ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΠΑΡΛΑΤΑ ν. ΣΤΕΛΛΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ, Αρ. Αίτησης: Κ.20/06, 24/2/2017 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:DEELEF:2017:9 ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΕΝΟΙΚΙΑΣΕΩΝ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Χρ. Ραγουζαίου, Προέδρου Σ. Σπυριδάκη και Γ. Κωνσταντίνου, Παρέδρων Αρ. Αίτησης: Κ.20/06 Μεταξύ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΠΑΡΛΑΤΑ Αιτητή -και- ΣΤΕΛΛΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Καθ' ης η αίτηση Ημερομηνία: 24.2.2017 Εμφανίσεις: Για τον Αιτητή: κος Γ. Παπαθεοδώρου (κ. Στ. Παπαθεοδώρου στην απαγγελία της απόφασης) Για την Καθ' ης η αίτηση: κος Α. Ταμάσιος ΑΠΟΦΑΣΗ Η παρούσα υπόθεση αφορά γεγονότα που ανάγονται στο έτος 2004 και προγενέστερα. Η Αίτηση καταχωρήθηκε στις 6.6.2006 και η παρούσα αποτελεί επανεκδίκαση η οποία διατάχθηκε δυνάμει της ECLI:CY:AD:2014:A339, Πολιτικής Έφεσης αρ. 387/09 ημερομηνίας 21.5.
- Η παρούσα Αίτηση καταχωρήθηκε από τον Αιτητή, υπό την ιδιότητα του ιδιοκτήτη ενός διαμερίσματος με αρ. 101 στην οδό Άρτας 8, στη Μακεδονίτισσα, Λευκωσία, που στο εξής θα αναφέρεται ως "το μίσθιο". Με αυτήν ο Αιτητής αξιώνει, μεταξύ άλλων, από την Καθ' ης η αίτηση αποζημιώσεις για ζημιές που κατ' ισχυρισμό προκλήθηκαν από την Καθ' ης η αίτηση στη διάρκεια που αυτή κατείχε το μίσθιο, δεδουλευμένα ενοίκια, διαφυγόντα κέρδη, τόκο, έξοδα και Φ.Π.Α. Με την τροποποιημένη Απάντηση που καταχώρησε στις 14.10.2015[1], η Καθ' ης η αίτηση απορρίπτει στο σύνολο της την Απαίτηση του Αιτητή και ισχυρίζεται, μεταξύ άλλων, ότι αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το μίσθιο όταν της γνωστοποιήθηκε ότι το νερό με το οποίο αυτό υδροδοτείτο είχε κριθεί ακατάλληλο για ανθρώπινη χρήση. Ισχυρίζεται περαιτέρω ότι στο μίσθιο είχαν παρουσιαστεί κακοτεχνίες και ότι λόγω της ακαταλληλότητας του νερού προκλήθηκαν επίσης προβλήματα σε ό,τι αφορούσε τις υδραυλικές εγκαταστάσεις. Η ίδια καμία ζημιά προκάλεσε στο μίσθιο και ούτε οφείλει οποιοδήποτε ενοίκιο στον Αιτητή. Διαδικασία: Κατά την παρούσα ακροαματική διαδικασία, παρουσιάστηκαν συνολικά επτά μάρτυρες (πέντε για την υπόθεση του Αιτητή και άλλοι δύο για την υπόθεση της Καθ' ης η αίτηση) και η παρούσα απόφαση επιφυλάχθηκε τελικά την 2.8.
- Μάρτυρες Αιτητή Ο Αιτητής παρουσιάστηκε ως ο πρώτος μάρτυρας για την υπόθεση του (Μ.Α.1). Αναφέρθηκε στην επίδικη ενοικίαση, η οποία αρχικά ξεκίνησε με ενοικιαστή τον τότε σύζυγο της Καθ' ης η αίτηση, την 1.3.2000[2]. Στη συνέχεια ο ενοικιαστής αποχώρησε και παρέμεινε στο μίσθιο η Καθ' ης η αίτηση ως η ενοικιάστρια αυτού, με το παιδί της. Υποστηρίζει ο Αιτητής ότι το μίσθιο ήταν σε άριστη κατάσταση όταν ενοικιάστηκε από την Καθ' ης η αίτηση, η οποία μαζί με τον σύζυγο της το επιθεώρησαν και αφού διαπίστωσαν ότι ήταν της αρεσκείας τους, προχώρησαν στην ενοικίαση του. Η θέση του Αιτητή ήταν ότι στη διάρκεια της ενοικίασης, οι σχέσεις μεταξύ του ίδιου και της Καθ' ης η αίτηση ήταν άριστες και πολύ φιλικές. Ο ίδιος έδειχνε προθυμία να εξυπηρετεί την Καθ' ης η αίτηση με ό,τι εργασίες επιδιόρθωσης χρειάζονταν στο μίσθιο και έτσι τον καλούσε η Καθ' ης η αίτηση συχνά, για να προβαίνει σε "μικροδιορθώσεις". Διατάραξη των σχέσεων των διαδίκων: Ο Αιτητής υποστηρίζει ότι οι καλές τους σχέσεις διαταράχθηκαν όταν 3 - 4 μήνες πριν την ημερομηνία κατά την οποία αυτός ανέλαβε την κατοχή του μίσθιου (31.12.2004), ο αρραβωνιαστικός και συμβίος τότε της Καθ' ης η αίτηση, κάποιος κ. Κουτσίδης, εκδήλωσε εχθρική συμπεριφορά απέναντι στον Αιτητή. Αφορμή για αυτό υπήρξε η διαμαρτυρία του Αιτητή, όταν διαπίστωσε ότι χωρίς την έγκριση του, η Καθ' ης η αίτηση και ο σύντροφος της επενέβησαν στο μίσθιο, τρυπώντας και καρφώνοντας στους τοίχους διάφορα προσαρτήματα. Υποστήριξε ότι μετά τη διαμαρτυρία του, ο Κουτσίδης τον απείλησε και του απαγόρευσε να επισκέπτεται το μίσθιο. Η θέση όμως της Καθ' ης η αίτηση (η οποία υποβλήθηκε στον Αιτητή κατά την αντεξέταση του), ήταν ότι η διάρρηξη των σχέσεων τους προέκυψε όταν διαπιστώθηκε από την ίδια ότι το νερό με το οποίο υδροδοτείτο μέχρι τότε το μίσθιο (και προερχόταν από ιδιωτική διάτρηση), δεν ήταν κατάλληλο για ανθρώπινη χρήση. Με δεδομένη την ύπαρξη του τότε μικρού παιδιού της στο μίσθιο και τη χρήση του νερού αυτού από το παιδί, η Καθ' ης η αίτηση αποφάσισε να εγκαταλείψει το μίσθιο, ενημερώνοντας τον Αιτητή. Δεν αρνήθηκε ο Αιτητής ότι υδροδοτείτο η πολυκατοικία του από την ιδιωτική διάτρηση αλλά δεν αποδέχθηκε την "ακαταλληλότητα" του νερού. Ισχυρίστηκε ότι η Καθ' ης η αίτηση είχε ενημερωθεί από την έναρξη της ενοικίασης (όπως και οι υπόλοιποι ένοικοι της πολυκατοικίας), ότι ολόκληρο το κτίριο υδροδοτείτο από τη διάτρηση (λόγω του ότι ο Αιτητής έκρινε ότι η ποιότητα αυτού του νερού ήταν καλύτερη από το νερό που τους παρείχε τότε η Υδατοπρομήθεια). Υποστήριξε ότι είχε αναφέρει στην Καθ' ης η αίτηση ότι το νερό δεν είναι πόσιμο και ως εκ τούτου δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για το μαγείρεμα αλλά είναι κατάλληλο για όλες τις υπόλοιπες χρήσεις. Όταν αποκαλύφθηκε το ζήτημα στον Δήμο Έγκωμης, αναγκάστηκε ο Αιτητής, να συνδέσει το κτίριο με την υδατοπρομήθεια (με κόστος Λ.Κ.10.000 όπως είπε), υποστηρίζοντας από τη μία ότι η Καθ' ης η αίτηση τον κατήγγειλε "εκδικητικά", για να τον αναγκάσει να υποστεί αυτό το κόστος και από την άλλη ότι είχε ήδη (πριν την αναφορά στον Δήμο Έγκωμης) τροχιοδρομηθεί από τον ίδιο η σύνδεση του κτιρίου με την υδατοπρομήθεια, (διότι εν τω μεταξύ είχε ενημερωθεί ότι το νερό της υδατοπρομήθειας ήταν πλέον καλής ποιότητας). Παρόλο που το ζήτημα είναι επίδικο μόνο στον βαθμό που εξηγεί το πώς έφτασαν οι σχέσεις των διαδίκων να χαλάσουν στον βαθμό που μας έχουν περιγράψει, δεν μπορεί να μην σχολιαστεί η στάση του Αιτητή, ο οποίος προφασιζόμενος το ενδιαφέρον του για τους ένοικους της πολυκατοικίας, μας είπε, χωρίς ενδοιασμό, ότι επειδή ο ίδιος έκρινε ότι το νερό της δικής του διάτρησης είναι ανώτερο ποιοτικά από αυτό που παρείχε η υδατοπρομήθεια, υδροδοτούσε με αυτό το νερό το μίσθιο, ενώ όταν καταγγέλθηκε σχετικά "αναγκάστηκε" να συνδέσει με κόστος Λ.Κ.10.000 την πολυκατοικία με την υδατοπρομήθεια. Παρά την προσπάθεια του Αιτητή να υποβιβάσει τη συνέπεια που είχε στη μεταξύ του ίδιου και της Καθ' ης η αίτηση σχέση, το Τεκμήριο 10 (επιστολή Δήμου Έγκωμης, ημερ. 16.9.2004), με το οποίο η τελευταία ενημερώθηκε περί της ακαταλληλότητας, είναι φανερή η ενόχληση που του προκάλεσε το γεγονός ότι αναγκάστηκε μετά από αυτήν την εξέλιξη να συνδέσει το κτίριο με την υδατοπρομήθεια. Όταν όμως του υποβλήθηκε ότι αυτή ήταν εξ αρχής η υποχρέωση του, άλλαξε στάση λέγοντας ότι είχε ήδη αποφασίσει να συνδέσει την πολυκατοικία με την υδατοπρομήθεια πριν την καταγγελία. Πώς έγινε αυτό; Μας είπε ότι είχε ήδη προβεί o ίδιος σε ανάλυση του νερού της υδατοπρομήθειας και "για αυτό έκανα τα έξοδα να φέρω το νερό εκεί", αφήνοντας φανερά να νοηθεί ότι εφόσον ο ίδιος βεβαιώθηκε για την καλή πλέον ποιότητα του νερού της υδατοπρομήθειας, είχε αποφασίσει να υδροδοτήσει το μίσθιο με αυτό. Βρίσκω και αποδέχομαι στη βάση της πιο πάνω μαρτυρίας του Αιτητή, ότι η αιτία για τη διάρρηξη της φιλικής σχέσης του Αιτητή και της Καθ' ης η αίτηση υπήρξε η πιο πάνω αναφερόμενη ενημέρωση της Καθ' ης η αίτηση από τον Δήμο Έγκωμης[3] (η οποία συμπίπτει και με την περίοδο που και ο Αιτητής τοποθέτησε χρονικά τη διάρρηξη των φιλικών τους σχέσεων, δηλαδή 3 - 4 μήνες πριν την απόδοση της κατοχής). Εφόσον η κατοχή αποδόθηκε την 31.12.2004 και η επιστολή από το Δήμο Έγκωμης στάληκε στην Καθ' ης η αίτηση στις 16.9.2004, τότε επιβεβαιώνονται και χρονικά τα πιο πάνω. Αξίζει δε να αναφερθεί ότι όλες αυτές "οι αναλύσεις" στις οποίες αναφέρθηκε με τόση έμφαση ο Αιτητής, δεν παρουσιάστηκαν στο Δικαστήριο. Ως εκ των ανωτέρω, η εκδοχή του Αιτητή περί της διάρρηξης των σχέσεων των διαδίκων και της αποχώρησης της Καθ' ης η αίτηση, δεν γίνεται αποδεκτή. Απόδοση του μισθίου στις 31.12.2004: Η θέση του Αιτητή ήταν ότι δεν είχε ειδοποιηθεί, από την ίδια την Καθ' ης η αίτηση, για την ημερομηνία απόδοσης της κατοχής του μίσθιου, αλλά ενημερώθηκε με άλλο τρόπο (τον οποίο δεν μπορούσε να καθορίσει, λόγω του χρόνου που διέρρευσε). "Μπορεί να το έμαθε από κουβέντα που είχε με την Καθ' ης η αίτηση, μπορεί να ενημερώθηκε η σύζυγος του, μπορεί και να τον ενημέρωσε η Αστυνομία" ότι το μίσθιο θα του παραδιδόταν. [Είχε προβεί σε καταγγελία του Κουτσίδη (ο οποίος ήταν αστυνομικός) στο Αρχηγείο Αστυνομίας τον Νοέμβριο του 2004.] "Προφανώς από κάπου ήξερα ότι θα φύγουν εκείνη τη μέρα . αν ήταν 1,5 μήνας ή πιο λίγο ή πιο πολύ, δεν θυμάμαι να σας απαντήσω". Ισχυρίστηκε ότι ειδοποιήθηκε να παραλάβει την κατοχή του μισθίου αφότου είχαν διευθετήσει οι ένοικοι τη διακοπή του ηλεκτρικού ρεύματος, ενώ τον κάλεσαν να το παραλάβει σε βραδινή ώρα. Ο ίδιος αρνήθηκε να παραλάβει το διαμέρισμα αφού, δεν μπορούσε να ελέγξει την κατάσταση του "στα σκοτεινά". Τότε κάρφωσε ο Κουτσίδης στην είσοδο του μισθίου ένα καρφί και άφησε στο καρφί το κλειδί της εισόδου και έφυγε με την Καθ' ης η αίτηση. Αφού δεν υπήρχε φως, αναγκαστικά το μίσθιο επιθεωρήθηκε την επόμενη μέρα. Όμως αυτό δεν συνάδει με την κυρίως εξέταση του (γραπτή δήλωση του Αιτητή) όπου ανέφερε ότι "κατά την παραλαβή του ακινήτου είχα καλέσει την Καθ' ης η αίτηση και το σύζυγο της να επαναφέρουν το ακίνητο στην προηγούμενη κατάσταση αλλά αυτοί αρνήθηκαν [.]". Διαπιστώνεται σε αυτό το σημείο μία υπερβολή στη μαρτυρία του Αιτητή, ο οποίος δημιούργησε ένα νεφελώδες σκηνικό τόσο αναφορικά με την ενημέρωση του για την ημερομηνία απόδοσης του μίσθιου όσο και για του τι έλαβε χώρα κατά την παραλαβή και επιθεώρηση. Στη βάση των πιο πάνω ασαφειών και αντιφάσεων σε σχέση με τον χρόνο ενημέρωσης και του τι έλαβε χώρα κατά την παραλαβή της κατοχής, βρίσκω ότι δεν μπορώ να αποδεχθώ την εκδοχή του Αιτητή σε σχέση με τα ζητήματα αυτά. Οι ζημιές: Όταν διαπιστώθηκε από τον Αιτητή, η πρόκληση των ζημιών που περιγράφονται στο Τεκμήριο 3 (Έκθεση Αρχιτέκτονα - Πολιτικού Μηχανικού Σ. Σταυρινού ημερ. 10.1.2005) αυτός κάλεσε την Καθ' ης η αίτηση να επαναφέρει το μίσθιο στην προτέρα του κατάσταση, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Τότε ανέθεσε σε τεχνικούς την αποκατάσταση των ζημιών και κατέβαλε τα πιο κάτω ποσά:
- €5.809,24 (Λ.Κ.3.400) για ξυλουργικές εργασίες και βάψιμο επίπλων.
- €324,21 (Λ.Κ.189,75) για αγορά νέων κεραμικών
- €683,44 (Λ.Κ.400) για αμοιβή ελαιοχρωματιστή
- €768,87 (Λ.Κ.450) για αμοιβή ελαιοχρωματιστή
- €768,87 (Λ.Κ.450) για υδραυλικές εργασίες και εξαρτήματα
- €1.110,59 (Λ.Κ.650) για καθαριότητα τοίχων και τοποθέτηση κεραμικών Σύνολο: €9.465,22 μείον το ποσό των €340,00 (Λ.Κ.200 που είχε ληφθεί ως εγγύηση στην έναρξη της ενοικίασης) = €9.125,
- Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν ανταποκρίνονται όλα τα πιο πάνω ποσά στις δικογραφημένες λεπτομέρειες ειδικών ζημιών του Αιτητή. Συγκεκριμένα, πέραν από το ποσό που αφορά τις ξυλουργικές εργασίες (
- πιο πάνω)[4], οι υπόλοιπες δικογραφημένες αξιώσεις του Αιτητή αναφορικά με τις ζημιές που αποκαταστάθηκαν, είναι μόνο οι εξής:
- Για την αγορά και τοποθέτηση των κεραμικών, μόνο €683,44 (Λ.Κ.300 + Λ.Κ.100[5] = Λ.Κ.400 και όχι Λ.Κ.839,75)
- Για την αποκατάσταση της τοιχοποιίας μόνο €854,30 (Λ.Κ.500)[6]. και όχι €1.452,31 (Λ.Κ.850) Αξιώνει επίσης ο Αιτητής, τα διαφυγόντα ενοίκια δύο μηνών για τον χρόνο που μεσολάβησε μέχρι να αποκατασταθούν οι ζημιές, €751,78 (2 x Λ.Κ.220 = Λ.Κ.440) και ποσό €751,78 οφειλόμενα από την Καθ' ης η αίτηση ενοίκια για τους μήνες Νοέμβριο και Δεκέμβριο του 2004 (2 x Λ.Κ.220). Στην παρούσα απόφαση θα μας απασχολήσουν μόνο οι δικογραφημένες απαιτήσεις του Αιτητή (ως περιγράφονται και στην τελική αγόρευση του Αιτητή), με εξαίρεση την απαίτηση σχετικά με την αποκατάσταση ζημιών στο πάτωμα του αποχωρητηρίου[7], η οποία έχει εγκαταλειφθεί. Για την αυστηρότητα στη δικογράφηση και απόδειξη των ειδικών αποζημιώσεων, γίνεται μνεία στη Νομική Πτυχή, πιο κάτω. Αντεξεταζόμενος ο Αιτητής αναφέρθηκε με λεπτομέρεια στις ισχυριζόμενες ζημιές στο μίσθιο και στον τρόπο που αυτές προκλήθηκαν: Κουζίνα: Σύμφωνα με τον Αιτητή, η ζημιά στον πάγκο της κουζίνας δεν έγινε αντιληπτή από τον ίδιο, διότι συνέβηκε κατά τον χρόνο που ο ίδιος έπαψε να επισκέπτεται το μίσθιο (στο διάστημα που μεσολάβησε από τη ρήξη των σχέσεων του με τον σύντροφο της Καθ' ης η αίτηση και την ίδια). Ισχυρίστηκε ότι κατά την παραλαβή της κατοχής, διαπίστωσε ζημιά που οφειλόταν στην εισχώρηση υγρασίας από το καπάκι του πάγκου στο πίσω μέρος της κουζίνας. Προκειμένου να ενισχυθεί αυτή η θέση του, ο Αιτητής υποστήριξε ότι η υγρασία εισχωρούσε λόγω της άφεσης νερών πάνω στον πάγκο, μετά που αφαιρέθηκε "επιλεκτικά" μία σειρά από τις πορσελάνες που υπήρχαν στον τοίχο και που ήταν κολλημένες στον πάγκο με σιλικόνη. Η αφαίρεση αυτή άφησε περιθώριο στην υγρασία να εισχωρεί από το σημείο που εφάπτεται ο πάγκος με τον τοίχο και να σαπίσει έτσι όλο το πάνω και το κάτω μέρος του πάγκου που εφάπτεται στον τοίχο. Εικάζει ότι οι σωληνώσεις (flexible) κάτω από τον νεροχύτη της κουζίνας "έλιωσαν" λόγω της υγρασίας που αφηνόταν να πέφτει πάνω τους παρατεταμένα κατά τους τελευταίους 3 - 4 μήνες της ενοικίασης. Σύμφωνα με τον Αιτητή, αν αυτό είχε συμβεί νωρίτερα, θα τον καλούσαν να το διορθώσει, "άρα και αυτά έλιωσαν στην επίμαχη περίοδο". Ο Αιτητής είπε χαρακτηριστικά, αντεξεταζόμενος, ότι "αν δεν έβγαιναν τα κεραμικά δεν θα περνούσαν τα νερά και δεν θα υπήρχε η ζημιά". Όμως η θέση του αυτή παρουσιάζει κενά. Ο Αιτητής για να γίνει πιστευτός στο σημείο αυτό, επικαλέστηκε και μας παρέπεμψε στην έκθεση του εμπειρογνώμονα (Μ.Α.5). Ανατρέχοντας όμως στο Τεκμήριο 2 και στη μαρτυρία του Μ.Α.5 διαπιστώνουμε ότι (σύμφωνα με αυτά), τα κεραμικά στην κουζίνα ήταν "όλα στη θέση τους, κολλημένα". Δημιουργείται λοιπόν το ερώτημα. Με δεδομένη τη δήλωση αυτή του εμπειρογνώμονα, περί της μη αφαίρεσης των κεραμικών από την κουζίνα, η φανερή αυτή αντίφαση επηρεάζει την αξιοπιστία του Αιτητή; Η απάντηση είναι προφανής. Στο σημείο αυτό υπάρχει σαφής διάσταση η οποία καθιστά επισφαλή τη μαρτυρία του Αιτητή, η οποία και δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Πώς δημιουργήθηκε λοιπόν αυτή η ζημιά; Όταν υποβλήθηκε στον Αιτητή κατά την αντεξέταση του, η θέση της Καθ' ης η αίτηση, αυτός παραδέχθηκε ότι στην κουζίνα βούλωνε "συνέχεια" η αποχέτευση στον νεροχύτη και ο ίδιος αναλάμβανε να την ξεβουλώνει, ενώ έφερε και δύο φορές συνεργείο. Στο τέλος έφτιαξε μόνος του, νέα "ένωση στη βάση της αποχέτευσης". Απορρίπτεται ως εκ των πιο πάνω αντιφάσεων, ο ισχυρισμός του Αιτητή περί της άριστης κατάστασης της κουζίνας κατά την έναρξη της ενοικίασης. Κεραμικά: Ο Αιτητής υποστηρίζει ότι αφαιρέθηκαν από την Καθ' ης η αίτηση (και τον συμβίο της) πορσελάνες (κεραμικά - πλακάκια) από τους τοίχους του μπάνιου. Το γεγονός ότι κάποιες από τις πορσελάνες αυτές είχαν αποκολληθεί από τον τοίχο, είναι παραδεκτό. Ο Αιτητής υποστήριξε ότι μερικές μόνο πορσελάνες (οι οποίες είχαν αφεθεί στον χώρο του μπάνιου), αφαιρέθηκαν "επιλεκτικά" και "από κάποια σημεία", εξηγώντας ότι "απουσιάζουν τα πλακάκια που εφάπτονται στο μπάνιο". Αυτή είναι η μόνη διαπίστωση του Αιτητή αναφορικά με την απαίτηση για τις πορσελάνες. Υποστήριξε ότι από το κενό που δημιούργησε η αποκόλληση αυτών των συγκεκριμένων πορσελάνων, εισχώρησε νερό στην τοιχοποιία πίσω από το μπάνιο και η υγρασία επηρέασε τα ντουλάπια στο πίσω μέρος αυτού του τοίχου. Διαπιστώνεται όμως, με αυτή τη δήλωση του Αιτητή, αντίφαση στη μαρτυρία του, σε σχέση με τη θέση του Μ.Α.
- Εφόσον τα πλακάκια είχαν "επιλεκτικά αφαιρεθεί" από καίρια μόνο σημεία (ώστε να αφεθεί να εισχωρήσει υγρασία και να προκληθεί ζημιά), πώς ο Μ.Α.5 διαπίστωσε ότι σχεδόν όλα τα πλακάκια είχαν ξεκολλήσει (σε ποσοστό 95%) και μάλιστα ότι από αυτά πολύ μικρή ποσότητα ήταν σπασμένα (μόνο 5%); Στη βάση της διαπιστωμένης διάστασης, δεν μπορούμε να αποδεχθούμε τη θέση του Αιτητή αναφορικά με την ποσότητα των κεραμικών που είχαν αποκολληθεί στο μπάνιο. Εικάζει ο Αιτητής ότι και τα κεραμικά αποκολλήθηκαν στην περίοδο των 3 - 4 μηνών που ο κ. Κουτσίδης του απαγόρευσε να επισκέπτεται το μίσθιο. Διότι, αν αποκολλούνταν πριν, "θα τον καλούσε σίγουρα η Καθ' ης να τα τοποθετήσει". Εικασίες, υποθέσεις και γενικά συμπεράσματα αποτελούν τη θέση αυτή του μάρτυρα. Με δεδομένη και την παραδοχή του ότι μπορεί πράγματι να ανέφερε στην Καθ' ης η αίτηση (από την έναρξη της ενοικίασης) ότι "σε περίπτωση που αποκολλάται κάποια από τις πορσελάνες, να την φυλάξει για να την επανατοποθετήσει αργότερα", βρίσκω υπερβολική την προσπάθεια του Αιτητή να μας πείσει ότι η αποκόλληση των πορσελάνων τον είχε ξαφνιάσει. Απορρίπτεται και η εισήγηση του Αιτητή αναφορικά με τον χρόνο της αποκόλλησης των πορσελάνων. Εφόσον πιο κάτω εξετάζεται το κατά πόσον τυγχάνει εφαρμογής το δόγμα του "res ipsa loquitur", θα πρέπει να αναφερθεί ότι ο Αιτητής έδωσε και εξήγηση ως προς τον τρόπο που η Καθ' ης η αίτηση αποκόλλησε, κατ' ισχυρισμό του, τις πορσελάνες. Δεν βρίσκω σκόπιμο να σχολιάσω αυτή την εκτενή μαρτυρία του Αιτητή. Τα όσα μας ανέφερε αποτελούν εικασίες και συμπεράσματα (μαρτυρία γνώμης) από μη ειδικό και δεν έχουν οποιαδήποτε αποδεικτική αξία. Το ίδιο ισχύει και για τον τρόπο αποκατάστασης της ισχυριζόμενης αυτής ζημιάς. Εφόσον ο μάρτυρας δεν έχει ειδικές γνώσεις για αυτά τα ζητήματα, η διαδικασία που περιέγραψε αποτελεί μαρτυρία γνώμης, που αξίζει να σημειωθεί ότι δεν επιβεβαιώθηκε από τους ειδικούς. Τοιχοποιία: Παραδέχθηκε αντεξεταζόμενος ο Αιτητής, ότι προκειμένου να ενοικιαστεί ξανά το μίσθιο θα χρειαζόταν ούτως ή άλλως, ένα "φρεσκάρισμα" το οποίο περιλαμβάνει και το βάψιμο της τοιχοποιίας του μισθίου και αυτό εμπίπτει στη φυσική φθορά. Υποστήριξε όμως ότι της εργασίας αυτής έπρεπε να προηγηθούν άλλες εργασίες (αποκατάστασης), που δεν αποτελούν φυσική φθορά. Υποστηρίζει ο Αιτητής ότι σε δύο από τα υπνοδωμάτια του μισθίου είχε ανοιχθεί στον ενδιάμεσο τοίχο (χωρίς προφανή λόγο) μία τρύπα, η οποία χρειάστηκε την παρέμβαση του κτίστη για να κλείσει (με σοβά). Στους τοίχους του σαλονιού, της κουζίνας και των υπνοδωματίων είχαν καρφωθεί γαντζάκια στους τοίχους για να στερεώνονται αντικείμενα, ενώ υπήρχε σχεδόν σε όλους τους τοίχους "blue tag"[8]. Ανατρέχοντας στην έκθεση εκτίμησης του Μ.Α.5, διαπιστώνουμε ότι καμία αναφορά γίνεται σε ζημιά από τρύπα σε μεσοτοιχία, ενώ επιβεβαιώνεται η ανάγκη συντήρησης της τοιχοποιίας των υπνοδωματίων και του σαλονιού λόγω της ύπαρξης βελόνων, "blue tag" και αυτοκόλλητων όπως και της τρύπας που προκλήθηκε από την αφαίρεση του κλιματιστικού, στον εξωτερικό τοίχο. (Σημειώνει ο Μ.Α.5 ότι το μίσθιο παρουσίαζε δικαιολογημένη φυσική φθορά στη μπογιά). Με δεδομένη όμως την παραδοχή της Καθ' ης η αίτηση περί της χρήσης blue tag στο μίσθιο και καρφιών (για τη στερέωση κάδρων και home cinema), αποδέχομαι τη θέση του Αιτητή ότι πέραν από το βάψιμο του μισθίου, απαιτούνταν και προεργασία που δημιουργούσε κάποιο επιπλέον κόστος . Οφειλόμενα ενοίκια: Υποστήριξε ο Αιτητής ότι η Καθ' ης η αίτηση δεν κατέβαλε σε αυτόν δύο δεδουλευμένα ενοίκια, των μηνών Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου
- Όσον αφορά το ενοίκιο του Δεκεμβρίου 2004, η Καθ' ης η αίτηση έχει παραδεχθεί ότι δεν κατέβαλε το ποσό αυτό στον Αιτητή και ούτε αξίωσε την επιστροφή της εγγύησης κατά την αποχώρηση της, ώστε να συμψηφιστούν τα δύο αυτά ποσά. Όμως εν τω μεταξύ το ενοίκιο είχε αυξηθεί σε €374 (Λ.Κ.220) ενώ η εγγύηση ήταν μόνο €340 (Λ.Κ.200). Ο Αιτητής αξιώνει όπως, σε περίπτωση απόρριψης της απαίτησης του για αποζημιώσεις (από την οποία θα αφαιρούνταν η εγγύηση), να του αποδοθεί το υπόλοιπο ποσό των €34 (Λ.Κ.20) για να καλύψει η εγγύηση το ενοίκιο του Δεκεμβρίου
- Όσον αφορά τον μήνα Νοέμβριο 2004, ο Αιτητής επικαλέστηκε την απόδειξη Τεκμήριο 14, λέγοντας ότι μετά από την έκδοση αυτής της απόδειξης (ημερ. 5.10.2004, ενοίκιο μηνός Οκτωβρίου 2004), κανένα άλλο ποσό εισπράχθηκε έναντι ενοικίων. Παρατηρώ όμως ότι οι συνθήκες έκδοσης του Τεκμηρίου 14 είναι αφύσικες. Παραδέχθηκε ο Αιτητής ότι καμία άλλη απόδειξη είσπραξης ενοικίου είχε εκδώσει προς την Καθ' ης η αίτηση πριν από το Τεκμήριο
- "Δεν ήθελε, ζήτησε να μην της εκδίδονται αποδείξεις", είπε. Μας είπε περαιτέρω ότι αυτή η απόδειξη εκδόθηκε με μοναδικό σκοπό να αντικρούσει τυχόν ισχυρισμό της Καθ' ης η αίτηση ότι ο Αιτητής δεν της εξέδιδε αποδείξεις είσπραξης (παρόλο που πράγματι, ποτέ δεν είχε εκδώσει απόδειξη μέχρι τότε). Βρίσκω ότι η παραδεκτή τακτική του Αιτητή να εισπράττει τα ενοίκια του μισθίου για τέσσερα συνεχόμενα έτη χωρίς να εκδίδει αποδείξεις είσπραξης και να εκδίδει τελικά μία μόνο απόδειξη, την οποία όμως δεν έδωσε στην Καθ' ης η αίτηση, αλλά την χρησιμοποίησε μόνο για να καταδείξει ότι πράγματι εξέδιδε αποδείξεις (ενώ αυτό δεν συνέβαινε) και για να υποστηρίξει τελικά ότι δεν έγιναν άλλες πληρωμές ακολούθως αυτής, πλήττει καίρια την αξιοπιστία του μάρτυρα ως προς αυτό το ζήτημα. Πέραν τούτου, αυτή η απόδειξη είσπραξης αποτελεί και μη επιτρεπτή προηγούμενη συνεπή δήλωση του μάρτυρα. Για τους πιο πάνω λόγους απορρίπτω τον ισχυρισμό του Αιτητή περί της οφειλής του ενοικίου μηνός Νοεμβρίου
- Υδραυλικές εργασίες: Ως προς την απαίτηση αυτή του Αιτητή, παρουσιάστηκε το Τεκμήριο 8, σύμφωνα με το οποίο κάποιος Ελευθέριος Σταύρου εκτέλεσε υδραυλικές εργασίες στο μίσθιο με αμοιβή €768,87 (Λ.Κ.450). Καμία αξίωση όμως έχει δικογραφηθεί αναφορικά με αυτή την απαίτηση που ο Αιτητής προβάλλει στην κυρίως εξέταση του και καμία τέτοια αναφορά υπάρχει στις λεπτομέρειες των ειδικών του ζημιών. Δεν θα μας απασχολήσει περαιτέρω το ζήτημα αυτό και τυχόν σχετική μαρτυρία εφόσον αφορά μη δικογραφημένο ζήτημα, θα πρέπει να αγνοηθεί. Βάψιμο διαμερίσματος: Παρουσίασε ο Αιτητής Τα Τεκμήρια 6 και 7 (με εκδότη τον Α. Κουρά), τα οποία αφορούν την αποκατάσταση, είπε, της τοιχοποιίας. Ο A. Κουράς, ελαιοχρωματιστής, είχε παρουσιαστεί στο Δικαστήριο κατά την πρώτη εκδίκαση της υπόθεσης (ως Μ.Α.6) και η μαρτυρία του αναφορικά με την αμοιβή του και την είσπραξη του ποσού των €1.452,31 (Λ.Κ.850), από τον Αιτητή, έγινε δεκτή από το Δικαστήριο. Γίνεται επομένως αποδεκτό (στη βάση των Τεκμηρίων 6 και 7)[9] ότι ο Αιτητής κατέβαλε στον Α.Κ. το ποσό αυτό για εργασίες που έγιναν στο διαμέρισμα αναφορικά με την τοιχοποιία. Αυτό σημειώθηκε από το Εφετείο, το οποίο υπέδειξε ότι η αποδοχή της πιο πάνω μαρτυρίας θα πρέπει να ληφθεί υπόψη από το παρόν Δικαστήριο, κατά την επανεκδίκαση. Σημειώνεται όμως ότι η δικογραφημένη απαίτηση του Αιτητή σε σχέση με την αποκατάσταση της τοιχοποιίας αφορά το ποσό των €854,30 (Λ.Κ.500) μόνον. Το κατά πόσο όμως το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε εργασίες που αφορούσαν φυσικές φθορές ή ζημιές που προκάλεσε η Καθ' ης η αίτηση, αποτελεί διαφορετικό ζήτημα που εξετάζεται πιο κάτω. Εφόσον στη μαρτυρία του Αιτητή έχουν παρουσιαστεί σωρεία αντιφάσεων σε ουσιώδη σημεία της μαρτυρίας του, βρίσκω ότι από την υπόλοιπη μαρτυρία του Αιτητή μπορώ να αποδεκτώ μόνο όσα γεγονότα δεν αμφισβητήθηκαν από την Καθ' ης η αίτηση. Ο Μ.Α.2, Λ. Τερεζόπουλος, φίλος και γείτονας του Αιτητή, είχε επισκεφθεί τυχαία το μίσθιο αναζητώντας τον Αιτητή (κοντά στα Χριστούγεννα του 2004). Του παραπονέθηκε ο Αιτητής για τις ζημιές που είχαν προκαλέσει οι ένοικοι τις οποίες διαπίστωσε και ο ίδιος. Δεν έχει ειδικές γνώσεις αλλά δεν του φάνηκαν φυσιολογικές οι ζημιές που διαπίστωσε. Xαρακτηριστικό της μαρτυρίας του Μ.Α.2 είναι η αναφορά του σε ζημιά στον τοίχο της κουζίνας όπου διαπίστωσε ότι υπήρχαν και "αφαιρεμένα πλακάκια" (σε αντίθεση με την έκθεση του εμπειρογνώμονα Μ.Α.5, ο οποίος όχι μόνο δεν κατέγραψε τέτοια ζημιά, αλλά δήλωσε ότι τα πλακάκια ήταν όλα στη θέση τους). H ξαφνική "ανάκτηση μνήμης" σε σχέση με την ύπαρξη μεγάλου καρφιού στην είσοδο του μισθίου, "4 ίντσες σπόντα", κάτι που όμως δεν ανάφερε κατά την προηγούμενη δικάσιμο (όταν είχε ερωτηθεί ειδικά κατά πόσο του έκανε κάτι εντύπωση στην είσοδο του μίσθιου και είπε μόνο ότι υπήρχαν "ακαθαρσίες"). Στη βάση των πιο πάνω διαπιστώσεων μου, αποδέχομαι μόνο ότι ο Μ.Α.2 στα πλαίσια φιλοφρονητικής επίσκεψης, επισκέφθηκε τον Αιτητή στο μίσθιο όχι όμως με σκοπό να καταγράψει τυχόν ζημιές και ούτε κατέγραψε τυχόν ζημιές. Ο Μ.Α.3, Χαράλαμπος Παρλάτας, αδελφός του Αιτητή, είχε αναλάβει τις ξυλουργικές εργασίες στο μίσθιο για την αποκατάσταση της φθοράς. Μας ανέφερε ότι στην κουζίνα αφαιρέθηκαν όλα τα έπιπλα και για να γίνει πιο σαφής είπε: "Έμεινε καθαρό, άδειο το σπίτι από θέμα κουζίνας, εντελώς". Η θέση του περί της αποκόλλησης κεραμικών στην κουζίνα και ροής νερού πίσω από τον πάγκο, δεν γίνεται δεκτή διότι βρίσκεται σε αντίθεση με τη μαρτυρία του εμπειρογνώμονα (Μ.Α.5), ο οποίος δήλωσε ότι κατά την επιθεώρηση του μισθίου, τα κεραμικά στην κουζίνα ήταν όλα στη θέση τους. Συνεχίζει δε και υποστηρίζει ότι στην κουζίνα "τα ξυλουργικά; ήταν όλα για πέταμα!". Απορρίπτεται και αυτός ο ισχυρισμός του Μ.Α.3, αφού βρίσκεται επίσης σε διάσταση με τη μαρτυρία του Μ.Α.5, ο οποίος αναφέρθηκε σε ζημιά μόνο στον πάγκο της κουζίνας. Όσον αφορά τα υπόλοιπα έπιπλά (ξυλεία), ο Μ.Α.3 αφαίρεσε όλες τις μεσόθυρες, εξώθυρες και ερμάρια. Ήθελαν όλα αφαίρεση, τρίψιμο, φρεσκάρισμα, βάψιμο και επανατοποθέτηση, διότι είχαν κολλημένα αυτοκόλλητα, βελόνες και blue tag. Άλλαξε επίσης όλες τις "πορτουβέλλες". Αποδέχθηκε όμως, στην αντεξέταση του ότι "δεν ήταν όλες οι πόρτες φθαρμένες, αλλά οι περισσότερες ήταν και ήθελαν όλες αντικατάσταση∙ .δεν μπορούσα να αφήσω κάτι πίσω, να μείνουν άβαφτες γιατί μπορεί να μην είχαν κάτι πάνω." Και μετά ακολουθεί η χρώση. Εξέδωσε προτιμολόγιο (Τεκμήριο 4), όπου η χρέωση δεν καθορίζει την ποσότητα της εργασίας, αλλά ούτε διαχωρίζεται σε κόστος υλικών και εργατικών. Πόσες μεσόθυρες και θύρες ερμαριών έτριψε και έβαψε; Δεν θυμόταν ο Μ.Α.
- "Είναι όλα κοστολογημένα με τα υλικά, τις μπογιές, τα γυαλόχαρτα." Ούτε κράτησε απόδειξη για τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν π.χ. στην κουζίνα, "διότι πέρασαν 12 χρόνια". Είχε όμως αυτά τα δεδομένα κατά την προηγούμενη διαδικασία (2008 - 2009); Δεν του ζητήθηκαν, είπε, για να αντικρουστεί αμέσως με προηγούμενη απάντηση του σε ίδια ερώτηση (στα πρακτικά της προηγούμενης διαδικασίας), όπου ανέφερε ότι δεν προέβηκε σε αγορές όλων των υλικών διότι χρησιμοποίησε και υλικά από το δικό του απόθεμα (στοκ). Χρέωσε το συνολικό ποσό των Λ.Κ.3.400 στον Αιτητή (Λ.Κ.2.000 για την αντικατάσταση όλης της κουζίνας και Λ.Κ.1.400 για το ξύσιμο, βάψιμο και επανατοποθέτηση όλων των θυρών, μαζί με τις νέες κλειδαριές). Το εισέπραξε; Εδώ προκύπτει ένα άλλο ζήτημα. Ενώ στην προηγούμενη διαδικασία λέχθηκε ότι το ποσό αυτό το εισέπραξε από τον Αιτητή, στην παρούσα διαδικασία μας είπε ότι δεν εξέδωσε τελικό τιμολόγιο και ούτε χρέωσε Φ.Π.Α., διότι είχαν μία δοσοληψία με τον Αιτητή 'και τα κανόνισαν μεταξύ τους". Γίνεται αποδεκτό ότι ο Μ.Α.3 έχει πράγματι προβεί σε εργασίες στο μίσθιο, οι οποίες δεν αφορούσαν μόνο την αποκατάσταση φθοράς, αλλά και εργασίες πέραν από την αποκατάσταση και ότι στο τέλος η χρέωση έγινε συνολικά χωρίς να μπορεί να διαχωριστεί. Είναι φανερό ότι δεν μπορεί να ελεγχθεί με οποιοδήποτε τρόπο η χρέωση του Μ.Α.
- Με δεδομένη την αδυναμία διαχωρισμού φυσικής και μη φθοράς, εφόσον έβαψε και χρέωσε όλη την ξυλεία ανεξαρτήτως φθοράς και εφόσον αντικατέστησε ολόκληρη την κουζίνα, παρόλο που η ζημιά αφορούσε μόνο τον πάγκο και την ξυλεία κάτω από αυτόν, δεν μπορεί να γίνει υπολογισμός του κόστους των εργασιών που αφορούσαν τις μη φυσικές φθορές. Στη βάση της ασάφειας στη "συνολική χρέωση" και των αντιφάσεων, βρίσκω ότι η αξία της εργασίας και το κατά πόσον το ποσό του Τεκμηρίου 4 έχει εισπραχθεί, δεν πρέπει να γίνουν αποδεκτά. Ο τέταρτος μάρτυρας (Μ.Α.4) για τον Αιτητή, ο Χαράλαμπος Κωνσταντινίδης, είχε επίσης παρουσιαστεί κατά την προηγούμενη εκδίκαση της Αίτησης και πάλι ως Μ.Α.4 και η μαρτυρία του είχε γίνει αποδεκτή από το πρωτόδικο Δικαστήριο. Σύμφωνα δε με τις οδηγίες που δόθηκαν από το Ανώτατο δικαστήριο αναφορικά με την παρούσα επανεκδίκαση, οφείλει το παρόν Δικαστήριο να λάβει υπόψη του την αποδοχή του ποσού των Λ.Κ.650 (Τεκμήριο 9) που ο μάρτυρας αυτός έλαβε από τον Αιτητή και αφορούσε την καθαριότητα των τοίχων (από τη γόμα και τα υπολείμματα κεραμικών) και την τοποθέτηση των νέων κεραμικών. Αχρείαστη υπήρξε επομένως η εκ νέου παρουσίαση του μάρτυρα αυτού. Αυτό όμως που ξενίζει είναι ότι η συγκεκριμένη αυτή αξίωση (των Λ.Κ.650) δεν προωθήθηκε στην τελική αγόρευση του Αιτητή[10], προφανώς διότι δεν είχε ποτέ δικογραφηθεί ως τέτοια (αλλά αφορά ποσό μόνο Λ.Κ.300). Επομένως, ως η δικογραφημένη απαίτηση για αυτήν την ειδική ζημιά (Λ.Κ.300), βρίσκω ότι ο Αιτητής κατέβαλε αυτό μόνο το ποσό αναφορικά με την τοποθέτηση των πορσελάνων. Ο αρχιτέκτονας - πολιτικός μηχανικός, Σ. Σταυρινός, παρουσιάστηκε ως ο Μ.Α.
- Είχε κληθεί από τον Αιτητή να επιθεωρήσει το μίσθιο και να καταγράψει τις ζημιές που υπήρχαν σε αυτό, μετά την αποχώρηση των ενοικιαστών. Η επιθεώρηση έγινε και η έκθεση συντάχθηκε στις 10.1.
- Σε αυτήν καταγράφεται η κατάσταση του μισθίου, χωρίς την ύπαρξη όμως φωτογραφιών, (όπως συνηθίζεται σε τέτοιες περιπτώσεις και οι οποίες θα βοηθούσαν το Δικαστήριο να αντιληφθεί τα όσα ο μάρτυρας προσπάθησε να μας εξηγήσει). Θα παραθέσω και θα σχολιάσω την έκθεση, προκειμένου να εξεταστούν τα συμπεράσματα του. "Κουζίνα
- Οι Πάγκοι Κουζίνας είναι εντελώς κατεστραμμένοι, με σοβαρό βαθμό σήψης εντός των ερμαριών λόγω νερών και άλλων υγρών που έχουν διεισδύσει και παραμείνει για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς καμία προσπάθεια στεγανοποίησης.
- Επιπλέον τα μίξερς και βούρνα είναι σε άθλια κατάσταση" Η φράση "εντελώς κατεστραμμένοι", παρά το γεγονός ότι καταδεικνύει σαφώς ζημιά, δεν εξηγεί την έκταση αυτής, ούτε και το πώς υπολογίστηκε το κόστος αποκατάστασης της σε €3.400 (Λ.Κ.2.000), π.χ. αριθμός μέτρων και τιμή μονάδας, τι υλικό θα χρησιμοποιηθεί και τι κόστος έχει). Επιπλέον ο λόγος πρόκλησης της ζημιάς, δεν μας έχει εξηγηθεί επιστημονικά ή άλλως πως. Με πιο τρόπο υπολογίστηκε το "πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα" και η "έλλειψη προσπάθειας στεγανοποίησης"; Στην απουσία εξήγησης, αυτό το μέρος της μαρτυρίας δεν γίνει αποδεκτό αφού αποτελεί αβάσιμο συμπέρασμα. Αξίζει να σημειωθεί ότι αντεξεταζόμενος ο Μ.Α.5, συμφώνησε με την υποβολή ότι η ζημιά στον πάγκο θα μπορούσε να είχε προκληθεί και από μικρή απώλεια υγρασίας από το "σίγμα" κάτω από τον νεροχύτη. Επομένως δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο η ζημιά να προκλήθηκε με αυτόν τον τρόπο, αφού δεν έλεγξε αν υπήρχε διαρροή στο κάτω μέρος του πάγκου. Αναφορικά με την κουζίνα, αποδέχομαι μόνο ότι υπήρχε ζημιά από υγρασία στον πάγκο της κουζίνας και έχρηζε αντικατάστασης το έπιπλο αυτό. Τα ντουλάπια πάνω από τον πάγκο δεν είχαν ζημιά και ούτε απουσίαζαν κεραμικά από τον τοίχο. Δεν ρωτήθηκε και δεν μας εξήγησε τι ακριβώς εννοεί με τη φράση "τα μίξερς και η βούρνα είναι σε άθλια κατάσταση". Στην απουσία εξήγησης, αυτό το μέρος της έκθεσης απορρίπτεται. "Αποχωρητήριο ξένων
- Το πάτωμα του αποχωρητηρίου απαιτεί αντικατάσταση γιατί έχει διαβρωθεί με σκουριές λόγω έλλειψης καθαριότητας και συντήρησης.
- Οι πορσελάνες τοίχων του δωματίου έχουν αποκολληθεί ή αφαιρεθεί με αποτέλεσμα να φαίνονται οι γόμες που αρχικά χρησιμοποιήθηκαν στους τοίχους για την κόλληση τους.
- Η Τουαλέτα είναι άθλια και απαράδεχτη κατάσταση και χρειάζεται άμεση αντικατάσταση.
- Το εντοιχισμένο φωτιστικό πάνω από τον νιπτήρα είναι κατεστραμμένο και χρειάζεται επιδιόρθωση ή αντικατάσταση. " Δωμάτιο Μπάνιου
- Οι πορσελάνες τοίχων έχουν αποκολληθεί ή αφαιρεθεί και χρειάζονται όλοι οι τοίχοι καινούριες.
- Το Μπάνιο είναι γδαρμένο και τα μίξερς του σε άθλια μορφή.
- Το έπιπλο εντοιχισμένου νιπτήρα είναι καταπονημένο και χρειάζεται συντήρηση και μπογιάτισμα." Δεν διευκρίνισε ο Μ.Α.5 τη φράση "διάβρωση με σκουριές". Εφόσον δεν προωθήθηκε η απαίτηση σε σχέση με το πάτωμα του αποχωρητηρίου δεν θα μας απασχολήσει περαιτέρω το ζήτημα αυτό, ούτε θα σχολιαστεί πως ο Μ.Α.5 εξάγει το συμπέρασμα περί "έλλειψης καθαριότητας και συντήρησης". Παρά τις διαπιστώσεις του περί της ύπαρξης ζημιάς, ο Μ.Α.5 χρησιμοποίησε στην έκθεση του εκφράσεις οι οποίες δεν αρμόζουν, κατά την άποψη μου, σε μία τεχνική επιθεώρηση και έκθεση, "άθλια και απαράδεκτη κατάσταση της τουαλέτας", το "κατεστραμμένο φωτιστικό", "γδαρμένο μπάνιο", "μίξερς σε άθλια μορφή", "καταπονημένο έπιπλο νιπτήρα". Εφόσον ο ίδιος διαχωρίζει, στην έκθεση του, τις φυσικές φθορές από τις ζημιές, θα ανέμενε κάποιος ότι θα κατέγραφε στην έκθεση του, εφόσον τότε (το 2005) είχε "εικόνα" της κατάστασης, σε τι ακριβώς συνίστανται τα "άθλιο, απαράδεκτο, κατεστραμμένο, καταπονημένο" κτλ. Οι λεπτομέρειες αυτές είναι απαραίτητες ώστε το Δικαστήριο να μπορεί μαζί με την επιστημονική τεκμηρίωση να εξάγει συμπέρασμα για την πρόκληση της ζημιάς[11]. Εξάλλου η αξιολόγηση της μαρτυρίας ενός εμπειρογνώμονα γίνεται με βάση τις ίδιες αρχές που αφορούν όλους τους μάρτυρες[12]. Οι εξηγήσεις που δόθηκαν κατά την ακρόαση δεν μπορούν να αναπληρώσουν το κενό στην έκθεση εκτίμησης. Αναφορικά με τις πορσελάνες, σημειώνω ότι ο Μ.Α.5 αντεξετάστηκε επί μακρόν. Ως αποτέλεσμα διαφάνηκε ότι η γνώμη του μάρτυρα είναι ότι οι πορσελάνες (που σύμφωνα με αυτόν είχαν αποκολληθεί σε ποσοστό 95%), δεν μπορεί να αποκολλήθηκαν από φυσικά αίτια διότι σε τέτοια περίπτωση θα είχαν πέσει και σπάσει. Η δική του γνώμη είναι ότι ο μεγάλος αριθμός των αποκολλημένων πορσελάνων (σε ποσοστό 95%) ήταν γερές και ότι αυτό υποδηλώνει ότι αφαιρέθηκαν εσκεμμένα. Δεν τεκμηριώθηκε όμως επιστημονικά, ούτε αυτή η θέση του Μ.Α.
- Βρίσκω ότι υπήρχαν κάποιες φθορές στο αποχωρητήριο και στο μπάνιο, χωρίς όμως να γνωρίζουμε μέχρι την στιγμή που κατέθετε ο Μ.Α.5, την αιτία της πρόκλησης τους. Η ίδια εικόνα παρουσιάζεται και στην υπόλοιπη έκθεση του. "Υπνοδωμάτια
- Τα ερμάρια των τριών υπνοδωματίων είναι κυριολεκτικά παραβιασμένα, οι πόρτες τους ανοίγουν με δυσκολία και τρίζουν, είναι γεμάτες με αυτοκόλλητα, καρφωμένες μεταλλικές βελόνες, και γόμες και blue tags και άλλες ακαθαρσίες και χρειάζονται αφαίρεση, μπογιάντισμα εκ νέου με την πιστόλα και επανατοποθέτηση τους με σωστό τρόπο.
- Οι τοίχοι των δωματίων είναι γεμάτοι με τρύπες, καρφωμένες βελόνες και blue tags και χρειάζονται μεγάλου βαθμού συντήρηση εκτός από μπογιάντισμα που αναφέρεται και αλλού στην έκθεση αυτή.
- Στο πρώτο δωμάτιο ο εξωτερικός τοίχος παρουσιάζει μια άθλια κατάσταση μετά την αφαίρεση του aircondition που στη θέση του έμεινε μία τρύπα και πρακέττα στο έξω μέρος και άλλες τρύπες από μπολόνια που αφαιρέθηκαν. Καθιστικά
- Στους ανοιχτούς χώρους του σαλονιού - καθιστικού οι τοίχοι είναι γεμάτοι με ακαθαρσίες και αυτοκόλλητα και βελόνες και απαιτείται μεγάλου βαθμού συντήρηση τους.
- Η εξωτερική πόρτα εισόδου είναι διαβρωμένη και λειτουργεί μετά δυσκολίας και έχει και πάλι κολλημένα πράγματα πάνω της." Η χρήση των φράσεων "κυριολεκτικά παραβιασμένα", "ανοίγουν με δυσκολία", "τρίζουν", "γεμάτες με τρύπες, βελόνες, blue tags", "μεγάλου βαθμού συντήρηση", "διαβρωμένη εξωτερική πόρτα" κτλ, δημιουργούν απορία. Ξενίζει ο τρόπος σύνταξης αυτής της έκθεσης εκτίμησης, η οποία πιο κάτω συνεχίζει: "ΓΕΝΙΚΑ
- Όλο γενικά το διαμέρισμα χρειάζεται μπογιάντισμα εσωτερικά και βεράντες εξωτερικά αλλά όχι μόνο φρεσκάρισμα το οποίο θα γινόταν αν δεν υπήρχαν όλα τα άλλα τα οποία χρειάζονται ειδική μεταχείριση όπως τρύπες, βελόνες μπολόνια, αυτοκόλλητα, bluetags και πολλά άλλα.
- Όλες οι μεσόθυρες πρέπει να αφαιρεθούν, να καθαριστούναπό τα αυτοκόλλητα και τα bluetags να τριφτούν και να μπογιατιστούν με πιστόλα και να επανατοποθετηθούν.
- Όλες οι κάσιες πόρτων πρέπει να τριφτούν και να μπογιαντιστούν με λαδομπογιά." Αποφάνθηκε o M.Α.5 ότι θα πρέπει όλοι οι τοίχοι και τα ταβάνια να βαφτούν, όπως και όλες οι μεσόθυρες και τα κουφώματα (κάσιες) των μεσόθυρων. Θα ανέμενε κάποιος ότι στη συνέχεια, θα υπάρχει τουλάχιστον καταγραφή των πιο κάτω δεδομένων, ώστε να γίνει υπολογισμός του κόστους: · Εμβαδού τοιχοποιίας · Αριθμού μεσόθυρων και ντουλαπιών (αφού και αυτά θα πρέπει να βαφτούν όλα). · Κόστος υλικών, κόστος εργατικών, διάρκεια εργασίας, τρόπος υπολογισμού. Αντί αυτών όμως, ο Μ.Α.5 προβαίνει σε μια λακωνική αναφορά στο κόστος ως εξής: "ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΜΕΝΕΣ ΦΘΟΡΕΣ Κρίνουμε ότι υπό κανονικές συνθήκες το διαμέρισμα θα χρειαζόταν τα πιο κάτω:
- Φρεσκάρισμα - μπογιάντισμα σε τοίχους και ταβάνια, με κόστος όχι πέραν των 1.100Λ.Κ.
- Μικρό-επιδιορθώσεις σε μπάνια κουζίνες και πόρτες ερμαριών και πάγκων κουζίνας με κόστος όχι πέραν των 400 Λ.Κ. ΣΥΝΟΛΟ 1,500 Λ.Κ. ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΜΕΝΕΣ ΦΘΟΡΕΣ" και "ΕΠΙΠΡΟΣΘΕΤΑ ΚΟΣΤΑ Λόγω των εκτεταμένων ζημιών κρίνουμε τα πιο κάτω ποσά αναγκαία για την αποκατάσταση τους, τα οποία θα χρειαστούν επιπλέον του ποσού που αναφέραμε πιο πάνω ως δικαιολογημένα ποσά.
- Πάγκοι Κουζίνας 2,000 Λ.Κ.
- Πόρτες ερμαριών 1,300 Λ.Κ.
- Μεσόθυρες 300 Λ.Κ.
- Πορσελάνες μπάνιου και αποχωρητηρίου 100 Λ.Κ.
- Πάτωμα αποχωρητηρίου 100 Λ.Κ.
- Αποκατάσταση τοίχων 500 Λ.Κ. ΣΥΝΟΛΟ 4,500 Λ.Κ." Στην ένορκη του κατάθεση, ανέφερε ότι συνομίλησε με τεχνίτες, συνεργάτες του και αφού τους έδωσε τις λεπτομέρειες (τις οποίες παρέλειψε όμως να αναφέρει στην έκθεση του ή στη δια ζώσης μαρτυρία), υπολόγισε το κόστος της κάθε εργασίας. Στη βάση του πιο πάνω σχολιασμού, βρίσκω ότι ο Μ.Α.5 κατά την επίσκεψη του και την επιθεώρηση του μισθίου, διαπίστωσε κάποιες φθορές στους χώρους που αναφέρονται (κουζίνα, μπάνιο, υπνοδωμάτια και καθιστικό), χωρίς όμως να μπορεί να διαπιστωθεί σε ποια έκταση αυτές αποτελούν φυσική φθορά ή όχι και χωρίς να μπορεί να διαπιστωθεί το κόστος αποκατάστασης τους (αλλά ούτε και να διαχωριστεί σε κόστος φυσικής φθοράς και ζημιάς). Μαρτυρία Καθ' ης η αίτηση: Η Καθ' ης η αίτηση (Μ.Κ.1), αναφέρθηκε στην σύναψη της επίδικης συμφωνίας ενοικίασης, η οποία διήρκησε μέχρι 31.12.
- Έλεγξε οπτικά το μίσθιο πριν την ενοικίαση και αυτό φαινόταν λειτουργικό και καθαρό. Από την αρχή της ενοικίασης όμως παρουσιάστηκαν προβλήματα στην αποχέτευση της κουζίνας. Βούλωνε ο νεροχύτης κατά το πλύσιμο των πιάτων και επίσης το νερό από το πλυντήριο (που ήταν συνδεδεμένο με την αποχέτευση αυτή), επανερχόταν στον νεροχύτη. Η βάση του πάγκου κάτω από τον νεροχύτη είχε "φουσκώσει" διότι λόγω της απόφραξης των νερών στον νεροχύτη έσταζε νερό από τις ενώσεις των σωλήνων (κάτω από τον νεροχύτη). Έτσι προκλήθηκε ζημιά στο έπιπλο, κάτω από τον νεροχύτη. Ειδοποιούσε η Καθ' ης η αίτηση τον Αιτητή ο οποίος άνοιγε "το σίγμα" και με κουβάδες άδειαζε και απομάκρυνε το νερό. Έφερε και συνεργείο ο Αιτητής για να ξεβουλώσουν "με σύρματα" τις σωλήνες της αποχέτευσης αυτής. Το πρόβλημα δεν λύθηκε ποτέ. Περαιτέρω, εμφανίστηκαν προβλήματα στη χρήση του αποχωρητηρίου όπου έσταζαν τα ρουμπινέτα και το καζανάκι δυσλειτουργούσε, με το νερό είτε να μην γεμίζει είτε να τρέχει συνέχεια. Στο αποχωρητήριο των ξένων υπήρχε πέτρα στη λεκάνη της τουαλέτας καθώς και στο πάτωμα όπου έσταζε το νερό από το ρουμπινέτο, το οποίο προσπάθησε να διορθώσει ο Αιτητής, χωρίς όμως αποτέλεσμα και τελικά την συμβούλεψε να μην χρησιμοποιεί τη συγκεκριμένη τουαλέτα. Έτσι έκλεισαν την πόρτα και δεν χρησιμοποιούσαν πλέον καθόλου αυτό το αποχωρητήριο (των ξένων), διότι είχε επίσης χαλάσει και το φωτιστικό σε αυτό το δωμάτιο (το οποίο δεν κατάφερε ο Αιτητής να φτιάξει). Στις βρύσες ("σε όλα τα mixer") υπήρχε πέτρα στους μοχλούς αλλά και στη βάση της βρύσης που "ζούμιζε". Ερχόταν ο Αιτητής, άλλαζε κάποια λαστιχάκια χωρίς όμως να διορθωθεί το πρόβλημα. Αυτοκόλλητα στο μίσθιο υπήρχαν στα ψηλά ντουλάπια της κουζίνας και αυτά προϋπήρχαν της ενοικίασης. Στα υπνοδωμάτιο δεν υπήρχαν αυτοκόλλητα, ενώ η ίδια είχε κολλήσει στον τοίχο στην κουζίνα, με blue tag, ζωγραφιές της κόρης της. Τοποθέτησε καδράκια στο σαλόνι και στο δωμάτιο της μικρής (με καρφιά) και σύστημα home cinema στο σαλόνι όπου τέσσερα ηχεία τοποθετήθηκαν στον τοίχο. Τα δύο κλιματιστικά τοποθετήθηκαν στα δύο υπνοδωμάτια σε συνεννόηση, πάντα, με τον Αιτητή. Στην πορεία της ενοικίασης, διαπίστωσε (λόγω του θρύβου που ακουγόταν το βράδυ) ότι τα πλακάκια στον τοίχο του μπάνιου πάνω και πίσω από την τουαλέτα είχαν αποκολληθεί και σχεδόν θα έπεφταν. Τα σήκωσε από τον τοίχο πριν πέσουν και ενημέρωσε σχετικά τον Αιτητή, ο οποίος της ζήτησε να τα βγάζει πριν αυτά πέσουν και σπάσουν και να τα φυλάξει για να τα ξανατοποθετήσει ο ίδιος αργότερα. Κάποια όμως έπεσαν όταν η ίδια απουσίαζε και τα βρήκε σπασμένα στο πάτωμα. Αυτό συνέβηκε μόνο στο μπάνιο. Στην κουζίνα και στο μικρό αποχωρητήριο δεν αποκολλήθηκαν τα πλακάκια. Ζημιά στα ντουλάπια ("να κρέμμονται"), υπήρχε μόνο στα ντουλάπια κάτω από τον νεροχύτη της κουζίνας. Οι σχέσεις με τον Αιτητή και την οικογένεια του ήταν φιλικές μέχρι που διαπίστωσε ότι το νερό με το οποίο υδροδοτείτο το μίσθιο και η πολυκατοικία ήταν ακατάλληλο για ανθρώπινη χρήση (περί τον Σεπτέμβριο του 2004). Είχε γίνει καταγγελία από άλλον ένοικο, ο οποίος διαμαρτυρήθηκε στον Δήμο Έγκωμης. Μετά το επεισόδιο αυτό, ο Αιτητής της ζήτησε να υπογράψει έγγραφο ότι η ίδια δεν είχε πρόβλημα με τη χρήση του νερού αυτού. Αρνήθηκε και θύμωσε με τον Αιτητή και ακολούθως έστειλε την ειδοποίηση ότι θα εγκαταλείψει το μίσθιο (Τεκμήριο 12, 10.11.2004).Έκτοτε ο Αιτητής έγινε απλησίαστος και δεν υπήρχε πεδίο επικοινωνίας. Έτσι αναγκάστηκε να του στείλει και δεύτερη ειδοποίηση, με δικηγόρο αυτή την φορά (Τεκμήριο 13). Όσον αφορά τα ενοίκια που αξιώνονται (Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου 2004) από τον Αιτητή, η Καθ' ης η αίτηση ανέφερε ότι το ενοίκιο αυτό πληρώθηκε κατά ένα μέρος με επιταγή (Λ.Κ.180) και το υπόλοιπο σε μετρητά. Η επιταγή είχε εκδότη τον πρώην σύζυγο της και για κάποιο λόγο δεν εισπράχθηκε. Το ανέφερε ο Αιτητής και τότε το ποσό του δόθηκε σε μετρητά. Η παράδοση δε του διαμερίσματος έγινε το μεσημέρι της 31.12.2004, όπου κατά την επιθεώρηση του μισθίου, ο μόνη συζήτηση που έγινε αφορούσε την τρύπα στο σημείο όπου αφαιρέθηκε το ένα κλιματιστικό. Αντεξεταζόμενη η μάρτυρας, διευκρίνισε ότι ο νεροχύτης βούλωνε καθημερινά και αυτό συνέχισε καθ' όλη τη διάρκεια της ενοικίασης, ενώ η πέτρα που υπήρχε στις βρύσες δημιουργούσε δυσκολία στη χρήση τους (άνοιγμα - κλείσιμο). Ποτέ δεν της έγινε παρατήρηση για την καθαριότητα. Όταν έφυγε από το διαμέρισμα δυσλειτουργούσε ο νεροχύτης, ενώ η βάση του πάγκου κάτω από αυτόν είχε πλέον λιώσει, όπως και τα δύο ερμαράκια "που βρέχονταν από το νερό που έπεφτε από κάτω". Τα πλακάκια είχαν ξεκολλήσει από τον τοίχο του μπάνιου και τα κράτησε για να τα ξαναχρησιμοποιήσει ο Αιτητής. Το καζανάκι στην τουαλέτα των ξένων δεν λειτουργούσε καθόλου αφού το είχε κλείσει ο Αιτητής. Αρνήθηκε την υποβολή ότι δεν παρουσίαζε (στη διάρκεια της ενοικίασης) οποιοδήποτε πρόβλημα το μίσθιο και ότι τα μόνα ζητήματα που την απασχόλησαν ποτέ, ήταν αυτά που περιγράφονται στο Τεκμήριο 13 (επιστολή 17.12.2004), υποστηρίζοντας ότι οι μέχρι τότε καλές της σχέσεις με τον Αιτητή και την οικογένεια του, όπως και το γεγονός ότι το ενοίκιο του μισθίου ήταν καλό και η τοποθεσία του πολύ βολική, αποτελούσαν για την ίδια πλεονεκτήματα, ενώ εκτιμούσε το γεγονός ότι ο Αιτητής προσπαθούσε να διορθώσει τις δυσλειτουργίες και "ό,τι μπορούσε έκανε". Αυτά όλα την κράτησαν από το να εγκαταλείψει νωρίτερα το μίσθιο. Όμως όταν αποκαλύφθηκε το ζήτημα με το νερό, απογοητεύτηκε από τη συμπεριφορά του Αιτητή και τη στάση που αυτός κράτησε. Ήταν πλέον θέμα υγείας και ποτέ δεν είχε ενημερωθεί για την ακαταλληλότητα του νερού (ενώ με αυτό έπλενε και το μικρό παιδί της). Δεν μπορούσε να ανεκτεί την κατάσταση που δημιουργήθηκε και έπρεπε πλέον να φύγει, παρόλο που εν τω μεταξύ (από τις 25.10.2004) το μίσθιο υδροδοτείτο από το νερό της υδατοπρομήθειας, εφόσον οι σχέσεις της με τον Αιτητή "πλέον είχαν φθαρεί και δεν υπήρχε εμπιστοσύνη". Η Καθ' ης η αίτηση υπήρξε σταθερή και σαφής στη μαρτυρία της. Απαντούσε ευθέως και χωρίς υπεκφυγές ή καθυστερήσεις, τόσο στην κυρίως εξέταση αλλά και στην αντεξέταση της. Η μόνη αντίφαση που διαπιστώνω στη μαρτυρία της, αφορά το κατά πόσο χρησιμοποιήθηκαν καρφιά για να κρεμαστούν αντικείμενα στους τοίχους του μισθίου. Ενώ αρχικά αρνήθηκε αυτή τη θέση, κατά την αντεξέταση παραδέχθηκε ότι τοποθετήθηκαν καδράκια στους τοίχους στο σαλόνι, στο δωμάτιο του παιδιού, home cinema και κλιματιστικά. Απορρίπτω λοιπόν τη θέση της περί της μη χρήσης καρφιών ή πρόκλησης ζημιάς στην τοιχοποιία του μισθίου. Ως προς την υπόλοιπη της μαρτυρία, την αποδέχομαι ως ειλικρινή. Ο δεύτερος μάρτυρας για την Καθ' ης η αίτηση (Μ.Κ.2) Αντρέας Μιχαήλ, εργολάβος οικοδομών, εργάζεται στις οικοδομές εδώ και 25 χρόνια, με εμπειρία σε όλα τα στάδια. Εξήγησε ότι τα κεραμικά που τοποθετούνται στον τοίχο ονομάζονται πορσελάνες. Για την τοποθέτηση τους απαιτείται ο τοίχος να μην είναι γυαλιστερός ούτε να έχει σπάτουλα ή μπογιά. Η διάρκεια ζωής τους εξαρτάται από διάφορους παράγοντες: τη συστολή - διαστολή, τη διάρκεια ζωής της γόμας που χρησιμοποιείται για να κολληθούν στον τοίχο (η οποία αλλοιώνεται). Όταν η γόμα αλλοιωθεί, τότε ξεκολλούν οι πορσελάνες από τον τοίχο, είτε "με" τη γόμα είτε "από" τη γόμα. Τότε μπαίνει αέρας από πίσω και σπρώχνει τις πορσελάνες και αυτές πέφτουν. Οι πορσελάνες τοποθετούνται με αρμό με τη βοήθεια αρμοδηγών. Χωρίς αρμό θα πέσουν πιο γρήγορα, με την πρώτη διαστολή. Οι πορσελάνες που ξεκόλλησαν μπορούν να αφαιρεθούν γερές, αλλά οι υπόλοιπες όχι. Ούτε και με κτύπημα με αιχμηρό αντικείμενο θα μπορούν να βγουν γερές, θα σπάσουν. Αναφέρθηκε επίσης στις σωληνώσεις που υπάρχουν κάτω από τους νεροχύτες. Υπάρχει μία σωλήνα, τύπου "σίγμα" η οποία στο πάνω μέρος της ενώνεται με τον νεροχύτη και στο κάτω με την αποχέτευση. Αν υπάρχει πλυντήριο στο σημείο αυτό, τότε υπάρχει και μία επιπλέον παροχή νερού για το πλυντήριο και ένα λάστιχο για τα ακάθαρτα νερά που φεύγουν από το πλυντήριο και πάνε στην αποχέτευση. Αυτό το λάστιχο δεν μπορεί να ενωθεί πάνω στο "σίγμα", διότι αν σπάσει το "σίγμα" θα μυρίζει και θα "ζουμίσει". Οι μείκτες νερού (mixers) στους νιπτήρες και στο μπάνιο, έχουν διάρκεια ζωής 10 έτη. Στην Κύπρο ειδικά, δημιουργούν πέτρα η οποία χαλά τα λαστιχάκια και τότε "ζουμίζουν". Αν το νερό έχει πολλή πέτρα, η διάρκεια ζωής τους θα είναι ακόμα πιο σύντομη. Εάν ένας πάγκος κουζίνας καταστραφεί, δεν υπάρχει λόγος να αντικατασταθούν και τα πάνω ντουλάπια, παρά μόνο εάν το είδος του ξύλου που χρησιμοποιήθηκε δεν υπάρχει πλέον. Το υλικό της επίδικης κουζίνας εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ευρέως. Στην τοιχοποιία ένας μπογιατζής θα κάνει την εξής δουλειά: θα τρίψει και θα βάψει τον τοίχο. Εάν υπάρχουν τρύπες, θα στοκάρει προτού τρίψει.Η σπάτουλα χρησιμοποιείται μόνο όπου ο τοίχος έχει ανώμαλη επιφάνεια και χρειάζεται να ισώσει. Αν υπάρχει ανωμαλία, αυτή θα οφείλεται στον σοβά και όχι στις τρύπες που τυχόν ανοίχθηκαν. Αποδέχομαι τον Μ.Κ.2 ως εμπειρογνώμονα στη βάση της πολύχρονης και πολύπλευρης εμπειρίας του. Δεν κλονίστηκε καθόλου η μαρτυρία του στη διάρκεια της αντεξέτασης του. Αξίζει να σημειωθεί, ότι οι ερωτήσεις που του τέθηκαν στην αντεξέταση σε σχέση με το κτίριο του Δικαστηρίου, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη, αφού δεν υποβλήθηκαν στον μάρτυρα τα δεδομένα (υλικά, ηλικία, συνθήκες κτλ), προκειμένου να απαντήσει στις συγκεκριμένες ερωτήσεις που του τέθηκαν. Αποδέχομαι στο σύνολο της τη μαρτυρία του Μ.Κ.2, ως ειλικρινή. Βάρος Απόδειξης: Στην παρούσα υπόθεση, με την προσαχθείσα από τις δύο πλευρές μαρτυρία, προωθήθηκαν δύο αντικρουόμενες θέσεις (όπως έχουν προβληθεί και στα δικόγραφα). Ο μεν Αιτητής υποστηρίζει ότι η Καθ' ης η Αίτηση οφείλει σε αυτόν δεδουλευμένα ενοίκια και αποζημιώσεις λόγω πρόκλησης ζημιών στο μίσθιο, τις οποίες παρέλειψε να αποκαταστήσει παρά την υποχρέωση της, ενώ η Καθ' ης η Αίτηση υποστηρίζει ότι δεν οφείλει ενοίκια και ούτε προκλήθηκε από αυτήν ζημιά στο μίσθιο (πέραν από τη φυσική φθορά). Εισηγήθηκε ο ευπαίδευτος συνήγορος του Αιτητή, στην τελική του αγόρευση[13], ότι στην παρούσα περίπτωση τυγχάνει εφαρμογής ο κανόνας "res ipsa loquitur". Είναι η θέση του κου Παπαθεοδώρου ότι εφόσον ο Αιτητής δεν γνωρίζει ή δεν γνωρίζει επαρκώς τα αίτια πρόκλησης της ζημιάς και εφόσον το μίσθιο βρισκόταν υπό τον έλεγχο της Καθ' ης η αίτηση, αυτή έχει το βάρος να παρέχει λογική εξήγηση για την πρόκληση της ζημιάς χωρίς την δική της υπαιτιότητα. Περαιτέρω ισχυρίζεται ότι δεν υφίσταται ανάγκη δικογράφησης του κανόνα αυτού. Η νομολογία όμως δεν συμμερίζεται την άποψη αυτή. Σχετικό είναι το πιο κάτω απόσπασμα από την απόφαση Σάββα ν. Κυριακίδη
(2008)1 Α.Α.Δ. 83, "[Η] εφεσείουσα δεν έθεσε από την αρχή στην Έκθεση Απαίτησης της θέμα εφαρμογής της αρχής res ipsa loquitur. Πρόβαλε μόνο ισχυρισμό για αμέλεια του εφεσίβλητου, την οποία και κατά την ακροαματική διαδικασία προσπάθησε με μαρτυρία εμπειρογνωμόνων να αποδείξει. Θέμα εφαρμογής της αρχής, τέθηκε για πρώτη φορά στο στάδιο των αγορεύσεων. Παρόλο ότι η αρχή ως κανόνας απόδειξης, αυστηρά ομιλούντες, δεν χρειάζεται ρητά να δικογραφηθεί, εντούτοις στην έκθεση απαίτησης αν δεν αναφερθεί οτιδήποτε άλλο, θα πρέπει τουλάχιστον να αναφερθεί ότι ο ενάγων θα ισχυριστεί ότι δεν γνωρίζει όλα τα γεγονότα, εφόσον οι περιστάσεις που προκάλεσαν το ατύχημα ήταν κάτω από τον απόλυτο έλεγχο και εποπτεία του εναγομένου. Διαφορετικά ο ενάγων αφήνει να νοηθεί ότι γνωρίζει όλα τα γεγονότα, με αποτέλεσμα να τυγχάνουν εφαρμογής τα όσα αναφέρθηκαν στην Αθανασίου ν. Κουκούνη, ανωτέρω, ότι, όπου τα γεγονότα είναι γνωστά και ο ενάγων βασίζεται σ' αυτά και τα παραθέτει, θα πρέπει να τα αποδεικνύει για να πετύχει. Ενώ στην περίπτωση επίκλησης της αρχής του res ipsa loquitur, δεν νοείται η κλήση πραγματογνωμώνων μαρτύρων προς απόδειξη της αμέλειας. (Βλ. Garner v. Morrell, The Times, October 31, 1953). Στην προκειμένη περίπτωση θα έπρεπε, μέσα από την έκθεση απαίτησης, να είχε γίνει γνωστό στον εναγόμενο με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, η πρόθεση της εφεσείουσας να στηριχθεί στην αρχή, ώστε να μπορεί ο εναγόμενος να καθορίσει έγκαιρα τη στάση του έναντι των διαφόρων επίδικων θεμάτων. Όμως, ακόμη και αν δεν υπήρχε το διαδικαστικό αυτό κώλυμα, η αρχή ούτως ή άλλως δεν θα μπορούσε να εφαρμοστεί, αφού ενόψει της ύπαρξης λεμφώματος στην περιοχή και της υποψίας ότι αυτό ενδεχομένως να προϋπήρχε, τα πράγματα δεν ήταν καθόλου καθαρά, με αποτέλεσμα να μην ικανοποιείται η τρίτη προϋπόθεση του Άρθρου 55 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, σύμφωνα με την οποία το συμβάν πρέπει να είναι τέτοιας φύσης ώστε να είναι αδύνατο να συμβεί κάτω από κανονικές συνθήκες, αν δεν υπήρχε αμέλεια." Τα ίδια ισχύουν και στην παρούσα περίπτωση. Με κανένα τρόπο γνωστοποιήθηκε η πρόθεση του Αιτητή να στηριχθεί στην αρχή αυτή. Πέραν τούτου, ο Αιτητής όχι μόνο δεν επικαλέστηκε έλλειψη γνώσης αναφορικά με τα γεγονότα που προκάλεσαν την ισχυριζόμενη ζημιά, αλλά στην μαρτυρία του αναφέρθηκε με λεπτομέρειες στο τρόπο που η Καθ' ης η αίτηση προκάλεσε, κατά τη δική του γνώμη, την ισχυριζόμενη ζημιά. Βρίσκω επομένως ότι για τους πιο πάνω λόγους, δεν εκφεύγει η παρούσα υπόθεση του βασικού κανόνα που ισχύει σε μια πολιτική δίκη. Το βάρος απόδειξης φέρει ο Αιτητής, ο οποίος θα πρέπει να αποδείξει την υπόθεση του στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων, για να πετύχει (Βλ. Σοφοκλέους ν. Κυριάκου, Έφεση αρ. 7/2008 ημερομηνίας 18/5/2012). Πέραν τούτου, θα πρέπει να σημειωθεί ότι στο βαθμό που η απαιτήσεις του Αιτητή αφορούν ειδικές αποζημιώσεις, είναι γνωστή η αρχή ότι αυτές θα πρέπει να δικογραφούνται ειδικά και να αποδεικνύονται αυστηρά [βλ. Χαραλάμπους ν. Χαραλάμπους (αρ.2)
(2012)1 Α.Α.Δ. 753]: "[Η] ειδική αποζημίωση, όπως είναι στην προκείμενη περίπτωση η απαίτηση της εφεσείουσας, επιβάλλεται να αποδεικνύεται με τη δέουσα αυστηρότητα και το βάρος αυτό το φέρει ο ενάγων. Βλ. Παναγή ν. Κακόψιτου
(2001)1(Β) Α.Α.Δ. 839. Ταυτοχρόνως, στην υπόθεση Πίριλλος ν. Κονναρή
(2000)1(Β) Α.Α.Δ. 1153, τονίστηκε ότι η ειδική αποζημίωση πρέπει να δικογραφείται, να εξειδικεύεται στην απαίτηση, με την αναγκαία λεπτομέρεια και να αποδεικνύεται με αυστηρότητα για κάθε συγκεκριμένο στοιχείο. Βλ. επίσης Αλεξάνδρου ν. Ιωάννου
(1996)1(Β) Α.Α.Δ. 1157." Ευρήματα: Στη βάση της αποδεκτής μαρτυρίας, των παραδεκτών γεγονότων και των μη αμφισβητούμενων γεγονότων, βρίσκω ότι τα γεγονότα της υπόθεσης έχουν ως εξής: Ο Αιτητής είναι ο ιδιοκτήτης του μίσθιου (ενός διαμερίσματος με αρ. 101 επί της οδού Άρτας 8, στη Μακεδονίτισσα, Λευκωσία, το οποίο συμπληρώθηκε πριν την 31.12.1999 και βρίσκεται εντός ελεγχόμενης περιοχής), το οποίο νοίκιασε, δυνάμει γραπτής συμφωνίας ημερομηνίας 26.2.2000 στον τότε σύζυγο της Καθ' ης η αίτηση, για περίοδο ενός χρόνου (από 1.3.2000 μέχρι 28.2.2001), με αρχικό μηνιαίο ενοίκιο €340 (Λ.Κ.200). Στη συνέχεια ο σύζυγος της Καθ' ης η αίτηση αποχώρησε και παρέμεινε η ίδια στο μίσθιο ως θέσμια ενοικιάστρια[14] μαζί με το μικρό της παιδί και στη συνέχεια με τον νέο της σύντροφο. Το ενοίκιο αυξήθηκε σταδιακά σε €374 (Λ.Κ.220) μηνιαίως και αυτό ήταν το τελευταίο καταβλητέο ενοίκιο, μέχρι την αποχώρηση της από το μίσθιο την 31.12.
- Από την έναρξη της ενοικίασης η Καθ' ης διαπίστωσε τα πιο κάτω προβλήματα στη λειτουργία του μίσθιου, για τα οποία ενημέρωσε σχετικά τον Αιτητή, ο οποίος με τη σειρά προσπάθησε να τα διορθώσει, χωρίς όμως αποτέλεσμα:
- Απόφραξη στην αποχέτευση στον νεροχύτη της κουζίνας και διαρροή από το σίγμα.
- Πρόβλημα στη χρήση του αποχωρητηρίου (καζανάκι και ρουμπινέτα).
- Ύπαρξης πέτρας στις βρύσες.
- Αποκόλληση των πορσελάνων στο μπάνιο (Δεν έγινε προσπάθεια διόρθωσης σε αυτή την περίπτωση). Περαιτέρω, η Καθ' ης η αίτηση πρόβηκε στη διάρκεια της ενοικίασης στις κάτωθι ενέργειες στο μίσθιο: (α) Κόλλησε στον τοίχο της κουζίνας και στο παιδικό υπνοδωμάτιο blue tag για να στερεώσει ζωγραφιές. (β) Κρέμασε με καρφιά καδράκια σε μερικούς τοίχους (σαλόνι και δωμάτια). (γ) Εγκατέστησε σύστημα κλιματισμού σε δύο δωμάτια. (δ) Στερέωσε 4 ηχεία (home cinema) στους τοίχους του μισθίου. Το μίσθιο ανέκαθεν υδροδοτείτο από την ιδιωτική διάτρηση του Αιτητή και όχι από την Υδατοπρομήθεια. Στην έναρξη της ενοικίασης ο Αιτητής είχε ενημερώσει την Καθ' ης η αίτηση ότι αυτό το νερό δεν είναι μεν πόσιμο αλλά είναι κατάλληλο για τις υπόλοιπες οικιακές χρήσεις. Στην πορεία της ενοικίασης η Καθ' ης η αίτηση, με αφορμή κάποιο επεισόδιο με άλλον ένοικο της πολυκατοικίας, ενημερώθηκε από το Δήμο Έγκωμης (περί τον Σεπτέμβριο του 2004), ότι το νερό της εν λόγω διάτρησης δεν ήταν κατάλληλο για ανθρώπινη χρήση. Από το σημείο αυτό οι σχέσεις των διαδίκων διαρρήχθηκαν με αποκορύφωμα την προσπάθεια του Αιτητή να εξασφαλίσει δήλωση της Καθ' ης η αίτηση ότι αυτή δεν είχε πρόβλημα με τη χρήση του συγκεκριμένου νερού. Η Καθ' ης η αίτηση την εποχή εκείνη συμβίωνε με τον αρραβωνιαστικό της (Κουτσίδη) και η διάρρηξη των σχέσεων των διαδίκων επεκτάθηκε σε όλα τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα. Έγινε και κάποια καταγγελία από μέρους του Αιτητή σε βάρος του Κουτσίδη, με αφορμή το κατά πόσον καταβλήθηκε το ενοίκιο του μηνός Νοεμβρίου 2004 και η οποία καταδεικνύει το σημείο που είχαν φτάσει οι κακές τους σχέσεις. Το ενοίκιο αυτό, σύμφωνα με την αποδεκτή μαρτυρία της Καθ' ης η αίτηση είχε καταβληθεί σε μετρητά στον Αιτητή, χωρίς όμως να εκδοθεί απόδειξη είσπραξης από τον τελευταίο. Ο Αιτητής καμία απόδειξη είσπραξης ενοικίου εξέδωσε και παρέδωσε, οποτεδήποτε στη διάρκεια της ενοικίασης, στην Καθ' ης η αίτηση. Η Καθ' ης η αίτηση ειδοποίησε γραπτώς τον Αιτητή (στις 10.11.2004)[15] ότι θα εγκαταλείψει το μίσθιο μέχρι την 31.12.
- Ακολούθησε και επιστολή του τότε δικηγόρου της Καθ' ης η αίτηση, προς τον Αιτητή, ημερομηνίας 17.12.2004[16]. Κατά την απόδοση του μίσθιου την 31.12.2004, η Καθ' ης η αίτηση όφειλε στον Αιτητή το ενοίκιο του μηνός Δεκεμβρίου, μόνο, ενώ ο Αιτητής κατείχε ακόμα το ποσό της εγγύησης που του είχε δοθεί στην έναρξη της ενοικίασης, €340 (Λ.Κ.200). Μετά την απόδοση του μίσθιου στον Αιτητή, ο τελευταίος διόρισε τον Μ.Α.5 Αρχιτέκτονα-Πολιτικό Μηχανικό να καταγράψει τις φθορές του υπήρχαν στο μίσθιο και το κόστος για την αποκατάσταση τους. Σύμφωνα με την αποδεκτή μαρτυρία, στο μίσθιο, κατά τον χρόνο της επιθεώρησης, υπήρχαν φυσικές αλλά και άλλες φθορές, οι οποίες όμως δεν μπορούν να αποδοθούν στο σύνολο τους στην Καθ' ης η αίτηση, αφού δεν έχει παρουσιαστεί από μέρους του Αιτητή, αποδεκτή μαρτυρία αναφορικά με την πρόκληση τους (με εξαίρεση τις παραδεκτές ενέργειες της Καθ' ης η αίτηση που καταγράφονται πιο πάνω). Ακολούθως, ο Αιτητής διόρισε διάφορους τεχνικούς οι οποίοι εργάστηκαν στο μίσθιο ως εξής: · Ο Μ.Α.3 προέβηκε σε ολική αντικατάσταση της κουζίνας και σε ολική συντήρηση της ξυλείας στο μίσθιο (εξώθυρα, μεσόθυρες, ντουλάπια, κουφώματα θυρών κτλ). Η μαρτυρία αναφορικά με το κόστος δεν έγινε αποδεκτή. · Ο Μ.Α.4 προέβηκε σε αποκατάσταση των πορσελάνων. · Ο Α. Κούρας προέβηκε σε στοκάρισμα, τρίψιμο και βάψιμο της τοιχοποιίας. Δεν έχει παρουσιαστεί αποδεκτή μαρτυρία αναφορικά με την αιτία της πρόκλησης των ισχυριζόμενων ζημιών που υπήρχαν στο μίσθιο κατά την απόδοση του στον Αιτητή, (με εξαίρεση τις πιο πάνω παραδοχές της Καθ' ης η αίτηση). Ούτε παρουσιάστηκε αποδεκτή μαρτυρία αναφορικά με το κόστος αποκατάστασης των ζημιών σε αντιπαραβολή με τη φυσική φθορά του μισθίου. Το κόστος των προαναφερόμενων εργασιών ανήλθε συνολικά σε, Νομική Πτυχή Δεν προωθήθηκε από την Καθ' ης η αίτηση η δικογραφημένη στην Απάντηση της, ένσταση αναφορικά με την έλλειψη δικαιοδοσίας του παρόντος Δικαστηρίου και έτσι δεν θα εξεταστεί αυτό το ζήτημα. Σημειώνω όμως ότι αποτελεί κοινό έδαφος ότι το μίσθιο είναι ενοικιοστασιακό ακίνητο (εφόσον συμπληρώθηκε πριν την 31.12.1999 και βρίσκεται εντός ελεγχόμενης περιοχής). Με δεδομένη την παραμονή της Καθ' ης η Αίτηση στο μίσθιο, μετά την εκπνοή της συμφωνίας ενοικίασης (στις 28.2.2001), υπό την ιδιότητα της συζύγου και συμβίας του ενοικιαστή, είχε πλέον η ίδια καταστεί θέσμια ενοικιάστρια[17]. Με δεδομένη τη θέσμια ενοικίαση, δυνάμει του Άρθρου 27
(1)[18] του περί Ενοικιοστασίου Νόμου 23/83, οι δύο πλευρές δεσμεύονται από τους όρους του τελευταίου ενοικιαστηρίου εγγράφου. Αναφορά στην υποχρέωση παράδοσης του μίσθιου στην κατάσταση που αυτό είχε παραληφθεί γίνεται στον όρο 10 της συμφωνίας (Τεκμήριο 2), όπου αναφέρονται τα ακόλουθα: "
- Ο ενοικιαστής οφείλει στη λήξη ή τον τερματισμό της ενοικίασης να παραδώσει στον Ιδιοκτήτη το Υποστατικό στην κατάσταση που το έχει παραλάβει με εξαίρεση τη ζημιά από φυσική φθορά." Η ερμηνεία εγγράφων είναι νομικό ζήτημα το οποίο αποφασίζεται από το Δικαστήριο. Το αντικείμενο της ερμηνείας ενός εγγράφου είναι η ανεύρεση της πραγματικής πρόθεσης των μερών, όπως αυτή διατυπώνεται στο έγγραφο. Εφαρμόζοντας στην παρούσα υπόθεση, τις αρχές που αφορούν την ερμηνεία εγγράφων[19], βρίσκω ότι σύμφωνα με το λεκτικό του πιο πάνω όρου, η Καθ' ης η αίτηση βαρύνεται με την υποχρέωση, να διατηρήσει το μίσθιο στην κατάσταση που το παρέλαβε και σε περίπτωση που θα προβεί σε μετατροπές στο μίσθιο, όπως επαναφέρει αυτό, κατά την απόδοση της κατοχής στον Αιτητή, στην προτέρα του κατάσταση. Το κατά πόσον η τοποθέτηση καρφιών και blue tag ήταν σε γνώση ή όχι του Αιτητή, δεν μεταβάλλει την πιο πάνω αναφερόμενη υποχρέωση της Καθ' ης η αίτηση. Με δεδομένη την παραδοχή της Καθ' ης η αίτηση ότι είχε επέμβει στην τοιχοποιία του μίσθιου χρησιμοποιώντας και καρφιά, βρίσκω ότι αυτές οι παραδεκτές επεμβάσεις δεν εμπίπτουν στην έννοια της φυσικής φθοράς και επομένως η Καθ' ης η αίτηση όφειλε να τις είχε αποκαταστήσει όταν παρέδωσε το μίσθιο στον Αιτητή. Εφόσον κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει και εφόσον όμως έχει παρουσιαστεί από τον Αιτητή αποδεκτή μαρτυρία ότι το μίσθιο θα χρειάζονταν βάψιμο στα πλαίσια της φυσικής φθοράς, βρίσκω ότι η Καθ' ης η αίτηση ευθύνεται μόνο για την επιπλέον προεργασία που απαιτούνταν πριν το βάψιμο, λόγω της ζημιάς από τα καρφιά και το blue tag. Δεν έχει όμως υπολογιστεί με οποιοδήποτε αποδεκτό τρόπο αυτή η επιπλέον προεργασία, ώστε να είναι σε θέση το Δικαστήριο να μπορεί να επιδικάσει το κόστος αυτής σε βάρος της Καθ' ης η αίτηση. Κατάληξη: Εφόσον δεν έχει το Δικαστήριο τρόπο να υπολογίσει το ποσό στο οποίο αντιστοιχεί αυτή η υποχρέωση της Καθ' ης η αίτηση, καταλήγουμε στο να επιδικάσουμε σε βάρος της Καθ' ης η αίτηση, ονομαστικές μόνο αποζημιώσεις (βλ. McGregor on Damages, 18th ed. Παράγραφοι 10-004 - 10-010). Με τη σύμφωνη γνώμη των Παρέδρων εκδίδεται υπέρ του Αιτητή και εναντίον της Καθ' ης η αίτηση απόφαση για ονοματικές αποζημιώσεις ύψους €70, πλέον το υπόλοιπο του ενοικίου μηνός Δεκεμβρίου 2004 εκ €34, σύνολο €
- Επιδικάζονται επίσης, υπέρ του Αιτητή τα έξοδα της παρούσας διαδικασίας, όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Γραμματέα του Δικαστηρίου και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο, στην κλίμακα μέχρι €
- (Υπ.) ............... Χρ. Ραγουζαίου Πρόεδρος Δικαστηρίου Πιστό Αντίγραφο Γραμματέας ./Γ.Ι. Subject: RentControl/Final Αναφορά: Αποζημιώσεις για ζημιές στο μίσθιο [1] Μετά από την ακρόαση αίτησης τροποποίησης επιτράπηκε στις 5.10.2015 τροποποίηση της Απάντησης της Καθ' ης η αίτηση. [2] Βλ. Τεκμήριο 2, ενοικιαστήριο έγγραφο ημερ. 26.2.
- [3] Τεκμήριο 10 [4] Όπου το ποσό είναι μικρότερο από τη δικογραφημένη απαίτηση των Λ.Κ.3.600 (παρα. 4(α), (β), (γ) στις Λεπτομέρειες ειδικών ζημιών. [5] Βλ. παρα. 4(δ) και (ε) στις Λεπτομέρειες ειδικών ζημιών [6] Βλ. παρα. 4(στ) στις Λεπτομέρειες ειδικών ζημιών [7] Βλ. παρα. 4(ε) στις Λεπτομέρειες ειδικών ζημιών [8]Μπλε κολλώδης ουσία σαν πλαστελίνη. [9]Η αρίθμηση κατά την αρχική διαδικασία ήταν άλλη (δηλαδή 5 και 5 Α). [10] Βλ. σελίδα 14 στην τελική γραπτή αγόρευση για τον Αιτητή. [11]Το νομικό αυτό ζήτημα θα μας απασχολήσει πιο κάτω. [12]Βλ. Πιττάλης ν. IaniraEnterprisesLtd
(1979)1 A.A.Δ. 814, ToΔίκαιο της Απόδειξης, Τ. Ηλιάδη και Ν. Γ. Σάντη, έκδοση 2014, σελ. 582 επ. [13] Βλ. σελίδα 8 στην τελική αγόρευση για τον Αιτητή. [14] Βλ. άρθρο 2 του περί Ενοικιοστασίου Νόμου Ν.23/83. [15]Τεκμήριο 12. [16]Τεκμήριο 13. [17]Βλ. άρθρο 2(δ) του περί Ενοικιοστασίου Νόμου Ν.23/83 [18]27
(1)«Ενοικιαστής όστις, δυνάμει των διατάξεων του παρόντος Νόμου, διατηρεί κατοχήν οιασδήποτε κατοικίας ή καταστήματος, εν όσω διατηρεί την τοιαύτην κατοχήν, τηρεί πάντας τους όρους και προϋποθέσεις του τελευταίου ενοικιαστηρίου συμβολαίου, έστω και αν έχει λήξει η ισχύς του και δικαιούται εις τα εξ αυτών απορρέοντα οφέλη, εφ' όσον ούτοι είναι σύμφωνοι προς τας διατάξεις του παρόντος Νόμου .» [19]Βλέπε Chitty on Contracts, 28η έκδοση, Τόμος 1, παράγραφοι 12-041 έως 12-117 και 14-009, Γ.Π. Κακογιάννη «Η Απόδειξη», σελίδες 717 έως 730, Saab and Another v. Holy Monastery of Ayios Neophytos
(1982)1 C.L.R. 499, Μεταλλικά Ηρακλής Μιχαηλίδης Λτδ. v. G&C Exhaust Systems Ltd.,
(2001)1 Α.Α.Δ. 500. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο