Ανδρέας Κοφτερός κ.α. ν. Χρυστάλλα Παναγιώτου κ.α., Αίτηση αρ.: Κ*18/2010, 6/7/2012

(5)της Αιτούμενης Θεραπείας αντικατασταθεί με την εξής παράγραφο: Απόφαση υπέρ των Αιτητών και εναντίον των Καθ' ων η Αίτηση για επαναφορά των ακινήτων στην προτέρα τους κατάσταση και/ή αποκατάσταση των ζημιών που προκλήθηκαν από τους Καθ' ων η Αίτηση στα επίδικα ακίνητα για το συνολικό ποσό το οποίο προκύπτει αναλυτικώς ως ακολούθως: 1) €3.795 για αφαίρεση γυψοσανίδων, εκκαθάριση και απομάκρυνση τους. 2) €4.370 για επιδιόρθωση και πογιατίσματα των επίδικων ακινήτων. 3) €2.875 ηλεκτρολογικές και τηλεφωνικές εγκαταστάσεις (διόρθωση και επαναφορά ηλεκτρολογικής εγκατάστασης σύμφωνα με τους Κανονισμούς της Α.Η.Κ.). 4) €632,50 κατασκευή εξώθυρας πυρασφάλειας για Γραφείο 202 (αντικατάσταση). 5) €90,34 αποκατάσταση φωτισμού.» Υποστηρίζοντας το αίτημα για τροποποίηση η κα Μαργώνη ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι: 1) Η ανάγκη για τροποποίηση προέκυψε στην πορεία της υπόθεσης και μετά που ολοκληρώθηκαν οι εργασίες αποκατάστασης του μισθίου. Το αναγραφέν στην αίτηση ποσό ήταν το ποσό της εκτίμησης των ζημιών, ενώ τώρα ζητούν να τροποποιήσουν οι Αιτητές την αξίωση, ώστε να αξιώσουν τα ποσά που έχουν καταβληθεί για την επαναφορά του ακινήτου. 2) Θα ήταν ορθό και δίκαιο να εγκριθεί το αίτημα για τροποποίηση καθότι η τροποποίηση είναι προς το συμφέρον της δικαιοσύνης και εξυπηρετεί τη δίκαιη και ορθή απονομή της. 3) Η τροποποίηση είναι αναγκαία για να καθοριστούν τα πραγματικά γεγονότα που αμφισβητούνται. 4) Δεν θα υποστεί ανεπανόρθωτη βλάβη η πλευρά των Καθ' ων η Αίτηση, αφού υπήρχε ήδη στην Αίτηση, αξίωση για επαναφορά, χωρίς όμως την καταγραφή αναλυτικά των αποζημιώσεων. Η πλευρά των Καθ' ων η Αίτηση, αφού ερωτήθηκε αν χρειαζόταν χρόνο για να απαντήσει στο αίτημα για τροποποίηση, όπως προνοεί ο Κανονισμός 9 του Περί Ενοικιοστασίου Διαδικαστικού Κανονισμού, απάντησε αμέσως, υποβάλλοντας προφορικά ένσταση με τα πιο κάτω επιχειρήματα: · Το αίτημα για τροποποίηση δεν δικαιολογείται επαρκώς γιατί δεν προκύπτει από το αίτημα ο χρόνος που οι Αιτητές έλαβαν γνώση του ακριβές ποσού των εξόδων που απαιτούνται για την επαναφορά του υποστατικού στην προτέρα του κατάσταση. Ήταν υπόψη των Αιτητών και πριν την έναρξη της ακρόασης και δεν έκαναν πιο νωρίς κάποια ενέργεια για τροποποίηση. · Το ποσό που τελικά θα αξιωθεί με την αιτούμενη τροποποίηση είναι μεγαλύτερο από το αιτούμενο στην θεραπεία 5 ποσό. · Η τροποποίηση θα φέρει σε δυσμένεια τους Καθ' ων η αίτηση και τα συμφέροντα τους θα επηρεαστούν σε βαθμό που η επιδίκαση εξόδων να μην είναι επαρκής. · Η τροποποίηση θα προκαλέσει καθυστέρηση στην εκδίκαση της υπόθεσης. Νομική Πτυχή: Το αίτημα για τροποποίηση δικογράφου αποτελεί ενδιάμεσο ζήτημα και ως τέτοιο καλύπτεται από τους Κανονισμούς 3 και 9 του Περί Ενοικιοστασίου Διαδικαστικού Κανονισμού. Υπάρχει η δυνατότητα υποβολής του αιτήματος προφορικά, σε αντίθεση με τα όσα προνοεί η σχετική διαταγή των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας. Το συνοπτικό της διαδικασίας και ο εξεταστικός της χαρακτήρας επιβάλλουν την ταχεία επίλυση των ενδιάμεσων θεμάτων με την υποβολή και προφορικών αιτημάτων. Πέρα από τα πιο πάνω, το ζήτημα της τροποποίησης δικογράφων διέπεται από τη Δ.25, θθ.1 και 5 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας η οποία προνοεί τα ακόλουθα: «1. The Court or a Judge may, at any stage of the proceedings, allow either party to alter or amend his indorsement or pleadings, in such manner and on such terms as may be just, and all such amendments shall be made as may be necessary for the purpose of determining the real questions in controversy between the parties. 5. The Court or a Judge may at any time, and on such terms as to costs or otherwise as the Court or Judge may thing just, amend any defect or error in any proceedings, and all necessary amendments shall be made for the purpose of determining the real question or issue raised by or depending on the proceedings." Η νομολογία έχει επανειλημμένα ασχοληθεί με αιτήματα για τροποποίηση δικογράφων. Η αντιμετώπιση ποικίλει, αναλόγως του σταδίου στο οποίο υποβάλλεται ένα τέτοιο αίτημα. Παραθέτω, πιο κάτω, αποσπάσματα από τη σχετική νομολογία. Στην υπόθεση Courtis a.o. v. Iasonides

(1970)1 C.L.R. 180, αναφέρθηκε (σελ. 182): "If in the course of the trial it appears that a party's pleading requires amendment, steps for that purpose must be taken as early as possible in order to give full opportunity to the parties affected by the amendment to meet the new situation; to run their case, so to speak, on the new rails." Στην υπόθεση Tsiappas v. The Republic

(1974)1 C.L.R. 167 στη σελ. 169 αναφέρονται τα εξής: «The guiding consideration for the trial Judge in making up his mind whether or not he should exercise his discretion one way or the other is the need to ensure that the triable issues be properly and sufficiently defined before he pronounces final judgment in the case and such leave to amend may be granted in a proper case even during the trial." Και πιο κάτω, στην ίδια σελίδα, αναφέρει: "..... no real injustice has been done thereby to the claimant once he has been awarded the appropriate costs." Στην υπόθεση Andreas Evripidou & Another v. Panayiota M. Kannaourou

(1985)2 C.L.R., p. 24, αναφέρονται: "It is well settled that as a rule of conduct, however negligent or careless may have been the first omission, and however late the proposed amendment, the amendment should be allowed if it can be made without injustice to the other side, and there is no injustice if the other side can be compensated by costs;" Στην καθοδηγητική απόφαση Φοινιώτης ν. Greenmar Navigation Ltd κ.α.

(1989)1(E) C.L.R. 33, διατυπώθηκαν αναλυτικά από τον έντιμο Πική Δ. (όπως ήταν τότε) οι αρχές που διέπουν την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου, (στη σελ. 36 της απόφασης): "

(1)Η τροποποίηση της δικογραφίας επιτρέπεται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας δεδομένου ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις που την καθιστούν απαραίτητη για την αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης.

(2)Στον προσδιορισμό των συμφερόντων της δικαιοσύνης όπως διαγράφονται στην συγκεκριμένη υπόθεση συνεκτιμούνται και οι επιπτώσεις από την τροποποίηση στα δικαιώματα και συμφέροντα του αντιδίκου. Η διεξαγωγή της δίκης μέσα σε εύλογο χρόνο καθιερώνεται από το άρθρο 30.2 του Συντάγματος ως θεμελιώδες δικαίωμα του κάθε διαδίκου.

(3)Η τροποποίηση επιτρέπεται κατά κανόνα εφόσον δεν προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο δηλαδή ζημιά άλλη από εκείνη που μπορεί να θεραπευθεί με την έκδοση της κατάλληλης διαταγής ως προς τα έξοδα. Το αποδεικτικό βάρος για την αιτιολόγηση του αιτήματος και της καθυστέρησης στην διατύπωση των θέσεων του αιτητή ποικίλλει ανάλογα με το στάδιο κατά το οποίο υποβάλλεται η αίτηση. Όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση ανάλογα επαυξάνει και το βάρος το οποίο πρέπει να αποσείσει ο αιτητής για την έκδοση διατάγματος για την τροποποίηση.

(4)Η έναρξη της δίκης δεν δημιουργεί ανυπέρβλητο εμπόδιο στην επιδίωξη της τροποποίησης υπεράσπισης. Στο στάδιο αυτό όμως η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου ασκείται με φειδώ, λαμβάνοντας υπόψη τον εκτροχιασμό της δίκης από τη προσδιορισθείσα πορεία και τις αναπόφευκτες επιπτώσεις στα δικαιώματα του αντιδίκου. Στην υπόθεση Hipgrave v. Case, 28 Ch. D. 361, υποδείχθηκε ότι το Δικαστήριο αντιμετωπίζει με διστακτικότητα αιτήσεις για τροποποίηση της δικογραφίας κατά την δίκη." Στην απόφαση Περικτιόνη Χρίστου ν. Ανδρέα Στυλιανού Αζά

(1992)1(Α) Α.Α.Δ., 704, ο έντιμος Δικαστής Νικήτας αναφέρει στη σελ. 707: "Η θεμελιακή αρχή που ξεπροβάλλει από τις αποφάσεις είναι πως η τροποποίηση δικογράφου είναι εφικτή σε κάθε περίπτωση που κρίνεται αναγκαίο για τον προσδιορισμό της ουσίας της διαφοράς και για αποτροπή της πολλαπλότητας των νομικών διαδικασιών. Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις που η τροποποίηση δυνατό να επιφέρει βλάβη στον αντίδικο ή ακόμη εκεί που η κακή πίστη του αιτητή είναι εμφανής. Στην άσκηση της διακριτικής εξουσίας του δικαστηρίου συνεκτιμάται και ο παράγων της καθυστέρησης στην υποβολή αίτησης σαν λογικής απόρροιας των διατάξεων του άρθρου 30.2 του συντάγματος που επιτάσσει τη διεξαγωγή και περάτωση της δίκης σε εύλογα χρονικά όρια. Βλέπε Ευριπίδου, ανωτέρω και Φοινιώτης ν. Greenmar Navigation Ltd. & Άλλου

(1989)1 Α.Α.Δ. (Ε) 33, Sait Electronic S.A. v. The ship "Dominique" & Others

(1992)1 A.A.Δ. 264 επισημαίνει τη σύμπτωση προσέγγισης που παρατηρείται στην αγγλική νομολογία, αναφορικά με την αναγκαιότητα για τη σύντομη ολοκλήρωση της δίκης. Περαιτέρω δε υιοθετεί το παρακάτω απόσπασμα από την απόφαση της δικαστικής επιτροπής της Βουλής των Λόρδων Ketteman v. Hansel Properties Ltd. [1988] 1 All E. R. 38: "Furthermore, to allow an amendment before a trial begins is quite different from allowing it at the end of the trial to give an apparently unsuccessful defendant an opportunity to renew the fight on an entirely different defence."" Τελευταία αναφορά κάνω στην απόφαση Federal Bank of Lebanon (SAL) v. Σιακόλα

(2002)1(A) C.L.R., 223, όπου στη σελ. 228 αναφέρονται τα εξής: "Είναι η θέση της νομολογίας πως, όπου υπάρχει καθυστέρηση, απαιτείται η παροχή κάποιας εξήγησης. Στην SABA & CO (T.M.P.) v. T.M.P. Agents

(1994)1 A.A.Δ. 426, κρίθηκε πως η σημασία του θέματος της δικαιολόγησης της καθυστέρησης ποικίλλει ανάλογα με τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης και σχετίζεται με τη γνησιότητα των προθέσεων του αιτητή και την αναγκαιότητα ή το βαθμό της χρησιμότητας της τροποποίησης. Στην Χριστοδούλου ν. Χριστοδούλου

(1991)1 Α.Α.Δ. 934, λέχθηκε πως η σύγχρονη τάση είναι τα Δικαστήρια να επιτρέπουν τροποποιήσεις στις κατάλληλες περιπτώσεις, έστω και αν η αναγκαιότητα τροποποίησης είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης. Η πιο πάνω αρχή όμως περιορίστηκε στην υπόθεση Ταξί Κυριάκος Λτδ. Ν. Ανδρέα Παύλου

(1995)1 Α.Α.Δ. 560, όπου τονίστηκε πως το ζήτημα εξακολουθεί να υπόκειται στη διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου που πρέπει να ασκείται έχοντας υπόψη το σύνολο των περιστατικών της υπόθεσης. Όσον αφορά το χρόνο στον οποίο υποβάλλεται αίτηση για τροποποίηση, σχετική είναι και η απόφαση στην Astor Manufacturing & Exporting Co. κ.ά. ν. A.G. Leventis κ.ά.

(1993)1 A.A.Δ. 726." Στη βάση της προαναφερόμενης νομολογίας, θα πρέπει να εξεταστεί από το Δικαστήριο, εκτός από το ζήτημα της δικαιολόγησης της καθυστέρησης στην υποβολή της αίτησης, τόσο η γνησιότητα των προθέσεων των Αιτητών όσο και η αναγκαιότητα και ο βαθμός της χρησιμότητας της τροποποίησης. Συνοψίζοντας την πιο πάνω αναφερόμενη νομολογία καταλήγω ότι κατά την εξέταση αιτημάτων τροποποίησης, λαμβάνονται υπόψη οι εξής παράγοντες: · Η τροποποίηση δικογράφων είναι δυνατή σε κάθε περίπτωση όπου κρίνεται αναγκαία για τον προσδιορισμό της διαφοράς των διαδίκων, εκτός όπου αυτή θα επιφέρει ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο ή όπου υπάρχει εμφανής κακή πίστη από πλευράς Αιτητή. · Η έννοια της ανεπανόρθωτης ζημιάς δεν περιλαμβάνει τη ζημιά που μπορεί να αποκατασταθεί με την επιδίκαση εξόδων. · Η τροποποίηση δικογράφων μπορεί να επιτραπεί σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας λαμβανομένου υπόψη του παράγοντα της ζημιάς που θα προκληθεί στον αντίδικο καθώς και της καθυστέρησης που τυχόν παρατηρείται στην υποβολή του αιτήματος για τροποποίηση. · Κυρίαρχος παράγοντας κατά την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου είναι το συμφέρον της δικαιοσύνης. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφερθώ επιγραμματικά στην κυρίως αίτηση, η οποία αφορά μια παλαιότερη ενοικίαση από την οποία κατ' ισχυρισμό των Αιτητών προέκυψαν μεταξύ άλλων, αξιώσεις για οφειλόμενα ενοίκια, κοινόχρηστα, τέλη κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος, νερού και αποζημιώσεις για επαναφορά το μισθίου στην προτέρα του κατάσταση. Το αίτημα για τροποποίηση της Αίτησης υποβλήθηκε αφού ξεκίνησε η ακροαματική διαδικασία, κατά το στάδιο της Κυρίως Εξέτασης του πρώτου μάρτυρα, Αιτητή 1. Με αυτήν, σκοπείται η παράθεση αναλυτικά των αξιωμένων αποζημιώσεων για την αποκατάσταση των ζημιών στο μίσθιο και την επαναφορά στην προτέρα κατάσταση του. Είχαν τεθεί στο μάρτυρα (Μ.Α.1), στο στάδιο της Κυρίως Εξέτασης, ερωτήσεις σχετικά με τις εργασίες επαναφοράς του υποστατικού στην προτέρα του κατάσταση. Προβλήθηκε όμως ένσταση βασιζόμενη στο γεγονός ότι η ερώτηση αφορούσε θέμα άσχετο, δηλαδή εκτός δικογράφων. Η ένσταση έγινε δεχτή και με ενδιάμεση απόφαση του δικαστηρίου δεν επιτράπηκε στο μάρτυρα να αναφερθεί στις λεπτομέρειες της απαίτησης για αποζημιώσεις (για την επαναφορά του μισθίου στην προτέρα του κατάσταση), διότι αυτές αφορούν ειδικές αποζημιώσεις που δεν δικογραφούνταν ειδικά ούτε παρατίθονταν αναλυτικά στην Αίτηση. Εξετάζοντας προσεκτικά τις εκατέρωθεν θέσεις σε συνδυασμό με την πιο πάνω αναφερόμενη νομολογία, κρίνω ότι, ναι μεν το αίτημα υποβλήθηκε με καθυστέρηση, αλλά ότι αυτή η καθυστέρηση δικαιολογήθηκε επαρκώς εφόσον η ανάγκη για τροποποίηση προέκυψε από την πιο πάνω αναφερόμενη ενδιάμεση απόφαση του Δικαστηρίου τούτου, κατά το στάδιο της Κυρίως Εξέτασης του μάρτυρα. Το αίτημα για τροποποίηση της Αίτησης γίνεται σε τέτοιο στάδιο που να μην αποτελεί η έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας ανυπέρβλητο εμπόδιο, εφόσον βρισκόμαστε ακόμα στο στάδιο της κυρίως εξέτασης του πρώτου μάρτυρα. Σημειώνω περαιτέρω ότι η πλευρά των Καθ' ων η Aίτηση δεν έρχεται αντιμέτωπη με νέο ζήτημα, αφού η επιδίκαση αποζημιώσεων για επαναφορά του μισθίου στην προτέρα του κατάσταση είναι ζήτημα που οι Αιτητές προβάλλουν στις θεραπείες της Αίτησης τους χωρίς όμως να τις προσδιορίζουν ειδικά και αναλυτικά, κάτι που προσπαθεί η πλευρά των Αιτητών να διορθώσει. Η παράλειψη υποβολής αιτήματος για τροποποίηση θα συνεπαγόταν τον αποκλεισμό μαρτυρίας για το ζήτημα αυτό, με δυσμενείς συνέπειες για τους Αιτητές. Διαπιστώνω περαιτέρω, ότι με την αιτούμενη τροποποίηση επιδιώκεται ο προσδιορισμός της ουσίας της διαφοράς των διαδίκων. Δεν διαπιστώνω κακοπιστία από πλευράς Αιτητών αφού, η νομολογία όσον αφορά την απαγόρευση παρουσίασης μαρτυρίας για τεκμηρίωση ισχυρισμών που δεν είναι δικογραφημένοι, είναι πάγια και γνωστή (βλ. Παπαδόπουλος κ.ά. ν. CYP-CANA ALARMS LTD, Πολ. Έφεση 339/06, ημερομηνίας 19.6.2009). Πέραν των πιο πάνω, δεν έχω πειστεί ότι οι Καθ' ων η αίτηση θα βρεθούν σε δυσμενέστερη θέση, ούτε ότι θα υποστούν ζημιά η οποία δεν είναι δυνατό να αποζημιωθεί με την επιδίκαση εξόδων υπέρ τους. Το γεγονός ότι με την τροποποίηση θα αυξηθούν οι απαιτήσεις των Αιτητών, δεν συνεπάγεται αυτοδίκαια και ανεπανόρθωτη ζημιά των Καθ' ων η Aίτηση. Στη βάση των πιο πάνω, καταλήγω ότι η διακριτική μου ευχέρεια θα πρέπει να ασκηθεί υπέρ των Αιτητών και έτσι εγκρίνω το αίτημα για τροποποίηση της Αίτησης. Η τροποποιημένη Αίτηση να καταχωρηθεί σε πέντε ημέρες από τη σύνταξη του διατάγματος τροποποίησης. Τα τέλη για την έκδοση του παρόντος διατάγματος να καταβληθούν εντός πέντε ημερών από σήμερα. Η Απάντηση στην τροποποιημένη Αίτηση να καταχωρηθεί εντός 10 ημερών από την καταχώρηση της τροποποιημένης Αίτησης. Τα έξοδα της δικασίμου ημερομηνίας 22.6.2012 και της σημερινής απαγγελίας της απόφασης, καθώς και τα έξοδα που θα χαθούν λόγω της τροποποίησης, επιδικάζονται υπέρ των Καθ' ων η Αίτηση, όπως θα υπολογιστούν από τον Γραμματέα και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο και θα καταβληθούν στο τέλος της διαδικασίας. (Υπ.) ............... Χρ. Ραγουζαίου Πρόεδρος Δικαστηρίου Πιστό Αντίγραφο Γραμματέας ΧΡ/ΑΓ Subject: Rent Control/Interim Αναφορά: Τροποποίηση της Αίτησης cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο