Μάρως Βρακά ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω Υπουργείου Εσωτερικών, ΥΠΟΘΕΣΗ ΑΡ. 242/99., 20 Δεκεμβρίου, 1999

(10)α. πρόσωπα τα οποία πριν και μέχρι την εισβολή είχαν τη μόνιμη κατοικία τους στις ελεύθερες περιοχές λόγω του επαγγέλματος τους αλλά το σπίτι τους ή/και γενικά η περιουσία τους ήταν στις κατεχόμενες περιοχές, β. πρόσωπα τα οποία πριν και μετά την εισβολή είχαν τη μόνιμη κατοικία τους στο εξωτερικό λόγω υποχρέωσης που απέρρεε από το μόνιμο ή με σύμβαση διορισμό που τους προσφέρθηκε ενόσω διέμεναν στην Κύπρο και εφόσον δεν ήταν μετανάστες." Σύμφωνα με την ίδια απόφαση τα κύρια κριτήρια για κατάταξη αιτητών στον πιο πάνω ορισμό είναι: "α. Η καταγωγή των αιτητών. β. Η κατοχή κατοικίας ή άλλης ακίνητης ιδιοκτησίας ή άλλης περιουσίας τόσον στα κατεχόμενα όσον και στις ελεύθερες περιοχές. γ. Αν ήταν υποχρεωμένοι οι αιτητές να διαμένουν εκεί ένεκα του επαγγέλματος τους. δ. Η χρονική διάρκεια της διαμονής στις ελεύθερες περιοχές (μικρή ή μεγάλη). ε. Ο χώρος που διέμεναν (κατοικία με πλήρη επίπλωση ή πρόχειρο κατάλυμα). στ. Η απόσταση του τόπου εργασίας και διαμονής από τον τόπο καταγωγής. ζ. Που διατηρούσαν τα προσωπικά τους αντικείμενα. η. Η συχνότης των επισκέψεων στον τόπο καταγωγής. θ. Η χρησιμοποίηση του χώρου διαμονής σε διάφορες κοινωνικές και επαγγελματικές δραστηριότητες (εγκατάσταση προσωπικού τηλε- φώνου, εγγραφής στους εκλογικούς καταλόγους, η πληρωμή διαφόρων φορολογιών). ι. Η προσπάθεια επιστροφής στον τόπο καταγωγής (αιτήσεις για μετάθεση). κ. Η κατοχή προσφυγικής ταυτότητας από τους γονείς." Μετά την ακυρωτική απόφαση η υπόθεση της αιτήτριας διερευνήθηκε από το Λειτουργό του καθ΄ ου η αίτηση Χριστάκη Δήμαρχο. Η έρευνα κάλυψε και τα 11 πιο πάνω κριτήρια της απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου. Το αποτέλεσμα της έρευνας μαζί με τις εισηγήσεις του πιο πάνω Λειτουργού υποβλήθηκαν στον Λειτουργό Εγγραφής (βλ. σημ. 18 και κ. 65-67 στο φάκελο της Διοίκησης, τεκ. 1). Η απόφαση του τελευταίου λήφθηκε στις 11.1.99 (βλ. κ. 69-70 στο φάκελο της Διοίκησης, τεκ. 1). Μεταφέρω το κείμενο της απόφασης γιατί θα βοηθήσει στην πληρέστερη κατανόηση των λόγων ακύρωσης: "Απόφαση Λειτουργού Εγγραφής για την αίτηση της Μάρως Βρακά για απόκτηση προσφυγικής ταυτότητας. Απορρίπτω την αίτηση μετά που μελέτησα όλο το φάκελο. ΄Ελαβα υπόψη μου την έκθεση και τις εισηγήσεις του Ερευνητή (κ. 67-65). Επίσης έλαβα υπόψη τα 11 κύρια κριτήρια της παραγράφου αρ. 11 της Απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου με αρ. 42465 της 19.4.

1. Πιο αναλυτικά σημειώνω τα ακόλουθα: ι) Κατ΄ αρχή δεν βρίσκω ότι η αιτήτρια εμπίπτει στις πρόνοιες της παραγράφου αρ. 10(α) της Απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου Αρ. 42465 της 19.4.1995 γιατί πρόκειται για άτομο, μόνιμο κάτοικο Λευκωσίας από το 1953 μέχρι και την εισβολή, που γεννήθηκε στη Μόρφου, ενώ ο τέως σύζυγός της Γεώργιος Βρακάς κατάγεται από το Παραλίμνι και από την 1.4.1940 εργαζόταν στη Λευκωσία. ιι) Εξετάζοντας, εν πάση περιπτώσει, την αίτηση αυτή για την τότε οργανική οικογένεια της αιτήτριας και υπό το πρίσμα των 11 κύριων κριτηρίων της παραγράφου αρ. 11 της πιο πάνω αναφερόμενης απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου και υπό το φως των ευρημάτων του Ερευνητή διαπιστώνω τα ακόλουθα: Κριτήριο α) Η αιτήτρια γεννήθηκε στη Μόρφου, ενώ ο σύζυγος της γεννήθηκε στο χωριό Παραλίμνι όπου και έζησε. Τα δύο παιδιά της αιτήτριας γεννήθηκαν στη Λευκωσία πριν την εισβολή και από το 1953 που παντρεύτηκαν διαμένουν σε ιδιόκτητο σπίτι στη Λευκωσία. Κριτήριο β) Η αιτήτρια κατείχε την 16.8.1974 χωράφια και οικία στα κατεχόμενα και συγχρόνως οικία στις ελεύθερες περιοχές. Κριτήριο γ) Η αιτήτρια ήταν μόνιμος κάτοικος στις ελεύθερες περιοχές της Κύπρου από το 1953 που παντρεύτηκε. Ο σύζυγός της που κατάγεται από το Παραλίμνι ήταν πάντοτε μόνιμος κάτοικος στις ελεύθερες περιοχές και από το 1953 διαμένουν σε ιδιόκτητο σπίτι στη Λευκωσία. Κριτήριο δ) Ο τέως σύζυγός της ποτέ δεν διέμενε στην κατεχόμενη Μόρφου. Η αιτήτρια έφυγε από τη Μόρφου το 1953 που παντρεύτηκε. Κριτήριο ε) Πριν και μέχρι την εισβολή η αιτήτρια και η οικογένεια της διέμεναν μόνιμα στην Λευκωσία, όχι σε τσαντήρι ή παράγκα αλλά σε κανονικό σπίτι. Κριτήριο στ) Η απόσταση Λευκωσίας-Μόρφου είναι σχετικά μικρή. Κριτήριο ζ) Οι αιτητές διατηρούσαν τα προσωπικά τους αντικείμενα στο σπίτι της διαμονής τους στην Λευκωσία. Κριτήριο η) Η συχνότητα των επισκέψεων της αιτήτριας και του συζύγου της στον τόπο καταγωγής της, δηλαδή τη Μόρφου, δεν ήταν συχνή δεδομένου ότι ο σύζυγός της εργαζόταν στη Λευκωσία, και ζούσαν ως οικογένεια μόνιμα στη Λευκωσία όπου είχαν δικό τους σπιτικό και φρόντιζαν και τα δύο παιδιά τους τα οποία φοιτούσαν σε Γυμνάσιο. Κριτήριο θ) Οι αιτητές δεν είναι καταχωρημένοι στους εκλογικούς καταλόγους 1972/73 στη Μόρφου, ενώ είναι σ΄ αυτούς στην Ενορία Αγίου Ανδρέου στη Λευκωσία. Επίσης για τα έτη 1973 και 1974 είναι φορολογημένοι με Φόρο Καθαριότητας στη Λευκωσία. Κριτήριο ι) Η αγορά το 1953 ιδιόκτητου οικίας στη Λευκωσία αποδεικνύει την πρόθεση της αιτήτριας για μόνιμο εγκατάσταση στη Λευκωσία και του τέως συζύγου της να εξακολουθήσει να διαμένει μόνιμα στη Λευκωσία. Από το 1953 που παντρεύτηκαν δεν έκαμαν οποιανδήποτε προσπάθεια για εγκατάσταση στη Μόρφου. Κριτήριο κ) Οι γονείς της αιτήτριας είναι πρόσφυγες, ενώ οι γονείς του τέως συζύγου της δεν είναι πρόσφυγες. Από τα 11 κύρια κριτήρια που θέτει η Απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου με αρ. 42465 και ημερομηνία 19.4.1995 οι αιτητές δεν πληρούν στην ολότητά τους τα οκτώ, δηλαδή αυτά με την ένδειξη γ), δ), ε), στ), ζ), η), θ) και ι). Οι αιτητές πληρούν κατά το ήμισυ τα κριτήρια α) δηλαδή η αιτήτρια κατάγεται και έζησε στα κατεχόμενα ενώ ο τέως σύζυγος της δεν το πληροί γιατί γεννήθηκε και διέμενε στις ελεύθερες περιοχές μέχρι και την εισβολή και το β) δηλαδή η αιτήτρια κατείχε κατά την 14.8.1974 ιδιόκτητο οικία στα κατεχόμενα αλλά συγχρόνως και στις ελεύθερες περιοχές. Επίσης κατά το ήμισυ πληρούν το κριτήριο κ) δηλάδη οι γονείς της αιτήτριας είναι πρόσφυγες ενώ οι γονείς του τέως συζύγου της δεν είναι πρόσφυγες." Η αιτήτρια πληροφορήθηκε για την πιο πάνω απόφαση του Λειτουργού Εγγραφής με επιστολή του τελευταίου ημερ. 25.1.99 (βλ. κ. 71-73 στο φάκελο της Διοίκησης, τεκ. 1). Η επιστολή επαναλαμβάνει σχεδόν στο σύνολό του το περιεχόμενο της απόφασης η οποία έχει παρατεθεί πιο πάνω (βλ. σελ. 4-6). Οι λόγοι ακύρωσης.
2. ΄Ελλειψη αιτιολογίας. Η αιτήτρια ισχυρίστηκε ότι η προσβαλλόμενη απόφαση πάσχει λόγω έλλειψης "οποιασδήποτε αιτιολογίας". Η αιτιολογία πρέπει να παρέχει στον δικαστή τα απαραίτητα ειδικά και συγκεκριμένα στοιχεία για την διακρίβωση της νομιμότητας της διοικητικής πράξης. ΄Οταν είναι τόσο αόριστη και ασαφής ώστε να καθιστά ανέφικτο τον δικαστικό έλεγχο, δεν είναι νόμιμη και οδηγεί στην ακύρωση της πράξης (Βλ. Κυριακίδης κ.α. ν. Δημοκρατίας

(1995)3 Α.Α.Δ. 298, Δημοκρατία ν. Χατζηγεωργίου

(1994)3 Α.Α.Δ. 574, Φράγκου ν. Δημοκρατίας, Α.Ε. 2021/27.3.98 και Δαγτόγλου, Γενικό Διοικητικό Δίκαιο, 3η έκδοση, 1992, παρα. 636, 646 και 647). Τότε μόνον είναι νομίμως και επαρκώς αιτιολογημένη η διοικητική πράξη όταν παρέχεται στον ακυρωτικό δικαστή η δυνατότης να αντιληφθή επί τη βάσει ποιών στοιχείων κατέληξε η Διοίκηση στο συμπέρασμα που έγινε δεκτό (Βλ. Ιωάννη Σαρμά, Η Συνταγματική και Διοικητική Νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, σελ. 130). Το κατά πόσο μια διοικητική πράξη είναι αιτιολογημένη ή όχι εξαρτάται από τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά της (Βλ. Πισσάς ν. Δημοκρατίας

(1974)3 Α.Α.Δ. 476). ΄Εχω εξετάσει προσεκτικά το κείμενο της προσβαλλόμενης απόφασης. ΄Εχω την άποψη πως είναι πλήρως και δεόντως αιτιολογημένη. Δίνει με πληρότητα τους λόγους της απόρριψης του αιτήματος της. Συγκεκριμένα: Αναφέρει ότι η αιτήτρια δεν εμπίπτει στις πρόνοιες της παραγ. 10 (α) της σχετικής απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου. Στη συνέχεια επεξηγεί με αναφορά στο κάθε ένα από τα 11 κριτήρια, τα οποία έχουν τεθεί από την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου για κατάταξη αιτητών στον ορισμό της παραγ. 10 (α), γιατί η αιτήτρια δεν εμπίπτει στις πρόνοιες της σχετικής παραγράφου. Η προσβαλλόμενη απόφαση παρέχει στο δικαστήριο όλα τα απαραίτητα ειδικά και συγκεκριμένα στοιχεία για τη διακρίβωση της νομιμότητας της. Περιέχει όλα τα στοιχεία τα οποία καθιστούν εφικτό το δικαστικό έλεγχο. Ακολουθεί πως ο σχετικός λόγος ακύρωσης δεν μπορεί να πετύχει. 2. Παράβαση του άρθρου 28 του Συντάγματος. Ο πιο πάνω λόγος ακύρωσης έχει σαν έρεισμα το μέρος της απόφασης στο οποίο αναφέρεται ότι ο αποβιώσας σύζυγος της αιτήτριας δεν ικανοποιεί ωρισμένα από τα κριτήρια. Υποστηρίχθηκε ότι, σύμφωνα με το άρθρο 28 του Συντάγματος, όλοι είναι ίσοι. Η γυναίκα αναγνωρίστηκε ως άτομο ανεξάρτητο και ίσο με τον άνδρα. Συνεπώς δεν μπορεί ο καθ΄ ου η αίτηση να ισχυρίζεται ότι η αιτήτρια δεν ικανοποιεί τα 11 κριτήρια επειδή δεν τα ικανοποιεί ο σύζυγος της γιατί είναι "η ίδια η αιτήτρια που υπέβαλε την αίτηση και κανένας άλλος". Η νομιμότητα της προσβαλλόμενης απόφασης πρέπει να εξεταστεί με αναφορά στο σύνολο της. Είναι πρόδηλο από το περιεχόμενο της ότι η απόρριψη του επίδικου αιτήματος δεν οφείλεται στην μη ικανοποίηση των κριτηρίων από τον σύζυγο της αιτήτριας. ΄Ενα από τα 11 κύρια κριτήρια για κατάταξη αιτητών στον σχετικό ορισμό είναι η καταγωγή τους. Ο σύζυγος της αιτήτριας αποτελούσε σε όλους τους ουσιώδης χρόνους μέλος της οικογένειας η οποία έχει επιδιώξει να καταταγεί στο σχετικό ορισμό. Η αιτήτρια είχε επικαλεσθεί τις επαγγελματικές υποχρεώσεις του συζύγου της για να μπορέσει να καταταγεί στο σχετικό ορισμό του όρου "εκτοπισθείς". Κάτω από τις περιστάσεις της υπόθεσης και ενόψει του περιεχομένου των κριτηρίων ήταν καθόλα νόμιμο για τη διοίκηση να κάμει την επίδικη αναφορά στο σύζυγο της αιτήτριας. ΄Οπως έχει ήδη υποδειχθεί η απόρριψη της αίτησης δεν οφείλεται στα όσα σχετίζονται με το σύζυγο της αιτήτριας. Ο σχετικός λόγος ακύρωσης απορρίπτεται. Η αιτήτρια έχει περαιτέρω ισχυριστεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δημιουργεί δυσμενή διάκριση σε βάρος της και "παραβιάζει την αρχή της ισότητας του άρθρου 28 του Συντάγματος επειδή εξαιρεί την αιτήτρια από την κατοχή προσφυγικής ταυτότητας την οποία κατέχουν οι πρόσφυγες-εκτοπισμένοι ΄Ελληνες Κύπριοι και ενώ ανήκει στην τάξη των προσφύγων διαχωρίζει αυτήν από την τάξη αυτή". Καθώς έχει νομολογηθεί (βλ. Republic v. Arakian and Others

(1972)3 C.L.R. 294, 299) η αρχή της ισότητας εφαρμόζεται "επί περιπτώσεων τελουσών υπό τας αυτάς εν γένει συνθήκας". Η αιτήτρια η οποία φέρει και το βάρος απόδειξης δεν έχει αποδείξει ότι "τελεί υπό τας αυτάς εν γένει συνθήκας" με τους άλλους "πρόσφυγες-εκτοπισμένους ΄Ελληνες Κύπριους". ΄Επεται πως ο σχετικός λόγος ακύρωσης πρέπει να απορριφθεί. 3. Πλάνη περί τα πραγματικά γεγονότα - ΄Ελλειψη δέουσας έρευνας. Είναι νομολογημένο ότι το βάρος απόδειξης "πλάνης περί τα πράγματα" το φέρει ο αιτητής (Βλ. Pierides v. Republic

(1969)3 C.L.R. 247). Η αγόρευση της αιτήτριας δεν υποδεικνύει οποιοδήποτε πραγματικό γεγονός σε σχέση με το οποίο έχει σημειωθεί πλάνη. Δεν έχει, επομένως, αποδείξει οποιαδήποτε πλάνη περί τα πράγματα. Ο σχετικός λόγος ακύρωσης δεν ευσταθεί. Αναφορικά με τον ισχυρισμό για έλλειψη δέουσας έρευνας έχω την άποψη πως υπό τις περιστάσεις η έρευνα πρέπει απαραίτητα να καλύπτει όλα τα 11 κριτήρια τα οποία έχουν τεθεί με την πιο πάνω απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου. Από το ενώπιον μου υλικό (βλ. έκθεση του πιο πάνω Λειτουργού Χριστάκη Δήμαρχου) διαπιστώνω ότι η διοίκηση έχει διερευνήσει όλα τα κριτήρια και έχει προβεί σε σχετικές διαπιστώσεις. Δεν έχει τεθεί οτιδήποτε ενώπιον του δικαστηρίου το οποίο να τείνει να καταδείξει ότι η έρευνα στην οποία έχει προβεί η διοίκηση ήταν ανεπαρκής ή ελλειπής. Ο σχετικός λόγος ακύρωσης απορρίπτεται.

1. Πλάνη περί το Νόμο. Η αιτήτρια υπέβαλε ότι η διοίκηση δεν έχει ασκήσει τη διακριτική της ευχέρεια μέσα στα νόμιμα πλαίσια του Νόμου τα οποία έχει παραβεί. ΄Ηταν η θέση της ότι για τους σκοπούς του Σχεδίου Βοήθειας εκτοπισθέντων "εκτοπισθείς" θεωρείται το άτομο του οποίου: "Ι. Η μόνιμος κατοικία ευρίσκεται εις κατειλημένη υπό των Τούρκων περιοχή, ή κατέστη απροσπέλαστος ή ΙΙ. Η μόνιμος κατοικία ευρίσκεται εις περιοχή η οποία εξεκενώθη κατόπιν υποδείξεως της Εθνικής Φρουράς ή εκηρύχθη επικίνδυνος ή ΙΙΙ. Η κατοικία κατέστη ακατάλληλος δια στέγασιν λόγω ζημιών προξενηθείσων εις αυτήν ένεκα εχθροπραξιών." Στην παρούσα υπόθεση "η μόνιμος κατοικία της αιτήτριας ήταν στην Μόρφου άρα εμπίπτει στην πρώτη προϋπόθεση του Σχεδίου Βοήθειας, αφού έχει καταληφθεί από τους Τούρκους". Εκτός αυτού - συνεχίζει η εισήγηση - "έχει νομολογιακά καθιερωθεί πως πρέπει να ικανοποιηθούν δύο προϋποθέσεις για να αποκτήσει κάποιος νέα μόνιμη κατοικία (fresh domicile). Οι προϋποθέσεις αυτές είναι η διαμονή και η πρόθεση. Αυτά τα δύο στοιχεία πρέπει να συνυπάρχουν παρόλο που δεν είναι ανάγκη να είναι ταυτόχρονη η συνύπαρξη τους, γιατί η πρόθεση μπορεί να προϋπήρχε ή να ακολουθήσει τη διαμονή. Για την εξακρίβωση της πρόθεσης χρειάζεται μια πολύ μεγάλη έρευνα εις βάθος και εις πλάτος, κάτι που ο καθ΄ ου η αίτηση δεν έπραξε". ΄Εχω την άποψη πως οι αρχές που διέπουν το θέμα της μόνιμης κατοικίας πρέπει απαραίτητα να εξετάζονται σε συνάρτηση με τα 11 κριτήρια που έχουν τεθεί από τη σχετική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου. Η διοίκηση έχει πράγματι εξετάσει το θέμα σε συνάρτηση με εκείνα τα κριτήρια, έχει αξιολογήσει τα σχετικά στοιχεία και έχει προβεί σε σχετικές διαπιστώσεις. ΄Εχει νομολογηθεί ότι η εκτίμηση των πραγματικών στοιχείων "ανήκει εις την διακριτικήν ευχέρειαν της διοικήσεως ήτις ως τοιαύτη είναι ανέλεγκτος υπό του Ακυρωτικού" (Βλ. Θ.Δ. Τσάτσου "Η Αίτησις Ακυρώσεως ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας", σελ.
2. Βλ. και Republic v. Georghiades

(1972)3 C.L.R. 394, 692 (απόφαση της Ολομέλειας)). Η προσβαλλόμενη απόφαση έχει ληφθεί στα πλαίσια άσκησης διακριτικής ευχέρειας από τη Διοίκηση. ΄Οπου απόφαση λαμβάνεται κατά διακριτική ευχέρεια το δικαστήριο δεν επεμβαίνει εφόσον με την ορθή άσκηση της διακριτικής ευχέρειας έχει ληφθεί μια απόφαση η οποία ήταν εύλογα επιτρεπτή λαμβανομένου υπόψη του υλικού το οποίο βρισκόταν ενώπιον της Διοίκησης (Βλ. Drousiotis v. Republic

(1966)3 C.L.R. 722 και Goulelis v. Republic

(1970)3 C.L.R. 81). Αφού έλαβα υπόψη το υλικό το οποίο βρισκόταν ενώπιον της διοίκησης κρίνω ότι η προσβαλλόμενη απόφαση ήταν εύλογα επιτρεπτή. Δεν έχει σημειωθεί οποιαδήποτε πλάνη περί το Νόμο. Ο σχετικός λόγος ακύρωσης απορρίπτεται. Υπό το φως των πιο πάνω καταλήξεων μου η προσφυγή απορρίπτεται. Η προσβαλλόμενη απόφαση επικυρώνεται στην ολότητά της με έξοδα £300. Π. ΚΑΛΛΗΣ, Δ. /ΕΑΠ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο