενίσχυση για σκοπούς καταδίκης. Υπό αυτά τα δεδομένα, έχει νομική υποχρέωση να αυτουπενθυμίζεται ότι ένας συνεργός είναι σπιλωμένος μάρτυρας, δεδομένου ότι η μαρτυρία του είναι δυνατό να επηρεάζεται από την εμπλοκή του στα γεγονότα που καθορίζουν την εγκληματική συμπεριφορά. Σε περίπτωση που το δικαστήριο δεν είναι διατεθειμένο να βασιστεί σ΄ αυτή χωρίς ενίσχυση, τότε προχωρεί στην αναζήτηση ενίσχυσης από ανεξάρτητη μαρτυρία τέτοιας μορφής που, όχι μόνο υποστυλώνει την εκδοχή του συνεργού σε σχέση με τη διάπραξη του αδικήματος, αλλά και συνδέει ή τείνει να συνδέσει το συγκεκριμένο κατηγορούμενο με το αδίκημα αυτό (Zacharia v. The Republic

(1962)2 CLR 52, Βασιλείου κ.ά. ν. Δημοκρατίας, Ποιν. Εφ. Αρ. 12/2015 κ.ά., ημερ. 4.7.2017, Γεωργίου ν. Δημοκρατίας κ.ά. Ποιν. Εφ. Αρ. 38/2019 κ.ά. ημερ. 20.1.22 και Loy Dejan κ.ά. ν. Δημοκρατίας, Ποιν. Εφ. Αρ. 205/2017 κ.ά., ημερ. 11.5.2022). Το Κακουργιοδικείο ανέφερε πως προχώρησε στην αξιολόγηση των συνεργών μαρτύρων κατηγορίας, των Κοκότση και Κατρή περιλαμβανομένων, έχοντας συνεχώς κατά νου τις πιο πάνω αρχές. Βεβαίως, δεν αρκεί η λεκτική αναφορά, απαιτείται η ουσιαστική αντίκρυση της μαρτυρίας και η αντιπαραβολή της με τη λοιπή μαρτυρία (Τουμάζου ν. Δημοκρατίας, Ποιν. Έφ. Αρ. 142/2014, ημερ. 17.5.2015, ECLI:CY:AD:2015:D834 και Γεώργιος Μιχαηλίδης κ.ά. ν. Δημοκρατίας, Ποιν. Εφ. Αρ. 125/2017 κ.ά., ημερ. 26.4.2018). Ως προς τη δυνατότητα επέμβασης του Εφετείου στην αξιολόγηση των μαρτύρων από το πρωτόδικο Δικαστήριο, η νομολογία είναι ευθυγραμμισμένη. Στη Σολωμού ν. Vineyard View Tourist Enterprises Ltd

(1998)1(Α) ΑΑΔ 300, 320-1, αναφέρεται ότι: «Στο δικό μας σύστηµα η αξιολόγηση της αξιοπιστίας των µαρτύρων ανήκει κατ΄ εξοχή στο πρωτόδικο δικαστήριο το οποίο είχε την ευκαιρία να ακούσει τους µάρτυρες και να παρακολουθήσει τη συµπεριφορά τους στο εδώλιο του µάρτυρα. Κατά κανόνα το Εφετείο σπάνια επεµβαίνει στο να αποφασίσει περί της αξιοπιστίας ενός µάρτυρα. Ευχέρεια για τον παραγκωνισµό ευρηµάτων περί της αξιοπιστίας παρέχεται μόνο όταν καταφαίνονται εξ αντικειμένου ανυπόστατα ή όταν είναι παράλογα ή αυθαίρετα ή δεν υποστηρίζονται από τη μαρτυρία που το πρωτόδικο δικαστήριο έχει αποδεχθεί ως αξιόπιστη. Εάν ήταν εύλογα επιτρεπτό στο πρωτόδικο δικαστήριο να κάµει τα ευρήµατα τα οποία έκαµε σε σχέση με την αξιοπιστία το Εφετείο δεν επεµβαίνει (Βλ. Kyriakou v. Aristotelous

(1970)1 C.L.R. 172, 176, Charalambides v. Hjisoteriou & Son and Others

(1975)1 C.L.R. 269, 277, Γιαννή κ.α. ν. Χριστοφόρου,

(1995)1 Α.Α.Δ. 340, Σοφοκλή ν. Λεωνίδου,

(1993)1 Α.Α.Δ. 1003, Λοΐζου ν. Ρώσσου, Πολιτική Έφεση 8764/19.5.94, Αθανασίου κ.α. ν. Κουνούνη,

(1997)1(Β) Α.Α.Δ. 614 και Χριστοδούλου ν. Αγαθοκλέους,

(1997)1 (Α) Α.Α.Δ. 396). Στην Αθανασίου (πιο πάνω) έγινε αναφορά σε απόσπασμα από την υπόθεση Whitehouse v. Jordan

(1981)1 W.L.R. 246 στο οποίο υπογραµµίζεται ότι το πλεονέκτηµα που αποκτά το πρωτόδικο δικαστήριο με το να παρακολουθήσει και να ακούσει τους µάρτυρες πρέπει πάντοτε να γίνεται σεβαστό από το Εφετείο. Εναπόκειται στο διάδικο ο οποίος αμφισβητεί τα ευρήµατα του δικαστηρίου που σχετίζονται με την αξιοπιστία να πείσει το Εφετείο ότι αυτά είναι εσφαλµένα (Βλ. Mylonas and Others v. Kaili

(1967)1 C.L.R. 77, Sakellarides v. Papa Savva and Another

(1966)1 C. L.R. 261, 262 και Imam v. Papacostas

(1968)1 C.L.R. 207, 208).» Σε σχέση με ζητήματα αντιφάσεων στη μαρτυρία, αναφέρθηκε στην Παπανδρέας Αθανάση ν. Δημοκρατίας, Ποιν. Έφ. Αρ. 45/2014, ημερ. 5.10.2016, ECLI:CY:AD:2016:B470, ότι: «επέμβαση του Εφετείου χωρεί στην περίπτωση και μόνο όπου αυτές είναι τέτοιας μορφής που να δημιουργούν ρήγμα στην υπόθεση. Ως τέτοιες μπορούν να καθορισθούν οι αντιφάσεις οι οποίες, υπό το φως της φύσης της υπόθεσης και του ζητήματος που καλύπτουν, πλήττουν καίρια την αξιοπιστία ενός μάρτυρα ή φανερώνουν διάθεση καταφυγής στο ψεύδος.» Όπως δε τονίστηκε στην Ανδρέας Κωνσταντίνου ν. Αστυνομίας, Ποιν. Έφ. Αρ. 166/2015, ημερ. 8.7.2016, ECLI:CY:AD:2016:B335, χρειάζονται ιδιαίτερα πειστικοί λόγοι προς αναίρεση των ευρημάτων αξιοπιστίας και το Εφετείο επεμβαίνει μόνο όταν οι αντιφάσεις ή οι αδυναμίες στη μαρτυρία είναι τόσο σημαντικές, ώστε να οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η αποδοχή της μαρτυρίας ως αξιόπιστης ήταν λανθασμένη. ΜΚ76 - Κοκότσης Ο κυριότερος μάρτυρας υπήρξε ο Ι. Κοκότσης, ΜΚ76, Γενικός Διευθυντής της Κ15 από τον Ιούλιο του 2010, οπόταν και αντικατέστησε το Δ. Γιαννακόπουλο, ΜΚ79. Ήταν αυτός που, σύμφωνα με τη δική του μαρτυρία, έδιδε τις μίζες στους κατηγορούμενους και, συνεπώς, αυτός που άμεσα τους ενέπλεξε. Οι εφεσείοντες παραπονούνται ότι το Κακουργιοδικείο δεν αναζήτησε ενισχυτική μαρτυρία, ούτε τον αξιολόγησε με την απαιτούμενη προσοχή, ως επιτάσσει η νομολογία, με δεδομένο ότι ήταν συναυτουργός και του δόθηκε ασυλία. Η κρίση επί της αξιοπιστίας του αμφισβητείται από όλους τους εφεσείοντες. Κατ΄αρχάς να σημειώσουμε ότι δεν υπήρχε ενισχυτική μαρτυρία, όπως ορθά διαπίστωσε το Κακουργιοδικείο, παρά μόνο υποστηρικτική, στην οποία και θα αναφερθούμε στη συνέχεια. Το ζήτημα της ασυλίας εξετάζεται τόσο σε σχέση με την αξιοπιστία των Κοκότση και Κατρή όσο και με το ευρύτερο ζήτημα της δίκαιης δίκης. Παραθέτουμε αυτούσιο το σχετικό απόσπασμα από την πρωτόδικη απόφαση, όπου εξετάστηκε η αξιοπιστία του μάρτυρα: «Εξετάσαμε με κάθε επιφυλακτικότητα και με τη μέγιστη δυνατή προσοχή τη μαρτυρία του, έχοντας κατά νου το σύνολο της μαρτυρίας επί όλων των θεμάτων που κατέθεσε. Συνεκτιμήσαμε, επίσης, τις θέσεις όλων των Κατηγορουμένων τους οποίους ενέπλεξε με τη μαρτυρία του και τις σχετικές εισηγήσεις τους για κατ' ισχυρισμό αντιφάσεις, ανακρίβειες ή/και μυθοπλασίες του μάρτυρα, με σκοπό, όπως υποβλήθηκε από τους συνηγόρους των Κατηγορουμένων, να επωφεληθεί με αντάλλαγμα τη μη δίωξη του. Η εκτίμησή μας είναι ότι ο μάρτυρας ήταν ειλικρινής και δεν διακρίναμε υστεροβουλία ή προσπάθεια παραποίησης των γεγονότων. Κάποιες αντιφάσεις που παρατηρήθηκαν στη μαρτυρία του, για τις οποίες γίνεται λόγος στη συνέχεια, δεν βρίσκονται στον πυρήνα της μαρτυρίας του και δεν ήταν ικανές να πλήξουν την αξιοπιστία του. Η ουσία της μαρτυρίας του παρέμεινε σταθερή, συμπαγής και αλώβητη και εξηγούμε: -Η βασική του θέση ότι δίδονταν μίζες 5% στον Βέργα, πέραν από την μαρτυρία του ιδίου, επιβεβαιώθηκε από τους Κατρή και Γιαννακόπουλο. Δεν αμφισβητήθηκε εξάλλου, από τους Κατηγορούμενους ότι τόσο ο Κοκότσης όσο και ο Γιαννακόπουλος έδιναν μίζες στον Βέργα. -Ο ισχυρισμός του ότι, ως συνέπεια των μιζών που δίδονταν, υπήρξε κάποιο έλλειμμα στο «Ταμείο Διευθυντών» της Κατηγορούμενης 15, επιβεβαιώθηκε από τις υπεύθυνες λογιστηρίου, Μαππούρα και Χειμαρρίδου (ΜΚ57 και 83, αντίστοιχα), καθώς και από τη γραμματέα της Εταιρείας, ΧΧΧ Πρωτοπαπά (ΜΚ56) και τα Τεκμήρια που κατέθεσε (βλ. Τεκμήριο 4). Κάποια μικρή διάσταση που παρατηρήθηκε στη μαρτυρία τους σε σχέση με το ακριβές ποσό του ελλείμματος δεν επέδρασε στην αξιοπιστία του ΜΚ76, αφού επί της ουσίας, ο ισχυρισμός του για την ύπαρξη ελλείματος επιβεβαιώθηκε. Υπενθυμίζουμε ότι ο ΜΚ76 υποστήριξε πως το έλλειμμα ήταν €165.900, η ΜΚ57 ότι ήταν €145.900 και η ΜΚ83 ότι ήταν €155.878,66. Υποδεικνύουμε με την ευκαιρία αυτή ότι η μαρτυρία της ΜΚ83, κρίνεται επί της πτυχής αυτής ορθή, δεδομένου ότι η ίδια είχε ετοιμάσει τη σχετική κατάσταση στην οποία παρουσιάζεται το έλλειμμα (βλ. σελ. 204 του Τεκμηρίου 4). Όπως εξήγησε, υπήρχε μεν έλλειμμα ύψους €166.853 αλλά υπήρχαν και €10.964 μετρητά στο ταμείο και για το λόγο αυτό το έλλειμμα ήταν μόνο €155.878. -Ο ισχυρισμός του ότι ο τρόπος με τον οποίο ενήργησε για να καλυπτόταν το έλλειμμα αφ' ενός και για να υπήρχαν οι απαραίτητοι πόροι που θα δίδονταν οι μίζες, αφετέρου, δηλαδή με την κατάρτιση εικονικών και υπερτιμολογημένων / παραφουσκωμένων τιμολογίων επιβεβαιώνεται από πληθώρα μαρτυρίας. Είναι, πιστεύουμε, αρκετό να παραπέμψουμε στη μαρτυρία όλων των μαρτύρων της Ενότητας Β και στα σχετικά τιμολόγια και αποδείξεις που έχουν κατατεθεί ως Τεκμήρια. Το γεγονός, εξάλλου, ότι υπήρχε «άνοιγμα» στο Ταμείο και εκδίδονταν εικονικά τιμολόγια για να καλυφθεί το έλλειμμα, ήταν γνωστό στην Εταιρεία, ως ανέφερε και ο Κατρή που ήταν ο διευθύνων σύμβουλος της Ηλέκτωρ Α.Ε. Ότι ήταν ενήμερη η μητρική Εταιρεία, προκύπτει περαιτέρω και από το γεγονός ότι οι καταστάσεις που τηρούσε ο Κοκότσης αποστέλλονταν στο λογιστή της, ο οποίος μάλιστα προέβαινε και σε χειρόγραφες σημειώσεις, όπως επεσήμανε στη μαρτυρία του ο ΜΚ76 (βλ. πρακτικά ημερ. 08/10/2018 σ. 35). -Ο ισχυρισμός του ότι μία από τις εισροές των εισοδημάτων που χρησιμοποιούσε για τις μίζες ήταν τα χρήματα που αποσύρονταν από την Balom, επιβεβαιώθηκε τόσο από τα τραπεζικά δεδομένα της υπό αναφορά Εταιρείας (Τεκμήριο 411) και τις εξουσιοδοτήσεις ανάληψης μετρητών (Τεκμήριο 413), όσο και από τη μαρτυρία των ΜΚ71 και ΜΚ72. Από το σύνολο της μαρτυρίας που έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου σε σχέση με τη πτυχή αυτή, είναι έκδηλο ότι η συμφωνία που συνομολογήθηκε μεταξύ της Κατηγορούμενης 15 και της Balom, Τεκμήριο 117, είχε αποκλειστικό σκοπό την εξασφάλιση χρημάτων, μέσω εικονικών τιμολογίων που εκδίδονταν από την Balom προς την Κατηγορούμενη 15 (βλ. Τεκμήριο 413), τα οποία θα εδίδοντο για τις μίζες. Οι Κατηγορούμενοι 6 και 15, ανέδειξαν ως μείζον ζήτημα το γεγονός ότι με βάση τα αποδεικτικά ανάληψης (Τεκμήριο 413) ο Κοκότσης δεν έλαβε όλα τα ποσά που αποσύρθηκαν από την Balom, εφόσον κάποια ποσά φέρονταν να προορίζονταν για το Σωσσίδη ή/και άλλους αξιωματούχους της Balom. Δεν διατηρούμε την παραμικρή αμφιβολία ότι όλα τα χρήματα που αποσύρθηκαν από την Balom κατέληγαν στον Κοκότση, όπως εξήγησε με πειστικότητα στη μαρτυρία του. Είναι ηλίου φαεινότερον ότι όλες οι αποσύρσεις προορίζονταν για τις μίζες, γεγονός που επιμαρτυρείται από την εικονικότητα της συμφωνίας και των τιμολογίων, στη βάση των οποίων λάμβαναν χώρα οι επί μέρους αναλήψεις. Πέραν των ανωτέρω γενικών επισημάνσεων, η μαρτυρία του στο σύνολό της παρουσιάζει συνοχή και συνέπεια. Οι απαντήσεις του επί όλων των θεμάτων που ρωτήθηκε, κατά τη μακρά αντεξέταση του από τους συνηγόρους των Κατηγορουμένων, διακρίνονται από σαφήνεια. Έδωσε όσες λεπτομέρειες και εξηγήσεις του ζητήθηκαν για κάθε επί μέρους πτυχή της δικής του εμπλοκής στην υπόθεση, χωρίς υπεκφυγές, αποδεχόμενος όλες τις δικές του επιλήψιμες πράξεις καθώς και τα λάθη και τις παραλείψεις του. Όπως εξήγησε, σημαντικό βοήθημα στη μαρτυρία του, υπήρξαν οι σημειώσεις που κρατούσε (Τεκμήριο 5 ή/και 188) στις οποίες κατέγραφε τις εισροές (inflows) και εκροές (outflows), για να έχει ένα «μπούσουλα», όπως χαρακτηριστικά ανέφερε. Το υπό αναφορά Τεκμήριο, ήταν ένα από τα σημεία για τα οποία υπέστη σφοδρή αντεξέταση. Του υποβλήθηκε ότι κατασκευάστηκε από τον ίδιο εκ των υστέρων για να δικαιολογήσει τα ποσά που ο ίδιος οικειοποιήθηκε. Του υποδείχθηκαν, επίσης, κάποια λάθη, τόσο στα ποσά όσο και στις ημερομηνίες. Ο μάρτυρας αποδέχθηκε με παρρησία κάποιες αποκλίσεις στις ημερομηνίες. Προέβη, επίσης, σε διορθώσεις κάποιων ποσών, εξηγώντας και επαναλαμβάνοντας πολλές φορές ότι κατέγραφε τα διάφορα ποσά, με την πρώτη ευκαιρία και όχι κατ' ανάγκη την ώρα ή την ημέρα που έδινε τις μίζες ή που εξασφάλιζε τους πόρους που προορίζονταν για το σκοπό αυτό. Χωρίς να μας διαφεύγει ποσώς ότι υπήρξαν κάποιες λανθασμένες καταχωρίσεις, τόσο σε σχέση με τις ακριβείς ημερομηνίες όσο και στα επί μέρους ποσά, αποδεχόμαστε τη μαρτυρία του σε σχέση με τις περιστάσεις κάτω από τις οποίες τηρούσε το συγκεκριμένο Τεκμήριο. Έδωσε πειστικές και επαρκείς εξηγήσεις, τόσο για τις αποκλίσεις στις ημερομηνίες όσο και για τον πολύ περιορισμένο αριθμό των ποσών που δεν ήταν ορθά. Ανάφερε, για παράδειγμα, ότι από λάθος κατέγραψε ότι είχε δώσει €50.000 για την προεκλογική εκστρατεία του Βέργα, ενώ του είχε δώσει €30.000, αποδίδοντας το λάθος στο γεγονός ότι κατά την ίδια χρονική περίοδο έδιδε στον Βέργα και διάφορα ποσά για τις μίζες. Ανέφερε, επίσης, ότι το συνολικό ποσό που έδωσε στον Bagleh ήταν €127.500 και όχι €157.500, όπως αναφέρεται στο αρχείο του (Τεκμήριο 5), εξηγώντας, περαιτέρω, ότι από λάθος αναγράφηκε ότι δόθηκε στον Κατρή (Α.Κ. through Bagleh) €50.000 αντί του ορθού που ήταν €30.000. Ανέφερε, τέλος, ότι διαπίστωσε και κάποια άλλα λάθη στις πηγές από NKU, Elbiomec και Balom τα οποία διόρθωσε, καταθέτοντας νέες καταστάσεις (Τεκμήρια 431 και 431(α)). Εξετάζοντας το σύνολο της μαρτυρίας του επί της πτυχής αυτής και αφού το αντιπαραβάλαμε με τη σχετική μαρτυρία άλλων εμπλεκομένων μαρτύρων (ΜΚ56, 57, 71, 72 και 81) προκύπτει αβίαστα ότι το Τεκμήριο 5 αποδίδει την ορθή εικόνα των εισροών και εκροών, με ελάχιστες εξαιρέσεις, για τις οποίες δόθηκαν επαρκείς εξηγήσεις, τόσο από το ΜΚ76 όσο και από τους σχετικούς με το ζήτημα αυτό μάρτυρες. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι οι διαφορές που παρουσιάζονται στις εισροές της NKU και Elbiomec για τις οποίες ο μάρτυρας εξήγησε ότι οφείλονται στο γεγονός ότι, στην μεν πρώτη περίπτωση (NKU) υπήρξε διπλοπληρωμή ενός τιμολογίου για το ποσό των €34.400, γεγονός που επιβεβαιώθηκε από το ΜΚ70 και στη δεύτερη σε πληρωμή του ποσού των €50.000 στην Ελλάδα, γεγονός που επίσης επιβεβαιώθηκε από το ΜΚ81. Ανεξάρτητα και πέρα από την εξαιρετική εικόνα που σχηματίσαμε για το μάρτυρα, εξετάσαμε τη μαρτυρία του σε κάθε επί μέρους πτυχή της και ιδιαίτερα σε σχέση με τους ισχυρισμούς του για τα χρήματα που έδωσε ως μίζες σε κάθε ένα από τους Κατηγορούμενους 1, 2 και 6, κρίνοντας την καθόλα πειστική και αξιόπιστη. Ειδικότερα: -Σε σχέση με τον Κατηγορούμενο 1, η μαρτυρία του κρίνεται απόλυτα πειστική. Αναφέρθηκε με παραστατικό τρόπο στις έντονες πιέσεις που δεχόταν για να δίνει μίζες, από τον ίδιο αλλά και από τον Βέργα (με τον οποίο διαμοιράζονταν τη μίζα του 8% για τα υπερσυμβατικά). Το ίδιο παραστατικά και με γλαφυρότητα, αναφέρθηκε και στις τακτικές συναντήσεις που είχε μαζί τους, τόσο στο γραφείο του Βέργα, όπου τους παρέδιδε τους φακέλους, τους οποίους ενίοτε άνοιγαν και μοίραζαν τα ποσά στην παρουσία του, όσο και σε κατ' ιδίαν συναντήσεις που είχε με τον Κατηγορούμενο 1. Αποδεχόμαστε το σύνολο της μαρτυρίας του σε σχέση με τα ποσά που του έχει δώσει, δηλαδή:

1. i)€95.600 για τα υπερσυμβατικά, ήτοι το ½ του συνολικού ποσού των €191.200 που έλαβαν μαζί με τον Βέργα για το ποσοστό 8% που είχε συμφωνηθεί, ως αναλυτικά καταγράφεται πιο πάνω, κατά την παράθεση της μαρτυρίας του.
2. ii)€14.000 από τις υπερτιμολογήσεις για τα φύκια και iii) €12.000 με βάση τη συμφωνία για τις συμβουλευτικές, δήθεν, υπηρεσίες του προς την Κατηγορούμενη 15. Πέραν του πιο πάνω συνολικού ποσού των €121.600, ο Κατηγορούμενος 1 επωφελήθηκε με το ποσό των €3.000, το οποίο κατέβαλε η Κατηγορούμενη 15, με τη διαμεσολάβηση του ΜΚ76, για υδραυλικές εργασίες που εκτέλεσε η Εταιρεία A&G Mechanical στην οικία του. Όπως υποστήριξε ο ΜΚ76, το τιμολόγιο εκδόθηκε επ' ονόματι της Κοινοπραξίας Τομή και εξοφλήθηκε με μετρητά τα οποία αποστάληκαν από το λογιστήριο της Εταιρείας, όπως συνάγεται και από τα Τεκμήρια 233(α) και (β). Σχετική επί του ζητήματος αυτού είναι και η μαρτυρία του ΜΚ4, ο οποίος επιβεβαίωσε ότι πληρώθηκε το ποσό σε μετρητά από τον Κατηγορούμενο 1, τα οποία, προφανώς παρέλαβε από τον Κοκότση. Ο Κατηγορούμενος 1, βέβαια, υποστήριξε πως ο λόγος που εκδόθηκε το υπό αναφορά τιμολόγιο στο όνομα της Κοινοπραξίας ήταν για να μην πληρώσει ΦΠΑ, μετά από προτροπή, μάλιστα, του ΜΚ76, θέση η οποία κατά την κρίση μας στερείται πειστικότητας. Η αναφορά του ΜΚ4 ότι ο λόγος που του είχε ζητήσει ο Κατηγορούμενος 1 να εκδώσει το τιμολόγιο στην Κοινοπραξία ήταν για να μην πληρώσει ΦΠΑ, δεν προσθέτει κάτι στην εκδοχή του Κατηγορούμενου 1. Με αυτό τον τρόπο, προφανώς, θέλησε να δικαιολογήσει γιατί είχε ζητήσει από τον ΜΚ4 να εκδώσει το τιμολόγιο στην Κοινοπραξία και όχι στο όνομά του. Υποδεικνύεται ότι τα ποσά υπό στοιχεία i, ii και iii, ανωτέρω, είναι καταχωρημένα στο αρχείο που τηρούσε ο ΜΚ76 (βλ. ΙΚ1 του Τεκμηρίου 5). Πέραν τούτου, η μαρτυρία του ότι κατέβαλλε μίζες στον Κατηγορούμενο 1, υποστηρίχθηκε και από τη μαρτυρία της ΜΚ57 ΧΧΧ Μαππούρα και του ΜΚ2 ΧΧΧ Μιχαήλ. Η πρώτη αναφέρθηκε σε μια περίπτωση κατά την οποία ο ΜΚ76 μιλούσε στο τηλέφωνο με τον Κατηγορούμενο 1 και όταν τελείωσε το τηλεφώνημα, της είπε: «συνέχεια αυτοί οι απίθανοι από την Πάφο μου ζητούν λεφτά ως μίζες». Ο δεύτερος, ανέφερε, ανάμεσα σε άλλα, ότι μετά από κάποια από τις επισκέψεις του Κατηγορούμενου 1 στο χώρο του ΧΥΤΑ είχε κατ' ιδίαν συνάντηση με τον ΜΚ76, ο οποίος του είχε πει ότι «. ήρθε να πάρει το κάτι τις του». Δεν πρόκειται, βέβαια, για ενισχυτική μαρτυρία με τη νομική έννοια του όρου, αλλά για υποστηρικτική μαρτυρία, η οποία έχει και αυτή τη σημασία της, στο βαθμό που τείνει να τεκμηριώσει τη μαρτυρία του ΜΚ76, ως προς τη συνομιλία που είχε με τον Κατηγορούμενο 1 (βλ. Κουσουλίδης ν. Αστυνομίας Ποιν. Έφεση Αρ. 10/18 ημερ. 09/11/18 και Σ.Σ. κ.α. ν. Δημοκρατία Ποιν. Έφεση Αρ. 147/16 ημερ. 20/11/19), ECLI:CY:AD:2019:B477. Δεν διακρίναμε οποιαδήποτε ουσιαστική αντίφαση ή παλινδρόμηση στις επί μέρους αναφορές του, κατά τη μακρά και εξαντλητική αντεξέταση του από το συνήγορο του Κατηγορούμενου 1. Επανέλαβε με συνέπεια τις αρχικές τοποθετήσεις του για τις μίζες που έδωσε στον Κατηγορούμενο 1, δίδοντας όσες λεπτομέρειες του ζητήθηκαν. Η εισήγηση του κ. Αλεξάνδρου ότι υπήρξαν ουσιώδεις αντιφάσεις στη μαρτυρία του δεν μας βρίσκει σύμφωνους. Ειδικότερα και καθόσον αφορά τη θέση του Κατηγορούμενου 1 ότι οι ενέργειες του, όπως καταγράφονται και στα πρακτικά του Συμβουλίου Διαχείρισης του ΧΥΤΑ, δεν συνάδουν με τη θέση ότι χρηματιζόταν, έδωσε αφοπλιστική, κατά την κρίση μας, απάντηση ότι «το ένα δεν αναιρεί το άλλο», αναφέροντας ότι με αυτή τη στάση ήθελε να δείχνει στα υπόλοιπα μέλη του Συμβουλίου ότι δεν προσπαθούσε να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα της Κοινοπραξίας. Όσον αφορά τις υποβολές ότι δεν είναι δυνατό να ζητούσε μίζες για τα φύκια, επειδή τα τιμολόγια δεν επέτρεπαν την καταβολή μιζών, εξήγησε πως η Εταιρεία δεν είχε ουσιαστικό κόστος για τα φύκια και κατά συνέπεια, υπήρχε περιθώριο να δίδονται μίζες. Η μαρτυρία του επί όλων των ζητημάτων για τα οποία κατέθεσε, κρίνεται καθόλα αξιόπιστη, αφού έδωσε επαρκείς και πειστικές εξηγήσεις σε κάθε επί μέρους πτυχή. Μία άλλη παρεμφερής πτυχή της μαρτυρίας του, η οποία αναδείχθηκε από το συνήγορο του Κατηγορούμενου 1, ως αντιφατική και συγκρουόμενη με άλλη μαρτυρία, ήταν η αναφορά του για χωματουργικές εργασίες σε χωράφι ιδιοκτησίας του Κατηγορούμενου 1. Εξετάσαμε και αυτό το μέρος της μαρτυρίας του ΜΚ76 και δεν συμφωνούμε με την Υπεράσπιση ότι δεν αληθεύουν όσα σχετικά κατέθεσε για το γεγονός. Υποδεικνύουμε πως η μαρτυρία του υποστηρίχθηκε και από το ΜΚ2. Σε κάθε περίπτωση, δεν βρίσκουμε να υπήρξε υστεροβουλία του ΜΚ76 όσον αφορά τη μαρτυρία του για το ανωτέρω γεγονός. Ας σημειωθεί ότι δεν έγινε αναφορά σε συγκεκριμένο ποσό, αφού όπως επεξήγησε ο ΜΚ76, η αξία των εργασιών ενσωματώθηκε σε κάποιο τιμολόγιο της Εταιρείας του ΜΚ22. Το γεγονός ότι ο ΜΚ22 αρνήθηκε ότι εκτέλεσε εργασίες σε χωράφι του Κατηγορούμενου 1, δεν αναιρεί τη μαρτυρία του ΜΚ76, αφού όπως θα επεξηγήσουμε κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας του ΜΚ22, για δικούς του λόγους, δεν θέλησε να αποκαλύψει τα αληθή γεγονότα επί της πτυχής αυτής. -Σε σχέση με τον Κατηγορούμενο 2, η μαρτυρία του περιορίζεται σε μία και μόνο συνάντηση στο ξενοδοχείο Four Seasons στη Λεμεσό κατά την οποία ο ΜΚ76 του παρέδωσε φάκελο που περιείχε το ποσό των €10.000, κατόπιν οδηγιών του Κατρή. Ο Κατηγορούμενος 2 δεν αρνήθηκε ότι συναντήθηκε με τον Κοκότση στο ξενοδοχείο Four Seasons, πλην όμως ανέφερε ότι η συνάντηση έλαβε χώρα σε άλλη ημερομηνία και όχι στις 20/12/2012, όπως υποστήριξε ο Κοκότσης. Σε κάθε περίπτωση, υποστήριξε, η συνάντηση έγινε με πρωτοβουλία του ΜΚ76, απλά «για καφεδάκι» και ότι ο ισχυρισμός του ΜΚ76 ότι του έδωσε φάκελο με το ποσό των €10.000 είναι ψευδής. Αποδεχόμαστε τη μαρτυρία του ΜΚ76 και επί της πτυχής αυτής. Κατέθεσε με απόλυτη ειλικρίνεια ότι παρέδωσε απλά το φάκελο με οδηγίες του Κατρή και δεν διαπιστώσαμε ότι διακατείχετο από εχθρική διάθεση εναντίον του Κατηγορούμενου 2 ή ότι είχε οποιοδήποτε λόγο να τον εμπλέξει αδίκως στην υπόθεση. Σε κάθε περίπτωση, το γεγονός ότι έλαβε χώρα συνάντηση στο ξενοδοχείο «Four Seasons», ασχέτως ακριβούς ημερομηνίας, τείνει να υποστηρίξει την εκδοχή του ΜΚ76. Ο φάκελος με το ποσό των €10.000, ήταν η λογική συνέχεια της όποιας συζήτησης, την οποία παραδεκτά είχε ο Κατηγορούμενος 2 με τον Κατρή στην Αθήνα, περί το τέλος του 2012, στην οποία, μάλιστα, συζητήθηκε το ενδεχόμενο παραχώρησης δανείου, ως δέχθηκε και ο Κατηγορούμενος 2 στη μαρτυρία του. -Αναφορικά με τον Κατηγορούμενο 6, η μαρτυρία του κρίνεται απόλυτα πειστική. Υποστήριξε με συνέπεια, τόσο στις γραπτές του καταθέσεις όσο και κατά την ένορκη μαρτυρία του ότι του είχε δώσει, σε 9 διαφορετικές περιπτώσεις, φακέλους με διάφορα ποσά που ανέρχονταν στο συνολικό ποσό των €138.000. Έδωσε όσες λεπτομέρειες μπορούσε να θυμηθεί για τα μέρη και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες συναντούσε τον Κατηγορούμενο 6 και του έδιδε τους φακέλους με τα επί μέρους χρηματικά ποσά (στο γραφείο του Κατηγορούμενου 6, στο χώρο στάθμευσης του αερολιμένα Λάρνακας, στο χώρο στάθμευσης του ξενοδοχείου ΧΙΛΤΟΝ και σε διάφορες καφετέριες στη Λάρνακα). Έδωσε επίσης πειστικές εξηγήσεις για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες προσεγγίστηκε από τον Κατηγορούμενο 6, για την πρώτη τους συνάντηση και εν συνεχεία για τη συνάντηση που είχαν στο γραφείο του με τον Μπόμπολα στις 09/11/2012, που είχε ζητήσει ο Κατηγορούμενος 6 κατόπιν επιστολής (Τεκμήριο 387). Αναφέρθηκε με λεπτομέρεια στις αξιώσεις του Κατηγορούμενου 6 και στη συμφωνία που κατέληξαν με τον Μπόμπολα για να του εδιδόταν μίζα 0,5% επί των εισπράξεων και επιπλέον ποσό €100.000 για την επιμήκυνση της σύμβασης. Η μαρτυρία του σε σχέση με τα επί μέρους ποσά που κατέβαλε στον Κατηγορούμενο 6, υποστηρίζεται από τα Τεκμήρια 411, 413 και 414. Υποδεικνύεται πως με βάση τη μαρτυρία του ΜΚ76, όλα τα λεφτά για τις μίζες του Κατηγορούμενου 6 προήλθαν από την Balom, που ήταν το «μαύρο ταμείο» της Εταιρείας (Helector), όπως χαρακτηριστικά ανέφερε. Από τα πιο πάνω Τεκμήρια, επιβεβαιώνεται η μαρτυρία του, αφού συμπίπτουν, σε μεγάλο τουλάχιστο βαθμό, οι ημερομηνίες και τα ποσά ανάληψης, με τις ημερομηνίες και τα ποσά που υποστήριξε ο ΜΚ76 ότι έδιδε τις μίζες στον Κατηγορούμενο 6. Η προσπάθεια του Κατηγορούμενου 6 να καταρρίψει τη μαρτυρία του, μέσω υποδείξεων και υποβολών του συνηγόρου του, δεν τελεσφόρησε. Ειδικότερα: Σε σχέση με την υποβολή ότι μέρος των αναλήψεων κατέληγαν στον Σωσσίδη, αφού αυτός κατονομαζόταν σε κάποιες από τις εντολές ανάληψης μετρητών, ο μάρτυρας επανέλαβε πως όλα τα ποσά που αποσύρονταν από την Balom προορίζονταν για τις μίζες και κατέληγαν στον ίδιο. Εξήγησε δε πως ο μόνος λόγος που «έσπαζαν» τα ποσά, ήταν για να μπορούν να δικαιολογούνται στην Τράπεζα τα ποσά των αναλήψεων, αφού δεν μπορούσε να δικαιολογηθεί ανάληψη €30.000, για παράδειγμα, ως έξοδα ταξιδιού ενός και μόνο αξιωματούχου. Όσον αφορά τις υποδείξεις του συνηγόρου ότι ήταν αδύνατο να εδίδοντο μίζες σε συγκεκριμένες ημερομηνίες, επειδή ο ΜΚ76 δεν βρισκόταν στην Κύπρο - με βάση την κατάσταση που κατατέθηκε για τα αεροπορικά του εισιτήρια (Τεκμήριο 185) - ο μάρτυρας, με πειστικότητα επανέλαβε ότι πιθανό να υπάρχουν αποκλίσεις στις ημερομηνίες που καταγράφονται στο αρχείο του. Υποδεικνύεται πως όλα τα ποσά που δόθηκαν στον Κατηγορούμενο 6, καθώς και οι αντίστοιχες εισροές από την Balom, καταγράφονται στο αρχείο που διατηρούσε (βλ. ΙΚ2, ΙΚ5 και ΙΚ6 του Τεκμηρίου 5). Στις υποδείξεις του συνηγόρου, ότι από τα ποσά των αναλήψεων της Balom δεν είχε τη δυνατότητα να δίδει τις κατ' ισχυρισμό μίζες που καταγράφονται στο Τεκμήριο 5, καθότι τις ίδιες ημερομηνίες φέρεται να έδιδε μίζες και σε άλλα πρόσωπα, ο μάρτυρας παρέπεμψε στο αρχείο του, υποδεικνύοντας και εισροές από άλλες πηγές, όπως για παράδειγμα την μεταφορά μετρητών €10.000 από τη μητρική εταιρεία της Ελλάδας, στις 05/08/2013 (βλ. ΙΚ6 Τεκμηρίου 5) καθώς και την επιστροφή μετρητών από εικονικό τιμολόγιο για τα χωματουργικά. Όσον αφορά, τέλος, κάποιες ανακολουθίες σε σχέση με αναφορές για ποσά που έδιδε μίζες επί των υποδείξεων σκηνών και τις σχετικές καταχωρίσεις του Τεκμηρίου 5, ο ΜΚ76 δέχθηκε ότι μπέρδεψε σε κάποιες περιπτώσεις τα ποσά με τα μέρη που έδιδε τις μίζες, τονίζοντας όμως και επαναλαμβάνοντας, ότι έδωσε σίγουρα όλα τα ποσά στον Κατηγορούμενο 6, όπως τα κατέγραψε στις καταθέσεις και στο αρχείο του. Από πλευράς Δικαστηρίου, δεν διαπιστώθηκε οποιαδήποτε ουσιαστική αντίφαση ή διάσταση στη μαρτυρία του σε συνάρτηση με τις καταθέσεις και το αρχείο του. Αντίθετα, έχουμε ικανοποιηθεί ότι ο μάρτυρας έχει καταθέσει με απόλυτη ειλικρίνεια τα γεγονότα και οι όποιες μικροδιαφορές στις ημερομηνίες ή/και σύγχυση στα μέρη που έδωσε τα διάφορα ποσά στον Κατηγορούμενο 6, δεν επηρέασαν την αξιοπιστία του. Ο μάρτυρας κατέθεσε σταθερά και αταλάντευτα τα ουσιώδη γεγονότα και δεν διακρίναμε οποιαδήποτε προσπάθεια ούτε και φάνηκε να υπήρχε οποιοσδήποτε λόγος για να ενέπλεκε αδίκως τον Κατηγορούμενο 6 στην υπόθεση. Οι όποιες ανακολουθίες είναι αναμενόμενες και φυσιολογικές, έχοντας κατά νου, την παρέλευση του χρόνου, το εύρος των μιζών που δόθηκαν αλλά και αυτή καθ' αυτή τη φύση των δοσοληψιών. Ότι δηλαδή επρόκειτο για «σκοτεινές» συναλλαγές που ως επί το πλείστον λάμβαναν χώρα στο πόδι και εκ του προχείρου. Ανακεφαλαιώνοντας, για τους λόγους που εξηγήσαμε διεξοδικά πιο πάνω, κρίνουμε ειλικρινή και καθόλα αξιόπιστο το ΜΚ76. Θεωρούμε, ως εκ τούτου, ότι μπορούμε να βασιστούμε στη μαρτυρία του για να καταλήξουμε σε ασφαλή συμπεράσματα για όλα τα ουσιώδη γεγονότα στα οποία αναφέρθηκε. Έχοντας δε προειδοποιήσει κατάλληλα τους εαυτούς μας για τους κινδύνους που ελλοχεύουν, λόγω και της δικής του εμπλοκής στη διάπραξη των αδικημάτων, αποφασίσαμε ότι μπορούμε να στηριχθούμε στη μαρτυρία του, χωρίς την αναζήτηση ενισχυτικής μαρτυρίας». Το Κακουργιοδικείο, στα πλαίσια της αξιολόγησης του MK76, εξέτασε λεπτομερώς και με επιμέλεια όλα τα ζητήματα που εγέρθηκαν από τους εφεσείοντες, σταθμίζοντας προβαλλόμενες αντιφάσεις και κενά στη μαρτυρία του. Αξιολογώντας τον μάρτυρα αναφέρθηκε στα ποσά που δίδονταν στον κάθε κατηγορούμενο χωριστά εξετάζοντας τη μαρτυρία του υπό το φως των εισηγήσεων της υπεράσπισης και με αναφορά στην υπόλοιπη σχετική με τα επίδικα θέματα μαρτυρία. Έχουμε εξετάσει όλα τα ζητήματα που εγείρουν οι εφεσείοντες ως προς την αξιολόγηση του μάρτυρα. Με δεδομένο ότι πρόκειται για μία εξαιρετικά μεγάλη υπόθεση, όπου τα πρακτικά καταλαμβάνουν χιλιάδες σελίδες, δεν προτιθέμεθα να επαναλάβουμε εξ αρχής και σε πλήρη λεπτομέρεια το έργο της αξιολόγησης, κάτι που σύμφωνα με πάγια νομολογία αποτελεί καθήκον του πρωτόδικου Δικαστηρίου. Όπως τονίστηκε στη Γεώργιος Μιχαηλίδης κ.ά. ν. Δημοκρατίας, Ποιν. Εφ. Αρ. 125/2017 κ.ά., ημερ. 26.4.2018, η οποία αφορούσε παρόμοια ζητήματα με την παρούσα και όπου επίσης επρόκειτο για μία ιδιαίτερα μεγάλη και πολύπλοκη υπόθεση, «αν αναλυθούν οι σχετικοί λόγοι έφεσης που αφορούν την αξιολόγηση μαρτυρίας στην πράξη, θα σήμαινε το Εφετείο να επαναλάβει εξ αρχής και σε πλήρη λεπτομέρεια το έργο της αξιολόγησης, κάτι που δεν αποτελεί καθήκον του Εφετείου και, αν προέβαινε σε τέτοιο έργο, θα διέπραττε λάθος αρχής». Το Κακουργιοδικείο, όπως προκύπτει από το εκτεταμένο απόσπασμα της αξιολόγησης της μαρτυρίας του ΜΚ76, εξέτασε λεπτομερώς τις θέσεις που προέβαλε ο κάθε κατηγορούμενος ως προς τη μαρτυρία του εν λόγω μάρτυρα. Πέραν λοιπόν της γενικής αξιολόγησης του μάρτυρα εξέτασε και την εκδοχή του κάθε κατηγορούμενου τον οποίο ενέπλεξε με τη μαρτυρία του διεξοδικά και με πολλή επιμέλεια. Η κάθε πτυχή της μαρτυρίας του αντιπαραβλήθηκε με τη μαρτυρία άλλων σχετικών μαρτύρων. Θα αναφερθούμε πιο κάτω σε κάποιες από τις κυριότερες πτυχές της μαρτυρίας του που αμφισβητήθηκαν έντονα από τους εφεσείοντες. Ο Κ1 ισχυρίζεται ότι η καταδίκη του στηρίχθηκε αποκλειστικά και μόνο στη μαρτυρία του ΜΚ76 η οποία στερείτο πειστικότητας, παρουσίαζε αντιφάσεις, συγκρουόταν με άλλη μαρτυρία της Κατηγορούσας Αρχής η οποία κρίθηκε αξιόπιστη, χωρίς να δοθούν επαρκείς εξηγήσεις. Περαιτέρω, ισχυρίζεται ότι η μαρτυρία του ως συναυτουργού σε συνδυασμό με τις αδυναμίες που παρατηρούνται καθώς και στην απουσία ενισχυτικής μαρτυρίας, εσφαλμένα έγινε αποδεκτή. Όπως προειπώθηκε, ο ΜΚ76 ενέπλεξε τον Κ1 στη διάπραξη των αδικημάτων. Συγκεκριμένα, ανέφερε ότι ο Βέργας, ΜΚ32, είχε συμφωνήσει με τον Κατρή, ΜΚ75, στην παρουσία του Γιαννακόπουλου ΜΚ79, να του δίδεται ως μίζα ποσοστό 5% επί των ετήσιων εσόδων του συμβολαίου λειτουργίας του ΧΥΤΑ Πάφου. Σε κάποιο στάδιο το 2010 ο Βέργας του ζήτησε όπως δίδεται στον ίδιο και στον Κ1 ποσοστό 10% επί των εισπράξεων από τα υπερσυμβατικά απόβλητα που εισέπραττε η Κ15. Ο ΜΚ76 ενημέρωσε τον Κατρή και αποφάσισαν να τους δίδουν ποσοστό 8% επί των εισόδων στα υπερσυμβατικά. Το γεγονός ότι ο Κ1 ζητούσε μίζες το ανέφεραν και οι ΜΚ57 και ΜΚ2 η μαρτυρία των οποίων, όπως ορθά παρατήρησε το Κακουργιοδικείο, δεν ήταν ενισχυτική αλλά υποστηρικτική στο βαθμό που τείνει να τεκμηριώσει τη μαρτυρία του ΜΚ76 ως προς τη συνομιλία που είχε με τον Κ1 (Σ.Σ. κ.ά. ν. Δημοκρατίας, Ποιν. Έφ. Αρ. 147/2016, ημερ. 20.11.2019, ECLI:CY:AD:2019:B477). Περαιτέρω, ο ΜΚ76 ανέφερε ότι ο Κ1 έπαιρνε και μίζες από τα ποσά που εισέπραττε η Κ15 από τους Δήμους της Επαρχίας Πάφου για τα φύκια που αυτοί εναπόθεταν στο χώρο του ΧΥΤΑ. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Δημάρχου Γεροσκήπου, ΜΚ30 και της Προϊσταμένης του Οικονομικού Τμήματος του Δήμου Γεροσκήπου, ΜΚ29, ο Κ1 προσπαθούσε με κάθε τρόπο να εξασφαλίσει από το Δήμο Γεροσκήπου την πληρωμή του ποσού που του αναλογούσε για τη διάθεση των φυκιών. Συγκεκριμένα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, οι Δήμοι της Επαρχίας Πάφου μάζευαν από τις παραλίες μεγάλες ποσότητες από φύκια που απέβαλλε η θάλασσα, τις οποίες μετέφεραν στο χώρο του ΧΥΤΑ Πάφου, κατόπιν συμφωνίας με την HELECTOR. Η εταιρεία χρέωνε τους Δήμους γι' αυτή την υπηρεσία και ο κάθε Δήμος πλήρωνε ανάλογα με τις ποσότητες που παρέδιδε στο ΧΥΤΑ. Οι Δήμοι Πάφου και Γεροσκήπου ήταν ανάμεσα στους Δήμους που παρέδιδαν φύκια, στην πληρωμή των οποίων είχε ουσιαστικό ρόλο ο Κ1, ο οποίος, χωρίς να αποτελεί δικό του καθήκον, έδειχνε ιδιαίτερο ζήλο για την είσπραξη των ποσών αυτών. Όταν σε κάποιο στάδιο ο ΜΚ30 αρνείτο να καταβάλει το ποσό που αναλογούσε στην εταιρεία χωρίς τιμολόγιο, ο Κ1 ζητούσε φορτικά από τον ΜΚ76 να τον εφοδιάσει με τιμολόγιο, με την πληρωμή του οποίου θα καταβάλλετο και στον ίδιο το ποσοστό που θα λάμβανε ως μίζα. Ο υπερβολικός ζήλος για το ζήτημα της πληρωμής για την εναπόθεση φυκιών παρόλο που δεν ήταν δική του αρμοδιότητα, εξηγείται με την εμπλοκή του, όπως αποκαλύπτει η μαρτυρία του ΜΚ76. Προβάλλεται, επίσης, ότι υπήρξε συγκρουόμενη εκδοχή της μαρτυρίας του ΜΚ76 και του Βέργα σε σχέση με τον ισχυρισμό του μάρτυρα ότι υπήρξε συμφωνία ότι ο Κ1 και ο Βέργας θα λάμβαναν μίζες σε ποσοστό 8% επί των εισπράξεων για τις υπερσυμβατικές ποσότητες σκουπιδιών που θα μεταφέρονταν στο ΧΥΤΑ Πάφου. Πρόκειται για ζήτημα που εντοπίστηκε από το Κακουργιοδικείο, το οποίο δεν αποδέχθηκε τη μαρτυρία του Βέργα για τους λόγους που εξήγησε επαρκώς και δεν βρίσκουμε ότι υπάρχει σφάλμα. Το ίδιο και ως προς τη μαρτυρία που έδωσε προς τούτο ο ΜΚ75, ο οποίος εξέφρασε άγνοια για τη συμφωνία. Και σε αυτή τη περίπτωση το Κακουργιοδικείο, αξιολογώντας τη μαρτυρία του Κατρή, διέκρινε προσπάθεια να περιορίσει τη δική του εμπλοκή σε κάποιες από τις επιλήψιμες ενέργειες του ΜΚ76 που σχετίζονται με δωροδοκίες. Προφανώς, αναφερόταν σε αυτό το ζήτημα. Δεν αποτελεί σφάλμα όταν γίνεται αποδεκτός ως αξιόπιστος ένας μάρτυρας να υπάρχουν και κάποια σημεία όπου η μαρτυρία του δεν γίνεται αποδεκτή, όπως εν προκειμένω (Mohamed v. Δημοκρατίας

(2010)2 ΑΑΔ 266 και Ιωσηφίδη ν. Αστυνομίας

(2014)2 ΑΑΔ 307, ECLI:CY:AD:2014:B289). Για τους λόγους που λεπτομερώς εξηγούνται στην απόφαση, η μαρτυρία του ΜΚ76 ως προς αυτό το ζήτημα έγινε αποδεκτή και δε χωρεί επέμβαση μας. Τα ποσά που ο ΜΚ76 έδιδε στον Κ1 καταγράφονταν λεπτομερώς στο Τεκμ. 5 και, για τους λόγους που επαρκώς εξηγήθηκαν από το Κακουργιοδικείο, έγινε αποδεκτό ότι το Τεκμ. 5 αποδίδει την ορθή εικόνα των εισροών και εκροών, με ελάχιστες εξαιρέσεις, για τις οποίες δόθηκαν ικανοποιητικές εξηγήσεις. Τα ποσά που δίδονταν στον Κ1 δεν περιλαμβάνονταν σε αυτές τις εξαιρέσεις. Αναφορικά με τον Κ6, ο ΜΚ76 ισχυρίστηκε στη μαρτυρία του ότι σε εννέα περιπτώσεις του έδωσε μίζες, τις οποίες κατέγραφε στον ηλεκτρονικό του υπολογιστή, τον σκληρό δίσκο του οποίου στη συνέχεια κατέστρεψε. Οι καταγραφές αυτές, οι οποίες περιλαμβάνονται στο Τεκμ. 5, έντυπο ΙΚ2, αναφέρονται σε εννέα διαφορετικές ημερομηνίες, ήτοι, 22.11.2012, 20.12.2012, 20.2.2013, 2.5.2013, 14.6.2013, 3.7.2013, 26.9.2013, 21.11.2013 και 28.5.

1. Ενώ ο ΜΚ76 ανέφερε ότι οι ημερομηνίες αυτές είναι πραγματικές, ο Κ6 προβάλλει ότι τις αναίρεσε στην πορεία της αντεξέτασής του, με το Δικαστήριο να μην θεωρεί σημαντικό αυτό το στοιχείο που να επηρεάζει την αξιοπιστία του, αναφέροντας ότι «οι όποιες ανακολουθίες είναι αναμενόμενες και φυσιολογικές, έχοντας κατά νου την παρέλευση του χρόνου, το εύρος των μιζών που δόθηκαν αλλά και αυτή καθ΄ αυτή τη φύση των δοσοληψιών». Στο διάγραμμα αγόρευσης του Κ6 αναλύεται η κάθε ημερομηνία που ισχυρίστηκε ο ΜΚ76 ότι έδιδε μίζες στον Κ6 και οι λόγοι που καταδεικνύουν, κατά την εισήγηση, ότι αυτός ψεύδετο. Εξετάσαμε τη μαρτυρία υπό το φως των αιτιάσεων του Κ6, όπως αναλύονται από το συνήγορό του, τόσο στο διάγραμμα αγόρευσης, όσο και προφορικά ενώπιόν μας. Ο ΜΚ76 ανέφερε ότι δεν ήταν τόσο σίγουρος για τις ημερομηνίες και ώρες που δίδονταν οι μίζες γιατί, όπως ο ίδιος ανέφερε, πέρασαν αρκετά χρόνια και γι' αυτόν σημασία είχαν τα ποσά που δόθηκαν. Στο Τεκμ. 5 αναγράφονται τόσο τα ποσά που δόθηκαν, όσο και το όνομα του Κ6 και η πηγή προέλευσης των χρημάτων. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του ΜΚ76, τα ποσά αυτά προέρχονταν από το λογαριασμό της Balom. Στις τραπεζικές καταστάσεις της εν λόγω εταιρείας, Τεκμ. 411 και 413, εντοπίζονται αναλήψεις μετρητών που συνάδουν με τη μαρτυρία του. Επίσης, οι τραπεζικοί λογαριασμοί του εφεσείοντα κατά την επίδικη περίοδο παρουσιάζουν καταθέσεις μετρητών, ύψους €107.000 οι οποίες παρέμειναν ατεκμηρίωτες με τη δικαιολογία που έδωσε ο ίδιος κατά τη μαρτυρία του, να κρίνεται εντελώς αναξιόπιστη. Η θέση που προώθησε ο Κ6 είναι ότι ο ίδιος ουδέποτε συναντήθηκε με τον Κοκότση και τον Μπόμπολα και πως ο λόγος που τον ενοχοποίησε ο Κοκότσης ήταν για να λάβει τα «γενναιόδωρα ανταλλάγματα τα οποία έλαβε από τις αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας, με αποτέλεσμα ουδέποτε να κατηγορηθεί και/ή να διωχθεί.». Αυτή η θέση, με βάση τα όσα εκτενώς επεξήγησε το Κακουργιοδικείο αξιολογώντας την ενώπιον του μαρτυρία, δεν έχει έρεισμα. Ο Κ7 παραπονείται ότι το Κακουργιοδικείο δεν αξιολόγησε ορθά τη μαρτυρία του ΜΚ76 σε σχέση με αυτόν και δεν την αντιπαρέβαλε με τις υπερασπίσεις του και ειδικότερα αναφορικά με το ρόλο του στα δύο έργα. Κατ΄αρχάς σημειώνεται ότι το Δικαστήριο προβαίνει μόνο σε σύνοψη της μαρτυρίας και δεν απαιτείται η ακριβής καταγραφή της. Η μαρτυρία του ΜΚ76 δεν είχε ουσιαστική επίπτωση στην καταδίκη του Κ
2. Το γεγονός δε ότι του αποδόθηκε ρόλος που δεν ανταποκρινόταν στα καθήκοντα του, σχετιζόταν με το ότι ο ίδιος εμφανιζόταν ως υπεύθυνος έργου και συνεπώς δεν μπορεί να τεθεί εν αμφιβόλω η αξιολόγηση του ΜΚ76 σ΄ αυτή τη βάση. Ούτε βεβαίως προκύπτει ότι υπήρξε συμφωνία με την Αστυνομία να του δοθεί ασυλία προκειμένου να δώσει θεληματική κατάθεση και να εμπλέξει, μεταξύ άλλων, τον Κ7, η καταδίκη του οποίου δεν στηρίχθηκε στη μαρτυρία του ΜΚ76, όπως ορθά παρατήρησε το Κακουργιοδικείο. Η Κ15 ως προς τον τρόπο αξιολόγησης του ΜΚ76 προβάλλει πως το Κακουργιοδικείο παρέλειψε να ασχοληθεί στο στάδιο αξιολόγησης της μαρτυρίας με τις συνθήκες κάτω από τις οποίες του παραχωρήθηκε ασυλία. Οι εκ των υστέρων αναφορές όταν είχε πλέον προδιαγραφεί το αποτέλεσμα της δίκης δεν ήταν δυνατό, σύμφωνα με την εισήγηση, να οδηγήσουν σε κατάληξη ότι υπήρχε κενό ως προς τις συνθήκες ασυλίας και τη μη λήψη κατάθεσης από τον Γ. Γεωργίου, υπεύθυνο ανακρίσεων. Το Κακουργιοδικείο κατά την αξιολόγηση του ΜΚ76 αναφέρει ρητά ότι συνεκτίμησε τις θέσεις των κατηγορουμένων τους οποίους ενέπλεξε με τη μαρτυρία του και τις εισηγήσεις τους περί κατ΄ ισχυρισμόν αντιφάσεων, ανακριβειών και μυθοπλασίας, με στόχο να επωφεληθεί, με αντάλλαγμα τη μη δίωξη του. Συνεπώς είναι σαφές ότι η ασυλία που δόθηκε στο μάρτυρα βρισκόταν στο μυαλό του Δικαστηρίου κατά την αξιολόγηση του. Το ότι ασχολήθηκε ειδικά με το ζήτημα της ασυλίας σε μεταγενέστερο στάδιο της απόφασης ενώ είχε ήδη αποδεχτεί το μάρτυρα ως αξιόπιστο, δεν μπορεί να έχει οποιαδήποτε επίπτωση στην υπόθεση. Ο τρόπος συγγραφής δικαστικής απόφασης επαφίεται στη κρίση του δικαστή. Σε μία μεγάλης έκτασης υπόθεσης, όπως ήταν η παρούσα, όπου εγείρονται πολλά και περίπλοκα ζητήματα, τα οποία σε κάποιες περιπτώσεις συμπλέκονται, είναι φυσικό να χωρίζεται η απόφαση σε ενότητες. Αναφορικά με την Κ15, η μαρτυρία του ΜΚ76 ήταν ότι αυτή έδιδε μίζα 5% στον Βέργα για τη λειτουργία του ΧΥΤΑ Πάφου. Η μαρτυρία του αυτή επιβεβαιώθηκε από τους ΜΚ75 και Γιαννακόπουλο, ΜΚ79 και από τον ίδιο τον Βέργα, ΜΚ32, ο οποίος παραδέχθηκε τις κατηγορίες που αντιμετώπιζε για χρηματισμό του. Κατά την ακρόαση δεν αμφισβητήθηκε από τους κατηγορούμενους η μαρτυρία του ιδίου όσο και αυτή του Γιαννακόπουλου, ότι έδωσαν μίζες στον Βέργα. Όπως ανέφερε ο ΜΚ76 λόγω των μιζών που δίδονταν είχε δημιουργηθεί έλλειμα στο «Ταμείο Διευθυντών» της εταιρείας το οποίο έπρεπε να δικαιολογηθεί στα λογιστικά βιβλία. Αυτή η θέση επιβεβαιώθηκε από τις υπεύθυνες του λογιστηρίου της εταιρείας, ΜΚ57 και ΜΚ83, καθώς επίσης και από τη γραμματέα της εταιρείας, ΜΚ
3. Για να καλυφθεί το έλλειμα εκδίδονταν εικονικά τιμολόγια τα οποία και καταχωρούνταν στα λογιστικά βιβλία της εταιρείας. Η έκδοση εικονικών τιμολογίων επιβεβαιώνεται από τους Μιχαήλ, ΜΚ2, και Μαππούρα, ΜΚ55, που εξέδωσαν ή υπέγραψαν τέτοια τιμολόγια και από την υπεύθυνη λογιστηρίου, ΜΚ
4. Όπως δε τονίστηκε από το Κακουργιοδικείο η μαρτυρία τους είναι υποστηρικτική και όχι ενισχυτική. Οι καταγραφές που γίνονταν από τον ΜΚ76 στο Τεκμ. 5, αμφισβητήθηκαν και από την Κ
5. Πέραν των ποσών στα οποία έχουμε αναφερθεί πιο πάνω σε συνάρτηση με τους Κ1, Κ2, Κ6 και Κ7, χρηματικά ποσά αναφέρεται ότι δόθηκαν και στον Βέργα, ο οποίος έχει παραδεχθεί το χρηματισμό του. Περαιτέρω, ο ΜΚ76 αναφέρθηκε στην εταιρεία Balom που ήταν επίσης συμφερόντων του Μπόμπολα και των συνεργατών του από την οποία προέρχονταν χρήματα που δίδονταν για χρηματισμό. Αυτό επιβεβαιώθηκε από τα τραπεζικά δεδομένα της εταιρείας και τις εξουσιοδοτήσεις ανάληψης μετρητών καθώς και από τη μαρτυρία του λειτουργού της Eurobank, MK71 και του Ραφτόπουλου, ΜΚ
6. Από το σύνολο της μαρτυρίας κατέστη σαφές ότι με βάση τη συμφωνία μεταξύ της Κ15 και της Balon εκδίδονταν εικονικά τιμολόγια έτσι ώστε να εξασφαλιστούν χρήματα. Τα χρήματα αυτά δίδονταν ως μίζες. Χρήματα επίσης εξασφαλίζονταν μέσω της εταιρείας ΝΚU όπως προέκυψε από τη μαρτυρία του Γ. Γεωργίου, ΜΚ70 ο οποίος εξέδιδε τιμολόγια για υπηρεσίες εκτελώνισης για μεγαλύτερο ποσό και το επιπλέον ποσό το έδιδε στον ΜΚ
7. Άλλη πηγή άντλησης μετρητών ήταν η εταιρεία Elbionec όπως προκύπτει από τη μαρτυρία του ιδιοκτήτη της Χ. Γανωτή, ΜΚ
8. Προβάλλεται επίσης ότι υπήρξε σύγκρουση μαρτυρίας μεταξύ Κοκότση και Κατρή σε θέματα που αφορούσαν τον πυρήνα της υπόθεσης. Ο ίδιος ο Κατρής, ΜΚ75, ουδέποτε αρνήθηκε το ουσιώδες της υπόθεσης, ότι δηλαδή είχε ληφθεί απόφαση από τις εταιρείες και δίδονταν μίζες. Κάποιες διαφορές που υπήρχαν στη μαρτυρία τους, πέραν του ότι είναι φυσικό να προκύπτουν σε τόσο μεγάλο εύρος γεγονότων, έχουν σχολιαστεί από το Κακουργιοδικείο και εν πάση περιπτώσει δεν αφορούν τον πυρήνα της υπόθεσης. Μαρτυρία ότι δίδονταν μίζες δόθηκε και από τον Κατρή και από τον Γιαννακόπουλλο, όπως προαναφέρθηκε. Άλλο σημείο που εγείρει η Κ15 είναι ότι το Κακουργιοδικείο παρέλειψε στο στάδιο αξιολόγησης της μαρτυρίας του Κοκότση να την αντιπαραβάλει με τη μαρτυρία του λογιστή ΜΥΙ(Κ15). Ούτε αυτή η εισήγηση ευσταθεί. Ο ΜΚ76 ανέφερε ρητά ότι τα όσα κατέγραφε σχετικά με τις μίζες που δίδονταν στο Τεκμ. 5 δεν ήταν με λογιστικά πρότυπα που έγινε. Συνεπώς δεν επρόκειτο για μαρτυρία εμπειρογνώμονα που θα έπρεπε να συγκριθεί με τη μαρτυρία του εμπειρογνώμονα της άλλης πλευράς προτού γίνει αποδεκτή. Εν πάση περιπτώσει η μαρτυρία του ΜΥ1 δεν έγινε αποδεκτή για τους λόγους που εξηγούνται στην απόφαση. Ισχύουν και σε αυτή την περίπτωση τα όσα αναφέρθηκαν ως προς τον τρόπο συγγραφής μιας απόφασης. Τα ίδια ισχύουν και για άλλες συναφείς αναφορές που γίνονται σε συνάρτηση με άλλους μάρτυρες. Η Κ15 παραπονείται επίσης για παράλειψη αξιολόγησης από το Κακουργιοδικείο της θέσης της ότι υπήρξε απάτη από πλευράς ΜΚ76 και Γανωτή, ΜΚ81, αναφορικά με ένα ψεύτικο τιμολόγιο που είχε εκδοθεί για δήθεν εργασίες της Elbiomec στο Συμβούλιο Διαχείρισης Αδρανών Υλικών. Πρόκειται για ζήτημα που έτυχε εξέτασης από το Κακουργιοδικείο σε συνάρτηση με τις πιέσεις που δέχετο ο μάρτυρας από τον Κ
9. Άλλο παράπονο της Κ15 ήταν ότι η θέση του ΜΚ76 ότι κατέστρεψε τον σκληρό δίσκο στον οποίο υπήρχε το ηλεκτρονικό του αρχείο, υποβαθμίστηκε και δεν εξετάστηκε εντός των ορθών παραμέτρων. Με δεδομένο ότι για το μεγαλύτερο μέρος των εγγραφών στο ηλεκτρονικό αρχείο ανευρέθηκαν τιμολόγια και άλλα έγγραφα στο λογιστήριο της εταιρείας και δόθηκαν εξηγήσεις για το κάθε ένα από αυτά, η καταστροφή του δίσκου δεν επηρεάζει την εγκυρότητα του Τεκμηρίου 5, όπως ορθά κατέληξε το Κακουργιοδικείο. Εξετάσαμε όλες τις αιτιάσεις που προβλήθηκαν από τους ευπαιδεύτους συνηγόρους των εφεσειόντων, οι οποίοι αναφέρθηκαν λεπτομερώς σε κάθε πτυχή της μαρτυρίας του εν λόγω μάρτυρα, παραπέμποντας και σε εκτενή αποσπάσματα από αυτήν, την οποίαν αντιπαρέβαλαν και με τη μαρτυρία άλλων μαρτύρων. Το Κακουργιοδικείο εξέτασε κάθε ουσιαστική πτυχή της μαρτυρίας του ΜΚ76 και αιτιολόγησε την απόφαση του να αποδεχτεί τη μαρτυρία του ως αξιόπιστη. Το Κακουργιοδικείο αναφέρθηκε και σε κάποιες αντιφάσεις και αδυναμίες που παρατηρήθηκαν στη μαρτυρία του, τις οποίες ανέλυσε και αιτιολόγησε, ορθά, κατά την κρίση μας, γιατί δεν ήταν ικανές να πλήξουν την αξιοπιστία του. Όπως αναφέρθηκε, οι αντιφάσεις που παρατηρήθηκαν δεν βρίσκονταν στον πυρήνα της μαρτυρίας του μάρτυρα. Αποτελεί εδραιωμένη αρχή της νομολογίας ότι αντιφάσεις ή αδυναμίες στη μαρτυρία για να πλήξουν καίρια την αξιοπιστία του μάρτυρα πρέπει είναι ουσιαστικής μορφής και να καταδεικνύουν διάθεση του μάρτυρα να ψευσθεί (Ομήρου ν. Αστυνομίας

(1998)2 ΑΑΔ 98). Δεν διαπιστώσαμε σφάλμα στην αξιολόγηση έτσι ώστε να απαιτείται η παρέμβαση του Εφετείου. Τα ευρήματα του Κακουργιοδικείου ήταν καθόλα επιτρεπτά και δικαιολογημένα. Η δε κατάληξη του να βασιστεί στη μαρτυρία του ΜΚ76 χωρίς ενίσχυση βρισκόταν εντός των νομικά επιτρεπομένων ορίων. ΜΚ75 - Κατρής Η μαρτυρία του υπήρξε σημαντική για τις συναντήσεις που είχε με τους Κ2, K3, K7 και τον υιό του, πρώην κατηγορούμενο

1. Το Κακουργιοδικείο εξέφρασε θετική γενικά εκτίμηση, κρίνοντάς τον κατά βάση αξιόπιστο μάρτυρα. Παρά ταύτα, διέκρινε προσπάθεια εκ μέρους του μάρτυρα να περιορίσει τη δική του εμπλοκή σε κάποιες από τις επιλήψιμες ενέργειές του που σχετίζονταν με δωροδοκίες. Αναφέρθηκαν τα ακόλουθα σχετικά με την αξιοπιστία του εν λόγω μάρτυρα: «Η γενική εκτίμησή μας για το ΜΚ75 ήταν θετική και τον κρίνουμε έτσι κατά βάση αξιόπιστο μάρτυρα. Όπως, όμως, επεξηγούμε στη συνέχεια, διακρίναμε προσπάθεια να περιορίσει τη δική του εμπλοκή σε κάποιες από τις επιλήψιμες ενέργειες του που σχετίζονται με τις δωροδοκίες. Δεν διατηρούμε την παραμικρή αμφιβολία ότι ο ΜΚ75, υπό την ιδιότητα του διευθύνοντα συμβούλου της μητρικής Εταιρείας, στην οποία υπήρξε και μέτοχος, μαζί με τον Μπόμπολα, είχε πλήρη γνώση και άμεση ή έμμεση εμπλοκή, για όλα τα γεγονότα που αφορούσαν τα δύο έργα. Υποδεικνύουμε πως πέραν από την πιο πάνω θέση που κατείχε στη μητρική Εταιρεία, ήταν και διευθυντής της Κατηγορούμενης 15 από τις 16/04/2007 μέχρι τις 08/02/2012 (βλ. Τεκμήριο 455(α)). Δεν είναι τυχαίο που οι σημαντικότερες προσφορές και συμφωνίες φέρουν τη δική του υπογραφή (βλ. Τεκμήρια 118, 119, 308, 309 κλπ). Παρόλα αυτά, προσπάθησε να αποστασιοποιηθεί από κάποια γεγονότα, προσποιούμενος ότι δεν είχε προσωπική γνώση. Ειδικότερα, υποστήριξε πως δεν γνώριζε ότι εκδίδονταν από την Κατηγορούμενη 15 εικονικά τιμολόγια για να καλυφθεί το έλλειμα που είχε δημιουργηθεί από τις μίζες. Υποστήριξε, περαιτέρω, πως δεν έδωσε ποτέ οδηγίες σε οποιονδήποτε αξιωματούχο της Κατηγορούμενης 15, να δώσει μίζες. Είναι, κατά την άποψή μας, πρόδηλο ότι ο ΜΚ75 και γνώση είχε για τα εικονικά τιμολόγια και οδηγίες έδινε για τις μίζες, γεγονός που προκύπτει τόσο από τις θέσεις που κατείχε στις δύο Εταιρείες, όσο και από την ενεργή συμμετοχή του σε όλα τα ουσιώδη ζητήματα που αφορούσαν τα δύο έργα. Δεν είναι δυνατό να δεχθούμε ότι ο ΜΚ75, υπό τις πιο πάνω ιδιότητές του, δεν γνώριζε ότι εκδίδονταν εικονικά τιμολόγια και δεν έδινε οδηγίες για να δίδονται μίζες, τη στιγμή που: - γνώριζε ότι υπήρχε «άνοιγμα» - όπως χαρακτηριστικά ανέφερε στη μαρτυρία του - στο ταμείο της Εταιρείας, λόγω των μιζών που δίδονταν - οι καταστάσεις που τηρούσε ο Κοκότσης, αποστέλλονταν και ελέγχονταν από το λογιστή της ΗΛΕΚΤΩΡ Α.Ε. - αποστέλλονταν μετρητά από την ΗΛΕΚΤΩΡ Α.Ε. στην Κύπρο για να δίδονται οι μίζες - ο ίδιος, ως ανέφερε στη μαρτυρία του, έδωσε σε αρκετές περιπτώσεις διάφορα χρηματικά ποσά σε κάποιους εκ των Κατηγορουμένων καθώς και σε άλλα πρόσωπα (Κατηγορούμενους 2, 3, 7 και στον Παπαμιχαήλ) - Επισκεπτόταν τα εργοτάξια, λάμβανε μέρος σε συσκέψεις και ήταν ενήμερος, ως αποδέχθηκε, για τα προβλήματα με τις πληρωμές από τους τοπικούς φορείς καθώς και για τις αξιώσεις για μίζες - συναποφάσιζε, ως ο ίδιος ανέφερε στη μαρτυρία του, μαζί με τον Μπόμπολα για όλα τα σημαντικά θέματα Πέραν των ανωτέρω, κρίνεται ανακόλουθη η θέση του πως δεν έδινε οδηγίες στον Κοκότση να δίνει μίζες, τη στιγμή που δέχθηκε ότι ο Κοκότσης τον ενημέρωσε πως υποψιαζόταν ότι ο Bagleh οικειοποιείτο τα ποσά τα οποία του ζητούσε για να δίδει μίζες. Η ανάμιξη του στο ζήτημα των μιζών, με τη μορφή οδηγιών προς τους διευθυντές της Κατηγορούμενης 15, συνάγεται και από το γεγονός ότι όλες οι αποφάσεις λαμβάνονταν από κοινού με τον Μπόμπολα, όπως δέχθηκε στη μαρτυρία του. Κρίνεται ως εκ τούτου, ορθή η μαρτυρία του Κοκότση ότι για όλες τις μίζες που έδινε ενημέρωνε και λάμβανε οδηγίες, είτε από τον Κατρή είτε από τον Μπόμπολα. Για τους πιο πάνω λόγους δεν αποδεχόμαστε τη μαρτυρία του επί των ζητημάτων αυτών. Όσον αφορά, όμως, τη μαρτυρία του για τις συναντήσεις που είχε με τους Κατηγορούμενους 2, 3, 7 και 8, τόσο στην Κύπρο όσο και στην Ελλάδα και για τα ποσά που τους έδωσε, η μαρτυρία του διακρίνεται από συνοχή και συνέπεια. Ειδικότερα: - Όσον αφορά τον Κατηγορούμενο 2, έδωσε ικανοποιητικές εξηγήσεις, τόσο για τη συνάντηση που είχε μαζί του το έτος 2008, κατά την οποία του ζήτησε και του έδωσε το ποσό των €5.000, όσο και για τη συνάντηση τους περί το τέλος του έτους 2011, κατά την οποία ο Κατηγορούμενος 2 στην παρουσία και του Μπόμπολα, τους ζήτησε δάνειο για αγορά αυτοκινήτου. - Σε σχέση με τον Κατηγορούμενο 3, η μαρτυρία του κρίνεται επίσης πειστική. Υποστήριξε με συνέπεια τη θέση ότι του έδωσε το χρηματικό ποσό των €15.000 σε συνάντηση που είχε μαζί του στην Αθήνα και δεν διακρίναμε οποιαδήποτε υστεροβουλία ή ανακολουθία στη μαρτυρία του επί της πτυχής αυτής. - Πειστική κρίνεται και η μαρτυρία του για τις περιστάσεις κάτω από τις οποίες συναντήθηκε με τον Κατηγορούμενο 7 καθώς και με τον υιό του και τους έδωσε τους φακέλους με τις μίζες. Υποστήριξε ότι έδωσε στον Κατηγορούμενο 7 σε δύο συναντήσεις που είχε μαζί του το έτος 2006 στην Αθήνα €25.000 την κάθε φορά, ενώ έδωσε και στον υιό του (Κατηγορούμενο 8) ποσό €50.000 για λογαριασμό του πατέρα του, παραμονές Χριστουγέννων στο χώρο του αερολιμένα Ελευθέριος Βενιζέλος. Αναφέρθηκε, μάλιστα και σε χαρακτηριστικές λεπτομέρειες, οι οποίες ενδυνάμωσαν την εκδοχή του. Ανέφερε για πράδειγμα ότι η μια συνάντηση με τον Κατηγορούμενο 7 διευθετήθηκε στην πλατεία Κοτζιά, που ήταν πολύ κοντά στο Δήμο Αθηνών, όπου τη συγκεκριμένη ημέρα, είχε κάποια εργασία. Πέραν των ανωτέρω, έδωσε επαρκείς εξηγήσεις για τις οχλήσεις που δεχόταν από τον Κατηγορούμενο 7, κατά τις συναντήσεις που είχε μαζί του όταν επισκεπτόταν τα εργοτάξια στην Κύπρο. Ενόψει των ανωτέρω, αποδεχόμαστε τη μαρτυρία του σε σχέση με τις περιστάσεις, κάτω από τις οποίες συναντήθηκε με τους Κατηγορούμενους 2, 3, 7 και 8 καθώς και τους ισχυρισμούς του για τα χρηματικά ποσά που τους έχει δώσει. Όσον αφορά τα γενικότερα θέματα για τα οποία κατέθεσε που σχετίζονται με τις δικές του ενέργειες και την εν γένει εμπλοκή του στα δύο έργα, η μαρτυρία του υπήρξε ιδιαιτέρως κατατοπιστική. Φάνηκε να γνώριζε σε βάθος όλα τα ζητήματα και τα προβλήματα που προέκυψαν, από το πρώτο στάδιο των προσφορών μέχρι και την κατακύρωση και την υλοποίηση των δύο έργων. Αναφέρθηκε λεπτομερώς στα προβλήματα πληρωμών που παρουσιάστηκαν, εστιάζοντας στο θέμα των υπερσυμβατικών ποσοτήτων και στις συζητήσεις που ακολούθησαν για την εξεύρεση λύσης. Αναφέρθηκε με λεπτομέρεια, τόσο στις δικές του ενέργειες όσο και στις πιέσεις που δεχόταν ο ίδιος και η Εταιρεία, εξηγώντας πως και γιατί οδηγήθηκαν τελικά στην απόφαση να ενδώσουν στις πιέσεις και να καταλήξουν σε συμφωνία με τον Βέργα για τη μίζα 5% επί των εισπράξεων. Οι εξηγήσεις που έδωσε για όλα τα ζητήματα αυτά κρίνονται απόλυτα πειστικές και τεκμηριωμένες και η επ' αυτών μαρτυρία του γίνεται αποδεκτή.». Όλοι οι εφεσείοντες, τους οποίους ενέπλεξε με τη μαρτυρία του, αμφισβήτησαν την αξιολόγηση που έγινε από το Κακουργιοδικείο, με αναφορά σε διάφορες πτυχές της μαρτυρίας του, προβάλλοντας παράλληλα τις δικές τους θέσεις, για να υποστηρίξουν την αναξιοπιστία του. Εξετάσαμε όλα τα εγειρόμενα θέματα με την απαιτούμενη προσοχή. Θεωρούμε ότι το Κακουργιοδικείο στην απόφασή του εξέτασε λεπτομερώς τη μαρτυρία του και εξήγησε τους λόγους που αυτή έγινε αποδεκτή, αναγνωρίζοντας παράλληλα την προσπάθειά του να αποστασιοποιηθεί από κάποια γεγονότα. Δε διακρίνουμε σφάλμα στην αξιολόγηση. Αντίθετα, θα λέγαμε ότι το Κακουργιοδικείο, έχοντας εξετάσει σφαιρικά την υπόθεση και έχοντας ειδικά εντοπίσει τα στοιχεία μαρτυρίας που αφορούσαν στον κάθε κατηγορούμενο, κατέληξε σε ορθή κρίση, η οποία συνάδει με τη μαρτυρία και οδηγεί σε λογικά συμπεράσματα. Ασυλία Το ζήτημα της ασυλίας που δόθηκε σε κάποιους μάρτυρες αποτέλεσε αντικείμενο λόγων έφεσης τόσο σε συνάρτηση με την αξιολόγηση τους όσο και σε συνάρτηση με την δίκαιη δίκη. Ως προς την ασυλία που δόθηκε στο ΜΚ76 έγινε εκτενής αναφορά από τον ευπαίδευτο συνήγορο του Κ6 σε νομολογία του ΕΔΔΑ και, συγκεκριμένα, στις υποθέσεις Cornelis v. Ολλανδίας, Προσφυγή υπ΄ αριθμό 994/2003, ημερ. 25.5.2004, Zhang v. Ουκρανίας, Προσφυγή υπ΄ αριθμό 6970/2015, ημερ. 13.2.2019 και Adam?o v. Σλοβακίας, Αίτηση Αρ. 45084/2014, ημερ. 12.2.
2. Στην υπόθεση Adam?o, πιο πάνω, ο προσφεύγων είχε καταδικαστεί για το αδίκημα του φόνου εκ προμελέτης. Η καταδίκη του βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στη μαρτυρία συνεργού, ο οποίος διαφοροποίησε την εκδοχή που αρχικά έδωσε σε σχέση με τα γεγονότα της υπόθεσης, ώστε να ενοχοποιήσει τον προσφεύγοντα και ο ίδιος να επωφεληθεί. Ο συνεργός, με τη μεταβολή της εκδοχής του και την ενοχοποίηση του προσφεύγοντα αφέθηκε ελεύθερος από την κράτηση, εκκρεμούσης της εκδίκασης της υπόθεσης, και δεν διώχθηκε για το υπό αναφορά αδίκημα. Ο προσφεύγων υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι η δίκη του δεν ήταν δίκαιη, για το λόγο ότι ο συνεργός είχε επωφεληθεί από την αλλαγή της κατάθεσής του, αφού αναστάληκε η ποινική δίωξη εναντίον του. Υπό αυτά τα δεδομένα το ΕΔΔΑ κατέληξε στη διαπίστωση παραβίασης του Άρθρου 6

(1)της ΕΣΔΑ. Τα γεγονότα της παρούσας διαφοροποιούνται από αυτά της υπόθεσης Adam?o. Εδώ ο ΜΚ76, όχι μόνο δεν άλλαξε την κατάθεσή του, αλλά η θέση του ως προς τον πυρήνα των γεγονότων παρέμεινε σταθερή, τόσο στις καταθέσεις που έδωσε στην Αστυνομία, όσο και στο Δικαστήριο. Υπήρξε δε ο κύριος μάρτυρας στην υπόθεση όπου υπήρχε μεγάλος αριθμός κατηγορουμένων που αντιπροσωπεύονται από ξεχωριστούς δικηγόρους, υπέστη εκτενή αντεξέταση από όλους τους συνηγόρους, με τη μαρτυρία του να καταλαμβάνει 398 σελίδες πρακτικών. Όπως υπογραμμίστηκε στην υπόθεση Χριστοδούλου, άλλως Ρόπας κ.ά. ν. Δημοκρατίας (Αρ. 2)

(2000)2 ΑΑΔ 628, «Ό,τι είναι μεμπτό και απαράδεκτο είναι η παροχή ενθάρρυνσης προς το μάρτυρα, με υποσχέσεις ή ανταλλάγματα που του δίνονται, να πει ο,τιδήποτε άλλο από την αλήθεια ή να παραποιήσει τη μαρτυρία του για την εξυπηρέτηση οποιουδήποτε αλλότριου σκοπού». Εν προκειμένω, όχι μόνο δεν υπήρξε τέτοια ενθάρρυνση, αλλά, από το σύνολο της μαρτυρίας και των ερευνών της Αστυνομίας, είναι φανερό πως αυτό που επιζητείτο ήταν η διακρίβωση της αλήθειας και προς αυτή την κατεύθυνση στόχευε η διερεύνηση αυτής της περίπλοκης υπόθεσης. Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής ότι σε μία υπόθεση όπου εμπλέκονται δύο δήμαρχοι και άλλοι κρατικοί αξιωματούχοι το έργο της Αστυνομίας είναι δύσκολο και απαιτούνται λεπτοί χειρισμοί. Η δε απόφαση της νομικής υπηρεσίας, όπως δώσει ασυλία στον ΜΚ76, δεν απαγορεύεται, ούτε ελέγχεται δικαστικά. Ούτε απαιτείται να δοθεί εξήγηση, ως εισηγήθηκε ο ευπαίδευτος συνήγορος της Κ15 γιατί δε δόθηκε ασυλία στους Γιαννακόπουλο και Bagleh με πιο υποβαθμισμένο ρόλο σχετικά με τους ΜΚ75 και ΜΚ76. Δεν πρέπει να λησμονείται ότι, όπως τέθηκε στη Σκορδέλλη κ.ά. ν. Αστυνομίας, Ποιν. Εφ. Αρ. 101/2013 κ.ά., ημερ. 6.6.2016, η ασυλία ενός μάρτυρα λειτουργεί μόνο ως ένα ιδιαίτερα σημαντικό κριτήριο ώστε η μαρτυρία να ειδωθεί με ιδιαίτερη περίσκεψη και με άκρως βαρύνουσα προσοχή. Δε λειτουργεί αυτόνομα και καταλυτικά ώστε η δίκη να γίνει μη δίκαιη. Τα ίδια ισχύουν και για τον ΜΚ75, Κατρή ο οποίος επίσης δεν διώχθηκε μετά από απόφαση της Νομικής Υπηρεσίας. Και σε αυτή την περίπτωση δεν υπάρχει αντιστοιχία με τα γεγονότα της Adam?o. Δεν πρόκειται για μάρτυρα που άλλαξε την κατάθεση του, αντεξετάστηκε και αυτός επί μακρό και η μαρτυρία του αξιολογήθηκε λεπτομερώς. Μεμπτό ανακριτικό έργο Το κατ΄ισχυρισμό μεμπτό ανακριτικό έργο αποτέλεσε ένα από τα παράπονα των εφεσειόντων τόσο σε συνάρτηση με την αξιολόγηση κυρίως του ΜΚ76 όσο και ως προς τη δίκαιη δίκη. Όπως τέθηκε στην υπόθεση Σκορδέλλη κ.ά., πιο πάνω: «Είναι αναντίλεκτο και πηγάζει ως σύμφυτο της έννοιας της δίκαιης δίκης ότι η εξέταση της δικαιότητας και του «καθαρού» τρόπου δράσης της Αστυνομίας κατά την ανάκριση είναι έκφανση - και μάλιστα σημαντική - για να καταστήσει τη δίκη μη δίκαιη και κατά συνέπεια την καταδίκη ανασφαλή. Εάν αυτό το πρωτογενές βάθρο ενεργειών είναι σαθρό μοιραία αυτό επηρεάζει - πολλές φορές με θανάσιμο τρόπο - ό,τι επακολουθεί, ακόμη και αν η διαδικασία στο Δικαστήριο είναι άψογη.» Στην Ορέστης Βασιλείου ν. Δημοκρατίας κ.ά., Ποιν. Έφ. Αρ. 12/2015 κ.ά., ημερ. 4.7.2017, όπου εξετάστηκε τέτοιο ζήτημα, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: «Αναφορικά με την ανακριτική διαδικασία και τη δίκαιη δίκη έχουμε παραπεμφθεί σε Ινδική Νομολογία, η οποία βασίζεται και στο άρθρο 21 του Ινδικού Συντάγματος αλλά και σε γενικές αρχές του Κοινού Δικαίου αναφορικά με τις επιταγές του Κράτους Δικαίου. Υπάρχει γενικά υποχρέωση στις Ανακριτικές Αρχές να διεξάγουν την ανακριτική διαδικασία κατά τρόπο δίκαιο και ηθικά ορθόν (Δέστε: State of Bihar v. P.P. Sharma, AIR 1991, SC 1260). Η ανάκριση θα πρέπει να γίνεται κατά τρόπο δίκαιο, διαφανή και ορθό, απαλλαγμένο από ενστάσιμα στοιχεία, όπως η προκατάληψη, αλλότριο κίνητρο κλπ. Ο ανακριτής θα πρέπει να ενεργεί κατά τρόπον που να αποκλείει την πιθανότητα κατασκευής μαρτυρίας και η αμερόληπτη συμπεριφορά του θα πρέπει να αποκλείει και οποιανδήποτε υποψία ως προς τη γνησιότητα της ανάκρισης. Η ανακριτική διαδικασία πρέπει να είναι έντιμη, δίκαιη, αμερόληπτη και να διεξάγεται σύμφωνα με το Νόμο. Ο σκοπός της ανάκρισης θα πρέπει να είναι η παρουσίαση της αλήθειας ενώπιον αρμοδίου δικαστηρίου (Δέστε: Vinay Tyagi v Irshad Ali @ Deepak

(5)SCC 762). Σε περίπτωση ελαττωματικής ανακριτικής διαδικασίας το δικαστήριο θα πρέπει να αξιολογεί τη μαρτυρία με καχυποψία και να διαδραματίζει ενεργό ρόλο στην ανεύρεση της αλήθειας. Η επιταγή για δίκαιη ανάκριση πηγάζει από την εφαρμογή των κανόνων του Κράτους Δικαίου (Δέστε: Manu Sharma v. State (NCT of Delhi)

(2010)6 SCC 1). Τα εγειρόμενα με τις εφέσεις παράπονα των εφεσειόντων ως προς το μεμπτό ανακριτικό έργο εξετάστηκαν από το Κακουργιοδικείο το οποίο έκρινε ότι παρά την πολυπλοκότητα της υπόθεσης και τις εγγενείς δυσκολίες του ανακριτικού έργου, «διερευνήθηκε αντικειμενικά και δίκαια από τις ανακριτικές αρχές και δεν ευσταθεί οποιοδήποτε από τα παράπονα των Κατηγορουμένων για παραβίαση του δικαιώματός τους για δίκαιη δίκη». Εξετάσαμε όλα τα ζητήματα που εγέρθηκαν από τους εφεσείοντες και σε συμφωνία με το Κακουργιοδικείο θεωρούμε ότι σε αυτή την πολύπλοκη και μεγάλη υπόθεση, οι ανακριτικές αρχές έχουν ενεργήσει δίκαια και αμερόληπτα. Το γεγονός της παραχώρησης ασυλίας σε συναυτουργούς έτσι ώστε αυτοί να μην κατηγορηθούν και να χρησιμοποιηθούν ως μάρτυρες κατηγορίας, δεν οδήγησε σε εφησυχασμό των ανακριτικών αρχών. Εξετάστηκαν οι διάφορες πτυχές της υπόθεσης και συλλέγηκε μαρτυρία με στόχο την ανεύρεση της αλήθειας και αποκλεισμό της πιθανότητας κατασκευής μαρτυρίας. Ούτε προκύπτουν στοιχεία που θέτουν εν αμφιβόλω την γνησιότητα της ανάκρισης. Θα αναφερθούμε στα επί μέρους στοιχεία που εγέρθηκαν από τους εφεσείοντες στην πορεία της απόφασης μας. Έφεση Αρ. 39/2020 - Κ1 Πέραν των λόγων έφεσης που άπτονται της αξιοπιστίας του ΜΚ76 με τους οποίους ασχοληθήκαμε πιο πάνω, ο Κ1 με τον τέταρτο λόγο έφεσης προβάλλει ότι λανθασμένα απορρίφθηκε η εκδοχή του, η οποία υποστηριζόταν από το σύνολο των τεκμηρίων, χωρίς να δοθεί επαρκής εξήγηση από το Κακουργιοδικείο. O Κ1 προέβη σε ανόμωτη δήλωση. Το Κακουργιοδικείο την αξιολόγησε στη βάση της νομολογίας (βλ. Σίφουνας κ.ά. ν. Αστυνομίας

(2007)2 ΑΑΔ 91, Δρουσιώτης ν. Αστυνομίας

(2013)2 ΑΑΔ 505 και Α.Δ. ν. Δημοκρατίας Ποιν. Έφ. Αρ. 91/2014, ECLI:CY:AD:2016:B296, ημερ. 22.06.2016). Όπως ορθά ανέφερε, «η ανώμοτη δήλωση δεν ισοδυναμεί με μαρτυρία. Έχει περισσότερο πειστική παρά αποδεικτική αξία. Η αξία της είναι περιορισμένη αφού ο Κατηγορούμενος δεν υπόκειται σε αντεξέταση. Το Δικαστήριο οφείλει να την εξετάσει, έχοντας κατά νου ότι η δήλωση δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την απόδειξη κάποιου γεγονότος. Από την άλλη, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια δήλωση χωρίς οποιαδήποτε αποδεικτική αξία και ισχύ. Για να καταλήξει το Δικαστήριο ως προς τη βαρύτητα που μπορεί να της προσδώσει, οφείλει να την εξετάσει με βάση το σύνολο της μαρτυρίας, έχοντας ιδιαίτερα υπόψη τα στοιχεία μαρτυρίας που δεν τελούν υπό αμφισβήτηση (βλ. επίσης Ιωάννου ν. Δημοκρατίας

(2001)2 ΑΑΔ 195). Όταν το Δικαστήριο κρίνει ότι είναι πειστική, μπορεί να δει τα γεγονότα που έχουν αποδειχθεί με μαρτυρία, με διαφορετικό μάτι. Όταν όμως κρίνει ότι δεν είναι πειστική, το θέμα τελειώνει εκεί.» Κατέληξε δε ως ακολούθως: «Έχουμε εξετάσει το περιεχόμενο της αναφερθείσας δήλωσης του και καταλήξαμε ότι ουδεμία πειστική αξία περιέχουν οι επί μέρους αναφορές του, καθόσον οι ισχυρισμοί που προβάλλει για την όλη στάση και τις ενέργειές του, καταρρίπτεται από την αξιόπιστη μαρτυρία του Κοκότση. Ο οποίος εξήγησε, πειστικά και τεκμηριωμένα, τις συνεχείς πιέσεις που δεχόταν από τον Κατηγορούμενο 1 για να του δίδει μίζες. Τον θεωρούσε, ως ανέφερε, πολύ σημαντικό παράγοντα για την έγκαιρη πληρωμή των οφειλών του Δήμου Πάφου, λόγω της θέσης του ως οικονομικός διευθυντής. Όπως έχουμε ήδη επισημάνει, το γεγονός ότι στα πρακτικά των συνεδριάσεων του Συμβουλίου, φέρεται να διεκδικούσε μειώσεις στις χρεώσεις τόσο για τις βασικές τιμές όσο και για τα υπερσυμβατικά, δεν αναιρεί τη μαρτυρία που τον παρουσιάζει να απαιτούσε μίζες, τόσο για τις υπερσυμβατικές ποσότητες, όσο και για τα φύκια. Υποδεικνύουμε ότι η μαρτυρία του Κοκότση, όσον αφορά τις καθυστερήσεις και το ρόλο που διαδραμάτιζε ο Κατηγορούμενος 1, υποστηρίχθηκε από τους ΧΧΧ Δημοσθένους (ΜΚ11) και ΧΧΧ Βέργα (ΜΚ32), οι οποίοι επιβεβαίωσαν ότι υπήρχαν σκόπιμες καθυστερήσεις στην έκδοση των επιταγών που αφορούσαν τις οφειλές του Δήμου Πάφου. Όσον αφορά τη θέση του ότι ο ίδιος πέτυχε μειώσεις στις τιμές των φυκιών παρουσιάζοντας εντελώς αθώα την ανάμιξη του στο όλο ζήτημα, σχετική είναι η μαρτυρία των ΜΚ12, 15 και 16, οι οποίοι αναφέρθηκαν στην εμπλοκή του κατά την προώθηση των ενταλμάτων πληρωμής, χωρίς να ακολουθείται η νομότυπη διαδικασία. Τέθηκε επίσης μαρτυρία από τον δήμαρχο Γεροσκήπου ΧΧΧ Παυλίδη (ΜΚ30) και την ταμεία του υπό αναφορά δήμου ΧΧΧ Παπαπέτρου (ΜΚ29), οι οποίοι αναφέρθηκαν στην ανάμιξη που είχε ο Κατηγορούμενος 1 για την πληρωμή συγκεκριμένου τιμολογίου που αφορούσε τα φύκια (βλ. Τεκμήριο 114)». Το Κακουργιοδικείο εξέτασε την ανώμοτη δήλωση του Κ1 με βάση τις αρχές της νομολογίας και ήταν καθόλα επιτρεπτό να αναφερθεί στη μαρτυρία του ΜΚ76 την οποία είχε αποδεχθεί και παρουσίαζε μία διαφορετική εικόνα από αυτή που παρουσίαζε ο Κ1 με την ανώμοτή του δήλωση. Αντιπαραβολή έγινε και με άλλη σχετική μαρτυρία, όπως προκύπτει από το πιο πάνω απόσπασμα. Δεν διαπιστώνουμε σφάλμα στην αξιολόγηση της ανώμοτης δήλωσης του Κ

1. Έχουμε εξετάσει τις αιτιάσεις του εφεσείοντα υπό το φως της μαρτυρίας και διαπιστώνουμε ότι δεν υπάρχει πεδίο παρέμβασης μας. Ο Ε. Δημοσθένους, ΜΚ11, στον οποίο γίνεται αναφορά, διορίστηκε το Μάιο του 2011 στο Συμβούλιο του ΧΥΤΑ στη θέση διοικητικού λειτουργού, με καθήκοντα την επαλήθευση των τιμολογίων του εργολάβου για τις συμβατικές και υπερσυμβατικές ποσότητες, παρέμεινε όμως στο Συμβούλιο ο Κ1 μέχρι το 2014 και υπήρχε σαφής μαρτυρία, τόσο από τον ΜΚ11, όσο και από το Βέργα, ότι υπήρχαν σκόπιμες καθυστερήσεις στις πληρωμές από το Δήμο Πάφου προς το Συμβούλιο ώστε να απαιτείται η παρέμβαση του. Ούτε θεωρούμε ότι το γεγονός ότι ο ίδιος είχε προβεί σε προσπάθειες μείωσης των τιμών οδηγεί άνευ άλλου στην αποδοχή των δικών του θέσεων. Η μαρτυρία που υπάρχει ως προς το χρηματισμό του είναι τέτοια που δεν μπορεί να αναιρεθεί στη βάση αυτής του της ενέργειας, η οποία μπορεί να τύχει και άλλης εύλογης εξήγησης. Ο πέμπτος λόγος έφεσης αφορά τη θέση του εφεσείοντα ότι δεν υπήρξε δίκαιη δίκη, λόγω παραλείψεων των ανακριτικών αρχών. Έχουμε ασχοληθεί πιο πάνω με το ζήτημα της δίκαιης δίκης. Εν προκειμένω, θα εξετάσουμε τα επιμέρους ζητήματα που εγείρει ο Κ
2. Με αποσπάσματα από τη μαρτυρία των ανακριτών ΜΚ69 και ΜΚ68 προωθεί τη θέση ότι το ανακριτικό έργο ήταν μεμπτό ως προς το κατά πόσο ο ΜΚ22 προέβη σε χωματουργικές εργασίες στο χωράφι του Κ1, με δεδομένο ότι ο μάρτυρας αρνήθηκε ότι προέβη σε τέτοιες εργασίες σε χωράφι του Κ
3. Πρόκειται για ένα στοιχείο μαρτυρίας που δεν αφορά τον πυρήνα της υπόθεσης, ούτε έχει κατηγορηθεί ο εφεσείων για κάτι τέτοιο. Έπειτα, η μαρτυρία του ΜΚ22 δεν έγινε αποδεκτή. Επρόκειτο για παρεμφερή μαρτυρία που σκοπό είχε να καταδείξει πως ο Κ1 εκμεταλλευόταν κάθε τι για ίδιον όφελος. Η άλλη εισήγηση ότι οι ανακριτές δεν είχαν ασχοληθεί με τη διαφορά στη μαρτυρία των Βέργα και Κοκότση ως προς τα συμβατικά, στερείται ερείσματος. Η υποχρέωση των ανακριτικών αρχών ήταν να θέσουν ενώπιον του Δικαστηρίου τη μαρτυρία όπως την περισυνέλεξαν. Η όποια διαφορά στη μαρτυρία των δύο μαρτύρων ορθώς αποτέλεσε αντικείμενο αξιολόγησης από το Δικαστήριο, ως ο τελικός κριτής της αλήθειας. Έχουμε παραθέσει πιο πάνω τον τρόπο που αξιολόγησε το Κακουργιοδικείο το εν λόγω ζήτημα, όπου αποδέχθηκε τη μαρτυρία του Κοκότση, ενώ, επί του σημείου αυτού, δεν απεδέχθη τη μαρτυρία των Βέργα και Κατρή, για τους λόγους που εξήγησε και θεωρούμε ότι δεν χωρεί επέμβαση μας. Εγείρεται, περαιτέρω, ζήτημα ότι η Αστυνομία διερεύνησε πλημμελώς το ύψος των μιζών που, εν τέλει, έλαβε ο Βέργας για το οποίο, κατά την εισήγηση, υπάρχουν αλληλοσυγκρουόμενες εκδοχές. Ο Βέργας παραδέχτηκε ότι είχε λάβει ποσό €766.600, ενώ ο Κοκότσης ανέφερε ότι το ποσό ανερχόταν σε €793.
4. Το γεγονός ότι υπήρξαν κάποιες αποκλίσεις στα ποσά, οι οποίες μάλιστα εξηγήθηκαν από τον Κοκότση, δεν μπορεί, σε μία τόσο μεγάλη και περίπλοκη υπόθεση, να οδηγήσει σε εύρημα περί μη δίκαιης δίκης και ανατροπής των ευρημάτων του Δικαστηρίου. Η έφεση ως προς την καταδίκη απορρίπτεται. Έφεση Αρ. 44/2020 - Κ2 Ο Κ2 προβάλλει ότι η απόφαση του Κακουργιοδικείου δεν υποστηρίζεται από την ενώπιόν του μαρτυρία και είναι αντίθετη προς αυτή και, συγκεκριμένα, με τη μαρτυρία μαρτύρων κατηγορίας που κρίθηκαν ως αξιόπιστοι. Αποτελεί θέση του Κ2 ότι η υπόθεση που προωθήθηκε από την Κατηγορούσα Αρχή ήταν ότι καταβάλλονταν μίζες για να μην υπάρχουν καθυστερήσεις στις εργασίες και στις πληρωμές. Ο Κ2, όμως, αποχώρησε από το έργο δύο χρόνια πριν δοθούν οι κατ΄ ισχυρισμό μίζες. Σύμφωνα με την εισήγηση, ο ΜΚ75 ανέφερε ότι ο Κ2, τέλος του 2012, πήγε στα γραφεία της Κ15 στην Αθήνα και ζήτησε δάνειο €20.000, στην παρουσία του Μπόμπολα. Αποφάσισαν να του δώσουν χαριστικά €10.
5. Ουδέποτε εκβιάστηκε από τον Κ2 και ουδεμία εξυπηρέτηση αναμενόταν από αυτόν. Ακόμα, προβάλλει ότι όταν υπηρετούσε στο έργο, τα καθήκοντά του ήταν τέτοια, που δεν σχετίζονταν με την εκπλήρωση του σκοπού προς επίτευξη του οποίου καταβλήθηκε το ποσό των €10.
6. Περαιτέρω, τα τραπεζικά του δεδομένα δεν συνάδουν με τη λήψη του εν λόγο ποσού. Η μαρτυρία που προσήχθη εναντίον του Κ2 προέρχεται από τους Κοκότση, ΜΚ76, Κατρή, ΜΚ75 και Κοτζιάπασιη, ΜΚ
7. Ο ΜΚ75, αναφερόμενος στον Κ2, ανέφερε πως είχε την αξίωση να λαμβάνει περιοδικά χρήματα, προκειμένου να υπογράφει εγκαίρως τα έγγραφα σύντομα, τα οποία ήταν απαραίτητα για την πληρωμή της κοινοπραξίας. Στα πλαίσια αυτά αναφέρθηκε στην πληρωμή ποσού €5.000 το καλοκαίρι του 2009, το οποίο όμως το Κακουργιοδικείο δεν αποδέχτηκε ότι καλυπτόταν από το κατηγορητήριο, καθώς επίσης και για την περίπτωση που είχε ζητηθεί από αυτόν δάνειο, ενώ το έργο είχε ολοκληρωθεί. Ζητήθηκε δάνειο €20.000 για προσωπικούς λόγους και αποφασίστηκε μαζί με τον κ. Μπόμπολα να υποδείξουν στον Κοκότση να του δώσει ποσό €10.000, χωρίς αξίωση επιστροφής του. Ο ΜΚ76 ανέφερε πως, κατόπιν εντολής του Κατρή, συναντήθηκε με τον Κ2 στο ξενοδοχείο Four Seasons, στη Λεμεσό, όπου του έδωσε φάκελο με €10.000 και πως, σύμφωνα με τις σημειώσεις του, η ημερομηνία φαίνεται να ήταν η 20.12.
8. Το Κακουργιοδικείο αποδέχτηκε τη μαρτυρία τόσο του Κατρή, όσο και του Κοκότση. Δεν αποδέχθηκε τη μαρτυρία του Κ2 σε σχέση με τη συνάντηση που είχε με τον Κοκότση, ότι δηλαδή πήγαν μεν για καφέ αλλά δεν πήρε φάκελο με το ποσό των €10.
9. Η απόρριψη της μαρτυρίας του δεν αποτελεί λόγο έφεσης. Ούτε η αξιολόγηση των μαρτύρων υπεράσπισης αμφισβητείται με την έφεση. Επισημαίνεται, επίσης, πως ο Κ2 ενώ ισχυρίστηκε ότι δεν πήρε ποτέ το ποσό αυτό, σε άλλο σημείο είπε ότι ακόμα και αν το πήρε, αυτό ήταν δάνειο και όχι μίζα. Ουσιαστικά δεν απέκλεισε λήψη του ποσού, κάτι το οποίο ευλόγως μπορεί να διασυνδεθεί με το ρόλο του ως υπεύθυνου του ενδιάμεσου φορέα στη σύμβαση για την κατασκευή και λειτουργία του ΧΥΤΥ Κόσιης. Στη Νικολαϊδης ν. Αστυνομίας

(2003)2 ΑΑΔ 271, το Εφετείο υιοθέτησε την ανάλυση που έγινε στην Αγγλική υπόθεση Leslie Charles Parker

(1986)82 Cr. Appl. Re. 69, αναφέροντας τα ακόλουθα: «Στην υπόθεση Leslie Charles Parker ο εφεσείων, που ήταν ο Πρόεδρος της Επιτροπής Έκδοσης Αδειών Οικοδομής ενός Δημοτικού Συμβουλίου, αποδέχθηκε, μετά την έκδοση μιας άδειας οικοδομής προς όφελος μιας εταιρείας, ένα χρηματικό ποσό. Ο εφεσείων ισχυρίστηκε ότι το ποσό που εισέπραξε δεν ήταν αποτέλεσμα οποιασδήποτε συμφωνίας και ότι δεν τον επηρέασε στη λήψη της απόφασης, αφού δόθηκε μετά την έκδοση της άδειας οικοδομής. Το ποσό απλά εξέφραζε την ευαρέσκεια της εταιρείας όταν εκδόθηκε η άδεια οικοδομής. Το Ποινικό Εφετείο αποφάνθηκε, υιοθετώντας την απόφαση Wellburn and others [1979] 69 Cr. App. R. 254, ότι η έννοια του όρου της διαφθοράς συμπεριλαμβάνει και την αποδοχή χρηματικών ποσών για μια παλιά εύνοια, έστω και αν δεν υπήρχε προς τούτο οποιαδήποτε συμφωνία. Και τούτο γιατί το αδίκημα διαπράττεται όχι με την επίδειξη εύνοιας στην αίτηση που υποβάλλεται, αλλά με την αποδοχή αμοιβής για ό,τι έχει γίνει.» Στη βάση της πιο πάνω απόφασης και της μαρτυρίας που έχει δοθεί, τόσο από το ΜΚ75, όσο και από το ΜΚ76 και έγινε αποδεκτή από το Κακουργιοδικείο, καθώς και του αναντίλεκτου γεγονότος ότι ο Κ2 ήταν υπεύθυνος του ενδιάμεσου φορέα για το ΧΥΤΗ Κόσιης, δεν κρίνουμε ότι υπάρχει πεδίο παρέμβασης στην απόφαση του Κακουργιοδικείου. Η έφεση απορρίπτεται. Έφεση Αρ. 41/2020 - Κ6 Πέραν από τους λόγους έφεσης που αφορούν την αξιοπιστία του ΜΚ76, ο Κ6 προβάλλει ότι το εύρημα του Κακουργιοδικείου ότι το ανακριτικό έργο ήταν δίκαιο και άρτιο είναι εσφαλμένο, αυθαίρετο και αντίθετο με την ενώπιόν του μαρτυρία, όπου προκύπτει πλημμελής, μεροληπτική και στοχευμένη αστυνομική διερεύνηση της υπόθεσης, σε βαθμό που θίγεται το δικαίωμά του για δίκαιη δίκη, κατά παράβαση του Άρθρου 6 της ΕΣΔΑ, των Άρθρων 12 και 13 του Συντάγματος και του Άρθρου 48 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ένωσης. Έχουμε αναφερθεί πιο πάνω στις αρχές που διέπουν το εξεταζόμενο ζήτημα. Ως πρώτο ζήτημα εγείρεται ότι δεν υπήρξε διερεύνηση αναφορικά με το Τεκμ.

1. Το εν λόγω τεκμήριο δημιουργήθηκε, σύμφωνα με τη μαρτυρία του ΜΚ76, από τον ίδιο και σ΄ αυτό καταγράφονται δεδομένα που σχετίζονται με τις μίζες που έδιδε η Κ
2. O MK76 το διατηρούσε για να μπορεί να δίδει εξηγήσεις στην εταιρεία του για το πού δίδονταν οι μίζες και για να έχει ένα «μπούσουλα» ο ίδιος, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε και μία εικόνα στο ζήτημα των μιζών, αφού δίδονταν μίζες για μια μεγάλη χρονική περίοδο σε αρκετά πρόσωπα. Σ΄ αυτό το τεκμήριο καταγράφονται συγκεκριμένα ποσά και συγκεκριμένες ημερομηνίες που, κατ΄ ισχυρισμό του ΜΚ76, έδιδε μίζες, μεταξύ άλλων, στον Κ
3. Στο έντυπο ΙΚ2 του Τεκμ. 5, το οποίο αφορούσε αποκλειστικά τον εφεσείοντα, κατέγραφε τις ημερομηνίες και τα συγκεκριμένα ποσά που του έδιδε. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του ΜΚ76, το Τεκμ. 5, που δημιουργήθηκε από τον ίδιο στον ηλεκτρονικό του υπολογιστή, το φύλαγε σε τραπεζική θυρίδα σε περίπτωση ανάγκης. Κατέστρεψε δε το σκληρό δίσκο μετά το σκάνδαλο του ΣΑΠΑ. Ο Κ6 ισχυρίζεται ότι οι ανακριτές παρέλαβαν το εν λόγω τεκμήριο από το ΜΚ76, χωρίς να προβούν σε καμία διερεύνηση κατά πόσο είχε όντως διαγραφεί ο συγκεκριμένος ηλεκτρονικός φάκελος και, αν ναι, πότε, κατά πόσο υπήρχε η δυνατότητα επανάκτησής του, ποιος ήταν ο χρόνος δημιουργίας και ολοκλήρωσης του κατ΄ ισχυρισμό διαγραφέντος φακέλου και αν υπήρξαν τροποποιήσεις σ΄ αυτόν και πότε είχαν γίνει. Ούτε η σύζυγός του ΜΚ76 ρωτήθηκε από πού παρέλαβε το Τεκμήριο το οποίο παρέδωσε στην Αστυνομία στις 11.3.
4. Η Δημοκρατία από την άλλη αντικρούοντας τις πιο πάνω θέσεις, αναφέρεται στις ενέργειες που προέβησαν οι ανακριτικές αρχές για να αποκλείσουν το ενδεχόμενο το εν λόγω τεκμήριο να είναι κατασκευασμένο εκ των υστέρων. Προς τούτο, παραπέμπει στη μαρτυρία του επικεφαλής της ανακριτικής ομάδας Γ. Κωνσταντίνου, ΜΚ69, ο οποίος ανέλυσε τις εγγραφές που υπάρχουν στο τεκμήριο αυτό, απ΄ όπου συνέλεξε τιμολόγια, τραπεζικές καταστάσεις, αποδείξεις πληρωμών κλπ. Σχετικό είναι το ημερολόγιο ενεργείας (Τεκμ. 386), το οποίο ετοίμασε ο ΜΚ69, στο οποίο γίνεται αναφορά σε διάφορα τιμολόγια που εντοπίστηκαν και ανταποκρίνονται στα όσα αναγράφονται στο Τεκμ.
5. Στη βάση δε του Τεκμ.5 οι ανακριτές έλαβαν καταθέσεις από ένα μεγάλο αριθμό προσώπων, τα ονόματα των οποίων αναφέρονταν σ΄ αυτό, με στόχο να επιβεβαιωθεί η αυθεντικότητα του εν λόγω εγγράφου. Λήφθηκε, περαιτέρω, μαρτυρία από το ταξιδιωτικό γραφείο που χρησιμοποιούσε ο ΜΚ76, για να διαφανεί κατά πόσο αυτός βρισκόταν στην Κύπρο κατά το χρόνο που ο ίδιος κατέγραψε στο Τεκμ. 5 ότι είχαν δοθεί μίζες. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του ΜΚ76 στο εν λόγω έγγραφο κατέγραφε τις ημερομηνίες και τα ποσά όταν του διδόταν η ευκαιρία. Όπως δε προκύπτει από τα έγγραφα στα οποία γίνεται αναφορά στο Τεκμ.5, αυτό δημιουργήθηκε εξελικτικά σε διάφορους χρόνους. Στη βάση όλων των πιο πάνω ενεργειών της Αστυνομίας δεν θεωρούμε ότι η παράλειψη των ανακριτικών αρχών να προβούν σε δικανικό έλεγχο του ηλεκτρονικού υπολογιστή του ΜΚ76 μπορεί να έχει οποιαδήποτε επίπτωση στην υπόθεση. Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής ότι ο ΜΚ76 κατέθεσε ως μάρτυρας και υπέστη εκτενή αντεξέταση με ιδιαίτερη έμφαση στο εν λόγω τεκμήριο. Η μαρτυρία του έχει αξιολογηθεί λεπτομερώς και ειδικά για το εν λόγω τεκμήριο, με την αξιολόγηση να κρίνεται ότι κινήθηκε εντός των ορθών νομολογιακών πλαισίων. Προβάλλεται, περαιτέρω, πως οι ανακριτικές αρχές παρέλειψαν να ζητήσουν αποκάλυψη όλων των τραπεζικών λογαριασμών του ΜΚ76 και της συζύγου του που διατηρούσαν, είτε στην Κύπρο είτε στο εξωτερικό, τα τραπεζικά δεδομένα των κυπριακών ή ξένων εταιρειών που είχε ο ίδιος ή η σύζυγός του συμφέρον, την τραπεζική του θυρίδα και αυτή της συζύγου του στην Αθήνα, καθώς και τις φορολογικές του δηλώσεις, ούτε έγινε ανάλυση των δεδομένων των τραπεζικών του λογαριασμών. Το γεγονός ότι οι ανακριτικές αρχές δεν αιτήθηκαν και δεν έλαβαν τα τραπεζικά δεδομένα του ΜΚ76 σχολιάστηκε από το Κακουργιοδικείο, το οποίο κατέληξε ότι δεν υπήρχε σκοπιμότητα, εφόσον αποφασίστηκε από τη Νομική Υπηρεσία όπως το εν λόγω πρόσωπο χρησιμοποιηθεί ως μάρτυρας κατηγορίας και όχι ως κατηγορούμενος. Ούτε σ΄ αυτή την κατ΄ισχυρισμό παράλειψη των ανακριτικών αρχών θεωρούμε ότι μπορεί να αποδοθεί σφάλμα που να καθιστά τη δίκη μη δίκαιη, εφόσον τα στοιχεία που έδωσε ο ΜΚ76 στην Αστυνομία είχαν διερευνηθεί και επιβεβαιωθεί από άλλη μαρτυρία και έγγραφα που εξασφάλισε η Αστυνομία. Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής ότι αυτό που διερευνούσε η Αστυνομία ήταν τις μίζες που δίδονταν για τα δύο έργα και όχι οιονδήποτε παράπονο της Κ15 εναντίον είτε του ΜΚ76, είτε οποιουδήποτε άλλου εργαζόταν σ΄ αυτή, έτσι ώστε να καθίστατο αναγκαία η διερεύνηση των τραπεζικών του λογαριασμών. Τέτοιο παράπονο από την Κ15, εν πάση περιπτώσει, δεν υπήρχε. Ο ισχυρισμός του εφεσείοντα θα μπορούσε να είχε βαρύτητα εάν, τα όσα ανέφερε ο ΜΚ76 στις καταθέσεις του, κατά το στάδιο διερεύνησης της υπόθεσης, παρέμεναν μετέωρα ή εάν υπήρχε παράλληλα καταγγελία από την Κ15 ότι οικειοποιήθηκε χρήματα της εταιρείας. Η εταιρεία Silverstone Establishment Holdings Ltd, ιδιοκτησίας του ΜΚ76 και της συζύγου του, εξέδιδε εικονικά τιμολόγια. Ο Κ6 παραπονείται ότι δεν έγινε διερεύνηση για την πιθανή διάπραξη ποινικών αδικημάτων εκ μέρους της εν λόγω εταιρείας, ενώ, σύμφωνα με την κατάθεση του Α. Τσιρίδη, η δικηγορική εταιρεία του οποίου κρατούσε τις μετοχές της Silverstone ως καταπιστευματοδόχος ΜΥ2(Κ6), ουδέποτε οποιοσδήποτε διοικητικός σύμβουλος της εταιρείας υπέγραψε τα τιμολόγια που παρουσιάζονται να αφορούν οφειλές σε σχέση με ισχυριζόμενη συμφωνία παροχής υπηρεσιών της Silverstone προς την Κ
6. Ο ΜΚ76 παραδέχθηκε στη μαρτυρία του ότι εκδόθηκαν εικονικά τιμολόγια από τη Silverstone, γεγονός το οποίο διερευνήθηκε από την Αστυνομία για τους σκοπούς της παρούσας υπόθεσης και έλαβε κατάθεση από το δικηγόρο της εταιρείας, κ. Α. Τσιρίδη, τον οποίο στη συνέχεια κλήτευσε ο Κ
7. Όπως δε ο ίδιος ο ΜΚ76 ανέφερε, ο ίδιος διέπραξε την πλαστογραφία για σκοπούς συγκάλυψης των μιζών που έδιδε, χωρίς η σύζυγός του να έχει οποιαδήποτε εμπλοκή στην υπόθεση. Δεν βλέπουμε με πιο τρόπο η μη δίωξη της εν λόγω εταιρείας μπορεί να έχει οποιαδήποτε επίπτωση στην υπόθεση. Ένα άλλο ζήτημα που εγείρει ο εφεσείων αφορά τη μη διερεύνηση του ισχυρισμού του ΜΚ76 ότι την 9.11.2012 είχε πραγματοποιηθεί συνάντηση στο Δημαρχείο Λάρνακας μεταξύ του Κ6, του Μπόμπολα και του ιδίου. Το ζήτημα αυτό εγείρεται σε συνδυασμό με την καταστροφή ή μη αποκάλυψη των χειρόγραφων ημερολογίων του εφεσείοντα. Στο σημείο αυτό σημειώνεται ότι, κατά τη διάρκεια της ακρόασης της υπόθεσης, λόγω έκρηξης που σημειώθηκε στην αίθουσα φύλαξης των τεκμηρίων του Δικαστηρίου, όσα τεκμήρια είχαν κατατεθεί μέχρι την εν λόγω ημερομηνία καταστράφηκαν. Τα κατεστραμμένα τεκμήρια αντικαταστάθηκαν με τα αντίστοιχα αντίγραφα που είχαν δοθεί κατά τη διάρκεια της ακρόασης από την Κατηγορούσα Αρχή σε όλα τα μέλη του Δικαστηρίου. Συγκεκριμένα, αξιοποιήθηκαν τα αντίγραφα που είχαν δοθεί σε μέλη του Κακουργιοδικείου. Η ενδιάμεση απόφαση του Δικαστηρίου, ημερομηνίας 18.4.2018, αποτελεί ξεχωριστό λόγο έφεσης
8. Ενόψει της συνάφειας όμως του ζητήματος με το υπό εξέταση, θεωρούμε σκόπιμο όπως εξετάσουμε το λόγο έφεσης 22 σ΄ αυτό το στάδιο. Σύμφωνα με την ενδιάμεση απόφαση του Δικαστηρίου προς αντιμετώπιση της κατάστασης που δημιουργήθηκε με την καταστροφή των τεκμηρίων, το Δικαστήριο εισηγήθηκε όπως τα καταστραφέντα τεκμήρια αντικατασταθούν από τα αντίστοιχα έγγραφα, τα οποία βρίσκονταν υπό τη φύλαξη ενός εκ των μελών του. Η διαδικασία που ακολουθείτο ήταν ότι τα τεκμήρια κατατίθεντο εις τριπλούν. Το πρωτότυπο, όταν υπήρχε πρωτότυπο, ή ένα από τα αντίγραφα σημειώνονταν ως το τεκμήριο και τοποθετείτο στο φάκελο της διαδικασίας, ενώ τα δύο άλλα αντίγραφα παραδίδονταν στα δύο μέλη, τα οποία είχαν καταρτίσει δικό τους ξεχωριστό αρχείο αντιγράφων τεκμηρίων, ως η πάγια πρακτική σε υποθέσεις που εκδικάζονται ενώπιον τριμελών Δικαστηρίων. Τα έγγραφα αυτά επιθεωρήθηκαν στις 30.3.2018, στην παρουσία εξουσιοδοτημένης υπαλλήλου του Δικαστηρίου, εκ μέρους της Πρωτοκολλητού του Ποινικού Τμήματος, η οποία παρέδωσε σχετική βεβαίωση. Η επιθεώρηση έγινε στην παρουσία του Κ1 και δικηγόρων του Κ
9. Επισημάνθηκαν κάποιες ελλείψεις οι οποίες συμπληρώθηκαν από τα αντίστοιχα έγγραφα που είχε υπό τη φύλαξή του άλλο μέλος του Κακουργιοδικείου. Το ημερολόγιο ενεργείας ημερ. 22.3.2016 που κατατέθηκε κατά την αντεξέταση του ΜΚ41 από το συνήγορο του Κ6, χωρίς να δοθούν αντίγραφα στα μέλη του Κακουργιοδικείου προς αναπλήρωση του, παραδόθηκε στο Δικαστήριο αντίγραφο από τον εκπρόσωπο της Κατηγορούσας Αρχής κ. Κέκκο. Ο συνήγορος του Κ6 προέβαλε ότι με την εισήγηση ενδέχετο να επηρεαστούν δυσμενώς τα δικαιώματα του πελάτη του και προς τούτο παρέπεμψε στις αποφάσεις του ΕΔΔΔ στις υποθέσεις COEME and others v. BELGIUM, Αιτήσεις υπ΄ αριθμό 32492/96, 32547/96, 32548/96, 33209/96 και 33210/96, ημερ. 18.10.2010 και Παπαγεωργίου ν. Ελλάδας, Προσφυγή Αρ. 21032/2008, ημερ. 15.10.2009, καθώς και προγενέστερη απόφαση του ιδίου προσφεύγοντα, ημερομηνίας 9.8.
10. Οι συνήγοροι επισήμαναν ότι υπήρχαν χειρόγραφες σημειώσεις επί του Τεκμηρίου 5, οι οποίες δεν μπορούν να αξιοποιηθούν, αφού δεν υπάρχουν σε πρωτότυπη μορφή επί των αντιγράφων, με το συνήγορο του Κ6 να υποστηρίζει, σ΄εκείνο το στάδιο, ότι επιθυμούσε να προέβαινε σε γραφολογικές εξετάσεις. Το Κακουργιοδικείο έκρινε ότι η εισήγηση του ήταν η μόνη ενδεδειγμένη οδός προς αντιμετώπιση της κατάστασης που δημιουργήθηκε σε σχέση με την οποία παρείχετο τέτοια ευχέρεια στο Δικαστήριο δυνάμει του Άρθρου 175 του Κεφ.
11. Παράλληλα, ενόψει της απουσίας ειδικής δικονομικής ρύθμισης, όσον αφορά τη διαδικασία αντικατάστασης τεκμηρίων, έκρινε ότι το Δικαστήριο διατηρεί σύμφυτη εξουσία αναπλήρωσης του κενού με γνώμονα βεβαίως την ορθή απονομή της δικαιοσύνης. Προς τούτο, παρέπεμψε σε νομολογία ως προς τον τρόπο άσκησης της σύμφυτης εξουσίας του Δικαστηρίου. Κατέληξε, συναφώς, ότι η αντικατάσταση των τεκμηρίων που καταστράφηκαν, με τον τρόπο που εισηγήθηκε είναι υπό τις περιστάσεις η ενδεδειγμένη λύση. Υποδείχθηκε, περαιτέρω, πως όλα τα τεκμήρια είχαν κατατεθεί χωρίς ένσταση και είχαν τεθεί στη διάθεση όλων των παραγόντων της δίκης. Άφησε δε ανοικτό το ενδεχόμενο σε κάθε κατηγορούμενο να υποβάλει στο τέλος της δίκης την όποια εισήγηση θεωρεί πρόσφορη σε σχέση με την καταστροφή συγκεκριμένων τεκμηρίων. Ο Κ6 ισχυρίζεται ότι η νομική βάση επί της οποίας στηρίχθηκε η ενδιάμεση απόφαση του Κακουργιοδικείου, ήτοι το Άρθρο 175 του Κεφ. 155 είναι εσφαλμένη. Πρόβαλε δε ότι με βάση το Άρθρο 34

(5)του περί Αποδείξεως Νόμου, Κεφ. 9, έγγραφο αποδεκτό ως μαρτυρία δύναται να κατατεθεί από οποιοδήποτε το έχει στην κατοχή του. Η αντικατάσταση των τεκμηρίων με έγγραφα που διατηρούσαν τα μέλη του Κακουργιοδικείου, απαιτούσε σαφές και συγκεκριμένο υπόβαθρο, κάτι το οποίο δεν υφίστατο και δεν μπορούσε να ικανοποιήσει το Άρθρο 175. Το Άρθρο 175 του Κεφ. 155 προνοεί τα ακόλουθα: «Σε κάθε δίκη, το Δικαστήριο έχει εξουσία να ρυθμίζει κατά την ελεύθερη του κρίση την πορεία της διαδικασίας με οποιοδήποτε τρόπο ο οποίος ήθελε φανεί επιθυμητός και ο οποίος δεν είναι ασυμβίβαστος με τις διατάξεις του Νόμου αυτού.» Η κατάσταση που δημιουργήθηκε με την έκρηξη στο χώρο όπου φυλάττοντο τα τεκμήρια των ποινικών υποθέσεων ήταν πρωτόγνωρη και δεν υπάρχει οποιαδήποτε πρόνοια στο νόμο ή τους κανονισμούς με ποιο τρόπο θα μπορούσαν να αντικατασταθούν τα κατατεθέντα τεκμήρια. Με δεδομένο ότι επρόκειτο για έγγραφα τα οποία κατατέθηκαν χωρίς ένσταση, αντίγραφα των οποίων δίδονταν κατά την ώρα της κατάθεσης τόσο στα μέλη του Κακουργιοδικείου όσο και στους κατηγορούμενους και δόθηκε ευκαιρία να ελεγχθούν από τους κατηγορούμενους προτού αντικατασταθούν, θεωρούμε ότι η διαδικασία που ακολουθήθηκε ήταν ορθή, υπό τις περιστάσεις, και δεν δημιουργούσε οποιαδήποτε αδικία. Όπως ορθά ανέφερε το Κακουργιοδικείο άσκησε επί του προκειμένου τη σύμφυτη του εξουσία, όπως έχει καθοριστεί από τη νομολογία (βλ. Constantinides v. Ekdotiki Eteria Vima Ltd

(1983)CLR 248, Χαραλαμπίδης ν. Μελωδία

(1997)1(Β) ΑΑΔ 724, Αντωνίου ν. Δημοκρατίας κ.ά.

(1998)2 ΑΑΔ 339, Κορέλλη ν. Γενικός Εισαγγελέας

(1998)1 ΑΑΔ 1718). Σημειώνεται, επίσης, ότι οι δικηγόροι όλων των πλευρών είχαν αντεξετάσει στη βάση των τεκμηρίων τους μάρτυρες της Κατηγορούσας Αρχής που είχαν καταθέσει, δεν υπήρξε αντεξέταση ως προς τη γνησιότητα των εγγράφων, ούτε ζητήθηκε η επανακλήτευση οποιουδήποτε μάρτυρα που κατέθεσε πριν την καταστροφή των τεκμηρίων. Τα ημερολόγια του Δημάρχου Λάρνακας των ετών 2012 - 2015 είχαν κατατεθεί στο σύνολό τους ως Τεκμ. 6 από τον ΜΚ

1. Η ιδιαιτέρα του Δημάρχου, η οποία ενημέρωνε τα ημερολόγια, κατέθεσε ως ΜΚ26, πριν καταστραφούν τα ημερολόγια, χωρίς να αντεξεταστεί ως προς το κατά πόσο κατέγραφε σ΄ αυτά όλες τις συναντήσεις που είχε ο Δήμαρχος. Εν πάση περιπτώσει, η θέση του Κ6 ήταν εξ αρχής ότι ουδέποτε συνάντησε τον Κοκότση ή τον Μπόμπολα στο Δημαρχείο προκειμένου να του δώσουν μίζες κατά το χρόνο που καθόρισε ο ΜΚ76 στις καταθέσεις του ή στις υποδείξεις σκηνών. Προς τούτο, ζητήθηκε από το ΜΚ27, υπάλληλο του Δήμου Λάρνακας, να παρουσιάσει τις υπερωρίες που εργάστηκε για τα έτη 2012 - 2016, για να διαφανεί ότι το Δημαρχείο ήταν κλειστό τις απογευματινές ώρες που ο ΜΚ76 έλεγε ότι είχαν δοθεί μίζες. Είναι σαφές ότι η υπεράσπιση είχε την ευκαιρία αφενός να επιθεωρήσει τα τέσσερα ημερολόγια με χειρόγραφες σημειώσεις για τα έτη 2012 - 2015 τα οποία κατατέθηκαν από την ΜΚ26 και αφετέρου να υποβάλει σε αυτήν οποιεσδήποτε ερωτήσεις επιθυμούσε ως το πρόσωπο που τηρούσε ημερολόγια. Όχι μόνο δεν αμφισβητήθηκε από την Κατηγορούσα Αρχή πως δεν υπήρχε καταγραμμένη τέτοια συνάντηση στο ημερολόγιο του Δημάρχου αλλά θα ήταν ότι πιο παράδοξο να κατεγράφετο συνάντηση με παράνομο σκοπό. Το Κακουργιοδικείο στην απόφαση αναφέρει τα ακόλουθα ως προς αυτό το σημείο: «Όσον αφορά τέλος την καταστροφή των χειρόγραφων ημερολογίων του Κατηγορούμενου 6, θα περιοριστούμε να επαναλάβουμε, την παρατήρηση μας πως δεν θα αναμενόταν να κατέγραφε σ' αυτά συναντήσεις που σχετίζονταν με τα θέματα του χρηματισμού του. Σε κάθε περίπτωση, δεν αμφισβητήθηκε από την Κατηγορούσα Αρχή πως δεν υπήρχε καταγραμμένη συνάντηση στο ηλεκτρονικό ημερολόγιο του Κατηγορούμενου 6, με τον Κοκότση ή τον Μπόμπολα. Τίποτα, συνεπώς, ουσιαστικό δεν θα προσέθετε στην Υπεράσπιση του Κατηγορούμενου 6 το υπό αναφορά τεκμήριο.» Ενόψει των όσων έχουμε αναλύσει πιο πάνω, δεν διακρίνουμε σφάλμα στην προσέγγιση του Κακουργιοδικείου. Περαιτέρω, ο Κ6 παραπονείται ότι τα δεδομένα των τραπεζικών λογαριασμών της εταιρείας Balom, τα οποία πριν ακόμα αρχίσει η ακροαματική διαδικασία ζητούντο από την υπεράσπιση λόγω της σημασίας τους, με στόχο να προβούν σε αντεξέταση των μαρτύρων κατηγορίας, η Κατηγορούσα Αρχή επέλεξε να παρουσιάσει τις καταστάσεις κίνησης των λογαριασμών, Τεκμ. 411, μέσω επιπρόσθετου μάρτυρα, του λειτουργού της Eurobank, ΜΚ71, και οι εντολές ανάληψης μετρητών που, κατά την υπεράσπιση, ήταν οι σημαντικές, κατατέθηκαν από τον εν λόγω μάρτυρα κατά την αντεξέτασή του, Τεκμ.
2. Η καθυστερημένη παρουσίαση αυτής της μαρτυρίας, κατά την εισήγηση, δεν επέτρεψε την αντεξέταση συγκεκριμένων μαρτύρων κατηγορίας επί τούτου, ήτοι των ΜΚ41, ΜΚ50, ΜΚ54, ΜΚ56, ΜΚ57, ΜΚ
3. Όπως σημειώνεται από τον Κ6, το Τεκμ. 413 φανερώνει ότι τα χρήματα που λαμβάνονταν από την Balom δίδονταν όχι μόνο στον ΜΚ76, αλλά και στους Σωσσίδη και Κουτσοποδιώτη. Σύμφωνα δε με τη μαρτυρία του ΜΚ72, τα χρήματα που λάμβανε από τον τραπεζικό λογαριασμό της εταιρείας τα παρέδιδε «είτε στον κύριο Σωσσίδη, είτε στον κύριο Κοκότση, είτε σε κάποιον από το γραφείο του ή κάποιο messenger να τα παραλάβει, είτε ο Κοκότσης, είτε ο κύριος Σωσσίδης», μαρτυρία που δεν αμφισβητήθηκε και επιβεβαιώνεται από το Τεκμ.
4. Σύμφωνα με το Τεκμ. 413 και τη μαρτυρία του ΜΚ72, με απλή μαθηματική πράξη, επιβεβαιώνεται ότι ο ΜΚ76 δεν είχε διαθέσιμο το ποσό που ισχυρίστηκε ότι έδωσε ως μίζες στον Κ
5. Ως εκ τούτου, λανθασμένα κρίθηκε από το Κακουργιοδικείο ότι η μαρτυρία του ΜΚ76 υποστηρίζεται από το εν λόγω τεκμήριο. Ο κ. Κέκκος διευκρίνισε ότι όντως ο Κ6 ζήτησε αυτές τις καταστάσεις πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας. Αυτές εξασφαλίστηκαν και δόθηκαν στην υπεράσπιση διαρκούσης της ακροαματικής διαδικασίας, πριν την κατάθεση του ΜΚ76, στον οποίο αφορούσαν. Ζήτησε, συναφώς, η Κατηγορούσα Αρχή να προσθέσει μάρτυρα με στόχο την κατάθεσή τους, κάτι για το οποίο έφερε ένσταση η πλευρά του Κ
6. Τελικά, μετά από ενδιάμεση απόφαση του Κακουργιοδικείου, επετράπη η κλήση του ΜΚ71, λειτουργού της Eurobank, για να παρουσιάσει τις καταστάσεις αυτές. Η ενδιάμεση απόφαση του Κακουργιοδικείου, με την οποία επετράπη η κλήση του ΜΚ71, στηρίχθηκε στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου, δυνάμει του Άρθρου 111 του Κεφ. 155 και, αφού έκρινε ότι πληρούντο οι προϋποθέσεις που τίθενται από το εν λόγω άρθρο, καθώς επίσης και ότι, στη βάση των γεγονότων της υπόθεσης, δεν διαφαινόταν δυσμενής επηρεασμός της υπεράσπισης. Στη μαρτυρία του ο ΜΚ76 εξήγησε ότι ο λόγος που σε κάποιες εντολές αναφερόταν το όνομα του Σωσσίδη ήταν για να μπορούν να δικαιολογούν τα ποσά και να μην εγείρουν υποψίες στην τράπεζα, λόγω του ότι έπαιρναν μετρητά σε μεγάλα ποσό και όφειλαν να αναφέρουν στην εντολή ανάληψης και το σκοπό που αυτή γινόταν. Η εξήγηση αυτή η οποία έγινε αποδεκτή από το Κακουργιοδικείο στα πλαίσια εξέτασης της αξιοπιστίας του ΜΚ76, είναι εύλογη λογική και δεν υπάρχει πεδίο παρέμβασης του Εφετείου. Είναι αξιοσημείωτο ότι, ενώ η υπεράσπιση επεδίωξε την παρουσίαση μαρτυρίας ως προς τις λεπτομέρειες των τραπεζικών λογαριασμών της εταιρείας και, ειδικότερα, των αναλήψεων που γίνονταν, όταν η Κατηγορούσα Αρχή έλαβε αυτή τη μαρτυρία και προσπάθησε να την παρουσιάσει, υπεβλήθη ένσταση. Η μαρτυρία αυτή, έστω και καθυστερημένα, προσφέρθηκε. Το επιχείρημα ότι δεν μπόρεσαν στη βάση αυτής να αντεξετάσουν και κάποιους από τους μάρτυρες κατηγορίας που κατέθεσαν προηγουμένως, για να είχε βάση θα έπρεπε να καταδειχθεί με πιο τρόπο η μαρτυρία αυτή σχετίζετο με τους εν λόγω μάρτυρες. Ούτε όμως ζητήθηκε η επανακλήτευση αυτών των μαρτύρων με στόχο την αντεξέτασή τους επί των κατατεθέντων τεκμηρίων. Ο Κ6 παραπονείται για τη μη κλήση του Γ. Σωσσίδη από την Κατηγορούσα Αρχή, παρά το ότι υπήρξε μάρτυρας επί του κατηγορητηρίου, και, σύμφωνα με την υπεράσπιση, σημαντικός μάρτυρας γι' αυτήν, ενόψει της μαρτυρίας των Κοκότση και Ραφτόπουλου και του Τεκμ.
7. Το ζήτημα αυτό αποτέλεσε αντικείμενο ενδιάμεσης απόφασης του Κακουργιοδικείου, μετά από τη δήλωση του κ. Κέκκου ότι δεν θα προσφέρει τον εν λόγω μάρτυρα, τον οποίο συνάντησε και δεν ήταν πρόθυμος να προσέλθει στο Δικαστήριο, αλλά και να ήταν πρόθυμος δεν θα προσφέρετο γιατί δεν ήταν μάρτυρας της αλήθειας. Όπως ανέφερε «έδωσε μία κατάθεση για το θέμα της Balom, όπου εξιστορεί ένα κομμάτι μόνο, γι΄αυτό που γινόταν. Δηλαδή μας λέει με ποιο τρόπο δίδονταν οι οδηγίες στους λογαριασμούς, για να εκδίδονται τα τιμολόγια, όταν του ζήτησα να μου πει τα λεφτά τί απογίνονται, μου είπε ότι τα έπαιρνε ο Κοκότσης, για να πληρώνει συνεργάτες της εταιρείας, σε ένα έργο στη Γερμανία. Δεν είναι και πρόθυμος να έρθει.». Το Κακουργιοδικείο εξέτασε κατά πόσο δικαιολογείτο είτε να διατάξει την Κατηγορούσα Αρχή να καλέσει το μάρτυρα, είτε να τον καλέσει το ίδιο με βάση τις εξουσίες που του παρέχουν οι πρόνοιες του Άρθρου 54 του Κεφ.
8. Έκρινε ότι οι εξηγήσεις που δόθηκαν από τον εκπρόσωπο της Κατηγορούσας Αρχής γιατί δεν θεωρεί αξιόπιστη τη μαρτυρία του ήταν επαρκείς. Ορθά καθοδηγούμενο από τη σχετική νομολογία υπέδειξε, το καθήκον της Κατηγορούσας Αρχής για να καλέσει όλους τους ουσιώδεις μάρτυρες δεν επεκτείνεται και σε μάρτυρες τους οποίους θεωρεί αναξιόπιστους. Επιπρόσθετα, η κλήση του συγκεκριμένου μάρτυρα θα προκαλούσε επιπλοκές και καθυστέρηση στη διαδικασία, με απρόβλεπτες δυσχέρειες, δεδομένου ότι ο συγκεκριμένος μάρτυρας διέμενε στο εξωτερικό και είχε δηλώσει την απροθυμία του να παρουσιαστεί στο Δικαστήριο. Ως προς το επικαλούμενο κενό που δημιουργήθηκε, λόγω της μη κλήτευσης του μάρτυρα, η Δημοκρατία προβάλλει ότι κάτι τέτοιο δεν υπάρχει, λόγω του ότι οι μίζες που δόθηκαν καταγράφηκαν από τον ΜΚ76 στο Τεκμ. 5, σε ανύποπτο χρόνο. Οι ημερομηνίες των αναλήψεων που έγιναν από το λογαριασμό της Balom, σύμφωνα με το Τεκμ. 411, ταυτίζονται στο μεγαλύτερό τους μέρος με τα ποσά που αναφέρονται στο Τεκμ. 5, ενώ στους τραπεζικούς λογαριασμούς του Κ6 εντοπίστηκαν καταθέσεις μετρητών για την περίοδο που δόθηκαν οι μίζες, 2012-2014, ύψους €107.104, τις οποίες δεν μπόρεσε να δικαιολογήσει από που προήλθαν. Αρχίζοντας από τη μη κλήτευση του Σωσσίδη, είναι αρκετό να υποδειχθεί ότι ο λόγος που η Κατηγορούσα Αρχή, ως ανέφερε ο κ. Κέκκος, δεν τον κάλεσε, είναι επειδή τον θεωρούσε αναξιόπιστο. Το Δικαστήριο, ακολουθώντας την πάγια επί του ζητήματος νομολογία, έκρινε ότι δεν είχε υποχρέωση η Κατηγορούσα Αρχή να καλέσει ένα μάρτυρα τον οποίο θεωρεί αναξιόπιστο (βλ. Πέγκερος ν. Δημοκρατίας

(1995)2 ΑΑΔ 143, Ιωάννου ν. Δημοκρατίας

(2001)2 ΑΑΔ 657, Σταυρινού ν. Δημοκρατίας

(2008)2 ΑΑΔ 806 και, πρόσφατα, Dejan, πιο πάνω). Εφόσον, λοιπόν, έκρινε και ορθά, ότι δόθηκαν επαρκείς εξηγήσεις γιατί η Κατηγορούσα Αρχή δεν θεώρησε αξιόπιστη τη μαρτυρία του, θεωρούμε ότι ορθώς το αίτημα για κλήτευση του μάρτυρα απερρίφθη. Επιπρόσθετα, η απροθυμία του μάρτυρα να καταθέσει, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι βρισκόταν εκτός δικαιοδοσίας, η τυχόν κλήση του ως μάρτυρα, ήταν πιθανό να προκαλέσει επιπλοκές και καθυσ