ΝΙΙΚΟΥ ΣΑΒΒΑ ΠΑΡΤΑΣΗ ν. ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΗΣΕΩΣ κ.α., Υπόθεση Αρ. 789/2012, 6/11/2014 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:AD:2014:D852 ΑΝΩΤΑΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ (Υπόθεση Αρ. 789/2012) 6 Νοεμβρίου, 2014 [ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, Δ/ΣΤΗΣ] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ: ΝΙΚΟΥ ΣΑΒΒΑ ΠΑΡΤΑΣΗ, Αιτητή, και ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ
- ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΗΣΕΩΣ,
- ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ,
- ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Καθ΄ων η αίτηση. ______ Π. Σιακαλλής, για τον αιτητή Ελ. Γαβριήλ (κα), για τους καθ΄ ων η αίτηση ______ Α Π Ο Φ Α Σ Η ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, Δ.: Ο αιτητής ήταν ο ιδιοκτήτης των τεμαχίων 64 και 563 του Φ/Σχ. ΧΧΧ/28.Ε.1, στη Λακατάμια, μέρος των οποίων απαλλοτριώθηκε δυνάμει του Διατάγματος Απαλλοτρίωσης Δ.Π.1785 ημερομηνίας 25.10.1991 για τη δημιουργία δρόμου προς εξυπηρέτηση των συγκοινωνιακών αναγκών της ευρύτερης περιοχής Λευκωσίας. Είκοσι και πλέον χρόνια μετά την απαλλοτρίωση, στις 23.1.12, ο αιτητής διεκδίκησε μέσω δικηγόρου την επιστροφή των κτημάτων του προβάλλοντας ότι, παρά το μεσολαβήσαν μεγάλο χρονικό διάστημα, τα κτήματα δεν χρησιμοποιήθηκαν για το σκοπό για τον οποίο απαλλοτριώθηκαν ή ο εν λόγω σκοπός κατέστη ανέφικτος. Χωρίς όμως οποιαδήποτε ανταπόκριση, με αποτέλεσμα ο αιτητής να καταχωρίσει στις 16.5.2012 την παρούσα προσφυγή, με την οποία ζητά Δήλωση του Δικαστηρίου ότι η συνεχιζόμενη παράλειψη των καθ΄ ων η αίτηση να του επιστρέψουν τα κτήματά του είναι άκυρη και/ή παράνομη και/ή χωρίς κανένα νομικό αποτέλεσμα καθότι ο σκοπός για τον οποίο απαλλοτριώθηκαν έχει εγκαταλειφθεί και/ή δεν έχει επιτευχθεί εντός της προβλεπόμενης από το Νόμο προθεσμίας. Η προσφυγή προσέκρουσε σε ένσταση των καθ΄ων η αίτηση, αλλά πριν από την καταχώριση, στις 29.11.12, απέστειλαν στον αιτητή επιστολή με την οποία τον πληροφορούσαν ότι ο σκοπός της απαλλοτρίωσης δεν έχει εγκαταλειφθεί «. αλλά αντίθετα το Κράτος ήδη προχωρά με την ετοιμασία της Μελέτης λεπτομερών Κατασκευαστικών Σχεδίων, με βάση τα οποία θα προχωρήσει στην υλοποίηση του Έργου, μόλις το επιτρέψουν οι Δημοσιονομικές Συνθήκες». Επιπρόσθετα τον πληροφορούσαν ότι «. δεν θα επωφεληθεί ουσιαστικά από την ανάκτηση της περιουσίας του, καθώς αυτή παραμένει δεσμευμένη, με βάση τη χάραξη του αναφερόμενου Δρόμου στο Τοπικό Σχέδιο Λευκωσίας». Είναι λοιπόν κοινός τόπος ότι εικοσιτρία χρόνια μετά την απαλλοτρίωση καμιά εργασία δεν έχει εκτελεσθεί στα ακίνητα για τη δημιουργία του δρόμου και, ακόμη, το Κράτος βρίσκεται στο στάδιο «.της Μελέτης λεπτομερών Κατασκευαστικών Σχεδίων, με βάση τα οποία θα προχωρήσει στην υλοποίηση του Έργου, μόλις το επιτρέψουν οι Δημοσιονομικές Συνθήκες». Με αυτό το δεδομένο είναι η θέση του αιτητή ότι οι καθ΄ ων η αίτηση υποχρεούνται να του επιστρέψουν τα κτήματα του στην τιμή που τα απέκτησαν και σχετικά επικαλέστηκαν τις πρόνοιες του άρθρου 15
(1)[1] του περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης Νόμου του 1962 (Ν.15/1962) και 23.5[2] του Συντάγματος ως και την πλούσια νομολογία επί του ζητήματος. Τις ίδιες νομοθετικές/συνταγματικές πρόνοιες και την ίδια νομολογία επικαλέστηκαν και οι καθ΄ ων η αίτηση, οι οποίοι υπόβαλαν ότι δεν υποχρεούνται σε επιστροφή των κτημάτων αφού ο σκοπός της απαλλοτρίωσης δεν έχει εγκαταλειφθεί και ούτε έχει καταστεί ανέφικτος. Εν πάση περιπτώσει, υπόβαλαν, ο αιτητής απέτυχε να αποδείξει ότι η διοίκηση δεν προέβη στις ευλόγως αναγκαίες ενέργειες για την υλοποίηση του έργου. Το ότι δε ο σκοπός της απαλλοτρίωσης είναι εφικτά υλοποιήσιμος προκύπτει και από το γεγονός ότι τα επίδικα κτήματα περιλήφθηκαν στη Λευκή Ζώνη, η οποία αποφασίστηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο στις 11.5.12 με σκοπό τη διασφάλιση της όδευσης του Περιμετρικού Αυτοκινητόδρομου Λευκωσίας. Εξέτασα με την αρμόζουσα προσοχή τις εκατέρωθεν θέσεις. Οι αρχές που διέπουν το θέμα, κάτω από το πρίσμα του άρθρου 23.5 του Συντάγματος και του άρθρου 15 του Ν.15/1962, συζητήθηκαν και αποκρυσταλλώθηκαν από την Πλήρη Ολομέλεια στη Ζήνων Ευθυμιάδης Εστέϊτς Λτδ ν. Δημοκρατίας
(2006)3 Α.Α.Δ.166. Όπως αποσαφηνίστηκε, ναι μεν δεν επιβάλλεται η εκπλήρωση του σκοπού της απαλλοτρίωσης εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας των τριών ετών, αλλά επιβάλλεται η λήψη ενεργειών που ευλόγως, αναλόγως του έργου, απαιτούνται ώστε εμπράκτως να καθίσταται εφικτός ο σκοπός. Παραθέτω αυτούσιο το σχετικό μέρος από την εν λόγω αυθεντία: «Συμμεριζόμαστε την ανησυχία που εκφράστηκε στη Συμεωνίδης και φρονούμε ότι η παραπομπή στο εφικτά υλοποιήσιμο του σκοπού της απαλλοτρίωσης αποκαθιστά την ορθή διατύπωση του συνταγματικού κριτηρίου η οποία συναρτά την εφαρμογή του Άρθρου 23.5 προς τη διαρκή υποχρέωση της διοίκησης να χρησιμοποιήσει το κτήμα για το σκοπό για τον οποίο απαλλοτριώθηκε και έτσι να καθιστά συνεχώς, και βεβαίως όχι μόνο μέσα στην περίοδο των τριών ετών από την απαλλοτρίωση, εφικτά πραγματοποιήσιμο το σκοπό αυτό. Το να τίθεται το ερώτημα με άλλους όρους, δηλαδή κατά πόσο ο σκοπός της απαλλοτρίωσης εγκατελείφθη ή δεν κατέστη ανέφικτος, δεν συνιστά απλώς αλλαγή έμφασης αλλά εμπεριέχει τον κίνδυνο να διολισθήσει η διερεύνηση από τα πραγματικά αντικειμενικά δεδομένα που διέπουν το εφικτά πραγματοποιήσιμο του σκοπού σε πεδίο όχι πολύ πέραν των υποκειμενικών διαθέσεων της διοίκησης με ανάλογες συνέπειες, ως εκ της προκύπτουσας διαφοροποίησης του επιπέδου των απαιτούμενων ενεργειών της διοίκησης, στο αποτέλεσμα της όποιας συγκεκριμένης υπόθεσης. Το βάρος στον πρώην ιδιοκτήτη δεν είναι να αποδείξει ότι ο σκοπός της απαλλοτρίωσης εγκατελείφθη ή δεν κατέστη ανέφικτος, αλλά ότι η διοίκηση δεν προέβη στις ενέργειες εκείνες που, αναλόγως βεβαίως της περίπτωσης, θα εκρίνοντο ευλόγως αναγκαίες προς υλοποίηση του έργου. Η σαφής ορολογία του Άρθρου 23.5 αντανακλά δεόντως την αντίληψη μας για την ουσιαστική διάσταση του όπως την έ-ουμε εκφράσει.» Η νομολογία, λοιπόν, έχει αποσαφηνίσει ότι το βάρος στον πρώην ιδιοκτήτη δεν είναι να αποδείξει ότι ο σκοπός της απαλλοτρίωσης εγκαταλείφθηκε ή κατέστη ανέφικτος, αλλά ότι η διοίκηση δεν προέβη στις ενέργειες εκείνες που ήταν ευλόγως αναγκαίες για υλοποίηση του έργου. Κατά συνέπεια, η διακήρυξη της διοίκησης ότι ο σκοπός δεν έχει εγκαταλειφθεί είναι άνευ σημασίας. Ό,τι ενέχει σημασίας είναι εάν μέσα στην προθεσμία των τριών χρόνων προέβη στις ενέργειες εκείνες που ήταν ευλόγως αναγκαίες για να καταστήσει εφικτά υλοποιήσιμο το σκοπό της απαλλοτρίωσης που ήταν η δημιουργία δρόμου προς εξυπηρέτηση των συγκοινωνιακών αναγκών της ευρύτερης περιοχής της Λευκωσίας. Όπως δε τονίζεται από τη νομολογία, η έκδοση του Διατάγματος Απαλλοτρίωσης δεν γίνεται στο κενό, αλλά για τη νομιμότητά του προϋποτίθεται βασικός σχεδιασμός του έργου που προγραμματίζεται (βλ. Καραολής ν. Υπουργείου Εσωτερικών
(2004)3 Α.Α.Δ. 76 και Χωματένος ν. Δήμου Ιδαλίου
(2009)3 Α.Α.Δ. 13). Στην παρούσα όμως περίπτωση αποτελεί παραδοχή της διοίκησης ότι ακόμη βρίσκεται στο στάδιο της ετοιμασίας της Μελέτης των Κατασκευαστικών έργων, με βάση τα οποία θα προχωρήσει - όταν το επιτρέψουν τα οικονομικά της - στην υλοποίηση του έργου. Κι αυτό παρόλο που παρήλθαν 23 χρόνια από την έκδοση του Διατάγματος Απαλλοτρίωσης, στοιχείο που αποκαλύπτει ότι εκδόθηκε το Διάταγμα Απαλλοτρίωσης χωρίς το βασικό σχεδιασμό του έργου που προγραμματίστηκε. Τούτου δοθέντος είναι προφανές πως το Διάταγμα έχει απωλέσει τη νομιμοποιητική του βάση και κατά συνέπεια ο αιτητής έχει αποσείσει το βάρος απόδειξης, ότι η διοίκηση δεν προέβη μέσα στην προβλεπόμενη από το Σύνταγμα και το Νόμο προθεσμία στις αναγκαίες ενέργειες για υλοποίηση του έργου. Αντίθετα σε καμιά ουσιαστικά ενέργεια δεν προέβη, περιοριζόμενη στη λεκτική διακήρυξη ότι δεν εγκατέλειψε τον προ εικοσιτριετίας σκοπό της απαλλοτρίωσης τον οποίο θα υλοποιήσει αόριστα στο μέλλον. Στη βάση των πιο πάνω είναι προφανές ότι η προσφυγή επιτυγχάνει και σ΄ ότι δε αφορά το δεύτερο λόγο της ένστασης, ότι δηλαδή ο αιτητής δεν θα επωφεληθεί ουσιαστικά από την ανάκτηση της περιουσίας του καθώς αυτή θα παραμένει δεσμευμένη με βάση τη χάραξη του αναφερόμενου δρόμου, είναι αρκετό να επισημανθεί ότι αντικείμενο της προσφυγής είναι η νομιμότητα του Διατάγματος Απαλλοτρίωσης και όχι το όφελος που θα έχει ο αιτητής στην περίπτωση που κριθεί - όπως έχει κριθεί - ότι στερείται νομιμοποιητικής βάσης. Κατ΄ ακολουθία των πιο πάνω η προσφυγή επιτυγχάνει με €1.400 έξοδα προς όφελος του αιτητή και η προσβαλλόμενη απόφαση των καθ΄ ων η αίτηση ακυρώνεται. Μ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΔΟΥ, Δ. /κβπ [1] Οσάκις ακίνητος ιδιοκτησία απαλλοτριώθη μετά την έναρξιν της ισχύος του Συντάγματος και εντός τριών ετών από της ημερομηνίας καθ' ήν η ιδιοκτησία περιήλθε εις την απαλλοτριούσα αρχή, δεν επετεύχθη ο σκοπός δι' όν εγένετο η απαλλοτρίωσις, ή η επίτευξις του τοιούτου σκοπού εγκαταλείφθη υπό της απαλλοτριούσης αρχής, ή το όλο ή μέρος της τοιαύτης ιδιοκτησίας απεδείχθη ότι υπερβαίνει τας πραγματικάς ανάγκας της απαλλοτριούσης αρχής, θα εφαρμόζονται αι ακόλουθι διατάξεις, ήτοι- (α) η απαλλοτριούσα αρχή δι' εγγράφου αυτής γνωστοποιήσεως προσφέρει την ιδιοκτησίαν εις ήν τιμήν απέκτησεν ταύτην, εις το πρόσωπον εις όν αύτη ανήκε προ της απαλλοτριώσεως..» [2] Οιαδήποτε ακίνητος ιδιοκτησία ,ή δικαίωμα η συμφέρον επί της τοιαύτης ιδιοκτησίας απαλλοτριωθείσα αναγκαστικώς θα χρησιμοποιηθεί αποκλειστικώς προς τον δι' όν απαλλοτριώθη σκοπόν. Εάν εντός τριών ετών από της απαλλοτριώσεως δεν καταστεί εφικτός ο τοιούτος σκοπός, η απαλλοτριώσασα αρχή, ευθύς μετά την εκπνοή της ρηθείσης προθεσμίας των τριών ετών υποχρεούται να προσφέρει την ιδιοκτησίαν επί καταβολή της τιμής κτήσεως εις το πρόσωπον παρ' ού απηλλοτρίωσεν αυτήν». cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο