Μαρούλλα Ιωάννου κ.α. ν. Lαrcombe Lucy-Ann Elizabeth κ.α., Αίτηση αρ.: K4/12, 26/3/2015

(1)(p) και

(2)και περί Ενοικιοστασίου Νόμος του 1983 Ν.23/1983και/ή ως τροποποιηθεί και άρθρα 3, 4, 6 και 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Προάσπισης των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων και στη Πρακτική και τις Συμφυείς Εξουσίες του Δικαστηρίου" και υποστηρίζεται από την ένορκη δήλωση του Αιτητή 2, o οποίος, μεταξύ άλλων, αναφέρει: Η Απάντηση των Αιτητών είχε ετοιμαστεί από τους προηγούμενους δικηγόρους τους, οι οποίοι παρέλειψαν λόγω αβλεψίας, να συμπεριλάβουν σε αυτήν όλα τα ουσιώδη νομικά σημεία και γεγονότα που υποστηρίζουν την υπόθεση των Καθ' ων η αίτηση. Η προσθήκη των όσων επιχειρούν οι Αιτητές να εισάξουν με την παρούσα αίτηση, είναι αναγκαία ώστε να είναι πλέον σε θέση να προωθήσουν την υπεράσπιση τους στην υπόθεση. Η παρούσα Αίτηση υποβάλλεται καλόπιστα και δεν θα προκληθεί στους Καθ' ων η αίτηση οποιαδήποτε ζημιά που να μην μπορεί να αποζημιωθεί με χρήμα, ενώ κατά την αντεξέταση της Καθ' ης η αίτηση 1 έχουν ήδη υποβληθεί οι θέσεις των Αιτητών που περιέχονται στην παρούσα Αίτηση. Τυχόν άρνηση της αιτούμενης τροποποίησης θα προκαλέσει αδικία στους Αιτητές, εφόσον δεν έχει ακόμα επιτραπεί η κατάθεση της γραπτής δήλωσης του ενόρκως δηλούντα διότι περιείχε ζητήματα που δεν είχαν περιληφθεί στην Απάντηση των Αιτητών. Ένσταση Η πλευρά των Καθ' ων η Αίτηση καταχώρησε στις 17/12/2014, ειδοποίηση περί προθέσεως ενστάσεως στο αίτημα για τροποποίηση προβάλλοντας, τους πιο κάτω λόγους ένστασης: «

1. Η αίτηση τροποποίησης επιδιώκει να εισάξει 13 νέες επιπρόσθετες παραγράφους σε μια ήδη υφιστάμενη απάντηση 10 παραγράφων αλλάζοντας έτσι εντελώς την εικόνα της υπεράσπισης σε βλάβη των νομίμων συμφερόντων των αιτητών οι οποίοι θα χρειαστεί να μαρτυρήσουν ξανά ενώ έχει λήξει η μαρτυρία της αίτησης τους και να καλέσουν καινούργιους μάρτυρες καθυστερώντας την διαδικασία και προκαλώντας αυτονόητα προβλήματα που θα προκύψουν από την νέα αυτή εικόνα της υπεράσπισης σε βλάβη των συμφερόντων της δικαιοσύνης (βλ. Khan κα ν. Δημοκρατίας του Πακιστάν κα, πολιτική έφεση 295/2010, 11/7/2011).
2. Η αίτηση τροποποίησης γίνεται σε πολύ προχωρημένο στάδιο της υπόθεσης και καθυστερημένα ένα χρόνο μετά την απάντηση των καθ' ων η αίτηση και ενάμισι χρόνο μετά την αλλαγή του δικηγόρου η οποία φαίνεται ότι καταχωρήθηκε στις 8/3/
3. Εξάλλου η αίτηση για τροποποίηση έγινε στο στάδιο της κατάθεσης του μάρτυρα των καθ' ων η αίτηση και αφού απορρίφθηκε η κατάθεση αυτή από το δικαστήριο και ήδη είχε δοθεί μαρτυρία της αιτήτριας και έκλεισε η υπόθεση της χωρίς άλλους μάρτυρες.
4. Ο χρόνος που επελέγη για να γίνει η αίτηση για τροποποίηση δηλαδή μετά την απόρριψη της κατάθεσης που θέλουν να τροποποιήσουν οι καθ' ων η αίτηση αποδεικνύει ότι η τροποποίηση γίνεται κακόπιστα ως μέσο αλλαγής της αρχικής απάντησης των καθ' ων η αίτηση μαρτυρία προς υποστήριξη της οποίας απορρίφθηκε από το δικαστήριο. Με άλλα λόγια αφού η πρώτη απάντηση απέτυχε επιλέγουν άλλη νέα. Τέτοια συμπεριφορά είναι ασυμβίβαστη με μια δίκαιη παρουσίαση της υπόθεσης και μια δίκαιη δίκη. Τα γεγονότα ήταν γνωστά εξαρχής στην δικηγόρο των καθ' ων η αίτηση και δεν έπρεπε να προωθήσει την απάντηση της αλλά εξαρχής όφειλε να προωθήσει την γραμμή που επέλεξε τώρα.
5. Η αλλαγή δικηγόρου δεν αποτελεί ικανοποιητική δικαιολογία για την προτεινόμενη τροποποίηση ενόσω μάλιστα τα γεγονότα ήταν σωστά στους καθ' ων η αίτηση εξαρχής (βλ. Παπαδόπουλος ν. Euro Investments & Finance Ltd πολ. εφ. 49/2008, 16/12/2011). 5.Η αίτηση αποτελεί κατάχρηση της διαδικασίας ενόψει των πιο πάνω» Αγορεύσεις: Εφόσον το ζήτημα που εξετάζεται είναι αμιγώς νομικό, το Δικαστήριο συνεδρίασε με μονομελή σύνθεση. Δεν ζητήθηκε η αντεξέταση οποιουδήποτε από τους ενόρκως δηλούντες και οι συνήγοροι προχώρησαν σε αγορεύσεις. Νομική Πτυχή: Το ζήτημα της τροποποίησης δικογράφων διέπεται από τους Θεσμούς Πολιτικής Δικονομίας, οι οποίοι εφαρμόζονται αναλογικά από το παρόν Δικαστήριο δυνάμει των κανονισμών 2(β) και 12(α) των Περί Ενοικιοστασίου Διαδικαστικών Κανονισμών του
6. Η Δ.25, θθ.1 και 5 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας προνοεί τα ακόλουθα: «
7. The Court or a Judge may, at any stage of the proceedings, allow either party to alter or amend his indorsement or pleadings, in such manner and on such terms as may be just, and all such amendments shall be made as may be necessary for the purpose of determining the real questions in controversy between the parties.
8. The Court or a Judge may at any time, and on such terms as to costs or otherwise as the Court or Judge may thing just, amend any defect or error in any proceedings, and all necessary amendments shall be made for the purpose of determining the real question or issue raised by or depending on the proceedings." Η νομολογία έχει επανειλημμένα ασχοληθεί με αιτήματα για τροποποίηση δικογράφων. Η αντιμετώπιση ποικίλει, αναλόγως του σταδίου στο οποίο υποβάλλεται ένα τέτοιο αίτημα. Παραθέτω, πιο κάτω, αποσπάσματα από τη σχετική νομολογία. Στην υπόθεση Courtis a.o. v. Iasonides

(1970)1 C.L.R. 180, αναφέρθηκε (σελ. 182): "If in the course of the trial it appears that a party's pleading requires amendment, steps for that purpose must be taken as early as possible in order to give full opportunity to the parties affected by the amendment to meet the new situation; to run their case, so to speak, on the new rails." Στην υπόθεση Tsiappas v. The Republic

(1974)1 C.L.R. 167 στη σελ. 169 αναφέρονται τα εξής: «The guiding consideration for the trial Judge in making up his mind whether or not he should exercise his discretion one way or the other is the need to ensure that the triable issues be properly and sufficiently defined before he pronounces final judgment in the case and such leave to amend may be granted in a proper case even during the trial." Και πιο κάτω, στην ίδια σελίδα, αναφέρει: "..... no real injustice has been done thereby to the claimant once he has been awarded the appropriate costs." Στην υπόθεση Andreas Evripidou & Another v. Panayiota M. Kannaourou

(1985)2 C.L.R., p. 24, αναφέρονται: "It is well settled that as a rule of conduct, however negligent or careless may have been the first omission, and however late the proposed amendment, the amendment should be allowed if it can be made without injustice to the other side, and there is no injustice if the other side can be compensated by costs;" Στην καθοδηγητική απόφαση Φοινιώτης ν. Greenmar Navigation Ltd κ.α.

(1989)1(E) C.L.R. 33, διατυπώθηκαν αναλυτικά από τον έντιμο Πική Δ. (όπως ήταν τότε) οι αρχές που διέπουν την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου, (στη σελ. 36 της απόφασης): "

(1)Η τροποποίηση της δικογραφίας επιτρέπεται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας δεδομένου ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις που την καθιστούν απαραίτητη για την αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης.

(2)Στον προσδιορισμό των συμφερόντων της δικαιοσύνης όπως διαγράφονται στην συγκεκριμένη υπόθεση συνεκτιμούνται και οι επιπτώσεις από την τροποποίηση στα δικαιώματα και συμφέροντα του αντιδίκου. Η διεξαγωγή της δίκης μέσα σε εύλογο χρόνο καθιερώνεται από το άρθρο 30.2 του Συντάγματος ως θεμελιώδες δικαίωμα του κάθε διαδίκου.

(3)Η τροποποίηση επιτρέπεται κατά κανόνα εφόσον δεν προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο δηλαδή ζημιά άλλη από εκείνη που μπορεί να θεραπευθεί με την έκδοση της κατάλληλης διαταγής ως προς τα έξοδα. Το αποδεικτικό βάρος για την αιτιολόγηση του αιτήματος και της καθυστέρησης στην διατύπωση των θέσεων του αιτητή ποικίλλει ανάλογα με το στάδιο κατά το οποίο υποβάλλεται η αίτηση. Όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση ανάλογα επαυξάνει και το βάρος το οποίο πρέπει να αποσείσει ο αιτητής για την έκδοση διατάγματος για την τροποποίηση.

(4)Η έναρξη της δίκης δεν δημιουργεί ανυπέρβλητο εμπόδιο στην επιδίωξη της τροποποίησης υπεράσπισης. Στο στάδιο αυτό όμως η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου ασκείται με φειδώ, λαμβάνοντας υπόψη τον εκτροχιασμό της δίκης από τη προσδιορισθείσα πορεία και τις αναπόφευκτες επιπτώσεις στα δικαιώματα του αντιδίκου. Στην υπόθεση Hipgrave v. Case, 28 Ch. D. 361, υποδείχθηκε ότι το Δικαστήριο αντιμετωπίζει με διστακτικότητα αιτήσεις για τροποποίηση της δικογραφίας κατά την δίκη." Στην απόφαση Περικτιόνη Χρίστου ν. Ανδρέα Στυλιανού Αζά

(1992)1(Α) Α.Α.Δ., 704, ο έντιμος Δικαστής Νικήτας αναφέρει στη σελ. 707: "Η θεμελιακή αρχή που ξεπροβάλλει από τις αποφάσεις είναι πως η τροποποίηση δικογράφου είναι εφικτή σε κάθε περίπτωση που κρίνεται αναγκαίο για τον προσδιορισμό της ουσίας της διαφοράς και για αποτροπή της πολλαπλότητας των νομικών διαδικασιών. Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις που η τροποποίηση δυνατό να επιφέρει βλάβη στον αντίδικο ή ακόμη εκεί που η κακή πίστη του αιτητή είναι εμφανής. Στην άσκηση της διακριτικής εξουσίας του δικαστηρίου συνεκτιμάται και ο παράγων της καθυστέρησης στην υποβολή αίτησης σαν λογικής απόρροιας των διατάξεων του άρθρου 30.2 του συντάγματος που επιτάσσει τη διεξαγωγή και περάτωση της δίκης σε εύλογα χρονικά όρια. Βλέπε Ευριπίδου, ανωτέρω και Φοινιώτης ν. Greenmar Navigation Ltd. & Άλλου

(1989)1 Α.Α.Δ. (Ε) 33, Sait Electronic S.A. v. The ship "Dominique" & Others

(1992)1 A.A.Δ. 264 επισημαίνει τη σύμπτωση προσέγγισης που παρατηρείται στην αγγλική νομολογία, αναφορικά με την αναγκαιότητα για τη σύντομη ολοκλήρωση της δίκης. Περαιτέρω δε υιοθετεί το παρακάτω απόσπασμα από την απόφαση της δικαστικής επιτροπής της Βουλής των Λόρδων Ketteman v. Hansel Properties Ltd. [1988] 1 All E. R. 38: "Furthermore, to allow an amendment before a trial begins is quite different from allowing it at the end of the trial to give an apparently unsuccessful defendant an opportunity to renew the fight on an entirely different defence."" Τελευταία αναφορά κάνω στην απόφαση Federal Bank of Lebanon (SAL) v. Σιακόλα

(2002)1(A) C.L.R., 223, όπου στη σελ. 228 αναφέρονται τα εξής: "Είναι η θέση της νομολογίας πως, όπου υπάρχει καθυστέρηση, απαιτείται η παροχή κάποιας εξήγησης. Στην SABA & CO (T.M.P.) v. T.M.P. Agents

(1994)1 A.A.Δ. 426, κρίθηκε πως η σημασία του θέματος της δικαιολόγησης της καθυστέρησης ποικίλλει ανάλογα με τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης και σχετίζεται με τη γνησιότητα των προθέσεων του αιτητή και την αναγκαιότητα ή το βαθμό της χρησιμότητας της τροποποίησης. Στην Χριστοδούλου ν. Χριστοδούλου

(1991)1 Α.Α.Δ. 934, λέχθηκε πως η σύγχρονη τάση είναι τα Δικαστήρια να επιτρέπουν τροποποιήσεις στις κατάλληλες περιπτώσεις, έστω και αν η αναγκαιότητα τροποποίησης είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης. Η πιο πάνω αρχή όμως περιορίστηκε στην υπόθεση Ταξί Κυριάκος Λτδ. Ν. Ανδρέα Παύλου

(1995)1 Α.Α.Δ. 560, όπου τονίστηκε πως το ζήτημα εξακολουθεί να υπόκειται στη διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου που πρέπει να ασκείται έχοντας υπόψη το σύνολο των περιστατικών της υπόθεσης. Όσον αφορά το χρόνο στον οποίο υποβάλλεται αίτηση για τροποποίηση, σχετική είναι και η απόφαση στην Astor Manufacturing & Exporting Co. κ.ά. ν. A.G. Leventis κ.ά.

(1993)1 A.A.Δ. 726." Στη βάση της προαναφερόμενης νομολογίας, θα πρέπει να εξεταστεί από το δικαστήριο, πέρα από το ζήτημα της δικαιολόγησης της καθυστέρησης στην υποβολή της αίτησης, τόσο η γνησιότητα των προθέσεων των Αιτητών, όσο και η αναγκαιότητα και ο βαθμός της χρησιμότητας της τροποποίησης. Συνοψίζοντας την πιο πάνω αναφερόμενη νομολογία καταλήγω ότι κατά την εξέταση αιτημάτων τροποποίησης, λαμβάνονται υπόψη οι εξής παράγοντες: · Η τροποποίηση δικογράφων είναι δυνατή σε κάθε περίπτωση όπου κρίνεται αναγκαία για τον προσδιορισμό της διαφοράς των διαδίκων, εκτός όπου αυτή θα επιφέρει ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο ή όπου υπάρχει εμφανής κακή πίστη από πλευράς Αιτητή. · Η έννοια της ανεπανόρθωτης ζημιάς δεν περιλαμβάνει τη ζημιά που μπορεί να αποκατασταθεί με την επιδίκαση εξόδων. · Η τροποποίηση δικογράφων μπορεί να επιτραπεί σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας λαμβανομένου υπόψη του παράγοντα της ζημιάς που θα προκληθεί στον αντίδικο καθώς και της καθυστέρησης που τυχόν παρατηρείται στην υποβολή του αιτήματος για τροποποίηση. · Κυρίαρχος παράγοντας κατά την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου είναι το συμφέρον της δικαιοσύνης. · Εφόσον το αίτημα υποβλήθηκε μετά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας, ο κίνδυνος εκτροχιασμού της δίκης θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφερθώ επιγραμματικά στην κυρίως Αίτηση. Με αυτήν αξιώνεται από το Δικαστήριο, μεταξύ άλλων, η έκδοση απόφασης εναντίον των Αιτητών, λόγω της κατ' ισχυρισμό παράλειψης των τελευταίων να καταβάλουν στους Καθ' ων η αίτηση οφειλόμενα ενοίκια, κοινόχρηστα έξοδα, διάφορα τέλη και αποζημιώσεις. Τα ζητήματα που οι Αιτητές επιχειρούν να εισαγάγουν στην Απάντηση τους παρατίθενται στις σελίδες 2 και 3, πιο πάνω. Το αίτημα για τροποποίηση της Απάντησης υποβάλλεται είκοσι δύο μήνες μετά την καταχώρηση της Απάντησης των Αιτητών και οκτώ μόλις μέρες μετά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας (στο στάδιο της κυρίως εξέτασης του Μ.Κ.1). Συγκεκριμένα, στο στάδιο της κυρίως εξέτασης του Μ.Κ.1, ένα μεγάλο μέρος της γραπτής δήλωσης που κατέθεσε ο μάρτυρας αυτός διαγράφηκε (μετά την προβολή ένστασης), διότι αφορούσε μη δικογραφημένους ισχυρισμούς. Εξετάζοντας προσεκτικά τις εκατέρωθεν θέσεις σε συνδυασμό με την πιο πάνω αναφερόμενη νομολογία, κρίνω ότι, το αίτημα υποβλήθηκε με καθυστέρηση μεν, αλλά ότι αυτή η καθυστέρηση δικαιολογήθηκε με την αναφορά αβλεψία και λάθος των αρχικών συνηγόρων των Αιτητών. Το αίτημα για τροποποίηση γίνεται σε τέτοιο στάδιο που να μην αποτελεί η έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας ανυπέρβλητο εμπόδιο, εφόσον οι Καθ' ων η αίτηση θα μπορούν να αντεξετάσουν τους Αιτητές αναφορικά με τους ισχυρισμούς που επιχειρούν να εισάξουν στην Απάντηση ή ακόμα και να υποβάλουν αίτημα για παρουσίαση περαιτέρω ή αντικρουστικής μαρτυρίας, εφόσον το κρίνουν απαραίτητο. Σημειώνω περαιτέρω ότι η πλευρά των Καθ' ων η αίτηση δεν έρχεται αντιμέτωπη με νέο ζήτημα, αφού οι Αιτητές είχαν εξαρχής προβάλει τη θέση ότι δεν οφείλουν τα αξιούμενα ποσά στους Καθ' ων η αίτηση, χωρίς όμως να προβάλουν θετικούς ισχυρισμούς σε σχέση με την άρνηση αυτή. Βρίσκω ότι η παράλειψη υποβολής αιτήματος για τροποποίηση θα συνεπαγόταν τον αποκλεισμό μαρτυρίας για τα ζητήματα που επιθυμούν να προβάλουν οι Αιτητές, με δυσμενείς συνέπειες για αυτούς. Διαπιστώνω περαιτέρω, ότι με την αιτούμενη τροποποίηση επιδιώκεται ο προσδιορισμός της ουσίας της διαφοράς των διαδίκων. Δεν έχω διαπιστώσει κακοπιστία από πλευράς Αιτητών, αφού η νομολογία όσον αφορά την απαγόρευση παρουσίασης μαρτυρίας για τεκμηρίωση ισχυρισμών που δεν είναι δικογραφημένοι, είναι πάγια και γνωστή (βλ. Παπαδόπουλος κ.ά. ν. CYP-CANA ALARMS LTD, Πολ. Έφεση 339/06, ημερομηνίας 19.6.2009). Πέραν των πιο πάνω, δεν έχω πειστεί ότι οι Καθ' ων η αίτηση θα βρεθούν σε δυσμενέστερη θέση, ούτε ότι θα υποστούν ζημιά η οποία δεν είναι δυνατό να αποζημιωθεί με την επιδίκαση εξόδων υπέρ τους. Στη βάση των πιο πάνω, καταλήγω ότι η διακριτική μου ευχέρεια θα πρέπει να ασκηθεί υπέρ των Αιτητών και έτσι εγκρίνω το αίτημα για τροποποίηση της Απάντησης, ως η παρούσα αίτηση. Η τροποποιημένη Απάντηση να καταχωρηθεί εντός δέκα ημερών από τη σύνταξη του παρόντος διατάγματος. Τα τέλη για την έκδοση του διατάγματος να καταβληθούν εντός πέντε ημερών από σήμερα. Τα έξοδα της αίτησης για τροποποίηση καθώς και τα έξοδα που θα προκύψουν λόγω της τροποποίησης, επιδικάζονται υπέρ των Καθ' ων η Αίτηση (Αιτητών στην κυρίως Αίτηση), όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Γραμματέα του Δικαστηρίου και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο στο τέλος της διαδικασίας στην κυρίως Αίτηση. (Υπ.) ............... Χρ. Ραγουζαίου Πρόεδρος Δικαστηρίου Πιστό Αντίγραφο Γραμματέας Subject: Rent Control/Interim Αναφορά: Τροποποίηση Απάντησης μετά την έναρξη της ακρόασης cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο