← Κύπρος

MEPSACO ΕΝΤΕRPRISES LTD ν. Άννας Ιωάννη Κκέλη-Ευαγγέλου κ.α., Αίτηση αρ.: Κ2/2017, 28/2/2023

MEPSACO ΕΝΤΕRPRISES LTD ν. Άννας Ιωάννη Κκέλη-Ευαγγέλου κ.α., Αίτηση αρ.: Κ2/2017, 28/2/2023 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:DEELAR:2023:6 ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΕΝΟΙΚΙΑΣΕΩΝ ΛΑΡΝΑΚΑΣ-ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ Ενώπιον: Χρ. Ραγουζαίου, Προέδρου και Μ. Γεωργιάδου και Β. Πιτσιλλίδη, Μελών Αίτηση αρ.: Κ2/2017 Μεταξύ: MEPSACO ΕΝΤΕRPRISES LTD, οδός Α.Β. Παραλίμνι Αιτητών -και-

  1. Άννας Ιωάννη Κκέλη-Ευαγγέλου [ ]
  2. Μάρως Ιωάννη Μέρτακκα-Ευαγγέλου [ ]
  3. Μιχαλάκη Ε. Ευαγγέλου, [ ]
  4. Βάσου Ε. Ευαγγέλου, [ ]
  5. Ε. EVANGELOU HOTELS LTD [ ] Καθ' ων η αίτηση Ημερομηνία: 28 Φεβρουαρίου, 2023 Εμφανίσεις: Για τους Αιτητές: κκ. Αχιλλέας Δημητριάδης με Π. Πογιατζή για Λέλλος Π. Δημητριάδης Δικηγορικό Γραφείο Δ.Ε.Π.Ε. Για τους Καθ' ων η αίτηση: κος Α. Κοζάκος για κκ. ΓΙΩΡΓΟΣ Γ. ΓΙΑΓΚΟΥ Δ.Ε.Π.Ε. Α Π Ο Φ Α Σ Η Η κυρίως Αίτηση με τον πιο πάνω τίτλο και αριθμό έχει ως αντικείμενο τον καθορισμό του ενοικίου των επιδίκων υποστατικών (8 καταστημάτων [ ] στο Δήμο Παραλιμνίου της επαρχίας Αμμοχώστου, που στο εξής θα αναφέρονται ως "το μίσθιο"). Συγκεκριμένα, οι Αιτητές έχουν καταχωρήσει την Αίτηση υπό την ιδιότητα των θέσμιων ενοικιαστών του μίσθιου και αξιώνουν την μείωση του ενοικίου που καταβάλλουν στους Καθ' ων η αίτηση. Οι Καθ' ων η αίτηση, από την άλλη, αρνούνται την απαίτηση των Αιτητών και ανταπαιτούν την αύξηση του ενοικίου του μίσθιου. Διαδικασία: Το Δικαστήριο, εξέδωσε, στις 28.11.2017, οδηγίες για την ετοιμασία από Λειτουργό Εκτιμήσεων, έκθεσης εκτίμησης για το ύψος του δίκαιου ενοικίου του μίσθιου. H έκθεση εκτίμησης ετοιμάστηκε στις 19.10.2018 και παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο στις 22.10.
  6. Αντίγραφα παραδόθηκαν, άμεσα, στις δύο πλευρές. Ακολούθησε η εκδίκαση και απόρριψη (στις 26.11.2020) της προδικαστικής ένστασης των Αιτητών (με την οποία υποστήριζαν την ύπαρξη νομικού κωλύματος αναφορικά με την αύξηση των ενοικίων στις θέσμιες ενοικιάσεις). Στη συνέχεια, αφού η παρούσα υπόθεση χαρακτηρίστηκε ως "ταχείας εκδίκασης" εκδόθηκαν οδηγίες για την κατάθεση της γραπτής μαρτυρίας της κάθε πλευράς και κατόπιν η Αίτηση ορίστηκε για ακρόαση. Κανένα αίτημα αντεξέτασης των μαρτύρων είχε υποβληθεί μέχρι την μέρα της ακρόασης, οπότε κατά την ακροαματική διαδικασία παρουσιάστηκε και κατέθεσε στο Δικαστήριο η Λειτουργός εκτιμήσεων, η οποία (αφού αναφέρθηκε στην έκθεση εκτίμησης που είχε συντάξει), προσφέρθηκε στις δυο πλευρές, για αντεξέταση. Μετά την ολοκλήρωση της παρουσίασης της μαρτυρίας της Λειτουργού Εκτιμήσεων και ενώ η υπόθεση ήταν ορισμένη για τελικές αγορεύσεις, αποσύρθηκε ο συνήγορος των Αιτητών και οι νέοι συνήγοροι τους, υπέβαλαν αίτηση και εξασφάλισαν διάταγμα για την προσαγωγή περαιτέρω μαρτυρίας με (α) περαιτέρω γραπτή μαρτυρίας από τον μάρτυρα των Αιτητών, Γιώργο Κουμή και (β) την περαιτέρω προφορική μαρτυρία του ιδιώτη εκτιμητή των Αιτητών, Πάνου Δανού. Στην συνέχεια κατατέθηκαν οι τελικές αγορεύσεις και επιφυλάχθηκε η παρούσα απόφαση. Στις αγορεύσεις θα γίνει αναφορά, όπου κρίνεται απαραίτητο. Τα αναντίλεκτα γεγονότα Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετά από τα βασικά γεγονότα της παρούσας υπόθεσης δεν αμφισβητήθηκαν: Οι Αιτητές είναι οι ενοικιαστές του μίσθιου από την 22.11.1993 και η τελευταία γραπτή συμφωνία μεταξύ των διαδίκων συνάφθηκε στις 10.01.2005, με τους νέους ιδιοκτήτες του μίσθιου. Οι Καθ' ων η αίτηση 1 - 4 υπήρξαν ιδιοκτήτες του μίσθιου, κατά την έναρξη της επίδικης ενοικίασης. Στην πορεία, η ιδιοκτησία του μίσθιου μεταβιβάστηκε στους Καθ' ων η αίτηση 5, οι οποίοι υποκατέστησαν τους προηγούμενους ιδιοκτήτες στη σύμβαση μίσθωσης. Η τοποθεσία των ακινήτων και η χαρακτήρας της περιοχής. Η χρήση του μίσθιου από τους Καθ' ων η αίτηση (όπου διεξάγουν επιχείρηση εστιατορίων). Η δικαιοδοσία του παρόντος δικαστήριου και η ύπαρξη της θέσμιας ενοικίασης Το τελευταίο ενοίκιο του μίσθιου €7.520 και ο χρόνος του καθορισμού αυτού (01.01.2007). Μαρτυρία και αξιολόγηση Μάρτυρες Αιτητών Στην γραπτή μαρτυρία του ο Γεώργιος Ηλία Κουμή (στο εξής Γ.Η.Κ.), διευθυντής των Αιτητών, ανέφερε τα εξής: Η επίδικη ενοικίαση ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 1993 και αφορούσε τα οκτώ καταστήματα (ιδιοκτησίας τότε των Καθ´ ων η αίτηση 1-4) που αποτελούν το μίσθιο. Η συμφωνία ενοικίασης ήταν δεκαετής, με έναρξη την 1.1.1994 και λήξη την 31.12.
  7. Εφόσον δεν επιμαρτυρήθηκε από δύο μάρτυρες, η συμφωνία αυτή ήταν άκυρη. Διατήρησαν οι Αιτητές την κατοχή του μίσθιου και μετά την 31.12.
  8. Το τελευταίο μηνιαίο ενοίκιο είναι €7.688,70 και σύμφωνα με τη γνώμη εμπειρογνώμονα εκτιμητή ακινήτων, αυτό είναι υπερβολικό. Η αρχική εκτίμηση που είχαν εξασφαλίσει οι Αιτητές και την οποία αποκάλυψαν στην ένορκη αποκάλυψη τους, δεν ήταν τελικά ορθή, γιατί τα ενοίκια των συγκριτικών ενοικιάσεων που λήφθηκαν υπόψη ήταν λανθασμένα. Ανέθεσαν τότε σε άλλο οίκο εκτιμητών την διενέργεια νέας έκθεσης εκτίμησης, στην οποία η ενοικιαστική αξία του μίσθιου (με βάση το 90% των ενοικίων της μικρής περιοχής), ανέρχεται στο ποσό των €6.718,93 μηνιαίως. Το μίσθιο βρίσκεται στην Τουριστική περιοχή Πρωταρά και σε αυτό οι Αιτητές διατηρούν επιχειρήσεις εστιατορίων. Λόγω της μείωσης του τουρισμού και της οικονομικής κρίσης που ξεκίνησε από το έτος 2013, η ενοικιαστική αξία του μίσθιου έχει μειωθεί και ως εκ τούτου επιβάλλεται η μείωση του ενοικίου. Εφόσον το ενοίκιο του μίσθιου είναι πολύ ψηλό, δεν θα ήταν ορθό να αυξηθεί περαιτέρω και επομένως, το αίτημα για μείωση πρέπει να απορριφθεί. Ο δεύτερος μάρτυρας των Αιτητών, ο εκτιμητής ακινήτων Παναγιώτης Δανός, αφού εκθέτει στην γραπτή μαρτυρία του, τα προσόντα και την πολυετή πείρα του, στη συνέχεια αναφέρεται στην εντολή που έχει λάβει από τους Αιτητές για την ετοιμασία έκθεσης εκτίμησης. Σε αυτήν υποδεικνύονται οι συγκριτικές ενοικιάσεις που έλαβε υπόψη του και αφού επεξηγεί την μεθοδολογία που χρησιμοποίησε (συγκριτική μέθοδο εκτίμησης), καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το 90% του μέσου όρου των ενοικίων της μικρής περιοχής, ανέρχεται σε €6.718,93 μηνιαίως. Έχει μελετήσει την εκτίμηση που έχει παρουσιαστεί εκ μέρους των Καθ' ων η αίτηση και διαφωνεί με αυτήν καθώς και με την έκθεση εκτίμησης της Λειτουργού εκτιμήσεων, διότι "τα συμπεράσματα τους είναι αυθαίρετα και δεν εξηγείται επαρκώς ο τρόπος που καταλήγουν σε αυτά". Ο Ευάγγελος Ευαγγέλου διευθυντής της ιδιοκτήτριας εταιρείας, Καθ' ης η αίτηση 5, αναφέρει στην γραπτή μαρτυρία του ότι το μίσθιο συμπληρώθηκε περί το έτος
  9. Αναφέρεται στη συνέχεια στο προηγούμενο ιδιοκτησιακό καθεστώς και στην συμφωνία ενοικίασης που υπογράφηκε μεταξύ των διαδίκων στις 22.11.
  10. Η περίοδος ενοικίασης είχε συμφωνηθεί σε 10 έτη με έναρξη την 1η Μαρτίου 1994 και λήξη την 28η Φεβρουαρίου
  11. Το αρχικό συμφωνηθέν ενοίκιο ανερχόταν σε Λίρες Κύπρου 40.800 ετησίως, καταβλητέο σε 12 ίσες μηνιαίες δόσεις. Στη συνέχεια και αφού η ιδιοκτησία του μίσθιου μεταβιβάστηκε από τους Καθ' ων η αίτηση 1 - 4 στους Καθ' ων η αίτηση 2, υπογράφηκε στις 10.1.2005 συμπληρωματική συμφωνία μεταξύ νέων ιδιοκτητών και Αιτητών, όπου συμφωνείται η συνέχιση της ενοικίασης, στην βάση των όρων της αρχικής συμφωνίας. Εκ παραδρομής, σε καμία από τις δύο συμφωνίες είχαν προσυπογράψει δύο μάρτυρες. Το τελευταίο ενοίκιο που οι Αιτητές καταβάλλουν ανέρχεται στο ποσό των €7.520 μηνιαίως δηλαδή €90.240 ετησίως και αυτό συμφωνήθηκε την 01.01.
  12. Αποτελεί θέση των Καθ' ων η αίτηση, ότι το ενοίκιο αυτό είναι πολύ χαμηλότερο από την ενοικιαστική αξία του μίσθιου. Παρουσίασε αναθεωρημένη έκθεση εκτίμησης, από τον εκτιμητή Φώτη Ιωάννου, ημερομηνίας 15.01.2021, εξηγώντας ότι η αναθεώρηση κρίθηκε αναγκαία όταν διαπιστώθηκε ότι έχρηζαν διόρθωσης οι μετρήσεις των εμβαδών του μίσθιου και των συγκριτικών ενοικιάσεων. Σύμφωνα με αυτή την αναθεωρημένη εκτίμηση, Το συνολικό καθαρό εμβαδό του μίσθιου υπολογίστηκε σε 403 τ.μ. και σε αυτό περιλαμβάνονται οι ακάλυπτες βεράντες. Ο μέσος όρος των ενοικίων της μικρής περιοχής ανέρχεται σε €32,65 ανά τ.μ., ενώ το αγοραίο ενοίκιο (που υπολογίστηκε με βάση τις πιο πρόσφατες ενοικιάσεις) ανέρχεται σε €35 ανά τ.μ. Με βάση το 90% του μέσου όρου των ενοικίων, το ενοίκιο διαμορφώνεται σε €11.843 μηνιαίως. Σχολίασε και την έκθεση εκτίμησης της Λειτουργού εκτιμήσεων και υποστήριξε ότι το ενοίκιο που καταβάλλουν σήμερα οι Αιτητές είναι σαφώς χαμηλότερο από το δίκαιο ενοίκιο που επιβάλλει η αγορά. Διαφώνησε με τους Αιτητές αναφορικά με την μείωση του τουρισμού και την οικονομική κρίση, παρουσιάζοντας αντίγραφα δελτίων τύπου της Στατιστικής υπηρεσίας. Ο δεύτερος μάρτυρας των Καθ' ων η αίτηση, Ανδρέας Παύλου, εργάζεται στην εταιρεία εκτιμήσεων Φώτης Ιωάννου εκτιμήσεις ΕΠΕ. Αφού εξέθεσε τα επαγγελματικά προσόντα και την πείρα του ως εκτιμητής ακινήτων, αναφέρθηκε στην τροποποιημένη έκθεση εκτίμησης, ημερομηνίας 15.01.2021, μέρος της οποίας αποτελεί και η αρχική έκθεση εκτίμησης (ημερομηνίας 1.3.2017). Η ανάγκη τροποποίησης προέκυψε όταν διαπιστώθηκε ότι ο υπολογισμός των εμβαδών δεν ήταν ακριβής. Διορθώθηκαν τα εμβαδά των συγκριτικών ενοικιάσεων 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10,
  13. Προστέθηκαν στην τροποποιημένη έκθεση εκτίμησης, δύο ακόμα συγκριτικές ενοικιάσεις (αρ. 13, 14) για τις οποίες ενώ αρχικά δεν είχαν εξασφαλίσει στοιχεία, αυτά λήφθηκαν από την έκθεση εκτίμησης της Λειτουργού εκτιμήσεων. Μετά τις διορθώσεις, διαφοροποιήθηκαν οι τιμές ανά τετραγωνικό μέτρο, με αποτέλεσμα την μείωση του μέσου όρου των ενοικίων σε €32,65 ανά τ.μ. Προέκυψε επίσης διαφορά στο αγοραίο ενοίκιο. Διαφωνεί με την έκθεση εκτίμησης της Λειτουργού εκτιμήσεων, στα ακόλουθα σημεία: Στις μετρήσεις αναφορικά με το εμβαδόν του μίσθιου και Στην υιοθέτηση των συγκριτικών ενοικιάσεων "Στεφανής" και "Silver Box" διότι η έναρξη τους ακολούθησε την καταχώριση της Aίτησης. Ως προς την εκτίμηση που παρουσίασαν οι Αιτητές, ο μάρτυρας εντοπίζει ότι έχουν χρησιμοποιηθεί συγκριτικές ενοικιάσεις που δεν εμπίπτουν στην μικρή περιοχή του μίσθιου, ενώ οι υπολογισμοί για το δίκαιο ενοίκιο γίνονται με βάση δεδομένα σημερινά και όχι αυτά του ουσιώδους χρόνου (της καταχώρησης της Αίτησης). Αυτό καθιστά την εκτίμηση ακροσφαλή και επιστημονικά ατεκμηρίωτη. Το δίκαιο ενοίκιο του μίσθιου προκύπτει από τους υπολογισμούς της σελίδας 11 του τεκμηρίου Α (αναθεωρημένη έκθεση εκτιμήσεις Φώτη Ιωάννου) και ανέρχεται στο ποσό των €11.843 μηνιαίως. Γ. Έκθεση εκτίμησης Λειτουργού Εκτιμήσεων: Στις υποθέσεις καθορισμού ενοικίου, το Δικαστήριο καλείται (από τη νομοθεσία) να καθορίσει το δίκαιο ενοίκιο υπολογίζοντας "το αγοραίο ενοίκιο και το μέσο όρο των ενοικίων στην ίδια μικρή περιοχή", διεξάγοντας προς τούτου έρευνα (αν το θεωρήσει κατάλληλο)[1]. Στα πλαίσια αυτής της διεξαγωγής έρευνας, το Δ.Ε.Ε. έχει στη διάθεση του την βοήθεια των Λειτουργών εκτιμήσεων, οι οποίοι έχουν "προσόντα πραγματογνώμονα στον κλάδο εκτιμήσεως γης και ενοικίων"[2]. Σύμφωνα με το περιεχόμενο της έκθεσης εκτίμησης της Λειτουργού Εκτιμήσεων του Επαρχιακού Κτηματολογικού Γραφείου Αμμοχώστου (Τεκμήριο αρ. 1), η Λειτουργός χρησιμοποίησε τη συγκριτική μέθοδο εκτίμησης και έλαβε υπόψη της, ως συγκριτικές, οκτώ συνολικά ενοικιάσεις, περιλαμβανομένου του μίσθιου. Ως προς τον καθορισμό της μικρής περιοχής, έχουν επιλεγεί κοντινά στο μίσθιο ενοικιασμένα υποστατικά (όπως προκύπτει από τα σχέδιο που περιλαμβάνεται στην έκθεση εκτίμησης και στο οποίο υποδεικνύονται τα συγκριτικά ακίνητα). Έχει επιθεωρήσει όλα τα υποστατικά που αναφέρονται στην έκθεση εκτίμησης της. Οι συγκριτικές ενοικιάσεις επιλέγηκαν αφού λήφθηκε υπόψη η ηλικία, το μέγεθος και η χρήση των καταστημάτων. Σημειώνει επίσης ότι στις τουριστικές περιοχές Παραλιμνίου και Αγίας Νάπας, τα καταστήματα έχουν κύκλο εργασιών μόνο κατά την καλοκαιρινή περίοδο (δηλαδή 5 - 6 μήνες κάθε χρόνο). Σε αυτές τις συγκριτικές ενοικιάσεις, η Λειτουργός έχει προβεί σε αναπροσαρμογές, καταλήγοντας έτσι στα πιο κάτω συμπεράσματα: · Το ενοίκιο του μίσθιου ανέρχεται σε €19,13 ανά τ.μ., · Ο μέσος όρος των ενοικίων στην μικρή περιοχή του μίσθιου ανέρχεται σε €28,69 ανά τ.μ., · Το αγοραίο ενοίκιο στην μικρή περιοχή ανέρχεται σε €29 ανά τ.μ. Αντεξεταζόμενη η μάρτυρας από την συνήγορο των Αιτητών, διευκρίνισε ότι τα στοιχεία που έλαβε υπόψη της, ανατρέχουν στον χρόνο της καταχώρησης της Αίτησης. · η Λεωφόρος Πρωταρά εκτείνεται σε μεγάλη έκταση και ότι σε αυτή βρίσκονται διάσπαρτα ξενοδοχεία. Η εμπορικότητα, διαφοροποιείται σε διάφορα σημεία, ενώ το σημείο όπου βρίσκεται το μίσθιο, πλεονεκτεί των υπολοίπων. · Έχει καθορίσει την μικρή περιοχή, με κριτήριο την απόσταση από το επίδικο ακίνητο, διότι όσο πιο κοντά σε αυτό βρίσκονται οι συγκριτικές ενοικιάσεις, τόσο πιο δίκαιο αποτέλεσμα θα προκύψει. · Χρησιμοποίησε ως συγκριτικές ενοικιάσεις τόσο καταστήματα που χρησιμοποιούνται ως εστιατόρια, όσο και εμπορικά καταστήματα (όπως οι συγκριτικές ενοικιάσεις με αριθμούς 4, 5 και 7). Αυτή η γενική εικόνα οδηγεί στην πραγματική ενοικιαστική αξία. Στην υποβολή ότι τα ενοίκια των συγκριτικών ενοικιάσεων 4 και 5 δεν ήταν ορθά, η μάρτυρας ανέφερε ότι έχει επιβεβαιώσει την ορθότητα των πληροφοριών της, επικοινωνώντας τόσο με τους ενοικιαστές, όσο και με τους ιδιοκτήτες των υποστατικών. Σχολιάζοντας την εκτίμηση που παρουσίασαν οι Αιτητές, δήλωσε ότι σε αυτήν λήφθηκαν υπόψη δεδομένα εκτός του ουσιώδους χρόνου (αφού κάνει αναφορά «σε σημερινές τιμές» και στον "κορωνοϊό"). Επίσης, σε τηλεφωνική επικοινωνία της με σκοπό την διευθέτηση συνάντησης μεταξύ εμπειρογνωμόνων, ως η εισήγηση του Δικαστηρίου, ο εκτιμητής παραδέχθηκε ότι η εκτίμηση του έγινε με σημερινές τιμές, αφού δεν είχε διαφορετικές οδηγίες. Οι τιμές των ετών 2017 και 2020 είναι διαφορετικές. Σχετικά με την έκθεση των Καθ' ων η αίτηση, ανέφερε ότι σε αυτήν περιλαμβάνονται περισσότερες συγκριτικές ενοικιάσεις (15 έναντι 8 στην δική της εκτίμηση) με την προσθήκη περισσότερων ενοικιάσεων από το απέναντι κτηριακό συγκρότημα. Αρνήθηκε την υποβολή ότι όφειλε και η ίδια να επεκταθεί, δηλώνοντας ότι χρησιμοποίησε τόσες συγκριτικές ενοικιάσεις, ώστε να καταλήξει σε ένα ασφαλές συμπέρασμα (νοουμένου ότι κατείχε επιβεβαιωμένα στοιχεία) και ότι, ουσιώδες για την ίδια είναι η ορθή επιλογή συγκρίσιμων ενοικιάσεων. Αναφέρθηκε και στην συγκριτική ενοικίαση αριθμός 7, η οποία είχε ως έναρξη την 01.05.2017 και εξήγησε ότι η χρονική απόσταση αυτής από την επίδικη ενοικίαση είναι πολύ μικρή και όφειλε να ληφθεί υπόψη. Ως προς τις συγκριτικές ενοικιάσεις της εκτίμησης του Α.Π., επισήμανε ότι κάποιες από αυτές δεν είναι συγκρίσιμες με την επίδικη. Περαιτέρω μαρτυρία Στη συμπληρωματική ένορκη δήλωση του, ημερ. 24/6/22, ο Γ.Η.Κ. αναφέρει ότι το ενοίκιο του μίσθιου είναι €7.520 μηνιαίως και όχι €7.688 (όπως αρχικά ανέφερε) και ότι η Λειτουργός εκτιμήσεων έχει λάβει λανθασμένα δεδομένα. Το ενοίκιο του μίσθιου που έχει λάβει υπόψη της, καθώς και τα ενοίκια των συγκριτικών ενοικιάσεων A και B, είναι λανθασμένα (και παρουσίασε σχετικές "βεβαιώσεις" των κατόχων των υποστατικών αυτών). Αντεξεταζόμενος από το συνήγορο των Καθ' ων η αίτηση, διευκρίνισε ότι οι βεβαιώσεις που παρουσίασε, λήφθηκαν από τον ίδιο στις 8/5/
  14. Του είχε τότε αναφερθεί τυχαία ότι το A θα εγκατέλειπε το υποστατικό που νοίκιαζε διότι το ενοίκιο των €35.000 ήταν ψηλό. Δεν γνωρίζει γιατί ο τότε συνήγορος του δεν εφοδίασε με τα στοιχεία αυτά τον Π. Δανό. Για το B, γνωρίζει ότι το ενοίκιο είναι €18.
  15. Δεν γνωρίζει πότε ξεκίνησε η ενοικίαση και δεν αρνήθηκε ότι πιθανόν να ήταν την 1/4/
  16. Ανέφερε ότι οι ιδιοκτήτες αυτού δήλωναν στο τμήμα φορολογίας, ποσά ψηλότερα από το πραγματικό ενοίκιο. Δεν είχε διαβάσει τη γραπτή μαρτυρία του προτού την υπογράψει, ούτε και την έκθεση της Λειτουργού εκτιμήσεων, τότε. Όλες αυτές τις διαπιστώσεις τις έκανε αφού αποσύρθηκε ο προηγούμενος συνήγορος των Αιτητών και τότε του δόθηκαν τα έγγραφα και τα μελέτησε. Ο Π. Δανός στην προφορική του κατάθεση, υιοθέτησε την ένορκη του δήλωση ημερ. 28/12/20 και διευκρίνισε ότι αυτή αφορά μεν τις τιμές του 2017, αλλά εκ παραδρομής αναφέρθηκε σε «σημερινές τιμές» και «covid». Ωστόσο, οι τιμές του 2017 δεν έχουν ιδιαίτερη διαφορά με αυτές του
  17. Υποστήριξε ότι η Λειτουργός εκτιμήσεων καταλήγει σε ψηλότερα ποσά, διότι έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα σε ακίνητα που δεν ήταν συγκρίσιμα με το υπό εκτίμηση, όπως π.χ. ακίνητα πολύ μικρότερα σε εμβαδόν από αυτό. Παρά τις διορθώσεις που έκανε η Λειτουργός, αυτές δεν ήταν στο βαθμό που απαιτείτο, με αποτέλεσμα να καταλήξει σε λάθος αξίες, μεγαλύτερες του πραγματικού. Σχολίασε επίσης την εκτίμηση του Φώτη Ιωάννου, αναφέροντας ότι ο συγκεκριμένος εκτιμητής έλαβε υπόψη του πολλά συγκριτικά ενοίκια, χωρίς τις κατάλληλες διορθώσεις και έτσι καταλήγει επίσης σε ψηλότερα ποσά. Αντεξεταζόμενος ο μάρτυρας αναφέρθηκε στη μικρή περιοχή και στο γεγονός ότι οι συγκριτικές ενοικιάσεις που έλαβε υπόψη του ήταν ως επί το πλείστον καφετέριες και εστιατόρια. Διαφώνησε με την εισήγηση ότι στη προσπάθεια του να περιλάβει αυτά τα υποστατικά στην εκτίμηση του, έχει διευρύνει κατά πολύ τη μικρή περιοχή. Σχετικά με τα καταστήματα A και Γ, δεν είχε εντοπίσει τις μισθωτικές αξίες και ούτε τα θεώρησε ουσιώδη. Αρνήθηκε ότι η μη περίληψη τους ήταν εσκεμμένη. Διαφώνησε με την υποβολή ότι οι πολλές αναπροσαρμογές καθιστούν τα ευρήματα του υποκειμενικά, ώστε να μην ανταποκρίνονται στο δίκαιο ενοίκιο. Δήλωσε ότι το "τρέχον ενοίκιο" (δηλαδή το ενοίκιο που δεν έχει μεταβληθεί) δεν συμπίπτει κατ' ανάγκη με το "αγοραίο ενοίκιο". Ερωτώμενος για το αγοραίο ενοίκιο, παρέπεμψε στο «δίκαιο ενοίκιο» στη σελίδα 13 της εκτίμησης του δηλώνοντας ότι η συγκριτική μέθοδος καταλήγει στο «εύλογο αγοραίο ενοίκιο». Αναφέρθηκε τέλος στα υποστατικά που λήφθηκαν ως συγκριτικά εξηγώντας ότι εάν τα χαρακτηριστικά τους ομοιάζουν με αυτά του επίδικου (εμβαδόν, τοποθεσία, πρόσοψη, χρήση) τότε στη κλίμακα 1-10 θα τα λάβει υπόψη με βάση το 8 ή
  18. Στην περίπτωση που τα χαρακτηριστικά αυτά διαφοροποιούνται από το επίδικο, τότε στην ίδια κλίμακα θα τα λάβει υπόψη με το 2 ή
  19. Αξιολόγηση μαρτύρων Μεγάλο μέρος της μαρτυρίας του Γ.Η.Κ. δεν αμφισβητείται (βλ. τα μη αμφισβητούμενα γεγονότα στη σελίδα 3, πιο πάνω). Διαπιστώνω, όμως ότι ο μάρτυρας αυτός, (α) έχει εκφράσει ανεπίτρεπτη γνώμη για ζητήματα όπου δεν φαίνεται να έχει ειδικότητα, όπως το αν είναι χαμηλό το πληρωτέο ενοίκιο. Η έλλειψη ειδικότητας σε αυτά τα ζητήματα καθιστά τη μαρτυρία, ανεπίτρεπτη. (β) έχει εκφράσει αντιφατικές θέσεις μέσα από την αρχική και την περαιτέρω μαρτυρία του, όπως π.χ. το ύψος του ενοικίου του μίσθιου, με την εξήγηση ότι παρέλειψε να αναγνώσει την αρχική ένορκη δήλωση που κατατέθηκε στο Δικαστήριο. Ακόμα και εάν αποδεχόμουν αυτή την εξήγηση, η οποία δεν αντέχει στη βάσανο της λογικής (με δεδομένη την αγωνία που έχει επιδείξει ο μάρτυρας για την έκβαση της υπόθεσης των Αιτητών), βρίσκω ότι δεν απαλλάσσει τον μάρτυρα από τις συνέπειες των αντιφάσεων. (γ) έχει παρουσιάσει εξ ακοής μαρτυρία, χωρίς να δώσει εξηγήσεις ως προς την παράλειψη παρουσίασης της πρωτότυπης μαρτυρίας. Αναφέρομαι ειδικά στις "βεβαιώσεις" ως προς το ύψος των ενοικίων ορισμένων συγκριτικών ενοικιάσεων που λήφθηκαν υπόψη από την Λειτουργό εκτιμήσεων. Η δε αναφορά του σε είσπραξη από τους ιδιοκτήτες των υποστατικών αυτών, ποσών χαμηλότερων από τα ποσά που έχουν δηλώσει στο Τμήμα Εσωτερικών Προσόδων, δεν έχει τεκμηριωθεί με οποιοδήποτε τρόπο. Όλες οι πιο πάνω διαπιστώσεις μου, κλονίζουν την αξιοπιστία του μάρτυρα σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην μπορώ να αποδεχθώ την μαρτυρία του (με εξαίρεση μόνο όσα γεγονότα δεν έχουν αμφισβητηθεί). Ο Ε.Ε., μάρτυρας Καθ' ων η αίτηση, πέραν από τα γεγονότα που αφορούν την σύναψη της επίδικης ενοικίασης και την εξέλιξη της (τα οποία δεν αμφισβητούνται) αναφέρθηκε και στα ζητήματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα και εμπειρογνωμοσύνη των εκτιμητών ακινήτων. Με δεδομένη την έλλειψη τέτοιων προσόντων από τον μάρτυρα, το μέρος αυτό της μαρτυρίας του απορρίπτεται. Σημειώνω ότι οι αναφορές στην αυξομείωση της τουριστικής κίνησης, δεν είναι σχετικές με τα επίδικα θέματα. Επομένως, αποδεκτή γίνεται η υπόλοιπη μαρτυρία του, η οποία αφορά τα ζητήματα για τα οποία έχει ίδια γνώση και αφορούν την επίδικη ενοικίαση. Αξιολόγηση εκτιμητών Το Δικαστήριο έχει καθήκον να ελέγξει την ακρίβεια των συμπερασμάτων κάθε εμπειρογνώμονα προτού αυτά γίνουν ή όχι τελικά αποδεκτά [βλ. Πιττάλης ν. Ianira Enterprises Ltd

(1979)1 A.A.Δ. 814]. Όπως λέχθηκε από τον Καλλή, Δ. στην υπόθεση Cybarco Ltd. v. Kovascik
(2001)1(Γ) Α.Α.Δ. 2013: "οι εμπειρογνώμονες μάρτυρες υπέχουν υποχρέωση να δώσουν στο δικαστήριο τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για να καθίσταται δυνατός ο έλεγχος της ακρίβειας των συμπερασμάτων τους έτσι ώστε το Δικαστήριο να μπορεί να σχηματίζει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή των κριτηρίων στα γεγονότα που αποδεικνύονται με μαρτυρία (Anastassiades v. Republic
(1977)2 C.L.R. 97, Kouppis v. Republic
(1977)2 C.L.R. 361, Philippou v. Odysseos
(1989)1 C.L.R. 1, 5 και Σπύρου ν. Χατζηχαραλάμπους
(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298, 308)." Με την πιο πάνω νομολογία ως οδηγό, προβαίνω στην αξιολόγηση της μαρτυρίας των εκτιμητών. Ο Π. Δανός (στην βάση των προσόντων και της πείρας του) αποδέχομαι ότι είναι εμπειρογνώμονας εκτιμητής ακινήτων. Εξετάζοντας την έκθεση εκτίμησης του, με προβλημάτισε ο καθορισμός, από μέρους του, της "μικρής περιοχής". Ενώ το επίδικο ακίνητο βρίσκεται στο μέσο περίπου της Λεωφόρου Πρωταρά, και ενώ η συγκεκριμένη Λεωφόρος εκτείνεται σε μεγάλο μήκος, ο μάρτυρας δεν περιορίστηκε στην "μικρή περιοχή" του μίσθιου. Αντιθέτως έχει περιλάβει στην εκτίμηση του, ως συγκριτικές ενοικιάσεις, ακίνητα που βρίσκονται διάσπαρτα σε όλο το μήκος της Λεωφόρου αυτής (από την έναρξη, μέχρι και το τέρμα της) αλλά και ακίνητο που δεν βρίσκεται επί της Λεωφόρου (συγκριτικό αρ. 2). Οι αναφορές του στην "μικρή περιοχή" υπήρξαν γενικές και αόριστες. Ούτε και η γνώμη του μάρτυρα ότι συγκρίσιμες με την επίδικη ενοικίαση ήταν μόνο οι ενοικιάσεις που αφορούσαν την χρήση εστιατορίου, ανατρέπει την πιο πάνω διαπίστωση μου, αφού πλησίον του μίσθιου υπήρχε κατά τον ουσιώδη χρόνο ικανοποιητικός αριθμός εστιατορίων. Με δεδομένη την αναντίλεκτη μαρτυρία[3] ότι η εμπορικότητα της Λεωφόρου Πρωταρά δεν είναι ίδια σε όλο το μήκος της και ότι το σημείο όπου βρίσκεται το μίσθιο πλεονεκτεί, βρίσκω ότι οι εκτιμήσεις όφειλαν να είχαν περιοριστεί στις ενοικιάσεις που βρίσκονται πλησίον του μίσθιου και επί της ίδιας οδού. (Το νομικό ζήτημα του καθορισμού της "μικρής περιοχής" αναλύεται πιο κάτω στις σελίδες 22, 23 της παρούσας απόφασης). Παρατηρώ επίσης την έλλειψη συμπεράσματος αναφορικά με το "αγοραίο ενοίκιο", παρά το γεγονός ότι η νομοθεσία επιβάλλει όπως το αγοραίο ενοίκιο λαμβάνεται υπόψη κατά τον καθορισμό του "δίκαιου ενοικίου". Η προσπάθεια του μάρτυρα να περισώσει αυτή την παράλειψη, αναφέροντας κατά την αντεξέταση του, ότι το αγοραίο ενοίκιο θα προκύψει αυτοδίκαια ως το αποτέλεσμα της εφαρμογής της συγκριτικής μεθόδου εκτίμησης, δεν καλύπτει το κενό που παρατηρώ στην έκθεση του. Ως εκ των ανωτέρω, δεν αποδέχομαι την έκθεση του μάρτυρα αυτού, ούτε και τα συμπεράσματά του αναφορικά με το δίκαιο ενοίκιο του μίσθιου. Ο εκτιμητής των Καθ' ων η αίτηση Α. Παύλου., αποδέχομαι ότι είναι εμπειρογνώμονας εκτιμητής ακινήτων (στη βάση των προσόντων και της πείρας του). Μελετώντας την έκθεση εκτίμησης που παρουσίασε και υιοθέτησε, διαπιστώνω ότι λήφθηκαν υπόψη, ως συγκριτικές, 15 ενοικιάσεις (περιλαμβανομένου του επίδικου). Από αυτές, οι έξη αφορούν εμπορικά καταστήματα, με εμβαδόν κάτω από 80 τ.μ. (τρία έχουν εμβαδόν 27 τ.μ. και άλλα τρία 41 τ.μ.) Με δεδομένο ότι το μίσθιο έχει εμβαδόν 344 τ.μ. δεν έχει δικαιολογηθεί η περίληψη ως συγκρίσιμων αυτών καταστημάτων, αφού ο μάρτυρας είχε στη διάθεση του αριθμό ενοικιάσεων με μεγαλύτερο εμβαδόν. Δεν μου διαφεύγει βέβαια ότι στην εκτίμηση του ο Α.Π. έχει προβεί σε αναπροσαρμογές στις συγκριτικές αυτές ενοικιάσεις, με διαφορετικά όμως ποσοστά, ως εξής: Συγκριτική ενοικίαση αρ.2, εμβαδό 27 τ.μ. - αναπροσαρμογή ενοικίου = -5% Συγκριτική ενοικίαση αρ.3, εμβαδό 27 τ.μ. - αναπροσαρμογή ενοικίου = -10% Συγκριτική ενοικίαση αρ.4, εμβαδό 27 τ.μ. - αναπροσαρμογή ενοικίου = -10% Συγκριτική ενοικίαση αρ.5, εμβαδό 41 τ.μ. - αναπροσαρμογή ενοικίου = -20% Συγκριτική ενοικίαση αρ.6, εμβαδό 41 τ.μ. - αναπροσαρμογή ενοικίου = -20% Συγκριτική ενοικίαση αρ.7, εμβαδό 41 τ.μ. - αναπροσαρμογή ενοικίου = -20% Καμία εξήγηση έχει δοθεί από τον μάρτυρα αυτό, ώστε το Δικαστήριο να είναι σε θέση να αξιολογήσει την συμπερίληψη των, συγκριτικά πολύ μικρών (σε εμβαδόν) υποστατικών. Σχετικό είναι το πιο κάτω απόσπασμα από το άρθρο 8
(5)του Ν.23/1983: "[.] πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλες οι περιστάσεις (εκτός οι προσωπικές), μεταξύ των οποίων η ηλικία, ο χαρακτήρας, το μέγεθος, η τοποθεσία, η κατάσταση του ακινήτου [.]". Δεν θα επεκταθώ περισσότερο. Ισχύουν και σε αυτή την περίπτωση όσα αναφέρω πιο πάνω, στην αξιολόγηση της μαρτυρίας του Π.Δ. Αξιολόγηση μαρτυρίας Λειτουργού εκτιμήσεων Η Λειτουργός εκτιμήσεων υπήρξε ειλικρινής μάρτυρας και σταθερή στις απαντήσεις της. Δεν διαπιστώνω να έχει υποπέσει σε αντιφάσεις κατά την αντεξέτασή της. Σημειώνω ότι έχει προβεί σε επιτόπια έρευνα. Δεν περιέλαβε όλες τις ενοικιάσεις της μικρής περιοχής στην έρευνα της, παρά μόνο όσες η ίδια θεωρεί συγκρίσιμες. Ήταν σε θέση να υποστηρίξει το Τεκμήριο
  1. Όσον αφορά ειδικά το αξιόπιστο των στοιχείων που έλαβε υπόψη (αναφέρομαι συγκεκριμένα στο ύψος των ενοικίων των συγκριτικών ενοικιάσεων με αρ. 4 και 5 (Α και Β για τα οποία έγινε πολύς λόγος), αποδέχομαι ότι η Λειτουργός επιβεβαίωσε τα στοιχεία αυτά, συνομιλώντας τόσο με τους ιδιοκτήτες, όσο και με τους ενοικιαστές αυτών. Παρόλα αυτά, όπως η Λειτουργός ανέφερε, η ενοικίαση που συνάφθηκε την 1.4.2018 (αρ. 4 "Β" ) βρίσκεται φανερά εκτός του ουσιώδους χρόνου και δεν λαμβάνεται υπόψη στους υπολογισμούς. Βρίσκω ως εκ τούτου άστοχη της συμπερίληψη της στον πίνακα του Τεκμηρίου
  2. Για τους πιο πάνω λόγους, αποδέχομαι το περιεχόμενο της έρευνας της Λειτουργού εκτιμήσεων, όπως αποτυπώνεται στην έκθεση εκτίμησης της και τους υπολογισμούς της αναφορικά με τον μέσο όρο των ενοικίων στην μικρή περιοχή του μίσθιου. Δεν μου διαφεύγει η λήψη ως ενοικίου του μίσθιου, του ποσού των €7.689 αντί για το ορθό ποσό των €7.
  3. Εξετάζοντας, όμως τα δεδομένα της έκθεσης εκτίμησης, βρίσκω ότι η διαφοροποίηση στο μέσο όρο των ενοικίων είναι ελάχιστη (δηλαδή αντί €28,69, είναι €28,57) και δεν επηρεάζει το αποτέλεσμα. Αποδέχομαι επίσης ως ορθή τη διαπίστωση της Λειτουργού, αναφορικά με το αγοραίο ενοίκιο της περιοχής αυτής και την εξήγηση ότι αυτό εκφράζεται στην πιο κοντινή χρονικά, στον ουσιώδη χρόνο καταχώρησης της παρούσας Αίτησης, ενοικίασης που είναι η συγκριτική ενοικίαση αρ. 7, οποία δίδει ως "αγοραίο" το ενοίκιο των €29 ανά τ.μ. Αποδέχομαι, για τους πιο πάνω λόγους την μαρτυρία και τα συμπεράσματα της Λειτουργού εκτιμήσεων. Τελικές αγορεύσεις Στις τελικές τους αγορεύσεις, οι μεν Αιτητές προωθούν το αίτημα τους για μείωση του ενοικίου, ενώ οι Καθ' ων η αίτηση απορρίπτουν τις θέσεις των Αιτητών αξιώνοντας την αύξηση στο ενοίκιο. Υποστηρίζουν εκατέρωθεν ότι η ορθή εκτίμηση είναι αυτή του δικού τους (ιδιώτη) εκτιμητή. Αναφορά στις αγορεύσεις των δυο πλευρών θα γίνει όπου αυτό κριθεί απαραίτητο. Ευρήματα του Δικαστηρίου: Στη βάση των παραδοχών των δύο πλευρών, των μη αμφισβητούμενων γεγονότων και της αποδεκτής μαρτυρίας, βρίσκω ότι τα πραγματικά γεγονότα της υπόθεσης έχουν ως εξής: Οι Αιτητές είναι οι ενοικιαστές του μίσθιου, ιδιοκτησίας αρχικά των Καθ' ων η αίτηση 1 - 4 και αργότερα των Καθ' ων η αίτηση
  4. Στις 22.11.1993, συνάφθηκε η συμφωνία ενοικίασης μεταξύ των τότε ιδιοκτητών και των Αιτητών. Στην διάρκεια της ενοικίασης, η ιδιοκτησία του μίσθιου μεταβιβάστηκε και οι Καθ' ων η αίτηση 5 υπέγραψαν με τους Αιτητές, την συμπληρωματική συμφωνία ημερ. 10.01.
  5. Καμία από τις συμβάσεις αυτές επιμαρτυρήθηκε από δυο μάρτυρες. Από την 01.03.2004, οι Αιτητές διατηρούν την κατοχή του μίσθιου ως θέσμιοι ενοικιαστής. Στο μίσθιο οι Αιτητές στεγάζουν την επιχείρηση δυο εστιατορίων. Έχει συνολικό εμβαδό 402 τ.μ. και βρίσκεται εντός των ορίων του Δήμου Παραλιμνίου, δηλαδή εντός ελεγχόμενης περιοχής, δυνάμει του Περί Ενοικιοστασίου Νόμου 23/1983, (όπως έχει μέχρι σήμερα τροποποιηθεί και που στο εξής θα αναφέρεται ως "ο Νόμος") καθώς και δυνάμει των Κ.Δ.Π. 519/2007 και 525/
  6. Το μίσθιο αποτελεί ενοικιοστασιακό ακίνητο, όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο 2 του Νόμου 23/
  7. Το τελευταίο ενοίκιο του ανέρχεται στα €7.520 μηνιαίως, από την 01.01.
  8. Νομική Πτυχή: Εφόσον η επίδικη ενοικίαση εμπίπτει στις πρόνοιες του περί Ενοικιοστασίου Νόμου Ν.23/83, ως έχει τροποποιηθεί, ο καθορισμός του ενοικίου της διέπεται από τις πρόνοιες του Άρθρου 8 του Νόμου αυτού, το οποίο προνοεί τα εξής: "
(1)Ουδεμία αύξησις ενοικίου κατοικιών ή καταστημάτων δύναται να επιβληθή επί θεσμίου ενοικιαστού πλην ως εν τω παρόντι Νόμω διαλαμβάνεται.
(2)Είναι νόμιμον δια τον θέσμιον ενοικιαστήν ή τον ιδιοκτήτην οιασδήποτε κατοικίας ή καταστήματος, εάν θεωρή εαυτόν ηδικημένον, να αποτείνεται δι' αιτήσεως εις το Δικαστήριον δια τον καθορισμόν του δικαίου ενοικίου του πληρωτέου εν σχέσει προς την τοιαύτην κατοικίαν ή κατάστημα: Νοείται ότι ουδεμία αίτησις καταχωρίζεται προ της παρελεύσεως δύο ετών από της ημερομηνίας καθ' ην ο ενοικιαστής έλαβε κατοχήν του ακινήτου ή από τις ημερομηνίας της τελευταίας αύξησης ή μείωσης του ενοικίου. . . .
(3)Εις ην περίπτωσιν υποβάλλεται τοιαύτη αίτησις εις το Δικαστήριον, το Δικαστήριον εξετάζει ταύτην και, κατόπιν διεξαγωγής τοιαύτης ερεύνης οίαν τούτο ήθελε θεωρήσει κατάλληλον και παροχής εις ένα έκαστον των διαδίκων της ευκαιρίας να τύχη ακροάσεως, και λαμβανομένων υπ' όψιν των εν τοις εδαφίοις
(4)και
(5)αναφερομένων περιορισμών και περιστάσεων, καθορίζει το δίκαιον ενοίκιον από της ημερομηνίας καταχωρήσεως της τοιαύτης αιτήσεως και το ούτω καθορισθέν ποσόν θεωρείται ως το ενοίκιον το οποίον ο ενοικιαστής υποχρεούται να καταβάλλη εις τον ιδιοκτήτην. Δια τους σκοπούς της παραγράφου ταύτης θα υπηρετούν παρά τω Δικαστηρίω Λειτουργοί Εκτιμήσεων οίτινες, κατόπιν οδηγιών του Δικαστηρίου, θα δύνανται να διεξάγουν την έρευναν και να καταθέτουν την έκθεσιν των ενώπιον του Δικαστηρίου.
(4)(α) Το ανώτατον όριον του υπό του Δικαστηρίου καθοριζομένου δικαίου ενοικίου δεν θα υπερβαίνη ποσοστόν 14 τοις εκατόν διά τα πρώτα δύο έτη από της ενάρξεως ισχύος του παρόντος Νόμου, μετά το πέρας της οποίας περιόδου το ποσοστόν θα καθορίζεται ανά διετίαν υπό του Υπουργικού Συμβουλίου τη συστάσει του Υπουργού διά διατάγματος δημοσιευομένου εις την επίσημον εφημερίδα της Δημοκρατίας. Νοείται ότι, αν η πρώτη αίτηση που υποβάλλεται μετά την ημερομηνία έναρξης της ισχύος του περί Ενοικιοστασίου (Τροποποιητικού) Νόμου του 1995 για αύξηση του ενοικίου βάσει του επιτρεπόμενου ποσοστού, που δεν υπερβαίνει τώρα το 14%, οδηγεί στον καθορισμό ενοικίου χαμηλότερου από το 40% του εκάστοτε μέσου όρου των ενοικίων της μικρής περιοχής, τότε καθορίζεται ενοίκιο ίσο προς το 40% του μέσου αυτού όρου. Το ποσοστό 40% ως ανωτέρω, για την πρώτη ή τις επόμενες αιτήσεις αυξάνεται από 1.1.1997 κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες ανά διετία, μέχρις ότου ανέλθει στο 90% του εκάστοτε μέσου όρου των ενοικίων της μικρής περιοχής. (β) Το ανώτατον όριον του Δικαστηρίου καθοριζομένου δικαίου ενοικίου εν ουδεμιά περιπτώσει θα υπερβαίνη το 80% του εν εδαφίω
(4)(α) καθορισμένων ποσοστών διά τους εκτοπισθέντας και παθόντας. Διά τους σκοπούς της παρούσης παραγράφου οι όροι "εκτοπισθείς" και "παθών" κέκτηνται την εις τους όρους τούτους αποδιδομένην έννοιαν υπό του Μέρους V του παρόντος Νόμου.
(5)Τηρουμένων των πιο πάνω εδαφίων, για τον καθορισμό του δίκαιου ενοικίου πρέπει να υπολογίζεται το αγοραίο ενοίκιο και ο μέσος όρος των ενοικίων στην ίδια μικρή περιοχή, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η σπανιότητα παρόμοιων ακινήτων στην ίδια μικρή περιοχή, ενώ πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλες οι περιστάσεις (εκτός από τις προσωπικές), μεταξύ των οποίων η ηλικία, ο χαρακτήρας, το μέγεθος, η τοποθεσία, η κατάσταση του ακινήτου (και, προκειμένου περί διατηρητέας οικοδομής, κατά πόσο έχουν εκτελεσθεί σε αυτή έργα από τον ιδιοκτήτη της και με ποιο ύψος δαπανών), καθώς και οι παρεχόμενες σ' αυτό διευκολύνσεις. [.] " Το ποσοστό αύξησης και η επιφύλαξη του άρθρου 8
(4)(α) Ενώ στην παράγραφο (α) του άρθρου 8 υπάρχει ρητή πρόνοια για τον καθορισμό του δίκαιου ενοικίου με ποσοστό που "θα καθορίζεται ανά διετίαν υπό του Υπουργικού Συμβουλίου", στην αμέσως επόμενη παράγραφο (δηλαδή στην επιφύλαξη του άρθρου αυτού)[4] υπάρχει μια διαφορετική πρόνοια. Στην επιφύλαξη αυτή, γίνεται αναφορά στο "μέσο όρο των ενοικίων της μικρής περιοχής" και στον καθορισμό του δίκαιου ενοικίου δυνάμει αυτού του μέσου όρου. Βλέπουμε έτσι ότι ο νομοθέτης στην πρώτη παράγραφο του άρθρου 8
(4)(α) ανέθεσε στην εκτελεστική εξουσία την αναθεώρηση του ποσοστού της αύξησης των ενοικίων. Αυτό καθορίζεται, σύμφωνα πάντα με τη νομοθεσία, ανά δυο έτη από το Υπουργικό Συμβούλιο και επομένως αναθεωρείται ανάλογα με τις ισχύουσες περιστάσεις (οικονομικές, κοινωνικές κ.ο.κ.). Από την θέσπιση του Νόμου 23/1983, το ποσοστό αυτό παρέμεινε αναλλοίωτο στο 14%, μέχρι την 21.4.2009. Από την 22.4.2009[5] μειώθηκε σε 8% και παρέμεινε έτσι μέχρι την 21.4.2013, οπότε μηδενίστηκε[6] και δεν έχει έκτοτε μεταβληθεί. Κατά τον χρόνο καταχώρησης της παρούσας Αίτησης (στις 22.02.2017), το ποσοστό αυτό εξακολουθούσε να είναι 0%. Η περίπτωση όμως της επιφύλαξης του άρθρου 8
(4)(α) είναι διαφορετική αφού σε αυτήν γίνεται αναφορά στο "μέσο όρο των ενοικίων της μικρής περιοχής" και στον καθορισμό του δίκαιου ενοικίου δυνάμει αυτού του μέσου όρου. Το Δικαστήριο Ελέγχου Ενοικιάσεων, στις περιπτώσεις Αιτήσεων Καθορισμού ενοικίου, εφαρμόζει ελεύθερα τις πρόνοιες της επιφύλαξης του δεύτερου εδαφίου του άρθρου 8
(4)(α) (αναζητώντας τον μέσο όρο των ενοικίων της μικρής περιοχής, καθώς και το αγοραίο ενοίκιο της ίδιας περιοχής, κτλ.), προκειμένου να εξάγει συμπέρασμα για το ύψος του δίκαιου ενοικίου. Στην έρευνα αυτή του Δικαστηρίου, συνδράμει ο εκάστοτε Λειτουργός εκτιμήσεων του Επαρχιακού Κτηματολογικού Γραφείου της κάθε επαρχίας. O κάθε διάδικος είναι ελεύθερος, εφόσον διαφωνεί με τα συμπεράσματα του Λειτουργού εκτιμήσεων, να παρουσιάσει τη μαρτυρία εμπειρογνώμονα δικής του επιλογής και όλοι οι μάρτυρες (περιλαμβανόμενου και του Λειτουργού εκτιμήσεων), αξιολογούνται σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες της απόδειξης. Δεν βρίσκω ορθό να επεκταθώ περισσότερο στο νομικό αυτό θέμα, το οποίο με απασχόλησε εκτενώς στην ενδιάμεση απόφαση ημερ. 26.11.2020. Η παρούσα περίπτωση Ο τελευταίος καθορισμός του ενοικίου του μίσθιου, ανατρέχει στην 01.01.2007, ενώ η παρούσα Αίτηση έχει καταχωρηθεί στις 22.02.2017. Το ποσό που το Δικαστήριο θα καθορίσει ως το δίκαιο ενοίκιο των καταστημάτων, θα ανατρέχει στον χρόνο καταχώρισης της Αίτησης, (βλ. άρθρο 8
(3)του Νόμου)[7]. Με δεδομένο ότι, κατά τον χρόνο καταχώρησης της παρούσας Αίτησης, το ανώτατο ποσοστό αυξήσεως, δυνάμει του πρώτου εδαφίου του άρθρου 4(α) ανερχόταν (για την χρονική περίοδο από την 22/4/2015 μέχρι και την 21/4/2017), σε 0%, ανατρέχω στην πρόνοια της επιφύλαξης του εδαφίου 4(α): "Νοείται ότι, αν η πρώτη αίτηση που υποβάλλεται μετά την ημερομηνία έναρξης της ισχύος του περί Ενοικιοστασίου (Τροποποιητικού) Νόμου του 1995 για αύξηση του ενοικίου βάσει του επιτρεπόμενου ποσοστού, που δεν υπερβαίνει τώρα το 14%, οδηγεί στον καθορισμό ενοικίου χαμηλότερου από το 40% του εκάστοτε μέσου όρου των ενοικίων της μικρής περιοχής, τότε καθορίζεται ενοίκιο ίσο προς το 40% του μέσου αυτού όρου. Το ποσοστό 40% ως ανωτέρω, για την πρώτη ή τις επόμενες αιτήσεις αυξάνεται από 1.1.1997 κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες ανά διετία, μέχρις ότου ανέλθει στο 90% του εκάστοτε μέσου όρου των ενοικίων της μικρής περιοχής. Το ποσοστό αυτό αυξήθηκε σε 50% την 1.1.1997, 60% την 1.1.1999, 70% την 1.1.2001, 80% την 1.1.2003 και 90% την 1.1.2005. Κατά τον ουσιώδη χρόνο της καταχώρησης της παρούσας Αίτησης, ίσχυε το ποσοστό του 90% του μέσου όρου των ενοικίων της μικρής περιοχής. Οι παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη για τον καθορισμό του δίκαιου ενοικίου καθορίζονται ενδεικτικά, αλλά όχι περιοριστικά, στο εδάφιο 5 του άρθρου 8: "
(5)Τηρουμένων των πιο πάνω εδαφίων, για τον καθορισμό του δικαίου ενοικίου πρέπει να υπολογίζεται το αγοραίο ενοίκιο και ο μέσος όρος των ενοικίων στην ίδια μικρή περιοχή, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η σπανιότητα παρόμοιων ακινήτων στην ίδια μικρή περιοχή, ενώ πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλες οι περιστάσεις (εκτός οι προσωπικές), μεταξύ των οποίων η ηλικία, ο χαρακτήρας, το μέγεθος, η τοποθεσία, η κατάσταση του ακινήτου (και, προκειμένου περί διατηρητέας οικοδομής, κατά πόσο έχουν εκτελεσθεί σε αυτή έργα από τον ιδιοκτήτη και με ποιο ύψος δαπανών), καθώς και οι παρεχόμενες σ' αυτό διευκολύνσεις." (Δική μου υπογράμμιση) Η πιο πάνω πρόνοια της νομοθεσίας επιβάλλει όπως το Δικαστήριο κατά τον καθορισμό του δικαίου ενοικίου λάβει υπόψη του εκτός από τον μέσο όρο των ενοικίων, το αγοραίο ενοίκιο της μικρής περιοχής και όλες τις περιστάσεις του επίδικου ακινήτου. Σχετικές είναι και η αποφάσεις στις υποθέσεις Αθανασίου κ.α. ν. Χριστοδούλου κ.α.
(2006)1 Α.Α.Δ. 41, Γεωργιάδης v. Shaftakolas Estates Ltd
(1999)1 Α.Α.Δ. 1750, Φεραίος ν. Χρ. Γεωργιάδης Λτδ, Πολιτική έφεση 212/2010, ημερομηνίας 2.12.2015, ECLI:CY:AD:2015:D804. Μικρή περιοχή Όσον αφορά την "μικρή περιοχή", υιοθετώ τα όσα λέχθηκαν από την Πρόεδρο Δ.Ε.Ε. κα Λ.Σ. Καμμίτση στην υπόθεση AT SMART ENTERTAINMENT LTD ν. ΗΒΗΣ ΦΙΕΡΟΥ κ.α., Αρ. Αίτησης: Κ10/14, 30/11/2015: «Ο όρος «μικρή περιοχή» φαίνεται ότι αποτελεί μετάφραση στην Ελληνική γλώσσα του όρου «locality» που χρησιμοποιείται στο Αγγλικό Rent Act 1965, άρθρο 27 ('Determination of fair rent'). Δεν υπάρχει ερμηνεία του όρου στον περί Ενοικιοστασίου Νόμο, N.23/83 [.] Θεωρούμε ότι, ουσιαστικά, μικρή περιοχή σημαίνει η γειτονιά, το οικοδομικό τετράγωνο, τα διπλανά και απέναντι οικοδομήματα, στον ίδιο δρόμο. Βλέπε σχετικά τη χρήση της λέξης «neighbourhood» από τον έντιμο Δικαστή κ. Βασιλειάδη στην αυθεντία Level Tachexcavs Ltd. v. Kyriacos Kargotis
(1970)1 C.L.R. 163, στην σελίδα 169 και τη χρήση της λέξης «area» από τον έντιμο Δικαστή, ως ήταν τότε, κ. Α. Λοϊζου, στην αυθεντία Nina P. Iacovidou v. Andreas Constantinou
(1976)1 C.L.R. 99, στη σελίδα 103. Ο έντιμος Δικαστής, Πρόεδρος Επαρχιακού Δικαστηρίου, ως ήταν τότε, κ. Πικής, στην απόφαση του στην υπόθεση Nicolaou v. Kassou
(1978)2 J.S.C. 342, στη σελίδα 345 είπε: «The state of the rent market: Evidence may be adduced with a view to enlightening the Court about the rentals that are being paid in a particular locality or in a wider area such as a quarter of a town». Ο ίδιος ο νομοθέτης αναφέρει τους παράγοντες που πρέπει να λάβουμε υπόψη για να καταλήξουμε στα συγκριτικά ενός υπό εξέταση ακινήτου, με βάση τα οποία θα καθορίσουμε το δίκαιο ενοίκιο. Πρέπει να είναι συγκρίσιμα, δηλαδή 'comparable' (βλέπε, μεταξύ άλλων Branco & Others v. Fandousis
(1978)2 J.S.C. 200, στη σελίδα 203), και συνεπώς παρόμοια σε ηλικία, χαρακτήρα, μέγεθος, τοποθεσία, κατάσταση και παρεχόμενες διευκολύνσεις (βλέπε άρθρο 8
(5)). Αυτές είναι, ενδεικτικά μόνο, οι περιστάσεις που λαμβάνονται υπόψη. Η άποψη μας αυτή ενισχύεται από την υπόθεση Terence Menelaos Spiby v. Δημοτικού Συμβουλίου Πάφου
(2002)1(Α) Α.Α.Δ. 483, υπόθεση απαλλοτρίωσης γης, το Ανώτατο Δικαστήριο είπε ότι: «Η δυνατότητα σύγκρισης του απαλλοτριωθέντος με άλλα κτήματα προϋποθέτει την ύπαρξη ομοιογένειας μεταξύ τους. Οι παράγοντες, που τείνουν να στοιχειοθετήσουν τέτοια ομοιότητα, εντοπίζονται στην τοποθεσία των ακινήτων, στα γεωφυσικά τους χαρακτηριστικά και στους όρους ανάπτυξης τους.» Αποδεχόμενη το περιεχόμενο του Τεκμηρίου αρ.1 (με τη διαφοροποίηση του ενοικίου του μίσθιου, από €7.689 σε €7.520), βρίσκω ότι ο μέσος όρος των ενοικίων της μικρής περιοχής του μίσθιου ανέρχεται σε €28,57 ανά τ.μ. μηνιαίως και το 90% του μέσου αυτού όρου ανέρχεται σε €25,
  1. Εφόσον το ποσό αυτό δεν υπερβαίνει το αγοραίο ενοίκιο της περιοχής (€29 ανά τ.μ.), εφαρμόζω τον μέσο αυτό όρο στο (αναπροσαρμοσμένο) εμβαδόν του μίσθιου[8] (402τ.μ. x €25,71) και το αποτέλεσμα είναι €10.337,14 (έστω €10.337) Στην βάση του πιο πάνω υπολογισμού και εφόσον το ποσό αυτό δεν υπερβαίνει το αγοραίο ενοίκιο, βρίσκω ότι δικαιολογείται αύξηση στο ενοίκιο του μίσθιου, στο ποσό των €9.266 μηνιαίως, από τον χρόνο καταχώρησης της Αίτησης (δηλαδή, από την 22.02.2017). Κατάληξη: Για τους λόγους που εξηγήθηκαν πιο πάνω, με τη σύμφωνη γνώμη των Παρέδρων: Α. Η Απαίτηση των Αιτητών απορρίπτεται. Β. Eκδίδεται στην Ανταπαίτηση, διάταγμα με το οποίο το ενοίκιο των οκτώ καταστημάτων στη Λεωφόρο Πρωταρά, [ ] στο Δήμο Παραλιμνίου της επαρχίας Αμμοχώστου, καθορίζεται σε €10.337,00 μηνιαίως (από το ποσό των €7.520,00) από την 22.02.
  2. Έξοδα Εφόσον η Απαίτηση και η Ανταπαίτηση συνεκδικάστηκαν, με την σύμφωνη γνώμη των Παρέδρων, τα έξοδα της Αίτησης (ένα μόνο σετ εξόδων) επιδικάζονται υπέρ των Καθ' ων η Αίτηση και εναντίον των Αιτητών, όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Γραμματέα και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ................ Χρ. Ραγουζαίου Πρόεδρος Δικαστηρίου Πιστό Αντίγραφο Γραμματέας [1] Βλ. άρθρο 8 του Ν.23/
  3. [2] Βλ. κανονισμό 10 του περί Ενοικιοστασίου Διαδικαστικού Κανονισμού
  4. [3] Tης Λειτουργού εκτιμήσεων. [4] Βλ. πιο πάνω: "Νοείται ότι [.]". [5] δυνάμει της Κ.Δ.Π.115/2009 [6] δυνάμει της Κ.Δ.Π.116/2013 [7] "
(3)Εις ην περίπτωσιν υποβάλλεται τοιαύτη αίτησις εις το Δικαστήριον, το Δικαστήριον εξετάζει ταύτην και, [.] καθορίζει το δίκαιον ενοίκιον από της ημερομηνίας καταχωρήσεως της τοιαύτης αιτήσεως και το ούτω καθορισθέν ποσόν θεωρείται ως το ενοίκιον το οποίον ο ενοικιαστής υποχρεούται να καταβάλλη εις τον ιδιοκτήτην." [8] Βλ. Τεκμήριο αρ. 1 (πίνακας συγκριτικών ενοικιάσεων) cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.