ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΓΕΙΑΣ, Υπόθεση Αρ. 856/2012, 17/10/2014 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:AD:2014:D794 ΑΝΩΤΑΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ (Υπόθεση Αρ. 856/2012) 17 Οκτωβρίου, 2014 [ΝΙΚΟΛΑΤΟΣ, Π.] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΡΘΡΑ 25, 28, 35 ΚΑΙ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ, Αιτητής, ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΓΕΙΑΣ, Καθ΄ ων η αίτηση. ____________________ Μ. Φλωρέντζος με Α.Σ. Αγγελίδη, για τον Αιτητή. Λ. Γρηγορίου (κα.), Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους Καθ΄ ων η αίτηση. Α Π Ο Φ Α Σ Η ΝΙΚΟΛΑΤΟΣ, Π.: Ο αιτητής, με επιστολή του προς το Υπουργείο Υγείας, ημερομηνίας 09/02/2011, ζήτησε την κάλυψη εξόδων αγοράς φαρμάκου από τον ιδιωτικό τομέα. Το αίτημα του απορρίφθηκε για τους λόγους που σημειώθηκαν στη σχετική επιστολή, ημερομηνίας 08/04/2011, το περιεχόμενο της οποίας παρατίθεται αυτούσιο πιο κάτω: «Αξιότιμε κύριε, Έχω οδηγίες να αναφερθώ στην επιστολή σας με αίτημα όπως το Υπουργείο Υγείας επιδοτήσει έξοδα θεραπείας στον ιδιωτικό τομέα και να σας πληροφορήσω ότι το αίτημα σας εξετάστηκε, αλλά δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε θετικά, γιατί δεν ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις που θέτουν οι σχετικοί κανονισμοί του Σχεδίου Παροχής Οικονομικής Αρωγής για Υπηρεσίες Υγείας που δεν προσφέρονται στο Δημόσιο Τομέα. Συναφώς αναφέρεται ότι η Επιτροπή Ειδικών Ιατρών, αφού μελέτησε την περίπτωση σας, έκρινε ότι οι εξετάσεις για ηλικιακή εκφύλιση ωχράς γίνονται σε όλα τα κυβερνητικά νοσοκομεία καθώς και ενδοβόλβιες ενέσεις.» Με νέο αίτημά του, ο αιτητής ζήτησε από την αρμόδια αρχή επανεξέταση της περίπτωσής του. Στις 23/08/2011, ο αιτητής έλαβε απορριπτική επιστολή, στην οποία αναφέρονταν τα ακόλουθα σχετικά: «Θέμα: Αίτημα για επανεξέταση του αιτήματος σας από το Αναθεωρητικό Συμβούλιο. Έχω οδηγίες να αναφερθώ στην επιστολή σας προς τον Υπουργό Υγείας και να σας ενημερώσω ότι με βάση το Σχέδιο Παροχής Οικονομικής Αρωγής για υπηρεσίες Υγείας που δεν προσφέρονται στο Δημόσιο τομέα, άρθρο 10 το αίτημα σας αφού εξετάστηκε από την Αρμόδια Αρχή η οποία έλαβε υπόψη τις απόψεις του Αναθεωρητικού Συμβουλίου έχει απορριφθεί. Σημειώστε ότι το Αναθεωρητικό Συμβούλιο ήταν σύμφωνο με την γνωμοδότηση της επιτροπής ειδικών Οφθαλμολογίας ότι η θεραπευτική αγωγή με ενδουαλοειδικές ενέσεις γίνεται σε όλα τα κρατικά νοσηλευτήρια. Στα κρατικά νοσηλευτήρια χορηγείται το MACUGEN το οποίο είναι φάρμακο της ίδιας κατηγορίας (αντί VGF) με το LUCENTlS. Επίσης, η εξέταση φλουοροαγγειογραφίας γίνεται στα κρατικά νοσηλευτήρια Λευκωσίας και Λάρνακας. Η εξέταση OCT δεν γίνεται στα κρατικά νοσηλευτήρια αλλά επιχορηγείται κατόπιν εισήγησης του θεράποντα κυβερνητικού οφθαλμίατρου και μετά από έγκριση της Επιτροπής Ειδικών Οφθαλμολογίας.» Στη συνέχεια ο αιτητής με επιστολή του 17/10/2011 αποτάθηκε στον Υπουργό Υγείας. Παραθέτω αυτούσιο το περιεχόμενο της επιστολής του εκείνης: «Αποτείνομαι σ' εσάς απεγνωσμένα. Βρίσκομαι σε πορεία τύφλωσης 'Ήδη το δεξί μου μάτι έχει σχεδόν τυφλωθεί. Και τούτο λόγω κακής φαρμακευτικής αγωγής. Προσπαθώ να περισώσω το αριστερό μου μάτι. Αυτό μπορεί να γίνει με το ενέσιμο φάρμακο Lucentis, κατά τριμηνιαία περίπου δόση, βάσει επιστημονικής γνωμάτευσης. Ζω με την σύνταξή μου που είναι €864 και δυστυχώς δεν μπορώ να αγοράζω το Lucentis που κοστίζει €1.550. Ζητώ επιχορήγηση για να σώσω το υπόλοιπο της όρασης μου . Ζητώ κάλυψη των ιατρικών μου 7 δαπανών μέχρι σήμερα για τις οποίες συνήψα δάνεια. Δυστυχώς, το Αναθεωρητικό Συμβούλιο απέρριψε τον Αύγουστο το αίτημα μου για παροχή επιχορήγησης και κάλυψη των μέχρι τώρα εξόδων μου με το άκρως αντιεπιστημονικό αιτιολογικό ότι το φάρμακο Macugen είναι το ίδιο με το Lucentis, ενώ είναι πιο επικίνδυνο από το Avastin που χρησιμοποίησα και έχασα την όρασή μου στο δεξί μου μάτι. Σας αποστέλλω, για επιβεβαίωση του γεγονότος ότι για την περίπτωση μου μόνο το Lucentis ενδείκνυται, πρόσφατο (13/10/11) πιστοποιητικό της οφθαλμιάτρου του Μακάρειου Νοσοκομείου, Δρος Ανδριάνας Σπαστρή. Επίσης σας αποστέλλω και σχετικά πιστοποιητικά του Δρος Lyndom Da Cruz και του Δρος Ποταμίτη. Κύριε Υπουργέ, Παρακαλώ θερμά να επέμβετε για να σωθεί το μάτι μου και για να μου δοθεί αποζημίωση για τα έξοδά μου (€28.560) μέχρι τώρα, όπως εμφαίνονται στον επισυναπτόμενο κατάλογο του Οφθαλμολογικού Κέντρου Πάνθεο. Εντός Νοεμβρίου χρειάζομαι νέα ένεση Lucentis. Δεν έχω χρήματα για να την αγοράσω. Είμαι καταχρεωμένος λόγω δανείων για κάλυψη του προαναφερθέντος ποσού, των Ευρώ 28.560, το οποίο και απαιτώ δικαιωματικά, διότι όπως καταδεικνύεται από τα όσα περιέχονται στον Φάκελο μου αναγκάστηκα να προσφύγω στον ιδιωτικό τομέα.» O Υπουργός σημείωσε χειρόγραφα στο πάνω μέρος της επιστολής εκείνης: «Αν. Διευθυντή Φαρμακευτικών Υπηρεσιών. Να με ενημερώσετε. Φαίνεται να έχει δίκαιο για το Lucentis.» Το θέμα επανεξετάστηκε από το Αναθεωρητικό Συμβούλιο το οποίο ζήτησε τις απόψεις από τις Φαρμακευτικές Υπηρεσίες. Στη συνέχεια ο αιτητής πληροφορήθηκε με σχετική επιστολή ημερομηνίας 14/3/2012, την οποία παραθέτω αυτούσια πιο κάτω, για την απόρριψη του αιτήματός του: «Αίτημα για κάλυψη εξόδων αγοράς φαρμάκου από τον ιδιωτικό τομέα. 'Έχω οδηγίες να αναφερθώ στην επιστολή σας προς το Γενικό Διευθυντή Υπουργείου Υγείας για κάλυψη εξόδων αγοράς φαρμάκου από τον ιδιωτικό τομέα και να σας πληροφορήσω ότι τα μέλη του Αναθεωρητικού Συμβουλίου μελετώντας την περίπτωσή σας και λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση του Αν. Διευθυντή των φαρμακευτικών Υπηρεσιών εμμένουν στην αρχική τους εισήγηση ότι η θεραπευτική αγωγή με ενδουαλοειδικές ενέσεις γίνεται σε όλα τα κρατικά νοσηλευτήρια με τη χορήγηση του φαρμάκου MACUGEN. Το MACUGEN όπως και το LUCENTlS είναι φάρμακα της ίδιας κατηγορίας και δεν υπάρχει συγκριτική μελέτη που να αποδεικνύει ότι το ένα φάρμακο υπερτερεί του άλλου. Ως εκ τούτου δεν μπορεί να ικανοποιηθεί το αίτημά σας, σύμφωνα με τους κανονισμούς του Σχεδίου Παροχής οικονομικής αρωγής για Υπηρεσίες Υγείας που δεν προσφέρονται στο Δημόσιο τομέα.» Τη νομιμότητα της προαναφερόμενης απόφασης προσβάλλει ο αιτητής με την παρούσα προσφυγή. Ο ευπαίδευτος συνήγορος του αιτητή υποδεικνύει ότι την πιο πάνω επιστολή υπογράφει κάποια υπάλληλος «για Γενικό Διευθυντή Υπουργείο Υγείας» χωρίς όμως να υπάρχει η οποιαδήποτε έγγραφη απόφαση ή σημείωμα ότι μελέτησε και έλαβε την απόφαση πράγματι ο ίδιος ο Γενικός Διευθυντής και ότι αυτός έδωσε τη συγκεκριμένη εντολή στη Λειτουργό να την υπογράψει αντί ο ίδιος. Πάντοτε τούτο, αναφέρει συναφώς ο ευπαίδευτος συνήγορος, υπό την αμφισβήτηση ότι, ο Γενικός Διευθυντής είχε αρμοδιότητα να αποφασίσει ο ίδιος. Στο σχετικό «Σχέδιο Παροχής οικονομικής Αρωγής» στο άρθρο 11
(3)υποδεικνύει ο ευπαίδευτος συνήγορος του αιτητή, προνοείται ότι: «Ο Υπουργός, αφού λάβει υπόψη το περιεχόμενο της έκθεσης του Συμβουλίου και της έκθεσης του θεράποντα ιατρού, εξετάζει την αίτηση το ταχύτερο δυνατό και κοινοποιεί την απόφαση του στον ενδιαφερόμενο ασθενή η οποία θα πρέπει να είναι επεξηγηματική, σαφής και κατανοητή». Σύμφωνα και πάλι με τον ευπαίδευτο συνήγορο του αιτητή, ο Υπουργός Υγείας, είναι το μοναδικό αρμόδιο όργανο που τελικά αποφασίζει και κοινοποιεί την απόφαση στον ασθενή. Η διάταξη δεν προβλέπει εκχώρηση της εξουσίας αυτής σε άλλο ή το Γενικό Διευθυντή, υποδεικνύει ο ευπαίδευτος συνήγορος του αιτητή. Στην υπόθεση της Ολομέλειας, Κούτσιου ν. Δημοκρατίας
(2001)3 ΑΑΔ 987, τονίστηκε ότι τα διοικητικά όργανα πρέπει να τηρούν έγγραφες καταχωρήσεις (written records) των αποφάσεων τους. Αυτό επιβάλλεται από τις αρχές της χρηστής διοίκησης[1]. Στην υπόθεση εκείνη, υποδεικνύει ο ευπαίδευτος συνήγορος του αιτητή, δεν υπήρχε καταγραμμένη απόφαση της αρμόδιας αρχής - του Υπουργού ή του Γενικού Διευθυντή - για την μετάθεση της εφεσείουσας. Ούτε ήταν καταγραμμένη οποιαδήποτε απόφαση του Υπουργού ή του Γενικού Διευθυντή, ούτε διατυπώνονταν οι λόγοι που υπαγόρευαν την μετάθεση, λέχθηκαν τα εξής: «Στην απουσία έγγραφης καταχώρισης που να επιβεβαιώνει ότι η απόφαση για τη μετάθεση έχει ληφθεί από το όργανο στο οποίο ο Νόμος έχει εναποθέσει την σχετική αρμοδιότητα θεωρούμε ότι το τεκμήριο της κανονικότητας των διοικητικών πράξεων δεν διαθέτει την εμβέλεια να ενδύει με τον μανδύα της νομιμότητας τα όσα χρειάζονται να συντελεσθούν για να διενεργηθεί νόμιμα μια μετάθεση - καταγράφονται στις παραγρ.
(1)-
(3), πιο πάνω. Αντίθετη προσέγγιση θα ισοδυναμούσε με καταστρατήγηση των Αρχών της χρηστής διοίκησης οι οποίες υπαγορεύουν την τήρηση εγγράφων καταχωρίσεων το δε τεκμήριο της κανονικότητας θα προσέφερε ασυλία σε πράξεις αναρμοδίων οργάνων με τη δικαιολογία ότι είχαν ενεργήσει ύστερα από οδηγίες των αρμοδίων οργάνων». Ο αιτητής, υποστηρίζει περαιτέρω ότι η απόφαση πάρθηκε χωρίς καμία έρευνα, αφού στην επιστολή με την οποία του κοινοποιήθηκε η απόφαση της διοίκησης, δεν περιλαμβανόταν κάποια ουσιαστική απάντηση στο πρόβλημά του. Διατείνεται στη συνέχεια ο ευπαίδευτος συνήγορος του αιτητή ότι ο καθ' ου η αίτηση, που κατά το «Σχέδιο Αρωγής» ήταν ο Υπουργός, δεν ερεύνησε το όλο ζήτημα και δεν προέβηκε στα αναγκαία διαβήματα με σκοπό να διαπιστώσει κατά πόσο ήταν ορθή η γνωμάτευση της κυβερνητικής οφθαλμιάτρου, 13.10.2011 σχετικά με την κρισιμότητα της κατάστασης του αιτητή και την αναγκαιότητα χορήγησης του αιτηθέντος φαρμάκου. Κατά την εισήγηση του αιτητή, η απουσία οποιασδήποτε αναφοράς στην γνωμάτευση εκείνη συνιστά παράλειψη δέουσας έρευνας και ύπαρξη πλάνης ως προς τα γεγονότα της υπόθεσης. Συμφωνώ με τους πιο πάνω ισχυρισμούς που προβλήθηκαν από τον ευπαίδευτο συνήγορο του αιτητή. Εν πρώτοις, σημειώνω ότι πράγματι δεν εντόπισα στο διοικητικό φάκελο σχετική βεβαίωση ή/και απόφαση ή/και σημείωμα που να επιβεβαιώνει ή να πιστοποιεί την εκχώρηση της αρμοδιότητας του Υπουργού, στο Γενικό Διευθυντή. Σημειώνω επίσης ότι ελλείπει από το διοικητικό φάκελο πρακτικό που να καταγράφει την απόφαση του Υπουργού. Ούτε υπάρχει κάποια έγγραφη καταχώρηση απόφασης ή νόμιμης εξουσιοδότησης από Γενικό Διευθυντή προς υπάλληλο του Υπουργείου. Πέραν των πιο πάνω, σημειώνω συναφώς ότι προβλέπονται ρητά στο Σχέδιο, στο άρθρο 11
(2)
(3)και τα εξής: «
- Όταν οι λόγοι της αίτησης για επανεξέταση αφορούν τη γνωμοδότηση της Επιτροπής, ο Υπουργός, αφού ζητηθούν οι απόψεις του θεράποντος ιατρού όπου χρειάζεται, παραπέμπει την υπόθεση στο Συμβούλιο, για γνωμοδότηση. Το Συμβούλιο υποβάλλει εντός επτά εργάσιμων ημερών πλήρως αιτιολογημένη και εμπεριστατωμένη έκθεση προς τον Υπουργό Υγείας.
- Ο Υπουργός, αφού λάβει υπόψη το περιεχόμενο της έκθεσης του Συμβουλίου και της έκθεσης του θεράποντος γιατρού, εξετάζει την αίτηση το ταχύτερο δυνατό και κοινοποιεί την απόφαση στον ενδιαφερόμενο ασθενή, η οποία θα πρέπει να είναι επεξηγηματική, σαφής και κατανοητή». Ο κίνδυνος για ολοκληρωτική απώλεια της όρασης του αιτητή, από αδυναμία να πληρώνει το κατά ισχυρισμόν μόνον ενδεδειγμένο και βοηθητικό φάρμακο, ήταν πρόδηλος και σαφώς, συνιστούσε κρίσιμο θέμα, και καθοριστικό για τον τρόπο ζωής του αιτητή. Τουλάχιστον, θα μπορούσε η Διοίκηση, στα πλαίσια, δέουσας έρευνας να ζητήσει πρόσθετες διευκρινίσεις από τον αιτητή ή/και από τους θεράποντες ιατρούς του και να αναζητήσει να μάθει αν τα όσα ανέφερε η κυβερνητική ιατρός στην έκθεση της ήταν ορθά και μπορούσαν να επιβεβαιωθούν. Σύμφωνα με το άρθρο 26
(1)(α) του Νόμου 158
(1)/99: «26.-
(1)Οι διοικητικές πράξεις οι οποίες εκδίδονται έπειτα από άσκηση διακριτής εξουσίας πρέπει να είναι επαρκώς και δεόντως αιτιολογημένες, ιδίως όταν πρόκειται για πράξεις οι οποίες (α) είναι δυσμενείς για το διοικούμενο». Η επάρκεια της αιτιολογίας κρίνεται ανάλογα με τα περιστατικά και τη φύση της κάθε υπόθεσης. Δεν είναι ζήτημα έκτασης του λεκτικού της αιτιολογίας, αλλά ουσίας περιεχομένου, ώστε να ικανοποιούνται τα κριτήρια της διοικητικής δικαιοσύνης[2]. Επίσης το άρθρο 52
(3)του Νόμου 158
(1)/99 προβλέπει: «
(3)Αν η διοίκηση έχει να επιλέξει μεταξύ δύο ή περισσοτέρων νομίμων λύσεων, οφείλει να προτιμήσει εκείνη που είναι λιγότερο επαχθής για το διοικούμενο». Περαιτέρω το άρθρο 28 του Νόμου 158
(1)/99 ορίζει ότι: «28.
(1)Η αιτιολογία μιας διοικητικής πράξης πρέπει να είναι σαφής, ώστε να μην αφήνει αμφιβολίες ως προς το ποιος ήταν ο πραγματικός λόγος που οδήγησε το διοικητικό όργανο στη λήψη της απόφασης.
(2)Δεν αποτελεί επαρκή αιτιολογία η αναφορά στην απόφαση γενικών χαρακτηρισμών που μπορούν να εφαρμοστούν και να ισχύουν για κάθε περίπτωση ούτε η απλή αναφορά των γενικών όρων του νόμου που μπορούν να τύχουν εφαρμογής σε οποιαδήποτε περίπτωση». Το ίδιο το Σχέδιο, στο άρθρο 11
(3), προβλέπει επίσης ότι η απόφαση του Υπουργού «θα πρέπει να είναι επεξηγηματική, σαφής και κατανοητή». Στην προκείμενη περίπτωση το αίτημα του αιτητή απορρίφθηκε, με τρόπο που καταστρατηγεί κατά την κρίση μου τις πιο πάνω βασικές αρχές διοικητικού δικαίου εφόσον στην επιστολή καταγράφεται απλά η τελική γνώμη του Αναθεωρητικού Συμβουλίου, και παρέχεται ξανά η ίδια αιτιολογία περί ύπαρξης φαρμάκου ίδιας κατηγορίας (παρόλο που υπήρχε το ιδιόχειρο σημείωμα του Υπουργού όπου, αναφέρει πως ο αιτητής έχει δίκαιο). Τούτο δε χωρίς να αποκαλύπτεται οποιαδήποτε έρευνα, βεβαίωση ή πιστοποιητικό που πράγματι να αποδεικνύει το αληθές της αιτιολογίας του Υπουργείου. Για τους λόγους που προσπάθησα να εξηγήσω, η προσφυγή επιτυγχάνει και εκδίδεται απόφαση ως η παράγραφος Α του παρακλητικού της. Έξοδα €1.000.-, πλέον Φ.Π.Α., αν υπάρχει, υπέρ του αιτητή. Μ.Μ. ΝΙΚΟΛΑΤΟΣ, /ΕΑΠ. Π. [1] Δέστε: Georghiades ν. RepubIic
(1966)3 CLR 252, 283, Medcon Construction and Others ν. Republic
(1968)3 CLR 535, 543, Kyprianou and Others (Νο. 2) ν. Republic
(1975)3 CLR 187. [2] Δέστε: Δημοκρατία ν. Σταύρου
(1993)3 Α.Α.Δ. 71, cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο