Δ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ & ΥΙΟΙ ΛΤΔ ν. ΤΑΚΗΣ ΣΤΕΛΙΟΥ, Αίτηση αρ.: E67/2010, Ε66/2010, 7/11/2014

(1), 3 και 8 (ν) και στη Δ.64 των Περί Πολιτικής Δικονομίας Θεσμών, στον Περί Ενοικιοστασίου Νόμο Ν. 23/1983, στους Περί Ενοικιοστασίου Διαδικαστικούς Κανονισμούς, στην πρακτική και τις εγγενείς εξουσίες του Σεβαστού Δικαστηρίου" . Η αίτηση υποστηρίζεται από ένορκη δήλωση του Αιτητή, ο οποίος, μεταξύ άλλων, αναφέρει ότι: Λόγω αμέλειας και από παραδρομή δεν είχε αναφέρει στον δικηγόρο του κατά την ετοιμασία της Απάντησης του, την ύπαρξη της συμφωνίας μεταξύ του ιδίου και του γαμπρού του, Παναγιώτη Αβραάμ (συζύγου της θυγατέρας του) ημερομηνίας 16/04/

1. Την συμφωνία αυτή παρουσίασε στον δικηγόρο του κατά το στάδιο της ενημέρωσης που του έγινε αναφορικά με την πορεία της ακροαματικής διαδικασίας και την κατέθεσε επίσης στο Δικαστήριο στις 25/06/
2. Η ύπαρξη της συμφωνίας αυτής καθιστά αναγκαία την τροποποίηση του δικογράφου του Αιτητή, ώστε Να προσδιοριστούν επακριβώς και να παρουσιαστούν ορθότερα και ολοκληρωμένα τα επίδικα θέματα ενώπιον του Δικαστηρίου. Να απονεμηθεί αποτελεσματικότερα η δικαιοσύνη. Υποστηρίζει περαιτέρω ο ενόρκως δηλών ότι οι αιτούμενες τροποποιήσεις γίνονται καλόπιστα και ότι δεν θα προκαλέσουν στους Καθ' ων η αίτηση ζημιά ή επηρεασμό που δε θα μπορεί να θεραπευθεί με την κατάλληλη διαταγή για έξοδα. Η πλευρά των Καθ' ων η Αίτηση καταχώρησε στις 25/09/2014, ειδοποίηση περί προθέσεως ενστάσεως στο αίτημα για τροποποίηση προβάλλοντας, ως λόγους ένστασης, τα πιο κάτω: "
3. Η παρούσα Αίτηση δεν πληροί τις προϋποθέσεις της Δ.25, Θ.1-5 που να καθιστούν απαραίτητη για την αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης.
4. Η αίτηση είναι αδικαιολόγητη και ανεδαφική.
5. Η αιτούμενη τροποποίηση αλλάζει τη βάση της Απάντησης.
6. Η αιτούμενη τροποποίηση καταδεικνύει την εμφανή κακή πίστη του Αιτητή - Καθ' ου η Αίτηση που όφειλε να προβεί στην τροποποίηση στην αρχή και πριν αρχίσει η ακροαματική διαδικασία.
7. Η αιτούμενη τροποποίηση προκαλεί ανεπανόρθωτη ζημιά στους Αιτητές άλλη από εκείνη που μπορεί να θεραπευθεί με την έκδοση της κατάλληλης διαταγής ως προς τα έξοδα.
8. Η δικαιολογία ότι εκ παραδρομής ή/και εξ' αμελείας δεν ανέφερε την ύπαρξη του Συμφωνητικού Εγγράφου η οποία είναι ουσιώδης και καθιστά αναγκαίες τις αιτούμενες τροποποιήσεις δεν είναι σοβαρός λόγος και επιπρόσθετα η τροποποίηση γίνεται καθυστερημένα.
9. Η αιτούμενη τροποποίηση ειδικά ότι αναφέρεται στην παράγραφο 2 επιχειρείται να εισάγει νέα βάση απάντησης βάσει της μαρτυρίας που έχει ακουστεί μέχρι τώρα. Νέο ενοικιαστή, νέα γεγονότα στην Απάντηση αφού ακούστηκε αρκετή μαρτυρία που έρχεται σε σύγκρουση με τη μαρτυρία η οποία εδόθηκε." Στην ένορκη δήλωση που συνοδεύει την ειδοποίηση ένστασης, η ενόρκως δηλούσα, Ε. Γιαννακού, επαναλαμβάνει τους λόγους ένστασης. Υποστηρίζει περαιτέρω ότι εάν επιτραπεί η αιτούμενη τροποποίηση, οι Καθ' ων η αίτηση θα υποστούν ανεπανόρθωτη ζημιά διότι ο Νόμος απαιτεί όπως στις περιπτώσεις αιτήματος έξωσης για κατεδάφιση και ανοικοδόμηση, προηγηθεί της καταχώρησης της αίτησης έξωσης, η τετράμηνη ειδοποίηση προς τον ενοικιαστή. Διαδικασία: Εφόσον το ζήτημα που εξετάζεται είναι αμιγώς νομικό, το Δικαστήριο συνεδρίασε με μονομελή σύνθεση. Δεν ζητήθηκε η αντεξέταση οποιουδήποτε από τους ενόρκως δηλούντες και οι συνήγοροι προχώρησαν σε αγορεύσεις. Θα αναφερθώ στις αγορεύσεις των δύο πλευρών όταν και εφόσον κριθεί αναγκαίο. Νομική Πτυχή: Το ζήτημα της τροποποίησης δικογράφων διέπεται από τους θεσμούς πολιτικής δικονομίας οι οποίοι εφαρμόζονται αναλογικά από το παρόν Δικαστήριο δυνάμει των κανονισμών 2(β) και 12(α) των Περί Ενοικιοστασίου Διαδικαστικών Κανονισμών του
10. Η Δ.25, θθ.1 και 5 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας προνοεί τα ακόλουθα: «
11. The Court or a Judge may, at any stage of the proceedings, allow either party to alter or amend his indorsement or pleadings, in such manner and on such terms as may be just, and all such amendments shall be made as may be necessary for the purpose of determining the real questions in controversy between the parties.
12. The Court or a Judge may at any time, and on such terms as to costs or otherwise as the Court or Judge may thing just, amend any defect or error in any proceedings, and all necessary amendments shall be made for the purpose of determining the real question or issue raised by or depending on the proceedings." Η νομολογία έχει επανειλημμένα ασχοληθεί με αιτήματα για τροποποίηση δικογράφων. Η αντιμετώπιση ποικίλει, αναλόγως του σταδίου στο οποίο υποβάλλεται ένα τέτοιο αίτημα. Παραθέτω, πιο κάτω, αποσπάσματα από τη σχετική νομολογία. Στην υπόθεση Courtis a.o. v. Iasonides

(1970)1 C.L.R. 180, αναφέρθηκε (σελ. 182): "If in the course of the trial it appears that a party's pleading requires amendment, steps for that purpose must be taken as early as possible in order to give full opportunity to the parties affected by the amendment to meet the new situation; to run their case, so to speak, on the new rails." Στην υπόθεση Tsiappas v. The Republic

(1974)1 C.L.R. 167 στη σελ. 169 αναφέρονται τα εξής: «The guiding consideration for the trial Judge in making up his mind whether or not he should exercise his discretion one way or the other is the need to ensure that the triable issues be properly and sufficiently defined before he pronounces final judgment in the case and such leave to amend may be granted in a proper case even during the trial." Και πιο κάτω, στην ίδια σελίδα, αναφέρει: " ... no real injustice has been done thereby to the claimant once he has been awarded the appropriate costs." Στην υπόθεση Andreas Evripidou & Another v. Panayiota M. Kannaourou

(1985)2 C.L.R., p. 24, αναφέρονται: "It is well settled that as a rule of conduct, however negligent or careless may have been the first omission, and however late the proposed amendment, the amendment should be allowed if it can be made without injustice to the other side, and there is no injustice if the other side can be compensated by costs;" Στην καθοδηγητική απόφαση Φοινιώτης ν. Greenmar Navigation Ltd κ.α.

(1989)1(E) C.L.R. 33, διατυπώθηκαν αναλυτικά από τον έντιμο Πική Δ. (όπως ήταν τότε) οι αρχές που διέπουν την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου, (στη σελ. 36 της απόφασης): "

(1)Η τροποποίηση της δικογραφίας επιτρέπεται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας δεδομένου ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις που την καθιστούν απαραίτητη για την αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης.

(2)Στον προσδιορισμό των συμφερόντων της δικαιοσύνης όπως διαγράφονται στην συγκεκριμένη υπόθεση συνεκτιμούνται και οι επιπτώσεις από την τροποποίηση στα δικαιώματα και συμφέροντα του αντιδίκου. Η διεξαγωγή της δίκης μέσα σε εύλογο χρόνο καθιερώνεται από το άρθρο 30.2 του Συντάγματος ως θεμελιώδες δικαίωμα του κάθε διαδίκου.

(3)Η τροποποίηση επιτρέπεται κατά κανόνα εφόσον δεν προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο δηλαδή ζημιά άλλη από εκείνη που μπορεί να θεραπευθεί με την έκδοση της κατάλληλης διαταγής ως προς τα έξοδα. Το αποδεικτικό βάρος για την αιτιολόγηση του αιτήματος και της καθυστέρησης στην διατύπωση των θέσεων του αιτητή ποικίλλει ανάλογα με το στάδιο κατά το οποίο υποβάλλεται η αίτηση. Όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση ανάλογα επαυξάνει και το βάρος το οποίο πρέπει να αποσείσει ο αιτητής για την έκδοση διατάγματος για την τροποποίηση.

(4)Η έναρξη της δίκης δεν δημιουργεί ανυπέρβλητο εμπόδιο στην επιδίωξη της τροποποίησης υπεράσπισης. Στο στάδιο αυτό όμως η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου ασκείται με φειδώ, λαμβάνοντας υπόψη τον εκτροχιασμό της δίκης από τη προσδιορισθείσα πορεία και τις αναπόφευκτες επιπτώσεις στα δικαιώματα του αντιδίκου. Στην υπόθεση Hipgrave v. Case, 28 Ch. D. 361, υποδείχθηκε ότι το Δικαστήριο αντιμετωπίζει με διστακτικότητα αιτήσεις για τροποποίηση της δικογραφίας κατά την δίκη." Στην απόφαση Περικτιόνη Χρίστου ν. Ανδρέα Στυλιανού Αζά

(1992)1(Α) Α.Α.Δ., 704, ο έντιμος Δικαστής Νικήτας αναφέρει στη σελ. 707: "Η θεμελιακή αρχή που ξεπροβάλλει από τις αποφάσεις είναι πως η τροποποίηση δικογράφου είναι εφικτή σε κάθε περίπτωση που κρίνεται αναγκαίο για τον προσδιορισμό της ουσίας της διαφοράς και για αποτροπή της πολλαπλότητας των νομικών διαδικασιών. Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις που η τροποποίηση δυνατό να επιφέρει βλάβη στον αντίδικο ή ακόμη εκεί που η κακή πίστη του αιτητή είναι εμφανής. Στην άσκηση της διακριτικής εξουσίας του δικαστηρίου συνεκτιμάται και ο παράγων της καθυστέρησης στην υποβολή αίτησης σαν λογικής απόρροιας των διατάξεων του άρθρου 30.2 του συντάγματος που επιτάσσει τη διεξαγωγή και περάτωση της δίκης σε εύλογα χρονικά όρια. Βλέπε Ευριπίδου, ανωτέρω και Φοινιώτης ν. Greenmar Navigation Ltd. & Άλλου

(1989)1 Α.Α.Δ. (Ε) 33, Sait Electronic S.A. v. The ship "Dominique" & Others

(1992)1 A.A.Δ. 264 επισημαίνει τη σύμπτωση προσέγγισης που παρατηρείται στην αγγλική νομολογία, αναφορικά με την αναγκαιότητα για τη σύντομη ολοκλήρωση της δίκης. Περαιτέρω δε υιοθετεί το παρακάτω απόσπασμα από την απόφαση της δικαστικής επιτροπής της Βουλής των Λόρδων Ketteman v. Hansel Properties Ltd. [1988] 1 All E. R. 38: "Furthermore, to allow an amendment before a trial begins is quite different from allowing it at the end of the trial to give an apparently unsuccessful defendant an opportunity to renew the fight on an entirely different defence."" Τελευταία αναφορά κάνω στην απόφαση Federal Bank of Lebanon (SAL) v. Σιακόλα

(2002)1(A) C.L.R., 223, όπου στη σελ. 228 αναφέρονται τα εξής: "Είναι η θέση της νομολογίας πως, όπου υπάρχει καθυστέρηση, απαιτείται η παροχή κάποιας εξήγησης. Στην SABA & CO (T.M.P.) v. T.M.P. Agents

(1994)1 A.A.Δ. 426, κρίθηκε πως η σημασία του θέματος της δικαιολόγησης της καθυστέρησης ποικίλλει ανάλογα με τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης και σχετίζεται με τη γνησιότητα των προθέσεων του αιτητή και την αναγκαιότητα ή το βαθμό της χρησιμότητας της τροποποίησης. Στην Χριστοδούλου ν. Χριστοδούλου

(1991)1 Α.Α.Δ. 934, λέχθηκε πως η σύγχρονη τάση είναι τα Δικαστήρια να επιτρέπουν τροποποιήσεις στις κατάλληλες περιπτώσεις, έστω και αν η αναγκαιότητα τροποποίησης είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης. Η πιο πάνω αρχή όμως περιορίστηκε στην υπόθεση Ταξί Κυριάκος Λτδ. Ν. Ανδρέα Παύλου

(1995)1 Α.Α.Δ. 560, όπου τονίστηκε πως το ζήτημα εξακολουθεί να υπόκειται στη διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου που πρέπει να ασκείται έχοντας υπόψη το σύνολο των περιστατικών της υπόθεσης. Όσον αφορά το χρόνο στον οποίο υποβάλλεται αίτηση για τροποποίηση, σχετική είναι και η απόφαση στην Astor Manufacturing & Exporting Co. κ.ά. ν. A.G. Leventis κ.ά.

(1993)1 A.A.Δ. 726." Στη βάση της προαναφερόμενης νομολογίας, θα πρέπει να εξεταστεί από το Δικαστήριο, εκτός από το ζήτημα της δικαιολόγησης της καθυστέρησης στην υποβολή της αίτησης, τόσο η γνησιότητα των προθέσεων του Αιτητή όσο και η αναγκαιότητα και ο βαθμός της χρησιμότητας της τροποποίησης. Συνοψίζοντας την πιο πάνω αναφερόμενη νομολογία καταλήγω ότι κατά την εξέταση αιτημάτων τροποποίησης, λαμβάνονται υπόψη οι εξής παράγοντες: · Η τροποποίηση δικογράφων είναι δυνατή σε κάθε περίπτωση όπου κρίνεται αναγκαία για τον προσδιορισμό της διαφοράς των διαδίκων, εκτός όπου αυτή θα επιφέρει ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο ή όπου υπάρχει εμφανής κακή πίστη από πλευράς Αιτητή. · Η έννοια της ανεπανόρθωτης ζημιάς δεν περιλαμβάνει τη ζημιά που μπορεί να αποκατασταθεί με την επιδίκαση εξόδων. · Η τροποποίηση δικογράφων μπορεί να επιτραπεί σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας λαμβανομένου υπόψη του παράγοντα της ζημιάς που θα προκληθεί στον αντίδικο καθώς και της καθυστέρησης που τυχόν παρατηρείται στην υποβολή του αιτήματος για τροποποίηση. · Εφόσον το αίτημα υποβλήθηκε σε προχωρημένο στάδιο της ακροαματικής διαδικασίας, ο κίνδυνος εκτροχιασμού της δίκης θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. · Κυρίαρχος παράγοντας κατά την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου είναι το συμφέρον της δικαιοσύνης. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφερθώ επιγραμματικά στην κυρίως αίτηση. Με αυτή αξιώνεται από το Δικαστήριο, μεταξύ άλλων, η έκδοση διατάγματος έξωσης εναντίον του Αιτητή, με σκοπό την κατεδάφιση του μισθίου και ανοικοδόμηση νέας οικοδομής. Η αιτούμενη τροποποίηση σκοπεύει στην προβολή (μεταξύ άλλων), ισχυρισμών αναφορικά με: (α) την αλλαγή στο ιδιοκτησιακό καθεστώς της επιχείρησης που ασκείται στο μίσθιο, (β) την αποδοχή από μέρους των Καθ' ων η αίτηση, τρίτου προσώπου (του Παναγιώτη Αβραάμ) ως ενοικιαστή του μισθίου και (γ) την δημιουργία εμπορικής εύνοιας στο μίσθιο. Το αίτημα για τροποποίηση της Απάντησης υποβάλλεται τέσσερα έτη μετά την καταχώρηση της Απάντησης, δεκαέξι μήνες μετά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας και αφού ολοκληρώθηκε η παρουσίαση της υπόθεσης των Καθ' ων η αίτηση (Αιτητών στις κυρίως Αιτήσεις) όπως και του Καθ' ου η αίτηση στην Αίτηση Ε66/

1. Εξετάζοντας προσεκτικά τις εκατέρωθεν θέσεις σε συνδυασμό με την πιο πάνω αναφερόμενη νομολογία, κρίνω ότι το αίτημα για τροποποίηση υποβλήθηκε με υπερβολική καθυστέρηση και ότι αυτή η καθυστέρηση δεν δικαιολογήθηκε επαρκώς. Όλοι οι ισχυρισμοί που επιχειρείται να προστεθούν στην Απάντηση αφορούν γεγονότα τα οποία έλαβαν χώρα, σύμφωνα με την ένορκη δήλωση του Αιτητή, πριν την καταχώριση της Κυρίως Αίτησης και προφανώς ήταν σε γνώση του Καθ' ου η αίτηση κατά την καταχώρηση της Απάντησης του. Διαπιστώνω περαιτέρω, ότι με την αιτούμενη τροποποίηση προβάλλεται νέα υπεράσπιση από πλευράς του Αιτητή, ότι δηλαδή έχει συναφθεί από το έτος 2006 νέα ενοικίαση του επίδικου καταστήματος μεταξύ των Καθ' ων η αίτηση και τρίτου προσώπου (Π. Αβραάμ) ο οποίος και είχε αναλάβει την επιχείρηση του Αιτητή δυνάμει μεταξύ τους συμφωνίας από το έτος
2. Ο Αιτητής αναφέρθηκε σε παραδρομή, αμέλεια και καθυστερημένη ενημέρωση του δικηγόρου του. Σύμφωνα όμως με το περιεχόμενο του φακέλου της παρούσας υπόθεσης, ο Π. Αβραάμ, είχε παρουσιαστεί στο Δικαστήριο με τον συνήγορο του Αιτητή σε διάφορες ημερομηνίες[2], τόσο πριν όσο και μετά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας. Επομένως, ο ισχυρισμός του Αιτητή ότι αποκάλυψε στον συνήγορο του την ύπαρξη του Π. Αβραάμ ενώ η ακροαματική διαδικασία βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη, βρίσκω ότι δεν ικανοποιεί το αυξημένο αποδεικτικό βάρος που πρέπει να αποσείσει ο Αιτητής (σε αυτό το προχωρημένο στάδιο της εκδίκασης της υπόθεσης), αναφορικά με την δικαιολόγηση της καθυστέρησης στην υποβολή του αιτήματος για τροποποίηση. Όσον αφορά την αιτούμενη τροποποίηση καθεαυτή, διαπιστώνω ότι ο Αιτητής επιδιώκει (πέρα από την προβολή μιας εντελώς νέας Απάντησης) και την ανάκληση της παραδοχής που περιέχεται στην Απάντηση του αναφορικά με την ιδιότητα του ιδίου ως ενοικιαστή του μισθίου. Σύμφωνα με την πιο πάνω αναφερόμενη νομολογία (βλ. Περικτιόνη Χρίστου ν. Ανδρέα Στυλιανού Αζά, πιο πάνω) δεν είναι επιτρεπτό να αφεθεί ο Αιτητής, αφού παρατέθηκε ολόκληρη η μαρτυρία των αντιδίκων του, να αλλάξει τη βάση της Υπεράσπισης του σε αυτό το στάδιο, φέρνοντας την αντίδικη πλευρά προ εκπλήξεως. Εάν επιτραπεί η ανάκληση της παραδοχής, τότε θα παραστεί ανάγκη παρουσίασης επιπλέον μαρτυρίας, με μεγάλη την πιθανότητα επανακλήτευσης μαρτύρων και την περιπλοκή των επίδικων θεμάτων. Εφαρμόζοντας την πιο πάνω αναφερόμενη νομολογία στα δεδομένα της παρούσας υπόθεσης, καταλήγω ότι η διακριτική μου ευχέρεια δεν πρέπει να ασκηθεί υπέρ του Αιτητή, αφού τυχούσα έγκριση της αίτησης για τροποποίηση θα περιπλέξει τα επίδικα θέματα και θα εκτροχιάσει την δίκη προκαλώντας περισσότερη καθυστέρηση στην ολοκλήρωση της ακροαματικής διαδικασίας, παραβιάζοντας συνάμα το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα των Καθ' ων η αίτηση για σύντομη εκδίκαση της Αίτησης τους. Σχετική είναι και η πρόσφατη απόφαση IKOS CIF LTD v. Martin Coward κ.α. στις ECLI:CY:AD:2014:A205, Πολιτικές εφέσεις αρ. 137/2013 και 138/2013 που εκδόθηκε στις 20 Μαρτίου
3. Συνεπώς, η παρούσα αίτηση για τροποποίηση κρίνεται αδικαιολόγητη και απορρίπτεται. Όσον αφορά τα έξοδα, κρίνω ότι θα πρέπει να ακολουθήσουν το αποτέλεσμα της παρούσας αίτησης. Τα έξοδα της αίτησης για τροποποίηση επιδικάζονται σε βάρος του Καθ' ου η αίτηση (στην κυρίως αίτηση), όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Γραμματέα και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο, στο τέλος της διαδικασίας. (Υπ.) ............... Χρ. Ραγουζαίου Πρόεδρος Δικαστηρίου Πιστό Αντίγραφο Γραμματέας Subject: Rent Control/Interim Αναφορά: Τροποποίηση Απάντησης κατά την ακρόαση [1] Μετά την ολοκλήρωση της παρουσίασης της μαρτυρίας των Αιτητών και του Καθ' ου η αίτηση στην Αίτηση Ε66/
4. [2] Στις 23/02/2012, 03/05/2012, 22/10/2013, 13/11/2013, cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο