ΠΟΠΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ν. ΑΝΔΡΕΑ ΣΑΧΠΑΖΙΔΗ, Αίτηση Αρ.: Ε69/18, 26/6/2020

(1979)1 C.L.R.

1. Στην υπόθεση Savoullas, το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι επανακλήτευση ενός μάρτυρα μπορεί να επιτραπεί μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, τις οποίες δεν καθόρισε. Μπορεί όμως κάποιος, για να καθοδηγηθεί, να θεωρήσει ότι οι περιπτώσεις αυτές είναι οι ίδιες που ισχύουν στις Ποινικές υποθέσεις, δηλαδή οι εξής δύο: επανακλήτευση μάρτυρα δεν επιτρέπεται εκτός αν το θέμα εγείρεται ex improviso, δηλαδή είναι ένα θέμα που δεν μπορούσε να το προβλέψει το ανθρώπινο μυαλό, ή αν η μαρτυρία που θα δοθεί είναι τυπική. Σχετική είναι επίσης η αυθεντία Kaya Djafer v. Payker Kaya (1959-60) C.L.R. XXIV 63 Υπάρχει σχετική αναφορά στο σύγγραμμα του έντιμου Δικαστή κ. Τ. Ηλιάδη, «Το Δίκαιο της Απόδειξης», στη σελίδα 237: «Δεν επιτρέπεται η επανακλήτευση μάρτυρα για να καλύψει κενά στη μαρτυρία του που θα μπορούσε εύλογα να προβλεφθούν προτού δώσει τη μαρτυρία του». Βλέπετε ακόμα σχετικά το σύγγραμμα Γ.Π. Κακογιάννη «Η Απόδειξη», παράγραφος 11-
2. Στο σύγγραμμα «Το Δίκαιο της Απόδειξης - Δικονομικές και Ουσιαστικές Πτυχές» των εντίμων Δικαστών Τ. Ηλιάδη και Ν. Σάντη, στις σελίδες 738 και 739, κάτω από την επικεφαλίδα «Επανακλήτευση Μαρτύρων σε Πολιτικές Υποθέσεις», αναφέρονται τα ακόλουθα: «Η επανακλήτευση μαρτύρων σε πολιτικές υποθέσεις μπορεί να επιτραπεί μονάχα αν συντρέχουν ειδικές περιστάσεις (Παπακόκκινου και Άλλων v. Δήμου Πάφου (Αρ. 1)

(1998)(!Β) ΑΑΔ 634, Savvoullas v. Loucas

(1979)1 CLR 336). Αν και δεν έχουν καθοριστεί ποιες είναι οι ειδικές αυτές περιστάσεις, μπορεί να λεχθεί ότι εφαρμόζονται, με τις κατάλληλες αναπροσαρμογές, οι αρχές που ισχύουν στις ποινικές υποθέσεις και δη, ότι η επανακλήτευση δεν επιτρέπεται εκτός αν το θέμα εγείρεται απρόβλεπτα, η μαρτυρία που θα δοθεί είναι τυπική ή κριθεί από το Δικαστήριο ότι θα εξυπηρετήσει τα συμφέροντα της δικαιοσύνης. Τέτοια περίπτωση, μπορεί να αποτελέσει και η τροποποίηση της δικογραφίας (Courtis and Others v. Iasonides

(1970)1 CLR 180). Περαιτέρω, συνάγεται από το άρθρο 48 του Περί Δικαστηρίων Νόμου 14/60, ότι το Δικαστήριο έχει διακριτική ευχέρεια σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας είτε αυταπαγγέλτως είτε κατόπιν αίτησης διαδίκου, να καλεί οποιοδήποτε πρόσωπο για να δώσει (επιπλέον) μαρτυρία στη δίκη. Σε τέτοια περίπτωση, πρέπει να παρέχεται η ευκαιρία στους διαδίκους να υποβάλλουν ερωτήσεις στον μάρτυρα υπό τύπον αντεξέτασης ειδεμή, τέτοια παράλειψη θα μπορούσε να οδηγήσει σε κακοδικία και ακύρωση της απόφασης (Αγαθοκλέους v. Χριστοδούλου

(1992)1(Α) ΑΑΔ 176). ....... Το κριτήριο για επανακλήτευση μάρτυρα μετά το κλείσιμο της υπόθεσης του ενάγοντος (ή, κατά λογικό επακόλουθο, του εναγομένου), είναι αυστηρό (Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου v. Κανναβά

(2000)1(Α) ΑΑΔ 425), εκτός και αν η παράλειψη αφορά σε τυπικής (πλην όμως σημαντικής) φύσης μαρτυρία. Στη Μιχαλάκης Κ Δράκος & Σία Λτδ v Αργυρίδη

(1989)1(Ε) ΑΑΔ 162, οι εφεσείοντες, που ήταν ιδιοκτήτες καταστήματος στη Λεμεσό, αιτούνταν έξωση του εφεσίβλητου ενοικιαστή για να το χρησιμοποιήσουν και επιφέρουν σε αυτό ουσιαστικές αλλαγές. Προς υποστήριξη του αιτήματος, κατέθεσαν γραπτή άδεια οικοδομής για την εκτέλεση των σχετικών μετατροπών. Μετά την παράθεση της προφορικής μαρτυρίας και κατά το στάδιο των αγορεύσεων, έγινε αντιληπτό ότι η άδεια που είχε κατατεθεί αφορούσε στον προηγούμενο χρόνο. Η δικηγόρος των αιτητών ζήτησε να παρουσιάσει την ισχύουσα άδεια δια επανάκλησης συγκεκριμένου μάρτυρα. Το Δικαστήριο Ελέγχου Ενοικιάσεων απέρριψε το αίτημα και τελικώς την υπόθεση καθότι οι αιτητές απέτυχαν να παρουσιάσουν μαρτυρία για την ύπαρξη άδειας οικοδομής σε ισχύ κατά τον ουσιώδη χρόνο. Το Ανώτατο Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση αφού ήταν θέση των αιτητών από τα πρώτα στάδια της διαδικασίας ότι υπήρχε άδεια σε ισχύ, ότι δεν υπήρχε ορατός κίνδυνος επηρεασμού των συμφερόντων του ενοικιαστή και ότι ο αποκλεισμός της μαρτυρίας είχε οδηγήσει στην απόρριψη της αίτησης από το πρωτόδικο Δικαστήριο χωρίς ουσιαστική εξέταση τις διαφοράς. Η μη παράθεση μαρτυρίας ως προς την ύπαρξη άδειας οικοδομής για τον επίδικο χρόνο θεωρήθηκε τυπική παράλειψη.» Κρίση: Το Ανώτατο Δικαστήριο, με την απόφαση του στην υπόθεση Φυσεντζίδη (πιο πάνω), έκρινε ότι, ερμηνεύοντας το άρθρο 2 του περί Ενοικιοστασίου Νόμου, στον ορισμό της λέξης «ακίνητο», η φράση «υπό ή προς ενοικίαση» αφορά στον αποκλεισμό ακινήτων τα οποία ήταν μεν συμπληρωμένα αλλά όχι ενοικιασμένα πριν την έναρξη της ισχύος του Νόμου. Κατά συνέπεια, διαπιστώθηκε πως διαχρονικά, με την εφαρμογή του Νόμου, ήταν προϋπόθεση η ενοικίαση ή η διάθεση του ακινήτου προς ενοικίαση κατά το χρόνο έναρξης της ισχύος των περιορισμών των δικαιωμάτων του ιδιοκτήτη, η οποία επιβάλλεται με την Νομοθεσία. Ως αποτέλεσμα αυτής της θεώρησης και κρίσης, θα πρέπει, μεταξύ άλλων, ο ιδιοκτήτης να προσφέρει μαρτυρία και να αποδεικνύει κατά πόσον το υποστατικό του, κατοικία ή κατάστημα, ήταν ενοικιασμένο ή προσφερόταν προς ενοικίαση κατά την 31.12.1999, ημερομηνία η οποία προβλέπεται από τον περί Ενοικιοστασίου Νόμο ως καθοριστική της δικαιοδοσίας του παρόντος Δικαστηρίου. Λαμβάνοντας υπόψην ότι αυτή η θεώρηση δεν είχε προηγούμενα νομολογιακά καθιερωθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο, οι αποφάσεις του οποίου είναι δεσμευτικές, διαχρονικά μέχρι σήμερα τα πρωτόδικα Δικαστήρια, είτε το Επαρχιακό Δικαστήριο είτε το παρόν Δικαστήριο, δεν επέβαλλαν στον ιδιοκτήτη αυτή την υποχρέωση με τον ίδιο τρόπο, δηλαδή δεν απαιτούσαν μαρτυρία αναφορικά με την ενοικίαση ή προσφορά προς ενοικίαση του ακινήτου κατά την 31.12.1999. Καταληκτικά, πρόκειται για θέμα ερμηνείας της Νομοθεσίας, η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου είναι δεσμευτική για τα πρωτόδικα Δικαστήρια, περιλαμβανομένου του παρόντος Δικαστηρίου και κρίνεται ότι έχει μ' αυτήν επιβληθεί μια διάσταση η οποία προηγούμενα δεν υπήρχε ή δεν απαιτητή ως προϋπόθεση. Μ' αυτή την έννοια, θα μπορούσε κάποιος να κρίνει ότι το θέμα που εγείρεται σήμερα και επί του οποίου βασίζεται το αίτημα της Αιτήτριας, δεν μπορούσε να είχε προβλεφθεί προηγούμενα κατά την ετοιμασία της μαρτυρίας της υπόθεσης. Κρίνω ότι τυχόν έγκριση του αιτήματος δεν περικλείει ορατό κίνδυνο επηρεασμού των συμφερόντων του ενοικιαστή. Άνευ επηρεασμού των ανωτέρω, ακόμα και αν κριθεί ότι το ζήτημα που εγείρεται δεν είναι ex improviso, κρίνεται ότι αυτό αφορά στην καθ' ύλην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου και ως τέτοιο, δύναται να εγερθεί ανά πάσα στιγμή και από το ίδιο το Δικαστήριο αυτεπάγγελτα (ex proprio motu). Βλέπετε σχετικά τις αυθεντίες Παναγιώτου ν. Χ"Κυριάκου

(1991)1 Α.Α.Δ. 362 και Γεωργίου ν. Γεωργίου

(2001)1Γ Α.Α.Δ 1592. Το θέμα της δικαιοδοσίας είναι θέμα του ιδίου του Δικαστηρίου (βλέπετε Philippou v. Philippou

(1986)1 C.L.R. 689, 698). Είναι η κρίση μου ότι θα ήταν σφάλμα αλλά και ανεπιεικές εκ μέρους του Δικαστηρίου, εάν ενόψει της πολύ πρόσφατης Νομολογίας του Ανωτάτου Δικαστηρίου, απέρριπτε το αίτημα της Αιτήτριας. Είναι απαραίτητο όπως διασαφηνιστεί αυτή τούτη η καθ' ύλην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου, ούτως ώστε να είναι ξεκάθαρα και τα δικαιώματα των μερών αλλά και η περαιτέρω πορεία της άσκησης αυτών των δικαιωμάτων, είτε ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου, είτε ενώπιον άλλου Δικαστηρίου. Απόφαση: Ενόψει των ανωτέρω, εγκρίνεται το αίτημα της Αιτήτριας και επιτρέπεται η επανακλήτευση της ιδίας ως μάρτυρος, με σκοπό μόνο τη διασαφήνιση του ζητήματος το οποίο εγείρεται με βάση την απόφαση Φυσεντζίδη πιο πάνω, δηλαδή να εξεταστεί και να αντεξεταστεί επί του θέματος της ενοικίασης ή προσφοράς προς ενοικίαση της επίδικης κατοικίας κατά την 31.12.1999. Τα έξοδα σήμερα στην πορεία της κυρίως Αιτήσεως. (Υπ.) Λ.Σ. Καμμίτση Πρόεδρος Πιστόν Αντίγραφον Γραμματέας ΛΣΚ/ΕΠ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο