Ανδρέα Παπαδόπουλου ν. Αντρούλλας Πελαγία, Αίτηση Αρ. Κ15/20, 3/12/2021

(2014)1(Β) Α.Α.Δ. 1891, απόφαση του έντιμου Δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου κ. Μ. Χριστοδούλου. Πραγματικά γεγονότα: Από το φάκελο της υπόθεσης, διαφαίνεται ότι η ακροαματική διαδικασία στην παρούσα υπόθεση έχει αρχίσει και η πλευρά του Αιτητή έκλεισε την υπόθεση της. Σήμερα, θα άρχισε η κατάθεση των μαρτύρων της Καθ' ης η Αίτηση. Νομική και δικονομική πτυχή: Κανονισμοί: Σύμφωνα με τον Κανονισμό 5(α) των περί Ενοικιοστασίου Διαδικαστικών Κανονισμών 1983, όπως αυτοί έχουν τροποποιηθεί μέχρι σήμερα, η γνώμη των Παρέδρων του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων έχει συμβουλευτικό και όχι δεσμευτικό χαρακτήρα. Τυχόν διαφωνία τους σημειώνεται στην απόφαση του Δικαστηρίου η οποία εκδίδεται από τον Πρόεδρο του Δικαστηρίου. Οι Πάρεδροι του Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών δύνανται να εκδώσουν ξεχωριστή απόφαση και ο ρόλος τους είναι διαφορετικός. Συνεπώς, η σχέση και η ισορροπία μεταξύ του Προέδρου και των μελών του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων, εκ των πραγμάτων, είναι διαφορετική απ' ότι στο Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών και αυτό πρέπει να είναι υπόψην κάποιου που μελετά τις αυθεντίες Αναφορικά με το Κυπριακό Διυλιστήριο Πετρελαίου Λτδ (Αρ.1)

(2004)1 (Β) Α.Α.Δ. 1050) και Αναφορικά με το Κυπριακό Διυλιστήριο Πετρελαίου Λτδ (Αρ. 3),

(2004)1 Α.Α.Δ. 1676. Εξαίρεση Δικαστή - Νομολογία: Παρά το γεγονός ότι το αίτημα υπεβλήθη προφορικά και χωρίς νομική ή δικονομική βάση, το εξετάζω λαμβάνοντας υπόψην τις πρόνοιες του Συντάγματος και της Νομοθεσίας και τις αρχές της Νομολογίας. Η ανεξαρτησία και η αμεροληψία του εκδικάσαντος Δικαστηρίου είναι δικαίωμα που κατοχυρώνεται με το Άρθρο 6

(1)της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η οποία κυρώθηκε από την Κυπριακή Δημοκρατία με τον Νόμο 39/62 και το οποίο προνοεί ως ακολούθως: «Παν πρόσωπο έχει δικαίωμα όπως η υπόθεσις του δικασθή δικαίως, δημοσία και εντός λογικής προθεσμίας, υπό ανεξαρτήτου και αμερολήπτου δικαστηρίου, νομίμως λειτουργούντος, το οποίον θα αποφασίση είτε επί των αμφισβητήσεων επί των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων του αστικής φύσεως, είτε επί του βασίμου πάσης εναντίον του κατηγορίας ποινικής φύσεως..» Κατοχυρώνεται επίσης με το Άρθρο 30.2 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας, το οποίο προνοεί ως ακολούθως: «Έκαστος, κατά την διάγνωσιν των αστικών αυτού δικαιωμάτων και υποχρεώσεων ή οιασδήποτε κατ' αυτού ποινικής κατηγορίας, δικαιούται ανεπηρεάστου, δημοσίας ακροαματικής διαδικασίας εντός ευλόγου χρόνου, ενώπιον ανεξαρτήτου, αμερολήπτου και αρμοδίου δικαστηρίου ιδρυομένου δια νόμου.» Υπογραμμίζω ότι οι διάδικοι δε μπορούν να καθορίζουν τη σύνθεση του Δικαστηρίου ανάλογα με τις επιθυμίες τους. Η κάθε υπόθεση έχει το φυσικό της Δικαστή και αυτός έχει αρμοδιότητα και δικαιοδοσία να την ακούσει και να αποφασίσει (βλέπετε σχετικά Makrides v. Republic

(1984)3 C.L.R. 304 και Αυτοκέφαλος Εκκλησία της Κύπρου v. Βουλής (Αρ.1),

(1990)3(Α) Α.Α.Δ. 54). Ο διάδικος που επιζητεί την εξαίρεση Δικαστή, θα πρέπει να στοιχειοθετήσει την ύπαρξη πραγματικής πιθανότητας προκατάληψης για να δικαιολογήσει τον ισχυρισμό του για παραβίαση του Άρθρου 6

(1)της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και του άρθρου 30.2 του Συντάγματος. Για τη θέση αυτή έχω αντλήσει καθοδήγηση από την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Σοφοκλέους v. Ταβελούδη κ.ά.

(2003)1(Β) Α.Α.Δ. 837. Σχετικές είναι επίσης οι αυθεντίες Pal v. Δημοκρατίας

(2010)2(Α) Α.Α.Δ. 551 και Κυπριακές Αερογραμμές Δημόσια Λτδ,

(2010)1(Γ) Α.Α.Δ. 2025). Έχω λάβει υπόψην πως: «Αυτοεξαίρεση χωρίς βάσιμο λόγο εμπεριέχει κινδύνους για την απονομή της δικαιοσύνης, μεταξύ των οποίων, και η αναγνώριση σε διάδικο δικαιώματος επιλογής Δικαστού.» (βλέπετε Adidas v. Krashias Shoe Factory (Αρ. 1),

(1990)1 Α.Α.Δ. 873, σελίδα 874). Στην αυθεντία Πίτσιλλος v. Δημοκρατίας

(1994)1 Α.Α.Δ. 268, σε σχέση με το Άρθρο 30.2 του Συντάγματος, το Ανώτατο Δικαστήριο είπε, στη σελίδα 274: «Το κριτήριο για την εξαίρεση Δικαστή είναι η δημιουργία δικαιολογημένης εντύπωσης ύπαρξης πραγματικής πιθανότητας προκατάληψης από το Δικαστή στο νου του μέσου εχέφρονα πολίτη, ο οποίος γνωρίζει όλα τα γεγονότα. Εικασίες και καχυποψίες μόνο δεν είναι αρκετές.» Το ίδιο θέμα πραγματεύεται ο έντιμος Δικαστής κ. Ρ. Γαβριηλίδης στις υποθέσεις Αναφορικά με το Κυπριακό Διυλιστήριο Πετρελαίου Λτδ (Αρ.1) και Αναφορικά με το Κυπριακό Διυλιστήριο Πετρελαίου Λτδ (Αρ. 3), (πιο πάνω). Δείτε επίσης την αυθεντία Πετρίδου v. ALPHA BANK LTD.

(2011)1 (Β) Α.Α.Δ. 929. Στην υπόθεση Σοφοκλέους v. Ταβελούδη κ.ά. (πιο πάνω), το Ανώτατο Δικαστήριο σημειώνει ότι έχει νομολογιακά καθιερωθεί (με την Economides and Georghiou v. The Police

(1983)2 C.L.R. 301) ότι ένας Δικαστής δεν κωλύεται λόγω προκατάληψης να εξετάσει τρίτη διαδοχική αίτηση για την κράτηση ενός υπόπτου προς διευκόλυνση των αστυνομικών ανακρίσεων, αν και έχει ήδη εκδώσει προηγουμένως άλλα δύο Διατάγματα κράτησης εναντίον του ιδίου υπόπτου και ότι η έκδοση απόφασης από ένα Δικαστή πάνω σε ένα συγκεκριμένο νομικό σημείο, δεν τον εμποδίζει να εξετάσει το ίδιο νομικό σημείο σε άλλη υπόθεση, είτε μεταξύ των ιδίων διαδίκων, είτε μεταξύ άλλων διαδίκων (με τις Razis and another v. The Republic

(1983)3 C.L.R. 309, Αποστολίδου v. Δημοκρατίας (Αρ. 1),

(2002)3 Α.Α.Δ. 80 και Πεύκαρος v. Κ.Ο.Τ. κ.ά., Καριόλου v. Κ.Ο.Τ. κ.ά., Συνεκδ. Υποθέσεις Αρ. 593/2007 και 613/2007, απόφαση ημερομηνίας 22.6.2010). Στην αυθεντία FOKIA LTD κ.ά.,

(2014)1(Β) Α.Α.Δ. 1974, όπου είχε ζητηθεί πρωτόδικα η εξαίρεση της Προέδρου του Δικαστηρίου, επειδή ο μάρτυρας ήταν εν ενεργεία Πάρεδρος του Δικαστηρίου και είχε συμμετάσχει, υπ' αυτήν την ιδιότητα, μαζί με την Πρόεδρο, στο χειρισμό διαφόρων υποθέσεων, είχε τεθεί από την πλευρά των Αιτητών ότι, τα γεγονότα καταδεικνύουν, χωρίς να αφήνεται οποιαδήποτε αμφιβολία, τη μη ύπαρξη από μέρους της Προέδρου αντικειμενικής αμεροληψίας, θέση η οποία σημειώθηκε από το Δικαστήριο. Μ' αυτό το δεδομένο και αφού καταγράφηκε ότι το κριτήριο της διαπίστωσης αντικειμενικής αμεροληψίας είναι αυτό που έχει διατυπωθεί στην υπόθεση Αναφορικά με το Κυπριακό Διυλιστήριο Πετρελαίου Λτδ (Αρ. 3), (πιο πάνω), στη σελίδα 1684, ο έντιμος Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου κ. Γ.Ν. Γιασεμής, είπε (σελίδα 1984): «Στην προκείμενη περίπτωση, η θέση, εκ μέρους των αιτητών, αναφέρει ότι, μεταξύ της Προέδρου του Δικαστηρίου και του κ. Δημάδη, υπήρχε ιδιάζουσα σχέση, εκ του γεγονότος ότι ο κ. Δημάδης παρακαθόταν ως Πάρεδρος σε υποθέσεις του Δικαστηρίου, στις οποίες μετείχε και η Πρόεδρος του. Με όλο το δέοντα σεβασμό προς την αντίθετη άποψη και, ειδικά, σε αυτή που έχει εκφραστεί στην τελευταία πιο πάνω υπόθεση (Αναφορικά με το Κυπριακό Διυλιστήριο Πετρελαίου Λτδ (Αρ. 3)), η εν λόγω επαγγελματική σχέση δεν είναι, κατ' ανάγκη, δηλωτική ιδιάζουσας, ή, άλλως πως, ξεχωριστής σχέσης μεταξύ της Προέδρου του Δικαστηρίου και του Παρέδρου του. Χρειάζεται, μάλλον, κάτι περισσότερο από την απλή επαγγελματική σχέση πάνω στην Έδρα, για την έγερση υποψίας από το λογικό άνθρωπο ότι ο Δικαστής δε θα είναι αμερόληπτος, όταν θα κρίνει μια υπόθεση, στα πλαίσια της οποίας εγείρεται ισχυρισμός αμεροληψίας, υπό τις περιστάσεις όπως είναι αυτές της παρούσας υπόθεσης. Τέτοια ιδιάζουσα σχέση, όμως, δεν μπορεί, απλά, να υποτεθεί. Επομένως, και για το λόγο αυτό, η αίτηση δε θα μπορούσε να επιτύχει.» Στην αυθεντία Μακρίδης v. Μιχαηλίδου (Αρ.2),

(1990)1 Α.Α.Δ. 943, όπου πρωτόδικα, σε κάποιο στάδιο της διαδικασίας, ο Εφεσείων ζήτησε την εξαίρεση Παρέδρου, επί τω ότι αυτός συνδεόταν πολύ φιλικά με το σύζυγο της Εφεσίβλητης, διευκρινίζοντας ταυτόχρονα ότι δεν αμφισβητούσε την αμεροληψία του, το Ανώτατο Δικαστήριο, στην απόφαση επί της ασκηθείσας Έφεσης, απέρριψε το σχετικό λόγο Έφεσης ότι ο Πάρεδρος έπρεπε να είχε εξαιρεθεί. Ο έντιμος Δικαστής κ. Ι. Παπαδόπουλος, είπε, με αναφορά στο άρθρο 30.2 του Συντάγματος (σελίδα 948): «Το θέμα της προκατάληψης του Δικαστηρίου έχει εξετασθεί σε πολλές υποθέσεις από το Ανώτατο Δικαστήριο. Το κριτήριο είναι αντικειμενικό. Στην υπόθεση Οικονομίδης και Άλλος v. Αστυνομίας

(1983)2 C.L.R. 301, το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε πως το κριτήριο που πρέπει να εφαρμόζεται, είναι κατά πόσο ένας μέσος λογικός άνθρωπος, που είναι ενημερωμένος για όλα τα σχετικά γεγονότα που περιβάλλουν την υπόθεση, θα μπορούσε να έχει οποιαδήποτε υπόνοια ως προς την εξασφάλιση δίκαιης δίκης. Στην υπό εξέταση έφεση, είναι γεγονός πως ένας από τους Πάρεδρους ήταν φίλος της οικογένειας της εφεσίβλητης, αλλά ταυτόχρονα υπάρχει η διακήρυξη από το δικηγόρο των εφεσειόντων ενώπιον του Δικαστηρίου, ότι καμιά υπόνοια δεν υπήρχε ως προς την αμεροληψία του Μέλους αυτού του Δικαστηρίου. Πρόσθετα, καμία ουσιαστική εξήγηση δε δόθηκε για την καθυστέρηση υποβολής της ένστασης. Παράλληλα, και αυτό δε μπορεί να παραγνωρισθεί, η αποφασιστική αρμοδιότητα παρέχεται αποκλειστικά στον Πρόεδρο του Δικαστηρίου. Το Μέλος, του οποίου είχε ζητηθεί η εξαίρεση, ήταν ένας από τους παρέδρους οι οποίοι, βάσει του νόμου, έχουν μόνο συμβουλευτική ιδιότητα. Η φιλία και μόνο, χωρίς άλλο λόγο, δε συνεπάγεται απαραιτήτως και τον αποκλεισμό του Μέλους, ιδιαίτερα όταν διακηρύττεται, όπως σ' αυτή την υπόθεση, ότι η αμεροληψία είναι πέραν αμφιβολίας. Μ' αυτά τα δεδομένα υπόψη, τρίτος δικαιόφρων πολίτης δεν θα έκρινε ότι η σύνθεση του δικαστηρίου πάσχει λόγω προκατάληψης (bias).» Σχετικά με την συμμετοχή Δικαστή στη σύνθεση Δικαστηρίου για την εκδίκαση συγκεκριμένης υπόθεσης, σχετική είναι και η παράγραφος 2.5 του Οδηγού Δικαστικής Συμπεριφοράς (Τέταρτη Αναθεώρηση, Σεπτέμβριος 2020), όπου προνοείται ότι: «Τηρουμένης της Δικαστικής Πρακτικής ημερομηνίας 17.3.1988, όπως αυτή τροποποιήθηκε, ο δικαστής, εφαρμόζοντας τις αρχές της νομολογίας αναφορικά με την πραγματική ή φαινομενική μεροληψία, θα προχωρεί σε εξαίρεση του εαυτού του από οποιαδήποτε διαδικασία στην οποία έχει κώλυμα να αποφασίσει την υπόθεση αμερόληπτα ή στην οποία μπορεί να φανεί σε ένα εύλογο παρατηρητή ότι έχει κώλυμα να αποφασίσει την υπόθεση αμερόληπτα. Τέτοιες διαδικασίες συμπεριλαμβάνουν, αλλά δεν περιορίζονται σε περιπτώσεις όπου 2.5.1 ο δικαστής έχει πραγματική αμεροληψία ή προκατάληψη σχετικά με διάδικο ή προσωπική γνώση για αμφισβητούμενα αποδεικτικά γεγονότα που αφορούν τη διαδικασία, 2.5.2 ο δικαστής υπηρετούσε προηγουμένως ως δικηγόρος ή ήταν ουσιώδης μάρτυρας στην υπόθεση, ή 2.5.3 ο δικαστής, ή ένα μέλος της οικογένειας του, έχει οικονομικό συμφέρον από το αποτέλεσμα της υπόθεσης.» Φρονώ ότι όσα ισχύουν για τον Πρόεδρο του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων, ο οποίος είναι μέλος της Δικαστικής Υπηρεσίας, ισχύουν και για τους Παρέδρους του Δικαστηρίου, οι οποίοι μετέχουν στη σύνθεση για εκδίκαση μίας υπόθεσης. Συμπέρασμα: Δεν αμφισβητήθηκε από τον ευπαίδευτο συνήγορο του Αιτητή, η υποκειμενική αμεροληψία του Παρέδρου. Όπως λέχθηκε από την πλειοψηφία του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην αυθεντία Αυτοκέφαλος Εκκλησία της Κύπρου v. Βουλής (Αρ. 1), (βλέπετε πιο πάνω), η αμεροληψία στη σύνθεση του Δικαστηρίου έχει δύο στοιχεία: (α) την υποκειμενική αμεροληψία και (β) την εμφάνιση αμεροληψίας, θέμα το οποίο κρίνεται με βάση αντικειμενικά κριτήρια και με μέτρο τις αντιλήψεις του μέσου συνετού ανθρώπου (βλέπετε σελίδα 55). Υπήρξε εισήγηση περί εμφάνισης αμεροληψίας από πλευράς του Παρέδρου. Το ερώτημα είναι κατά πόσον ο μέσος συνετός πολίτης, ο οποίος ενημερώθηκε για το συμβάν όπως περιεγράφηκε ανωτέρω, μεταξύ Παρέδρου και Καθ' ης η Αίτηση, θα μπορούσε εύλογα να σχηματίσει την εντύπωση ότι δεν τηρούνται τα εχέγγυα της αντικειμενικής αμεροληψίας του Δικαστηρίου με τη συμμετοχή του Παρέδρου στη σύνθεση της παρούσας υπόθεσης. Είναι η κρίση μου ότι, με κριτήριο τις αντιλήψεις του μέσου συνετού ανθρώπου, αυτός θα μπορούσε εύλογα να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο Πάρεδρος κ. Γ. Σωτηριάδης, δεν δικαιούται να παρακαθήσει στην παρούσα υπόθεση και να μετέχει στη σύνθεση, λόγω εμφάνισης αμεροληψίας. Απόφαση: Ως εκ των ανωτέρω, θεωρώ ότι έχει τεθεί ενώπιον μου ισχυρισμός ο οποίος, σύμφωνα με την Νομολογία, μπορεί να δικαιολογήσει την εξαίρεσή του Παρέδρου κ. Γ. Σωτηριάδη, από τη σύνθεση του Δικαστηρίου η οποία εκδικάζει την παρούσα υπόθεση. Το αίτημα του Αιτητή υποστηρίχθηκε επαρκώς και κρίνεται ως βάσιμο. Ο Αιτητής πέτυχε να υποδείξει τη δημιουργία δικαιολογημένης εντύπωσης ύπαρξης πραγματικής πιθανότητας προκατάληψης από τον Πάρεδρο, στον νου ενός μέσου ανθρώπου, γνώστη των γεγονότων. Το αίτημα γίνεται δεκτό. Ο Πάρεδρος κ. Γ. Σωτηριάδης, εξαιρείται από τη σύνθεση του Δικαστηρίου η οποία θα εκδικάσει την παρούσα υπόθεση. Η ακροαματική διαδικασία θα αρχίσει de novo, με νέα σύνθεση, την 21.1.2022 και ώραν 11.30 π.μ. Τα έξοδα της μέχρι σήμερα διαδικασίας, στην πορεία της κυρίως Αίτησης, αλλά σε καμία περίπτωση εναντίον του Αιτητή. (Υπ.) .............. Λ.Σ. Καμμίτση Πρόεδρος Πιστόν Αντίγραφον Γραμματέας ΛΣΚ/ΕΠ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο