ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ν. ΕΦΟΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΩΝ ΠΑΦΟΥ, Υπόθεση Αρ. 1529/2009, 22 Οκτωβρίου 2010 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ΑΝΩΤΑΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ (Υπόθεση Αρ. 1529/2009) 22 Οκτωβρίου, 2010 [ΝΙΚΟΛΑΤΟΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΡΘΡΑ 28 ΚΑΙ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ, Αιτητής, ΚΑΙ ΕΦΟΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΩΝ ΠΑΦΟΥ, Καθ΄ ης η αίτηση. ____________________ Μ. Παπαντωνίου (κα.), για τον Αιτητή. Ι. Παπαζαχαρία, για την Καθ΄ ης η αίτηση. Α Π Ο Φ Α Σ Η ΝΙΚΟΛΑΤΟΣ, Δ.: Η καθ΄ ης η αίτηση Εφορεία Ελληνικών Εκπαιδευτηρίων Πάφου με δημόσια προκήρυξη κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν το αργότερο μέχρι τις 19.6.09 προσφορές για την εκμετάλλευση των σχολικών κυλικείων της Πάφου. Ο αιτητής ήταν μεταξύ των προσφοροδοτών που υπέβαλαν προσφορά. Οι προσφορές ανοίχθηκαν στις 19.6.09 στην παρουσία των ενδιαφερομένων. Η αξιολόγηση των προσφορών πραγματοποιήθηκε στις 15.7.09 και στις 26.8.09, κατακυρώθηκαν οι προσφορές. Επιτυχούσα προσφοροδότρια για το Ε΄ Δημοτικό Σχολείο Μουττάλου Πάφου, ήταν η κα. Ανδρούλα Ποουτίλου με ποσό 38,00 Ευρώ ανά μαθητή. Η προσφορά του αιτητή ήταν ψηλότερη, με 40,00 Ευρώ ανά μαθητή για το αντίστοιχο κυλικείο του Ε΄ Δημοτικού Πάφου. Με επιστολή ημερ. 31.8.09 πληροφορήθηκε ο αιτητής από την καθ΄ ης η αίτηση Εφορεία ότι η προσφορά του δεν είχε κατακυρωθεί και του επιστράφηκαν τα σχετικά έγγραφα που συνόδευαν την προσφορά του. Αντικείμενο της εξεταζόμενης προσφυγής αποτελεί η απόφαση της καθ΄ ης η αίτηση ημερομηνίας 26.8.09 με την οποία κατακυρώθηκε η προσφορά για την εκμετάλλευση του κυλικείου του Ε΄ Δημοτικού Μουττάλου Πάφου, στην κα. Ποουτίλου. Η ευπαίδευτη συνήγορος του αιτητή έθεσε, μεταξύ των λόγων ακύρωσης, θέμα πάσχουσας σύνθεσης του συλλογικού οργάνου της Σχολικής Εφορείας Πάφου και συνακόλουθα, θέμα παραβίασης των αρχών της αμεροληψίας και της χρηστής διοίκησης επειδή, κατά τις συνεδριάσεις των μελών του σώματος, κατά τον ουσιώδη χρόνο, παρευρίσκονταν αναρμόδια πρόσωπα, δηλαδή πρόσωπα των οποίων η παρουσία δεν προβλεπόταν από το Νόμο. Η παρουσία τους επομένως, καταλήγει η εισήγηση της ευπαίδευτης συνηγόρου του αιτητή, παραβίασε τις αρχές λειτουργίας των διοικητικών οργάνων όπως προδιαγράφονται στη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Συγκεκριμένα, στη συνεδρία ημερομηνίας 26.8.09, κατά τη λήψη της επίδικης απόφασης, παρίστατο και ο κ. Κώστας Κυριάκου ενώ κατά την προηγηθείσα συνεδρία, ημερομηνίας 15 Ιουλίου 2009, παρών ήταν και ο κ. Θεόδωρος Παπαθεοδώρου. Η παρουσία των πιο πάνω προσώπων, προϊσταμένων του Γραφείου της Σχολικής Εφορείας Πάφου, κατά τις πιο πάνω αναφερόμενες κρίσιμες συνεδριάσεις δεν αμφισβητήθηκε από τους καθ΄ ων η αίτηση. Απαντά ωστόσο, στην πιο πάνω επιχειρηματολογία του αιτητή, ο ευπαίδευτος συνήγορος τους, ότι ο λόγος της παρουσίας των πιο πάνω προσώπων, κατά τη διαδικασία της κατακύρωσης των προσφορών, ήταν σαφής και συγκεκριμένος, εφόσον τα πρόσωπα εκείνα παρευρίσκονταν στις συνεδρίες, με μόνο σκοπό την τήρηση και λήψη πρακτικών. Η νόμιμη σύνθεση ενός συλλογικού οργάνου αποτελεί προϋπόθεση για τη λειτουργία του. Οι αρχές της νομολογίας αναφορικά με την απλή παρουσία προσώπων που δεν είναι μέλη του συλλογικού διοικητικού οργάνου, είναι αυστηρή. Η συμμετοχή, έστω και ενός προσώπου που δεν περιλαμβάνεται μεταξύ των μελών του οργάνου (ξένου προς τη σύνθεση του συλλογικού οργάνου κατά τη λήψη απόφασης), επηρεάζει άμεσα τη νόμιμη σύνθεση του. (Δέστε Γ.Μ. Παπαχατζής "Σύστημα του ισχύοντος στην Ελλάδα διοικητικού δικαίου", τόμος 1ος, 6η έκδοση, σελ. 222). Συνακόλουθα, το γεγονός ότι τα πιο πάνω πρόσωπα ήταν παρόντα στις συνεδριάσεις του συλλογικού οργάνου, έστω για σκοπούς τήρησης των πρακτικών, δεν μπορεί να μεταβάλει την κατάσταση. Όπως ανέφερε ο Δικαστής Νικολάου στη Χ" Παυλή ν. Οργανισμού Κυπριακής Γαλακτοκομικής Βιομηχανίας, Υποθ. αρ. 587/95, ημερ. 8.8.1997, και επανέλαβε στην CYPALLET LTD ν. Συμβουλίου Εμπορίας Κυπριακών Πατατών, Υπόθεση Αρ. 113/96, ημερ. 26.11.1998: «... ... η παρουσία τρίτου κατά τη συζήτηση και τη λήψη απόφασης είναι ασυμβίβαστη με τη νόμιμη συγκρότηση του συλλογικού οργάνου. Καθώς αναφέρει ο Παπαχατζής στο σύγγραμμα, 'Σύστημα του Ισχύοντος στην Ελλάδα Διοικητικού Δικαίου', 5η Έκδ.
(1976)σελ. 172: 'Η νεώτερη νομολογία είναι αυστηρή, ακόμα και ως προς την απλή παρουσία προσώπων ξένων προς τη νόμιμη του συλλογικού οργάνου σύνθεση : Σ.τ.Ε. 1036 του 1963, 1045 και 1934 του 1972 κ.λ.π. Εκτός αν είχε έλθει ο αρμόδιος υπηρεσιακός παράγων, με σκοπό την παροχή κατατοπιστικών πληροφοριών και απεχώρησε πριν αρχίσει η συζήτηση: Σ.τ.Ε. 1733 του 1973, 296 του 1974.' Και αυτή είναι η γραμμή που ακολούθησε το Ανώτατο Δικαστήριο: βλ. Avgerinos Nikitas Ltd κ.α. ν. Δήμου Λεμεσού, Υποθ. αρ. 1011/91-1027/91, ημερ. 18 Φεβρουαρίου 1993 και Σοφοκλέους ν. Δήμου Λάρνακας κ.α., Υποθ. αρ. 148/95, ημερ. 12 Σεπτεμβρίου 1996. Η ελαττωματική συγκρότηση του Συμβουλίου σήμαινε και τη μη δυνατότητα λήψης νόμιμης απόφασης.» (Δέστε, επίσης: Υποθ. αρ. 1/2001, Ανδρέα Σιέλη ν. Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου, ημερ. 16.1.2002). Σημειώνω συναφώς ότι σε κανένα μέρος των πρακτικών της Σχολικής Εφορείας αναφέρεται ότι είτε ο κ. Παπαθεοδώρου είτε ο κ. Κυριάκου, αποχώρησαν από τις συνεδρίες της 15.7.09 και της 26.8.09, αντίστοιχα, κατά τη διαδικασία λήψης της απόφασης. Με βάση τα γεγονότα της εξεταζόμενης υπόθεσης και τις θεμελιωμένες αρχές που διέπουν το εγειρόμενο ζήτημα, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η εισήγηση του αιτητή περί κακής σύνθεσης ευσταθεί, εφόσον δεν πρέπει να παρευρίσκονται κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων των συλλογικών οργάνων αναρμόδια πρόσωπα, δηλαδή πρόσωπα των οποίων η παρουσία δεν προβλέπεται από το Νόμο, έστω και αν δεν λαμβάνουν μέρος στη διαδικασία αυτή. Το ζήτημα της κακής σύνθεσης έχει τεθεί και από άλλη άποψη. Αναφέρει συγκεκριμένα, η ευπαίδευτη συνήγορος του αιτητή, ότι από τα πρακτικά της συνεδρίας ημερομηνίας 15.7.09 φαίνεται ότι παρόντες μεταξύ των μελών του σώματος ήταν και οι κύριοι Παναγιώτης Χαραλάμπους και Σωκράτης Σωκράτους και ότι απουσίαζε το μέλος κ. Κυριάκος Χ΄΄ Κυριάκου, ο οποίος ήταν και ο ταμίας του σώματος. Σε εκείνη τη συνεδρία είχε γίνει και η προσωπική συνέντευξη των τεσσάρων ψηλότερων προσφοροδοτών του κάθε κυλικείου. Κατά τη λήψη της απόφασης για κατακύρωση των προσφορών, στη συνεδρία στις 26.08.09, τα μέλη Π. Χαραλάμπους και Σ. Σωκράτους απουσίαζαν χωρίς να καταγραφεί, στο σχετικό πρακτικό, οποιοσδήποτε λόγος για την απουσία τους και χωρίς να φαίνεται κατά πόσον είχαν έγκαιρα και νομότυπα κληθεί. Η απουσία των δύο μελών από την προαναφερόμενη συνεδρία της καθ' ης η αίτηση Σχολικής Εφορείας , καταλήγει η εισήγηση, πλήττει τη νομιμότητα της σύνθεσης της, γιατί τα μέλη εκείνα ήταν παρόντα όταν έγινε η συνέντευξη του αιτητή, και δεν ήταν παρόντα κατά την επιλογή των επιτυχόντων προσφοροδοτών. Περαιτέρω, αναφέρει η ευπαίδευτη συνήγορος του αιτητή, παρόλο που στην τελευταία συνεδρία παρίστατο ο ταμίας του σώματος κ. Κυριάκος Χ΄΄ Κυριάκου, δεν αναφέρεται πουθενά κατά πόσον είχε ενημερωθεί για το περιεχόμενο της προηγηθείσας συνεδρίας της 15.7.09, κατά την οποία απουσίαζε . Είναι βάσιμες οι πιο πάνω παρατηρήσεις της ευπαίδευτης συνηγόρου του αιτητή και πράγματι, διαπιστώνω ότι τίποτε δεν αναφέρεται στο σχετικό πρακτικό της συνεδρίας ημερ. 26.08.09, κατά πόσον ο ταμίας, κ. Κυριάκος Χ΄΄ Κυριάκου, είχε ενημερωθεί για το περιεχόμενο της προηγηθείσας συνεδρίας ημερομηνίας 15.7.09, κατά την οποία απουσίαζε. Ούτε επίσης καταγράφεται ο λόγος για την απουσία των προαναφερόμενων συγκεκριμένων μελών. Επομένως είναι αδύνατο να ελεγχθεί εάν η απουσία τους κατά την ημερομηνία λήψης της επίδικης απόφασης οφειλόταν σε οποιοδήποτε εξ αντικειμένου κώλυμα που καθιστούσε αδύνατη την παρουσία τους. Ως θέμα αρχής ένα συλλογικό όργανο οφείλει να συζητεί και να λαμβάνει απόφαση για το συγκεκριμένο ζήτημα που το απασχολεί στη βάση διαδικασίας που διεξάγεται από τα ίδια μέλη, καθόλη τη διάρκεια της συζήτησης. Στο άρθρο 22 του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου αρ. 158(Ι)/99, αναφέρεται, επί λέξει ότι : «Η διαδικασία συζήτησης και λήψης απόφασης για ορισμένο θέμα πρέπει να διεξάγεται από την αρχή μέχρι το τέλος από τα ίδια μέλη του συλλογικού οργάνου. ...............................» Η νομολογία είναι αυστηρή και ως προς την πιο πάνω αρχή και ως προς την προσέγγιση ζητημάτων σύνθεσης συλλογικού οργάνου εξ απόψεως νομιμότητας. Η πρόσφατη απόφαση της Ολομέλειας στην Α.Ε. 132/2007, Πειθαρχικό Συμβούλιο Ιατρών v. Δρ. Νίκου Παυλίδη κ.α, ημερ. 20 Μαΐου 2010, είναι καθοδηγητική ως προς το ζήτημα. Ενόψει των όσων έχουν λεχθεί, κρίνω ότι η προσβαλλόμενη απόφαση πάσχει νομικά, λόγω κακής σύνθεσης του συλλογικού οργάνου. Εφόσον κρίνεται ότι η σύνθεση της Επιτροπής πάσχει, όλη η ακολουθηθείσα διαδικασία καθίσταται επίσης τρωτή. Κρίνω όμως ορθό να καταγραφούν οι θέσεις του Δικαστηρίου και επί της εισήγησης της ευπαίδευτης συνηγόρου του αιτητή, ότι η προσβαλλομένη απόφαση είναι τρωτή και για το λόγο ότι είναι αναιτιολόγητη. Προς υποστήριξη της πιο πάνω εισήγησής της, η ευπαίδευτη συνήγορος είπε ότι δεν έχουν καταγραφεί στα σχετικά πρακτικά οι λόγοι που οδήγησαν στην κατακύρωση της συγκεκριμένης προσφοράς και ότι η Εφορεία δεν προέβη σε οποιαδήποτε αξιολόγηση των προσφορών. Θα έπρεπε επίσης, για σκοπούς διαφάνειας και καθαρότητας της απόφασης, υποβάλλει η ευπαίδευτη συνήγορος του αιτητή, να είχε επίσης καταγραφεί και το κατά πόσο η απόφαση του σώματος ήταν ομόφωνη και σε περίπτωση που κάτι τέτοιο δεν συνέβαινε, θα έπρεπε και πάλι να είχε καταγραφεί ονομαστικά η ψηφοφορία είτε υπέρ είτε κατά. Ελλείψει των πιο πάνω στοιχείων, καταλήγει η εισήγηση, οι καθ' ων η αίτηση ενήργησαν κατά τρόπο μη διαφανή που αντιβαίνει τις αρχές του διοικητικού δικαίου και καθιστά την προσβαλλόμενη απόφαση μεμπτή και ως αναιτιολόγητη. Η πιο πάνω εισήγηση περί έλλειψης αιτιολογίας της προσβαλλόμενης απόφασης ευσταθεί. Είναι ορθή η επισήμανση ότι προκύπτει από τα πρακτικά των αντίστοιχων συνεδριάσεων ότι η Εφορεία δεν προέβη σε οποιαδήποτε αξιολόγηση των προσφορών και ότι δεν διεξήχθη συζήτηση μεταξύ των μελών της για να αποφασιστεί ποια από τις προσφορές ήταν η καλύτερη, με αποτέλεσμα να παραμένουν άγνωστοι οι λόγοι που λήφθηκαν υπόψη στη διαμόρφωση της προσβαλλόμενης απόφασης και που οδήγησαν στην επιλογή της προσφοράς του ενδιαφερόμενου προσώπου. Επί του προκειμένου εγείρεται επίσης και το ερώτημα, πώς αποφασίστηκε να κατακυρωθεί η προσφορά στην κα. Ποουτίλου, εφόσον αυτή του αιτητή ήταν ψηλότερη. Έχει νομολογιακά κριθεί ότι η αναγραφή των τελικών προτιμήσεων των μελών συλλογικού οργάνου δεν πληροί το στοιχείο της αιτιολόγησης που συνιστά, σύμφωνα με τις αρχές του διοικητικού δικαίου, θεμελιακή αρχή της χρηστής διοίκησης. Η έλλειψη στοιχείων για οποιαδήποτε ανταλλαγή απόψεων, συζήτηση και την προσωπική επιλογή εκάστου των μελών του διοικητικού οργάνου, επί των προσφορών, καθιστά την προσβαλλόμενη απόφαση μεμπτή, και ως αναιτιολόγητη. Για τους λόγους που προσπάθησα να εξηγήσω, η προσφυγή επιτυγχάνει και η προσβαλλόμενη απόφαση ακυρώνεται. Έξοδα €1.200.-, πλέον Φ.Π.Α., αν υπάρχει, υπέρ του αιτητή. Μ.Μ. ΝΙΚΟΛΑΤΟΣ, Δ. /ΕΑΠ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο