ΜΑΡΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ν. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΣΤΑΣΗ ΚΑΠΟΝΑ, Αίτηση Αρ. Κ8/10, 19/9/2013

(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 162, Μιχαηλίδης v. Δρουσιώτη κ.ά.

(1995)1 Α.Α.Δ. 877, Ανθίμου v. Αστυνομίας

(2006)2 Α.Α.Δ. 56, και στα συγγράμματα Γ. Π. Κακογιάννη «Η Απόδειξη», σελίδα 178, παράγραφος 9.09 και Τάκη Ηλιάδη «Το Δίκαιο της Απόδειξης», σελίδα 78 παράγραφοι (Β) και (Γ). Ο ευπαίδευτος συνήγορος της Αιτήτριας υποστήριξε πως η απόκλιση και ο εκτροχιασμός είναι δύο διαφορετικά πράγματα και πως ο συνάδελφος του ζητεί ουσιαστικά, τον εκτροχιασμό της υπόθεσης. Ήταν η θέση του πως εάν ο κ. Σάββα αμφισβητούσε την απόφαση του Δικαστηρίου της 17.6.2013 επί του θέματος (βλέπετε πιο πάνω), έπρεπε να καταχωρίσει Έφεση ή να ζητήσει την έκδοση προνομιακού εντάλματος Certiorari. Η υπόθεση ήταν ορισμένη για να συνεχίσει και όχι για να ανοιχθεί και πάλιν το ίδιο θέμα. Επιπλέον, επειδή ο ευπαίδευτος συνήγορος του Καθ' ου η Αίτηση επικαλείται ότι το έγγραφο είναι Τεκμήριο, δε σημαίνει ότι είναι. Αφού το Δικαστήριο είπε: «Μέσα σε όλα αυτά έχω αντιληφθεί και μπορεί να κάνω λάθος, άλλα έχω αντιληφθεί ότι έχω ενώπιον μου ένα καινούργιο αίτημα σήμερα επί του οποίου θα ήθελα να τοποθετηθεί ο κ. Παπαχαραλάμπους και για να είμαι ειλικρινής και εγώ ανέμενα ότι επειδή είχε το Δικαστήριο εκδώσει απόφαση την προηγούμενη φορά επί του θέματος, και στο δικό μου το μυαλό ήταν καθαρό ότι είχε εκδοθεί απόφαση επί του θέματος και έτσι λέει το πρακτικό, είτε θα είχαμε νέο μάρτυρα, είτε θα είχαμε σήμερα Certiorari από το Ανώτατο Δικαστήριο το οποίο αφορά την ακύρωση της προηγούμενης απόφασης του Δικαστηρίου, είτε σήμερα θα είχαμε Έφεση. Δεν έχουμε και όσον αφορά το θέμα της συνέχισης της απάντησης στην ένσταση του κ. Παπαχαραλάμπους, επί τούτου ο κ. Παπαχαραλάμπους έχει δίκαιο. Το θέμα δεν θα τελειώσει εδώ διότι έχω αντιληφθεί και αν κάνω λάθος ο κ. Σάββα να με διορθώσει, ότι έχω ενώπιον μου μία άλλη θέση η οποία δεν είχε την προηγούμενη φορά τεθεί και ίσως να μην είναι συνέχεια της απάντησης στην ένσταση του κ. Παπαχαράλαμπους αν και θα μπορεί να ιδωθεί μ' αυτό το πρίσμα», Ο ευπαίδευτος συνήγορος διερωτήθηκε ποιος είναι περιορισμένος σκοπός. Ο Μ.Κ.2 είπε ότι προχώρησε με βάση το Τεκμήριο 2 ενώ στο φάκελο δεν υπάρχει τέτοιο τεκμήριο. Εισηγήθηκε ότι η μαρτυρία δε μπορεί να γίνει δεκτή για περιορισμένο σκοπό, γιατί δεν έχει το ελάχιστο υπόβαθρο. Το έγγραφο είναι Έγγραφο προς Αναγνώριση Α, είναι αντίγραφο, δεν είναι Τεκμήριο και έπρεπε να γίνει Τεκμήριο με βάση το πρωτότυπο και μετά να γίνει η έκθεση του εμπειρογνώμονα. Επιπλέον, ο Μ.Α.5 Νίκος Χριστοδούλου έχει δώσει δείγμα της υπογραφής του στο Δικαστήριο με την γραπτή του κατάθεση (Τεκμήριο Γ). Νομική πτυχή: Θεσμοί Πολιτικής Δικονομίας: Η Δ.36 θ.3 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας, οι οποίοι τυγχάνουν εφαρμογής από το Δικαστήριο Ελέγχου Ενοικιάσεων υπό το φως των προνοιών του Κανονισμού 12(α) [1] των περί Ενοικιοστασίου Διαδικαστικών Κανονισμών 1983, ως αυτοί έχουν τροποποιηθεί μέχρι σήμερα, προνοεί τα ακόλουθα: "Office copies of all writs, records, pleadings, and documents filed in any Court shall be admissible in evidence in all causes and matters and between all persons or parties, to the same extent as the original would be admissible." Η αντίστοιχη παλαιά Αγγλική πρόνοια είναι το Order 37 rule 4 και είναι πανομοιότυπη. Καθίσταται όμως σαφές, τόσο από το ίδιο το λεκτικό του θεσμού όσο και από την υποσημείωση κάτω από το rule 4 στο Annual Practice 1958, ότι αυτός αφορά την αποδεκτότητα ως μαρτυρία πιστών αντιγράφων δικαστικών εγγράφων και δικογράφων. Δεν αφορά το ζήτημα το οποίο καλείται το Δικαστήριο να εξετάσει. Ο περί Ενοικιοστασίου Νόμος και Κανονισμοί: Το άρθρο 5 του περί Ενοικιοστασίου Νόμου 23/83, ως αυτός έχει τροποποιηθεί μέχρι σήμερα, στο οποίο μας παρέπεμψε ο ευπαίδευτος συνήγορος του Καθ' ου η Αίτηση προνοεί ως ακολούθως: «Το Δικαστήριον κατά την ακρόασιν οιασδήποτε υποθέσεως δυνάμει του παρόντος Νόμου, τηρουμένου οιουδήποτε διαδικαστικού κανονισμού, δεν δεσμεύεται υπό του εκάστοτε ισχύοντος δικαίου της αποδείξεως, εν η δε περιπτώσει μάρτυς αρνείται να απαντήση εις οιανδήποτε ερώτησιν, ήτις κατά την γνώμην του Δικαστηρίου τείνει να ενοχοποιήση τούτον, δεν απαιτείται παρ' αυτού όπως απαντήση εις την τοιαύτην ερώτησιν και δεν υπόκειται εις δίωξιν διότι αρνείται να απαντήση εις ταύτην.» Σχετικός είναι επίσης ο Κανονισμός 4(α) των περί Ενοικιοστασίου Διαδικαστικών Κανονισμών 1983: «Οι πρόνοιες του περί Δικαστηρίων Νόμου και οι περί Πολιτικής Δικονομίας Διαδικαστικοί Θεσμοί τυγχάνουν εφαρμογής αναφορικά με την κλήτευση και παρουσία μαρτύρων. Μάρτυρας δεν είναι υποχρεωμένος να απαντήσει σε ερώτηση η οποία κατά τη γνώμη του Δικαστηρίου τείνει να τον ενοχοποιήσει. Οι διάδικοι παρουσιάζουν μαρτυρία και προσάγουν αποδεικτικά στοιχεία με τη σειρά που προβλέπεται στους περί Πολιτικής Δικονομίας Διαδικαστικούς Θεσμούς. Μάρτυρες εξετάζονται, αντεξετάζονται και επανεξετάζονται όπως προνοείται από τους Θεσμούς Πολιτικής Δικονομίας.» Νομολογία: Στην αυθεντία Δράκος & Σία v. Αργυρίδη

(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 162, το Ανώτατο Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να αναλύσει τη διεξαγωγή της διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου (σελίδα 167): «Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων διαφέρει από την διαδικασία ενώπιον πολιτικού δικαστηρίου που κατά κανόνα διέπεται από τους θεσμούς Πολιτικής Δικονομίας. Το στοιχείο της αντιπαράθεσης που αποτελεί τον άξονα της διαδικασίας στην πολιτική δίκη δεν είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα της διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων. Οι όροι της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων καθιστούν υποχρέωση του δικαστηρίου την επίλυση κάθε αναφυόμενης διαφοράς «μεθ' όλης της λογικής ταχύτητος». Για την επίτευξη του στόχου αυτού το άρθρο 5 του Νόμου καθορίζει ότι η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου θα είναι συνοπτική και θα διεξάγεται χωρίς δέσμευση από τους κανόνες της απόδειξης. Και οι δικονομικοί θεσμοί που ρυθμίζουν την διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων είναι κατ' εξοχήν προσαρμοσμένοι στο εξεταστικό σύστημα της δίκης. ... Ο ερευνητικός χαρακτήρας της διαδικασίας έχει επισημανθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση A.C.T. Textiles v. Zodhiatis

(1986)1 C.L.R. 89. Ο εξεταστικός χαρακτήρας της δικαιοδοσίας μεταβάλλει τα κριτήρια βάσει των οποίων ασκείται η διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου να επιτρέψει απόκλιση από την προκαθορισμένη πορεία της δίκης. Η ολοκλήρωση της έρευνας το συντομότερο είναι το πρωταρχικό κριτήριο για την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του δικαστηρίου.» Την πιο πάνω αυθεντία χρησιμοποίησε ο ευπαίδευτος συνήγορος της εφεσείουσας στην υπόθεση Μιχαηλίδης v. Δρουσιώτη κ.ά.

(1995)Α.Α.Δ. 877, για να υποστηρίξει ότι η χαλάρωση των κανόνων της απόδειξης καθιστούσε το περιεχόμενο της Αίτησης ως προσκομισθέν αποδεικτικό υλικό ενώπιον του Δικαστηρίου, αφ' ης στιγμής υιοθετήθηκε ενόρκως. Το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε κατά πλειοψηφία πως ο συνήγορος δεν ερμήνευσε ορθά τη νομική θέση όπως διατυπώθηκε στην υπόθεση Δράκος. Είπε ακόμα ότι (σελίδα 883): «Η έρευνα στην οποία προβαίνει το Δικαστήριο Ελέγχου Ενοικιάσεων γίνεται με βάση το αποδεικτικό υλικό που παρουσιάζεται ενώπιον του από τους διαδίκους. Εφόσον το υλικό τούτο παρουσιαστεί, και μάλιστα με χαλαρούς κανόνες προσαγωγής του, το Δικαστήριο μπορεί να παρεμβαίνει ώστε το ενώπιον του ζήτημα να διερευνάται και να επιλύεται το συντομότερο δυνατό.» Συνεπώς, η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου έχει μεν ερευνητικό χαρακτήρα, αλλά το Δικαστήριο βασίζεται για την έρευνα του στο ενώπιον του μαρτυρικό υλικό. Το μαρτυρικό αυτό υλικό δύναται να προσαχθεί και παρουσιαστεί με χαλαρότερους κανόνες απόδειξης απ' αυτούς που εφαρμόζει το Επαρχιακό Δικαστήριο στην αστική του δικαιοδοσία, αλλά κανόνες υπάρχουν, δεν παρουσιάζεται ούτε και γίνεται δεκτό αυθαίρετα οποιοδήποτε υλικό. Περαιτέρω, ο περί Αποδείξεως Νόμος, Κεφ. 9, τροποποιήθηκε ως προς την αποδοχή εξ' ακοής μαρτυρίας σε ορισμένες περιπτώσεις και υπό προϋποθέσεις, με τον τροποποιητικό Νόμο 32(Ι)/2004, δηλαδή μετά τη θέσπιση του περί Ενοικιοστασίου Νόμου το 1983 όταν και το δίκαιο της απόδειξης το οποίο ίσχυε στην Κύπρο, ήταν πιο αυστηρό και άκαμπτο. Ο Νομοθέτης ήθελε να δώσει στο Δικαστήριο Ελέγχου Ενοικιάσεων τα απαραίτητα εργαλεία για να επιτελεί το ρόλο του ως κοινωνικό Δικαστήριο: να εκδικάζει με λογική ταχύτητα τις ενώπιον του υποθέσεις και να απονέμει δικαιοσύνη. Η τροποποίηση του περί Αποδείξεως Νόμου όμως, έδωσε σε όλα τα Δικαστήρια εργαλεία για να εκδικάζουν ευκολότερα και γρηγορότερα τις ενώπιον τους υποθέσεις και να απονέμουν δικαιοσύνη. Πλέον και η εξ' ακοής μαρτυρία μπορεί να γίνει δεκτή. Πόσο πιο χαλαρά είναι δυνατόν να εφαρμοστούν οι κανόνες απόδειξης ενώπιον του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων, όσον αφορά την αποδοχή και αξιολόγηση μαρτυρίας, ούτως ώστε να διατηρείται ταυτόχρονα το εχέγγυο της δίκαιης δίκης και να λειτουργεί το Δικαστήριο εντός των πλαισίων του δικαιϊκού μας συστήματος και τηρώντας το Σύνταγμα της Δημοκρατίας; Στην προκείμενη περίπτωση το έγγραφο δεν έχει καταχωριστεί ενώπιον μας στα πλαίσια της ακροαματικής διαδικασίας της κυρίως Αίτησης. Έχει καταχωριστεί ως Έγγραφον προς Αναγνώριση, αλλά ο ευπαίδευτος συνήγορος του Καθ' ου η Αίτηση δεν προχωρεί με την εξέταση του Μ.Κ.2 επί του εγγράφου και με την προσαγωγή άλλης μαρτυρίας ούτως ώστε αυτό να καταστεί Τεκμήριο και τοιουτοτρόπως να ληφθεί υπόψην η μαρτυρία του Μ.Κ.2 σχετικά με το έγγραφο. Το Δικαστήριο δε μπορεί να το λάβει υπόψην επειδή κάπου υπάρχει μέσα στο φάκελο, σε ένορκο δήλωση (βλέπετε πιο πάνω). Σύμφωνα με τη Δ.39 θ.2 [2] των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας, σε ένορκες δηλώσεις σε ενδιάμεσες αιτήσεις, δυνατόν να περιλαμβάνεται και εξ' ακοής μαρτυρία. Όπως ακριβώς έγινε στην παρούσα περίπτωση, εφόσον ο Καθ' ου η Αίτηση, σύμφωνα με τους δικούς του ισχυρισμούς, ούτε συνέταξε, ούτε υπέγραψε το έγγραφο. Τέλος, δεν παραγνωρίζω την απόφαση του έντιμου Δικαστή κ. Τ. Ηλιάδη στην αυθεντία Γεωργίου ν. Οργανισμός Χρηματοδοτήσεως Τραπέζης Κύπρου Λτδ., (Αρ.2)

(1999)1 (Γ) 1938, σελίδα 1943, ότι το Δικαστήριο μπορεί να αντλήσει πληροφορίες και άλλα στοιχεία από έγγραφα που αποτελούν μέρος του φακέλου, αφορούν την ίδια διαδικασία και τους ιδίους διαδίκους. Αντλώ την πληροφορία ότι υπάρχει ένα τέτοιο έγγραφο. Πέραν αυτού, τίποτε άλλο. Δεν καθίσταται αυτοδίκαια και ως εκ της παρουσίας του στο φάκελο της υπόθεσης, αποδεικτικό υλικό. Το δεύτερο σκέλος της εισήγησης του ευπαιδεύτου συνηγόρου του Καθ' ου η Αίτηση απορρίπτεται. Κατάθεση Τεκμηρίου για περιορισμένο σκοπό: Το απόσπασμα στο οποίο μας παρέπεμψε ο ευπαίδευτος συνήγορος του Καθ' ου η Αίτηση από το σύγγραμμα Τ. Ηλιάδη «Το Δίκαιο της Απόδειξης» (βλέπετε πιο πάνω), αφενός μεν δεν αφορά την κατάθεση Τεκμηρίου για περιορισμένο σκοπό αφετέρου δε ουδόλως υποστηρίζει την εισήγηση του. Αντίθετα, υποδεικνύει, κατά την κρίση μου, την πορεία την οποία θα έπρεπε να είχε ακολουθήσει η πλευρά του Καθ' ου η Αίτηση σχετικά με την κατάθεση του Μ.Κ.2 και το έγγραφο. Ούτε το απόσπασμα από το σύγγραμμα Γ. Π. Κακογιάννη «Η Απόδειξη» στο οποίο επίσης μας παρέπεμψε ο ευπαίδευτος συνήγορος [3] (βλέπετε πιο κάνω) υποστηρίζουν την εισήγηση του. Όμως, στο ίδιο σύγγραμμα, στη σελίδα 710, παράγραφος 28-33, αναφέρεται ότι: «Όταν ένα έγγραφο παρουσιάζεται στο δικαστήριο για ένα σκοπό, λχ. για σκοπούς σύγκρισης του γραφικού χαρακτήρα, τούτο θεωρείται ενσώματη απόδειξη και η παρουσίαση του δεν αποτελεί απόδειξη του περιεχομένου του. Με τον ίδιο τρόπο, η αποδοχή της παρουσίασης ενός εγγράφου για έναν περιορισμένο σκοπό δεν το καθιστά απόδειξη για άλλο σκοπό (Galip v. Umit Suleyman (As representative of S. Soubhi)

(1963)2 C.L.R. 129, 276 CIV.C.C.).» Υπό το φως των πιο πάνω, λαμβάνω υπόψην και την αυθεντία Ανθίμου v. Αστυνομίας

(2006)2 Α.Α.Δ.

1. Σ' εκείνη την υπόθεση, έγγραφο που είχε κατατεθεί από την Κατηγορούσα Αρχή για περιορισμένο σκοπό, ήτοι ότι υπήρξε αντικείμενο επιστημονικής εξέτασης, χρησιμοποιήθηκε από την υπεράσπιση κατά την αντεξέταση μαρτύρων για σκοπούς έξω και πέρα από τον περιορισμένο σκοπό για τον οποίο κατατέθηκε. Το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκε κατά πλειοψηφία ότι: «Η υπεράσπιση είχε κάθε δικαίωμα να διευρύνει την αποδεικτική εμβέλεια του τεκμηρίου και να ενεργήσει όπως ενήργησε. .. Στην προκείμενη περίπτωση, η επιλογή του συγκεκριμένου χειρισμού, από πλευράς υπεράσπισης, κατέστησε ολόκληρο το έγγραφο αποδεικτικό στοιχείο ενάντια στο διάδικο που αντεξέτασε.» (σελίδα 62). Δηλαδή, εκτός και αν είτε κατατεθεί στη συνέχεια το έγγραφο ως Τεκμήριο από πρόσωπο που δύναται ούτως να το καταθέσει, είτε κατά την αντεξέταση του Μ.Κ.2 από την πλευρά της Αιτήτριας διευρυνθεί η αποδεικτική του εμβέλεια, και πάλιν το έγγραφο δεν πρόκειται άνευ ετέρου να καταστεί ενώπιον του Δικαστηρίου απόδειξη του περιεχομένου του, της σύνταξης, της υπογραφής του. Με αυτά υπόψην, το πρώτο μέρος της εισήγησης του ευπαίδευτου συνήγορου του Καθ' ου η Αίτηση γίνεται αποδεκτό. Απόφαση: Ως εκ των ανωτέρω, και με τη σύμφωνο γνώμη των Παρέδρων, το Δικαστήριο αποδέχεται την κατάθεση του εγγράφου ως Τεκμήριο για περιορισμένο σκοπό, ότι δηλαδή, υπήρξε αντικείμενο επιστημονικής εξέτασης από τον Μ.Κ.
2. Κατ' ακολουθίαν, ο Μ.Κ.2 δύναται να καταθέσει σχετικά με το εν λόγω έγγραφο για τον περιορισμένο αυτό σκοπό. Η υπόθεση ορίζεται για να συνεχίσει η ακροαματική διαδικασία την 24/10/2013 και ώραν 11.00 π.μ. Τα έξοδα της 4.7.2013 και τα σημερινά έξοδα, στην πορεία της υπόθεσης. (Υπ.) Λ.Σ. Καμμίτση Πρόεδρος Πιστόν Αντίγραφον Γραμματέας ΛΣΚ/ΕΠ [1] «12 (α) Εκτός αν άλλως προβλέπεται στο Νόμο ή στους Κανονισμούς αναφορικά με τη διεξαγωγής της διαδικασίας τη λήψη μαρτυρίας και τη διασφάλιση του κύρους του δικαστηρίου εφαρμόζονται οι πρόνοιες του περί Δικαστηρίων Νόμου, 1960 και των Θεσμών με τις αναγκαίες προσαρμογές για να συνάδουνε με τους σκοπούς του Νόμου.» [2] "Affidavits shall be confined to such facts as the witness is able of his own knowledge to prove, but on interlocutory applications an affidavit may contain statements of information and belief, with the sources and grounds thereof. The costs of every affidavit which shall unnecessarily set forth matter of hearsay, or argumentative matter, or copies of or extracts from documents, shall be paid by the party filing the same." [3] Από τη σελίδα 178: «Στην περίπτωση που ένα έγγραφο παρουσιάζεται στο δικαστήριο για την απόδειξη μόνο του γραφικού χαρακτήρα, αν ο αντεξεταστής χρησιμοποιήσει το περιεχόμενο του εγγράφου για άλλο σκοπό, ολόκληρο το έγγραφο μετατρέπεται σε αποδειχτική μαρτυρία ενάντια στο διάδικο που αντεξετάζει.» cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο